%
t
'
si^- e> . c
' fa-G
l\
•
1"LUD (R.) alias de Fluctibus Collectio Ope- i-iini, viz. — Macrocosmi, Musica, Arithmetica, Geometriee, Arte Militari, Machini Nonnul Belicis e Varus, Horologi, Astrologia, Geo- mantia &c, &c, &c, the illustrations, (up- wards of 300) of Early Inveuted Machines, Instruments, &C &c to the numerous treatises in this folio are amongst the most curious which exist ; the compiete Work, and rarely metwith, large folio of 920 pages, vellum, Oppenhemi 1617 /.
\
i
/frl
I
I
I
1
:
Utriusquc CofmT
UlORIS fcilicct ct MINORIS METAPYSICA , PHYSICA ATQVE TECHNICA
H I S TO KIA
In duo Voluminafecundum COSMI difFerentiam diuisa AVTHORE ROBERTO FLUD alids tieFlutlihu^Arm^cro. c¥ inMcdicmaDoclorc Ofcorucnfl .
Tomus Primus ,.
Dc Macrocofmi Historia m duos tractatus diuifa .
(Mttaphyfico Macfocofmi
Qii
Jnmus
de
uorum
<
Sccundus de AruNatura Jlmiain Macrocofmoproduch <&m co nutrita cymuhiplua-
m
ta.cujusjilias brxaeuas ilc J anatomia ~vwa. rcctyuimus, nemvc
OPPENHEMIl ZreJOHAN- TMEODORI DEBRY Typis HlEBDNYMI GALLERl
^ANtfo cio iocxvn
ct Crcaturaruillius ortu.
hyfico Macrocofmi inaerterationc ■- V corruvtionc jrojjrfju, . '
;Arithmcticam. Muficam * Gcometriam. Perlpcclivam. ArtcmPidibriam . ArtemMttitarem . Motus. 1 Tcmports^ Cofmograprttam . Aftrologiam . Geomarttram.
V">,.
Sctcntiam.
m, ■
\
/c-
\
1
D E O
O P T I M O M A X.l M O,
CREATORI MEO INCOMPREH,£NS>IB5Li_,
S4 T G L 0 R I A, L A U S, H O N O R, B E N E ;E I C I I O
fT VICT-ORIA TRIUMPHALIS,
IM SECULA SECULORUM, A M E N.
Uu mcft, 6 Natura natunns,infini ta & gl o- rIoTa,animam meam , lgnorantia tabeicen- tem,vTftuteTpIenaonstui, regeperare. Tuu eft SpiritusdifciplinacfandticTaritateadrm- rabili,fcintillas rationis,poft Adami lapium fuperftites, &in tenebrarum corporahuin abyflomiferrimediu immerfas, exfufcitare, - vivificare,& adverum cognitionis culmen
fcuamcemfublimare. Fiat voluntas tuain paite mei,hominis, ^^Limmortali.ficutintcrrcftri&mor^i.utquicauidab ^&miisproducatur,i!ludomne,debitaconfideratione,iittua. boni atisparticeps. Siccritoblatio,confecratio,&quaiiimmo- \ZhZ Seacordialis, tuo numini facrofando placida: ficbo- nitatistuie,inmefruaus,incrementifuiradios,atontetuolua-
dotonus&unica3bonitatisinfluxos,recipiens,Spiritutuo^ nop^eunte,evolabitverarefurrecTionecumfuotototran^ mo raltum gaudccit4uefuampatriamfupercceleftem vifitare, inauatu.SummcPrinccps & Imperator maxime, vivis & regnas ne petub MalevolorumLedorumcordain meliora converte, rbfecro,diftinguantoculisapertislumentuumverumatenebns
DiaboH.S inasternum.
TuaCreatura
omnittm indtgnijfim*.
* *
E60,H0M0.
$ERE«
SERENISSIMO ETT>0TENT1SSIM0
PRINCIP I
J A C O B O
IMPERATORIS
COELORUM ETTERRA-
RUM TER MAXIMI, ET Stll CREATORIS
INCOMPREHENSIBILIS, IN REGNIS
MAGN£ BRITANNI/E, FRANCU ET H Y B E R N I>£
Ministro et Prisidi proxim q . f t ptia u^gemJfiejAjfJtififyz
; Salus animx 6c corporis,gaudium m J e s u C h r i s t o ,tenebrarum/
abolttio,lucisque{upercceleftis,perSpiRiTusfancti
illuminationemjtruicio.
?^|J \X\ JNjitumundz alque deteSia arcana f$ 'myfieria Jacra,nobis
^¥§te ^ ®eo °ptimo niaximo oblata , tnteffigere negatur ,• T{expotentifi
$
\\
k IfMi^Wffl fme &fctentid munitifjime,ei fieipfium cognofiere, & adnjeram ^N^S^^if Spintus lntelhgentufiacrofiancli Jruittonem ajbirare ent tmpojfi- lEsfes*-^^ yt[e Sedulo tgitur xontemptattone prxeunte , detegatur natu- tux^j^m^^^numjiit adDE^ijuJcjue lapientia: lacrarium tandem peryemamus. 3\lagnajamJjo?iacum l/cftr* Maj7(iaiis njenta (it dtSium , lo- quor;& qu<s regia tottus orbis terrarum potefiate , ijiolentta , majejiate aut arte uila bumana acqutrtaut comparan nonpojfunt^fieda bonae tantummodo & Jyn- cere njoluntatis^ DE! fcatunomcbauriuntur , e cceits JanSiis impluuntur , & pj^laxitodiyinp dtgnis conceduntur. Sa^oSerenissime Kcx,divtnt lumi- nisradiotUuminatus, anebulis & Jburatte humana cianficatm , mente ,donis ccetefitbus ornatus Jerrejinum contemptor , coeleflium & divinarum contempla- tor,arrogantta Diabohca immunis, bumditate Chnftiana prxdttus , t$ jujittta SaffroJanSia ptenus . Sit tibt, OClementissime Kex Ja coBE,vera Na- tiirae_cognitio",Jacobi Patriarcha: fcahuntcaadccetum tterdirigens: Namfinemedioho^adsoejumaten^
tibi tuoque Impeno benedtclus,quo nos ejus creaturs, tutque Jubjec~iifiub lilo cum j ufiitia,nonfitiafidJynceraJeiiciter njivamus. TuxMajeftati
devotijpmas & Jubditijpmm . R. Fludd.
Tomus
Tomus Primus.
DE MACROCOSMl
H IST ORI A
JnduosTKACTATVS divfa.
Primusde
"Mctaphyfico Macrocofmi & creaturarum jllius ortu.
3
Quorum sSecundus de Arte Natur* fimia m ^Macrocofmo produtla & ineo nu- trita & multiplicata, cujus filias prtctpuas bicanatomtd <-viya re- ccnfuimussiemjic :
PhyficoMacrocofmi in ge- neratione& corruptio- I neprogreffu.
cArithmeticam. Muficam. Geometriam. Peripecrivam. ArtemPicloriam. ArtemMilitarem. Motus *) . TemPorisjSclentlam- Cofmographiam.
Aftrologiam.
LGeomantiam,
Integra:
Liteprcr JVatura?
peculum.-Misqiic imaoo
r.t,.\s •'
Vvv^- y^
■fte."
S P E C U L I
HLTJUS MACROCOSMICI
O B J E C T A.
fln principio omnia mc» ODeus ") raphyficecreavir.
)A principio , qux voluir, ordinavit.
fOrdinationes divinas D^moneswJ exfequuncur. tapbyfice JMandaca Dei annun-
r JJ tiant.
Inhoc ergofpeculo Emblemacico ^ dcrnonftracur}quomodo
5
divinam
yfre
^Voluntatem implet. Jatujla %-kOrdinationi creatoris, S resPhyficasgenerando easque rurfus corrum- ^ pendo,obedit.
Ars permifftone Clmicacur. </*i/hm operatio- «^Adjuvac. t nesPhyficas {Terfkic.
EMBLE-
EMBLEMATIS I N HUIU
TOMI PRIMORDIO LUCULEN-
TISSIMA EXPLICATIO.
Nte rerum creationem majfam umverfam in partes trespurttatecTtfferentes tmmenfafua poteflate dtvtjit tncompreheajibtlts <ty ommpotens Macrocofmt optJex± exquarumpurtore Cberubtn, Serapbtn, tArchangelos e£* omnes altorum zAngelorum ordtnes 5 ex tntnuspu- ra ccelum atque regtones atbereas , & ex maxtme tm- pura elementa resque omnes fublunares creart ordtna- vtt3dtcendo,- Fiant^&facStaiunt. Pnmamautem materU dtvifionem propter Jimpltcem ejui Jubjianttce purttatem extra rerum na- turaltum comprehenjionem dtffojutt 3eH entm metaphyfica & Jupematuratts , quam neoterici Tbttojbpht* Scrtptores caJo^mj?y^jdeHyardent£j^j^jeo cir- cumfcrtbtconfirmant : Rettqua <verb impurioris majfa partes , <etherea nempej£ eiementaris 3qmntam natur<e(£Mtcrocofmt fub DEO gubernatrict )fubjtctun- tur3merttbtnden^ralesappellantur. Duaautemharumparttum tn hac Ma- croctfmtfabrica contentarum caufk effeHrtces enumerantur : NaturaVn/W, <{? e\us SimiA3quam Artcm appellamm : Naturae "fater&Dommm eH _v DEVS Optimm Maximm 5 cut tpfa eHproxima. & d quo omnes ejm <-utrtutes, & effecim denvart cognojctmm ■: H<ec eH etementorum quafnodm & <~uincu- culumjjabetquevtrtutem jufle mtxtionem elementorum proportiombm debttis contemperandi3aptequemomnicompojitio commtfcendi 3acformam cuique fbe- cietconqruamtmprimendi. EHettam nztuia <-vis qu<sdam infimia exfimtlt- bm fimtltaprocreans, cumfitommum qualttatum rerumque fxcunda genitrtx, quas auget alttque : Atqueutuntco <~verbo ipfam fecundum Zoroaftns <ts* Heracll ti opimones defirtbam3eH ignisinvilibilis 5 quem ipfianimam mun-^ dt nuocant. Nosautem <Tjtfibiliter tpjameodjmfjremodo depinximm3 quo non- nullirecenttorum Phttojbphorum ,• quod eo qutdem conjilio fecimm , ut potefias ejmmeltus leUoris antmo comprebenderetur. Finximm ttaque <uirginem nu- dam cetatetenera &fiorente3comafletltfera<iy'pulcberrime de auratd3ocu!orum- que acte Itmptdtjfima laudabtlem^ac genarum colore rubentiper amabtlem ; erat- que<-vtrgototocorporis candore adeb tnjignis 3omntbmque optficis maxtmidoti- bm ttafuavtjfime decorata3ut Poetf. nec Palladem 3 nec Venerem , nec Junonem, nec altam quantumltbet <uenuflam T>tvam hujmpulchritudmi pojfint antepo- nere. • jF/uimfingutariprudenttaprimummobtlegubjrnatur, &Jfbara otfaya
JleUis
s
fieUis ornata iUtus mambus traciatur >r>ertitur^ue,ac ejufiiem fyhzrs. infiuentix
adrerum elementarumgeneratwnes dtgttis tpfius quottdte pr£parantur & dtjjo-
vuntur j Planetarum etiam corpora ^iatura opertbus tnfirumentorum loco tnfcr.
viunt i funt etiam quajtmarculi ,quibusmetaUa m mmeris tenefinbus produ-
cuntur 3 Cordis & petHow tfiiusyirgintsregw esi vera Solis coelejits fedes
matrtxque, ^venier ejtucorpore lunan repletur ,• exmammtUis ejus omntbus c-
lementorum creaturis catidum mnatum humtdumqueradicale , dcjutbus ttlarum
ytta o* <z>egetatto oriuntur,perpetub mfitUat tpfasque lallat,- Cordis ettam fjlen-
dorequodam aureofieUa tam fx£ qudm errattca tUuminantur, fS quafiantmasy
<-uttas,ac putchntudmes fuas ab eo mutuantur ; quarum mfiuenta tnpercepttb:-
les m ejus matricem Sptntu -JHercurtati mfufie ( quem Phttojbpbt Lunx Spiri-
tum dicunt ) deorjum adterram deferunturjtfifi ad centrum ejus penetrantes 5
quarumtmprejfiontbmdiverjkgeneratw^stumiocotum fpecie differentes ajfi-
due fiuut. Hujus ratur£ afitombus Planet£ firnutcoeunt, f£ coeundo res vartas
Jbecie dijferentes in regione ammali ^eg^btU^mineraii producunt 5 Apartt-
bus^verb infertonbus tnctptendo d lunibis ^..Elementa comprehenduntur jpes
entm dexter terram occupatfin fier vero aquam naturx futy hure£ & mert u riait-
tatis ejufdem coniunHtone figmficindo \ qmb.arguitur,mhtlpoJJege»erart (^ creT
fierefineamborum unwne.H£cimquam^f\zX.UXJ.,von DE^ft/proxirnaDei^
mm]ikra.fiibje anctUamJeupedifpquam babet, qux 'Vommam fuarn tmitan-
do,rerum ab eaproduclarum ftmititudmes per con)enfum tn fe tmprtmens etuj ve-
fitgta delineattonesquc rmrnm inmodum proJequitur{$ ' tmitatur\ Atqjjtnc es7t
quodeamformaisr habituStmte Jub pedtbus ^(aturx e^gtavtmusi quam no-
mtneettam dign-ore Artem nuncupamus. H<ec befita(artem tnteUtgo) ab homi- ^
its tngentqj>rta,ut ex ddtgentt Domw<eJu£ obfervattone ,multafecreta ,perpul-
hray(sf notabilia addtfctt,qutbus tn omnt docirma genere homtnes ditare folet >•
Jtcettam econverfi eidemmagiftr£&'~Domin£fii£haudparum utihtatis &e-
motumentt ajfert . Ni/ientmarsab homtnts tngenio produSia m quibufdam att-
quando opttutetur,:p(a Naturaab operatwnis fua perjecitone mox dtfictet : *Ars
emm naturam nonnt.nquam corrtgit,fitpptet,tmb t^tn rerum mmerattum dtatri-
be ipfam<-yideturfuperare,fimodb (htmicis tUts Phtlojbphis fidem aliquam adhi-
Beamus i maxime citm &m Circulo animall ova citius puUulare ,bombices
mu/ttpltcari, & ve^etationefua tn dtverfas formas more Prothet transformart}a-
pes ex cap;tc bovmo procreariitn citcuiovcgetabllifigetes aratrt artificw,quo
£grt excoluntur <™r occantur ,arbores JurcuTatwne ,herbas& alta <-vegetabttta
ptantatwne turn grefcere,tum mutttplicari 5 c^ incirculo minerall corpora
metaUtca,^ mtnora mmerala tam admedtcinam ,quam adalws ujus prppararj,
& dfxabuj Jiiis muntlar: ,ac laptde quoq'-, Pht[icu,de cujus taudibus tantu Pht-
lofophtpr^dicd unt, confiart certum fit &experientidcomprobatum. Dehis ttaq^
duabus Macrocojmt caufis ejfeiincibus tnflitui esi nojht tn hoc tomo &■ perfjuue
&> coptose difiepta* e, TRA* •
TRACTATUS P R I M U S
De tMacroco/miftruclura^ejuj/jue creaturarum onqtnis hijiona m hbros V 11. diyija.
LECTORI
'».
t
a
{
n ta
rr
do.
fk
qui
mi> nis hr,
ftce.
moL
qua,.
enin.
beipj
Vean.
mult. fesex
<zgne plant. metal &afi iofophi duabu,
&COJH
ir
LECTORI BENEVOLO
£ T SYNCERO PHILOSOPHI^ FILIO, A SPIRITU INTELLIGENTI^E SANCTO,
illuminatio.
I b i, mi amice,libentiflime ha?c mea fcripta legenda oftero, haud momo aut cuiquam alii ignorantias vel invidia? tenebris obr uto; quippe cujus eft proprium, ore duntaxat impuro omnia veritatis indumentis exor- nata depravare, atque adeo ipfos quoque opificis increati ritus impie ut plurimum. profanare. Nequeporro etjamiilorumju- diciis hocfubje&um noftrum fubmitten- dum cenfemus, qui captuihumano illud nimis profundum ac di- vinum efTe autumant,eaq ue de cauia ha?c arcana iacra nullo modo nobis perquirenda eile ftatuunt,ailidue vetus illud axioma incul- cantes ; ^u£ fiupranos^mhdadnos : ita quidem , ut hac rationepenitus a divinarum rerumconremplatione nosretrahereannitentes innue- re haud obfcure videantur, parum vel nihil etiam homines ad ipfius opificisimmenfi imaginemfa6tosabrutis&rationeomni deftitu- tis beluis differre. Nonne autem reperiturin Scripturis iacris , Sa- ^ientem aftris dominaturum,atque iplumquoque opificis increati germennobispromiiifl.e,futurum,utpuIlantibusvia,aperiatur? Ut nimirum hlentio interim pra:teream,quod etiam fpiritus ille im- mortalis homini in creatione prima a mentedivina infpiratus illum eidem ifti menti per hoc fpiraculum fecerit proximum , & mentis opera ei penitms introfpicere,acanimocontemplari & perfcrutari permifent : Id iane, quod Philofophorum omnium diviniiTimus, Moyfiq; proximusTrifmegiftus in primo fuo Pimadri fermone hiice confirmat verbis : Cum homo> inquit ille, omnium mfiepotefiatem haberet, opifiaa fieptem gubematommanimadvertit ,- qui gubernatores humanx. mentis meditattone gaudentesfoiguh propru fiuordmis partmpem hommem reddtde-
^B 2 mnt
ii EPISTOLA LECTORI.
runti quipojlquam didicit horum eJfentiam,propriamque naturam conjjexit, penetrare *& refcindere jam exoptahat ambitum circulorum , njimque guher- natoris prxjidentis igni comprehendereiQmhus CQ\i\c\cm luculcntcr do- cet,conceflum effe a D eo hominibuspropterformarnobilitatem, non modo aftrorum naturas , motus, & ac~tus in hasc inferiora co- 'gnofcere , fed etiam ulterius ad ccelum igneum & Empyreum pro- gredi,ac gubernatoris iftic prafidentis omniumque primi vim con- templari & admirari : Hinc etiam Deum mentem humang. rationis vo- cavit, quem <-uitam quoque & lucem ibi loci appellavit, ex quibus ipfiim hominem nafci & conflari voluit. Impoflibileeftigiturte- ipfum cognofcere, nifi etiam ipfum Deum cognolcas ■■> nam qui co- v wwfcit (eipfitmjranfit^co&cm Tnjmegijlo tefte,^ Dexi M.Sufficit itaque nobis, quod cognofcere nofmetipfos non poflimus,nih toto inge- nii conamine, omnibusque animi viribus, ac precibuTaihduis pro gratia & lumine divino,quotidie ad talia recte contemp!anda,& ad- mirabilem creatoris ideam ex demonftratione a pofteriori perci- piendamgradatimaccedamusj quod tibi,mihi,&omnibus ctemcn- ter concedat Omnipotens,per merita Filii fui unigeniti, Amen.
% Flud.
TRO OE-
• V
n? K 0 OE M I V My
IN Q^UO DEMONSTRATUR,
QJLIOMODO CAUS.£ PER SUOS EFFECTLIS,
HOCEST, DEMONSTRATIONE
apofteriori indagentur.
U.oniam tpfiim Deum Macroeofini fhbricz autorem a iprion demonflrare aut cognofcere,ettam faptenttjfmo auttn- geniofjfmo cutqueeH tmpojfibde ,cum tpfum ejfentialiter defi- mrenemimunquam3acneipfiqmdem etiam Anttfltti dtvtno Moyf,ft conceJfum,aut ullo unquam <zvo concedendum{tam cmnipotens mmirum & tncomprehenfibtlis ille es~t in ejfefuo ! )idcirco neceffe es~£ apoflenon eum indagart3ut noflra cognitw ad tpjumper extmtores ejusejfeciux accedat. Nobdiores autem ejus ejfetlus in coelis3acglonam tUius infirmamento tanquam tnjfeculo pohttjfmo3oculis untverfaltbus fpeculannos docetFjalmtflai jp. ^.adquoru etiam cogmttonem,quomamJuntJupra nospofita,pergradus ele- mentares,tanquam a magis compofitisper refolutionem adfimphctota afcendere. necejfe ertt,nec quies altqua in afenfione esl concedenda3quo ufque ad prtmai tUapnnapiafit perventum,qu<z propter fuam fimpUcitatem refoluttonemultt- riorem patt non pojfunt : Immenjum tgttur effhoc iter,<-valde Jbtnojum &peri- culofiim;& fane qutbus fcalis ad hujus altitudmis tnvtfibdis fafligtum perttn- gere t-valeamus3nonfucde es~l abfque dtvmt lumtnis auxilio3Spmtusque tUumi- natione tnvemre. Non igitur difpliceat t\ix dignitati,te Clementiffi- me D eu s,creaturarum opifex & adjutor meus,deprecor fupplex atque imploro , cjuod ego indignus peccator oro mifericordiam tuamjdignare me lliuminare in cognitione rerum creatarum,ut, cumfisignotus per prius,faltem ex pofterioripergloriofosfcilicet efFec-tus tuos cognofcarisiiiquidem diligenter pulfantibus portam aperirepromififti,necullibonitatisron£emavideperfcrutariprohi- buifti; maxime cum etiam Spinrus ille vita?,quem in patrem no- ftrum Adamum infpirafti,nos ad lucidum beatitudinis fontem tcn- dere, & ad ultimam cognitionis divinar metam eniti omni mo- - mentonon minus moneat &inftiget,quamfrucT:us alicujus crudi & immaturi calor, a nobilhTima creatura tua Sole ei infpiratus, ipfum ad maturam perfectionem aflidue movere percipitur: im6 hoc ipfo tuo fpiraculo mente divinadecoratoquotidiehominum
B 3
con-
i4 PRO OE M I U M.
contemplatio adtertium illud ccelum,beatorum habitaculum ra- pitur, gloriamq; tuam inexplicabilem fpeculando beatin*catur,&: ipintualibus divitiis ditefcit : lllumina,inquam,6 bone D e u s, me famulum tuum licet indignumfplendore tuiluminis,ut(inetene- brarum aut Diaboli interruptione te tuasq; crcaturas recte & effica- citer cognofcam pro amore & mcritis Domini notf n Jesu Chrx- s t i filii tui,qui tecum vivit & regnat in icculafeculorum.
Citmtgiturper ejfecitts ad caujarum cognittonemperveniendumfit,inci- pienda efi noftraperquifitio d rebus nobismagis cognttis, quxjunt ingenere dttxy fctiicet materta & forma. Materiam autem rerum omnium ejfc aquam reli- querunt nobis Moyfes, tjf dtvus Vetrusiquam tanto fubtihorem effi Jenfiuperci- ptmus,quanto altius aJcendtt,eoque groJfiorem,quo ad centrum efi procltvior. namterra,qu£ eH aquarumtenebrofarum focx & pars crajfiorac dejormioryba- bet aquam rvtfibiiem,JenfibiIem & denfamfuper ejits (itperfictem recidentem. Simdtter aqua illa rrroffa & rvifibilis aquam tenuiorem & tnvifibtliorem fibi fuperinnatantem ,• cujus etiam pars fubtdtor alttus exuberans JJk&ram tgnis propterjuam caltditatem & fubtditatem conflat,qu£ esi aquarum regionism- ferioris portto c£teris ommbusfubtdior. Atqueitaproculdubio eddem proportio- ne ufque adfifltgium cceli fupenoris afcendit aqueamafja tnformapyramtdis furfum femper acutior & tenutor: Wnde certum eH,aquam mfimam ejufdem ejfe fubflantix cum aqua Juperwri,qutz mcre Spintus eHfedformdfblummodo ab ea differre,quam effe lucemprimo diecreatam infia demonflrabtmus-.utpote cujus coptofiore pr<zfentia aquaejncJce funt tenmores >• minon ^vero copta iU<e crajfie magis & JJnJfioresredduntur \ Lucis autemporttonemtn infimo ccelo con- tentam, ejufdem ejjenatur<£ & ejfentiacum lUacoelorumfitpenorumfedpropter compofittonem duntaxat diJferre;quontam denfitas materi£ acitv-am lucis in- fenoris dtffofitionem tmpedtt ,ejusque radtostta coarclat, ut tpjbs defirucltvos & urentes reddatficutt tn tgne arttficiali cermtur: His igitur co^nitis, anne impojfibtle ertt , experimentts ac conclufiontbus ficiis tn aqua tam ^vtfibiltj quam tnvifibili,& luce tgnea regtonis mundt tnfertoris,naturas ettam aqua- rum illarum fubttltum & /ucistenutjfima: axlorumJuperioraminvefii^are,cum nuUafit tnter tpfits,pr£terquam tnfoia corpulentix proportione dijferentta ? ZJi- demusentm machmammmorem tdem opus pr<xflare,quod prxjiatmagnajtcct nontneadcmproporttone : l<rats autem nofler gro/ftts tmagtncs m chartadept- clas movereficttfua <-virtttteiatque ita quoque lucidafolis natttra leve $3 £the- reumcorpus fitum movet ab occidente in ortum : Similiterfufiim ^virtutei^nis artificialis tn altum depeUttur,& huc atqueiUuc agttaturifictgnis tUedcceloin corpora animata emtfjits hucatque tUuc ea jvlitt cy moverefitctt : Ipjum dent- que fciem fu£ iucis ejfeclu res denfioresfubttiiare percipimus;quodqutdem tdem anneetiampmflabttignis elementaris &* arttficialis facuitas? Per hujttfimodt igitur expertmentay& ex acitone caioris mferioris lucis fjnjfietn ejufid.em regtonis
tujuAm
P R O OE M I U M. ix
".amjujujq; gradw ac dtjfijittonis , operattones etiam lucis ccclejiis m aquas hereas & fiipercoelejles acjftrttuales quodammodo perctpere, atquehac-vta o caftus humam pojjibdttate tottus machtnne flruciuram , yariamq; ejufdem partium dtffofittonem contemplan, acper ultimos &mt norespnncipwrum ejfellus de tpfisettam prmciptis quodammodo judicare non ertt dtfficde.
CON-
i6 T R A C T A T U S I. L I B. I.
Contentahujuslibriprimi.
Satura, l:~ cau fa , vel princi- pium, de quo lib.l. eltque vcl
lncre*tum,c\y fCren.tor, eftipfeDsus \opiftx, ratiotiehu- <Ens entium, jusfiue crea- / fitijimt»
-^ fOmnipotens ejfenti» defctibitut
!cujus< cap.i.
\-LocMca['l,
tionis diflus (JIatura\natur*r.sj
i
l
Ad Macrocofmi &exi(ten- tium in eo crcatutarum fabricam uni- i/erfalem dfio reqununtut
4
"vrim*rium,<\xxoc\ cft
Secundarium, quod divicimt in natu-.
Tfr/«<»»KW,afecun.
'r Hyle , feu materia rerum primordialis , &
a compofitionc rcmotiiTima , quasfej
««] cundurn quofdain non eft ctcata. Dc
< quacap.j-4'.f.
)L«#feufonpa generaliieiintoimans , Ue
exquibus-. Hkotj / ..'.11. fSicci- J t*tu
}Ie qua. caP.7.
Creatum, eft- . que vel
mmenfa. Macto- fubftantia confUtur.
S datiorum actiont- 4 Ignem, -j
S bus ortu,in4.dif- ) ■1"ern> L« <Pbu_s imm
r fetentias divifum, <^?«*»», C ro.mt fubftat
quas elcmcnta vo- ^nrram,^ De quo cap.9.
caut,fcilicet ^
Sl«»rM>2«OT,quodeftimmenfumillud CA«w exnatuiisdivetfus
lndigeftecompofitum. Dcquocap.io.
Ultimum , (eu cxttcinum.au t ptoximum,
quodeft
-Inanimalibus In vcgcrabilibus
Inminetalibus
Jperma jernen
{Sulphur Ar,
■gentum vtvn
}'
de quo ap. IO
LN4/«ra/«w,feucaufatum,autprincipiatum, Deqnoinlibiisfequentibus.
CAPUT
17
C A P U T l
De natura tnfinita rewwjue omnmm opifice.
^> ,-v^fig^. ^ TiJRA infinita,qtiaeeit. Spiritus immenfus , ineffa- [^P^^f^^V biiis , non intelligibilis, extra omnem lmaginatio-
^Mi^M f^5 nCm J UIJ)ra omnem ene>nr>am > mnominabilis , folo
^ cordeprxdicandus, fapientifittnus , clementiflimus,
Pater , VerbumjJpiritus fanctus, ftimmum.
& folum bonum , altitudo incomprehenfibilis , o-
\ j mnium creaturarum unitas , quce eft omni poteftate
JM validior , omni excellentia major , omni laude di-
jp gnior , Trinitas jmpartibilis , lumen fplendidifli-
f$3 rnum & inenarrabile,mens deinque divina,libera &:
fegregata ab omni concretione mortali , omnium
Hcrmes
gloria,divinanatura,neceflitas,finis&renovatio5Hic,inquam,DriUSomniumn
lutrirnus & maximus,cuj us nomen fit benediftum in arternum, admirandam to- "tT/wt»,
tulT^LicFocofmimachinamfaberriniecondidit , e,usque ftructuram pulcher-
rime decoravit : Quod etiam omnes Philofophi tam antiqui quam recentiores,
preter Peripateticos , qui mundumab ceterno efle volunt, unarfimi fere confcn-
f ii affeverant , diviniilimum huncUniverli conditorem multis appellationibus,
cuihbetejus a&ionis propnctati convenientibus cognominames. Inter quos
Hermcseum vocat<*/w#«iW,Thalcs anttqutjjtmum , Plato principittm mundt ingeni-
/«w,alii caufitm infinitam,& qu.i(iextr,t omnh , & tamen in omntbut , qr ubicjue , alii Ens
, entium,cAufitmprmum , quatenus zlix caufie & eirectus ab eo dependent,omnium
factoremjautorem,&lecundum Platoncm condttortum intelhclum. Unde non-
nulliahiipfumrerum mundanarum Principem, gubernatorem", ordinatorem,
primum motorem & primum movcntem , principiumque immobile dixerunt ;
quoniamomnia moventur ab ipfo maiienteimmobili,&nulli paflioni ftibjecto,
cumfitfemperitabilis,fixns,&:permanens ; Trifmegiflut eum umverfirum prtnci-
^/«OTvocat,perquodopiriciifolumopificemintelligerevidetur; Patrem dcnique
appellanteum 1'lito &c-jMercuriusTrifmcgt(lus , quatenus omnis fcecunditatis efl:
autor,atquererumcunctarumgenitor;ConcluditdeniquemajorPhilofbpho-
rumchoriis(interquosO>y?/;/'«»<>&Df/wtffr//«/wnomino ) Deum omne nomen hjz^
bere, quoniam omn ia funt tntpfo ejr ipfe in omnibut ; nonaliter, quamomnes linea; re- v
cta: dttcta: a centro ad circumf "erentiam dicuntur elie in centro , vel ficut nume-
ruTdicitur eTFc in unitate, qua: omnium numerorum communis eft mcnfura,
tons & origo,omnemque numerum infe unice conjunctum continet; Unde
Pythagorici &Z numeralis fcientia: confultiflimi,wg»aiafif/»feu unitatem Deo opi-
fici aptavenmr ; tum , quia ante omnia folus & unicus fuit, tum etiam , quia pf i-
musactor&iblus motor exdtit ad vaftam opificii ftructuram perficiendam;ej us
autemmateria:feufubjecto,quoderat£nsfecundum, inquodadmundiperfe-
clionem agebat o\)itex,Diadem feu dmlttatem attrrt^uerunt ; atque demumJpiri-
tiuli,ejusvirtuti,feuforma;ignea: &lucida;)per cujus praefentiam dicta mundi
materia feu fubj eetum de pojentiajn acxum reducebatur , omnesquernachinse
C paf*
18 TRACTATVS. L LIB, I.
partesacrcgionesunacumcreaturisearundem optime diftinffuebantur ac di- iponcbantur,7>rWfw aflignaverunt,quoniam in opificii univerfalis conftitutio- nellbTtertTiEntislocumha:cip{aeflentiavendicavit : Exquorum Philofopho- rumEthnicorum opinionibus manifeftumeft , ipfos non procul a vera divinie mentis cognitione aberrafle ; Inter quos facram Mercurii Trifmegifti revelatio- nem,ejusque in myfteriis divinis profunditatem , nunquamfatis admirari vel collaudare polfum ; quippe qui in Pimandre fuo divinitus & fupra humanum ca- ptum nobis abdita Dei,& ftructttMe ejus univerfalis fecreta patefecit : Poft quem Phtonem divina cognitionepleniorem putamus ; utpote, qui contra P eri- pateticorumaflertiones,nnmdum,&quannmundofunt vifibilia & invifibilia, aprincipio primo ingenito facfa efle conftanter afleveravit. Quamvis autcm opificem hunc trinum eflentialiterdefcribere fit impoflibile ; attamen fllefe- cundiim nonnullorum Doctorum contemplationem hoc modo oculis depingi- cur ; videlicet aut in forma bumana,
Tiomo ad imaginem Dei facfus Tri- nitatem reprxfentat , quippe cum in ipfofint Mens , Verbum & Spiritus. Trifmegift. in Pimand. Pateromnium^intelLecfus , vita&ful- gor exiftens hominem libi fimilen) procreavit , atqueei, tanquam filio fuo congratulatus eft ; pulcher enim erat , patrisque fui ferebat inaagi- nem. ibid. Exvita&Iucehomo conftat ; Vitaau- tem&luxDEuseft./^. | Fecit Deus hominem fecundum ima- (_ ginem fuam. Genef.i.
Rationcs autem cur nonnulli Deum humana depinxerunt forma , funt, quoniam.
i
Aui
DE MACROCOSMIPRINCIPIIS. 19
Auzi» figurxSolis ; Sub hac enim forma Ethnici & prxfcrtim Oricntales Drn^raciorant. —
Solivero compa- raverunt Deita- tem Sa- pientes, quonia
^ADeo omnis fplendor fpiritualis & invifibilis derivatur , omniaq; eodem intrinfecusilluminantur,nonalter quamclaritas&rful- gor vifibilis &: externus omnis ab ipfo Sole procedit ; namqueut m materialibus Sol , lic in fpirituahbus Deus eft Imperator igneum (ceptrum tenens,
<Secundum Stdrac fapientemtriapercipiuntur in Solis eflentia,vi- delicecipfe Sol,ejus lux feu claritas tk calor vivificus: Solem ipfi De o Patri,clantatem Filio,& calorem Spiritui fandto referunt; Splendorimmediate oritur& dcrivatura Solaricorporeunico, caloris efTectus &c benevola virtus ab utroque defcendit.
G z Aut-
2o T R A C T A T U S 1. L I B. 1.
Autw^rOTrfTm^w/^quoniamjUtincorporeTriangularitresreperiuntur angulidiftin£l:iinunicofubje<fto,ficinunica Deitate exiftunttres perfonazdi- ftin&£,nullatenus ab unitate di vifa?. Atque,ut nobis videtur.non inepte poteft incomprehenfibilisilla&infinita Trigoni divini cxtenfio fecundum huroani captuspoffibilitatcmdefcribidemonftrationefequenti.
DEMQNSTRATlO.
DEUsTriangulohuicfncomprehenfibilicompararipoteft,quiacompre- hendens in fe omnia,& virtute fua fefe ubique extendens , cun&a inadtuat , ex- traqueipfumeftnihihatq;porr6 etiam quilibet anguli conus cuilibet mundi partitertizcorrefpondet,&tamen omnes fimul in unitate naturx conjuntri, unicum folum Trigonum regularem, zqualem & perfe&iffimum conftituunt ; ita quidem ut declaretur quoque fimul hac dcmonftraaione, quod, ficut omnes Trigoni fuprafcripti anguli e fphxrica mundi fuperficie eminentes in omni fua dimenfionefigura&capacttatefimiles& xquales repcriuntur,itaquoquefinc tres perfona? in unitate eflentie divine^ coxquales in qualibet perfe&ionis ratio- ne.Similitcrcxeademhacdemonftrationecolligendumeft , quantumvis for-
ma
DEMACROCOSMIP RINCIPIlS. 21
ma triangularis fit figura inter omnes in rerum natura mtnime capax , quod ta- mentrinahxcefrentia,proptertrinitatemperfonarum,&earundemindivini- tate sequa!itatem,Triangulo xquilaterali comparata.fit extra omnem naturatn extenfa &: adeo capax ;n n.itura fua,ut,etiam figuram in omni rerum univerfita- tecaqaci(limam,nimirumcircularem,infinitatefua comprehendat. Defcripfi musitaquehocloco Deum, quatenusiritraomnia efTe dicitur,utputaquate- nusubiquediciturefTeprxfentiahter; AtveioquatenusTn/fofgi/?#*appellavit mundumip/iiuDEiimaginem,caten\is ipfius Dei imaginem & fimulachrum in mundiSpiritu.tanquamefEgiemhumanaminfpeculo confpici dicimus ; Ne- queenimpotuitinmundifpeculoquicquamvideri,priufquamDEUs eireluxit; non magis.quam hominis effigies in fpeculo abfq; ignis vel Solis lumine poteft percipi : D E us autem ante mundi creationem fibi ipfi tantum reluxit , & in fei-y pfumreflexitardoremfuum,tefteTr//&fg//?^ At cum mundum creare voluit, mutavit formam fuam & univerfa fubito revelata funt , omniaq; in lumen con- verfa,ut/#i.Pi;>#W.habetur. ItaqueDEiis occultus jam faciem fuam fplcndi- dam in fpeculo mundano , fuo lumine inatliuato.manifeftavit , ideamque fuam nobis & creaturis fuis per facrofan&um illud donum allidue communicat , quia mundumhuncvifibilem & externum ad opificis exemplum formatum dixe- runtSapientes. lItigiturfacieshominisinfpeculoperrefkxionemvidetur,fic trinauniuseffentisediftindioinfpiritum univerfum mundi undiq; refle&itur. Cujusreidemonftratioinfequentiexemploadoeulumpatet^
G
GA-1
2 TRACTATUSI. LIB. I.
C A P U T II.
Quot modts DEVSin toco ejfe dicitur , quomodo ubique adesi
ommaqueimplet ? Etdeprnecipuaejusjede
m hoc mundo ?
Riusquam de Natura? naturanris fede feu domicilio proprio agamus,anpolfitaliquoinloco efle, cum iitinfinita in eflentia fua.quaerendum cfb ?" Cui quidem dubio tota Theologorum Scholad'ftinguendore{pondit> euraeflein loco,non definitive-, ficut mtelligentia: feu creatura; fpirituales , nec arcun;fcriptivet &-3®tgL&SL quemadmodumres corporcr , fcdtantum prafentialiter , quamvis fecundum GregoriumVi&iis in omnibus efle dicztnr tripliciter > (cilicetaut^/7»- itibter, utiisexpenitbonum , 4«//^/f»///t/.vYr,nempeperinrluentiam, aut ejfen- tiaiuer, videlicetpenntimitatis ciTontiam. UbiqueautemdiciturDEus ,qua- tenusvirtuscjusdivinacunctapermeatentia.pei-quamterminatrefpe&umpo- tentialitatistoriusuniverfiad(eip('um:Sicetiamomniaimplcredicitur,non,uc ab ;is contineatur,fed_potius ut eacontmeanturabipfoTE^gw^ihquitArnbTo- f»us , proprietas Deitatis ubique effe & in omnibus. Manifeftum eft igitur , Deum none(reinomnibus,puta,utpo(Trteum7eTq"uaiibetprofua:portionismodulo capere,quemadmodummaioraminus;feditadicituromniaimplere,ujmonfic aliq'iid,ubiip("enonefr.Iutelligimusitaque,DEUMefleintraomniajednoniji- chi(umj,quiainhnifuseffc&incomenfurabilts7eir^
fum^q^uatenusincircumfcriptafuamagnitudineomniacreataconcluHiTrAxq; hincclt.quodjjmnia a Deo creatadicuntur abipfobonajparticipative.hoc eftiper p^feluiamejusTeu {e^urnTurh^radul"eTT^htia:,quibus anglTiThlmis , &: animxanim.dibusprxferunturj&tamenquatenusquxlibet creaturaplusmi- nusvedignit it;s fecundum pulchntudinem forme fua?a prjma naturafeu Ente proccdentemobtinuit^eatenus.utteftaturjitw^^inbonitateperparticipa- tionemacqui(ita,altioremautdejecliorcmfedempo(IIdebit.Atver6,utaccipi- l^L^}^^^}}^cAlmp\ic\tcr,&c,utJambluhivetbisut^rA^pcr eflentiam,eate- nus fumitur pro cauia boni,hoc eft.pro > bom^fl^tuijjs^riru^io; de quo Mercu- rim Trifmcgiths ibi agit,ubi nos cavere admonet, ne quicquam prxter folurn Deu m bonum dicamus. Omnia igitur Crcatoris opera bonitatis,non (uper el- fentiam foli Deo propria? , fcd (ecundum effcntiam participia inveniuntur, fcilicetquatenus c(lcntiam,formam,& lucem fubftantialemabigneaCreatoris bjmuTnitau-accipiunt,cujusdotibjisi^^
i najtujri^diram^utsac^per confequenTr^^gajtjclpativydTcuntur. Atque hi:-cquidcmhonitatemefll'[Kihcammundusmundi6;, crejturafabipfo Crea- tKe,mmn^c^ffita^c^clo,acceperuiu,utPhilofophlcahabettraditio,fedex l^eiaj£uberrimaejus vol"untace,omnes fuas creaturas peificere voiente,fe- cu n d 5m P faTm i Wx K egi i ir, c n tem, ^mcun^ vTlMU~boniihlti,JelmnTeeJT&Wierra. Phdo(ophidemquevetereshujusnatura?iuiturantishabitationeminccelo,ob lociilliuspulchnnidinem&clantarerr.pofuerunt. UndcPhto Deum inianea /^V/^/M/^/^aflcrebat^hoceftJnajthcie. Cui etiam Philofophi recentiores
(:nterquos/Y^/w;,^w,fi'5//?//«OT,vcroshujusNatur£Ecultoresnomino) afr.pulari videntur.appellantes CevJumHmjj^umDjEj habitaculum. Namquam-
visDEusubiqueeiredicacur^C^pM^pioprietamen&principalitetjhoceft,
cum
DEMACROCOSMI PRINCIPHS. 23
cummajorifuaprajfentia diciturefle inhoccoelo.ubiopcravirtutis ejus magis fplendent,tanquam in loco 6s fitu digniori, in quo virtus divina aptius operatur, ut tcttatur D/tma/cenu*. Nequeenim dicitur Deus fiipraomnia &: extraomnia per diftantiam localem,(ed per excellentiam "natura: , ut in refolut. Theolog. tracl.i. p. 1. qu&ft. 4. habetur. Atque hinc eft, quod ccelum hoc vocatur tntelletfuale. quia DEUs,cujuseftfedes,appcllaturSpiritus intellectualis. Nonnulh alii hanc re- gionem fiipercceleftem angclis Sc animabus beatis attnbucrunt , & propterea extrahocipfumaliamftatueruntmanfionem,quam cxlum Trimtatis appellave- runt,foliTrinitati,fcilicetPatri,Filio&:Spirituiranctoconveniente.Dicunthac efle ipfiim Deum fecundum rem ; ratione vero difterre. Nam fecundum Alber- /«Tweft hoc ccelum virtutis divinx cxcellcntia , quarcontinet & circumfcnbit omnia creata. Undc efle in hoc ccelo ,eft efle in a:qualitate virtutisDEi omnia creantis,cpntinentis&:faTvantis. Peri^ff/w/Afviiionemha^e omnia luculenter expIicantur,ubiquamvFshxdua:rcgiones,Intclligentiarum fcilicet &: Trinita- tis.folummodoeflentia: puritate& exaltatione difterre videantur,unotamen cceloEmpyrco,aperfectafiia illuftrationeficdicl:o,eas, nonaliter quamaer&; ignis ccelo sethereo,conrineri Propheta denotat. Namque ccelum unicum, fir- mamenti convexitatem circumambiens , hominis fimilitudinem referebat, cu- jus pars fuperior ab imagims lumbis furfum igne carabea: fprma: , hoc eft, tenuif- fimo & fpiritualillimo refplendebat ; inferior vero a lumbis deorfiim igne ali- quantulumdenfiori&crafliorimicabatrpetquamhujusloci partitionem duas regiones dignitate diftcrentes indicare videtur,ccclum nempe prexcelefte crea- turarum fpiritualium propfium,& illud f iiperccelefte.
C A P U T III.
Demateruprimce origweyanJit creata ^velf^creata ?
Ngens oritur inter Philofophos recentiores difTenfio de pri- mx creationis materia: origine ; quorum major chorus ipfam creatam efle aiteveranter dicit ; inter quos Arteftm his fere verbis utitur : Creator onmium tn prinapio abfcjue fermonis proUtione dixit; Fiat creatura talis, & poftea creataeH a Deo ipfa naturafive materia prima. Altcrverd chorus minor,de quo participat Paracelfm cum rclk]uis (iuc f chola2,materiam hanc vocat myjterium magnum, quod creati nul- liusfimilitudinemhabuit, nec etiam cteatum fuit,fedfolummodoabaltiflimo opificeDE o pr^paraturn. Amba: autem ha: fcholae conantur rationes fuasex Scriptura f acra per Moyien prolata,varie natura &: fenfum vocabuli Prinapii in- terpretantcs.probare. /?m/wenimcumca:terisfua:opinionis,exordiumnarra- tionisGencfeosa Moyfenobistradita:, nempe, inprincipio creavit Deus ccelum ejrterram, &:c. hoc modo cxplicat , nprimis %>el primo creavit Deus caslum drter- ram. Qjjamquidemvocabuli />/««;>« expofuionemconfutareannitentes Para- rf//£fc£tatorestriaha:cnobisproponuntdubia, Anfcilicetper inprimis vclprimo volueritmtcrprctatorrcrcrrenomen Prtnapit adtempm attquod , vel adordinem& tempusftmtd,vc\ utrum per illud locumprimum delignare intendetit. Qujbus fane qua:ftionibus,abfolute&:confidcntereasnegando,refpondent;Pnw<«quidem, quodtempusnondumextirerit : quippe quod habuerit demum ortumfuuma vefpere &: mane ; unde illam pnnapii inrerpretationemnullo modo admittunt. £«■*»«/<«, auodabfurdum ficponcre mundum tempore&ordineante ejus ma-
terianii
24 T R A C T A T V S. I. L I B. I.
teriamprimam; quiavidelicetresinpotentia non poftponuntur rebus inacTu, nec principium prmcipiato ; hancigitur intcrpretationcm omnino repudiant. £owdeniquenon polfe Principii nomen adaptari , contenduntperrationemex his vcrbis cap. i. Euang. S. Ijohan. defiimptam , Ferbttm erat in prwcipio ; Vcrbum namque Dei loco vclle includere ab omnibus piis nefas creditur,ciimfitin- comprehenfibile;acprxtereaetiamantemundicrearioncm nullus crat locus, c]uianullumlocatum.His,inquam,&:confimilibusargumcntis,pra:d!ctamcon- trarix fedx opinionem refellere conatur cum quibuidam difcipuhs iiiis Paracel- /«:r,quiMoyiisVerba primordiahain hunc fcnfum accipit; in myjierio magno tn~ creato creavtt D e us ccetttm ejr terram,hoc eft.in matcria prima informi,tenebrofa& potentialicreavit Deus ccclum & terram. Atque ha:c Paracclliftica opinio non videtur difcrepare ab illa Peripateticorum,quz mundum eile setextfum exifti- mantes, materiam c^uoc^uc primavi ipfi Mundo cc&ternam efje ftatucrunt. Phtlofopki etiamnonnullicontra//y/<ecreationemiftiufmodiinfurgunt argumento ; §luod informe est noncreatur : Sedhyle es~t informis : Ergo hyle non creatur. UMaJor luculenter demonftratur eo, quod creatio esi wacluatio , ejr ex nthilo abquid Jacsre : Sea hyieinfua tjaturanihtleft a£tu,qttare omni formaeam carerc certum eft. Veriim omnes haf ce am- bi^uas&controverfasPhilofophorumiftoriimdifputationes , ego mcisinPhi- lofophiafuperioribus,&in hifcercbuslonge me doctioribus refcrens ,fakcm ad materia: lllius defcriptionem defcendam.
C A P U T
IV.
<3iateri<ep.rim<efeu optfcit unrverfalis fubjeclt defcriptto.
Ateria feu fubjccrum,in cujus grcmio maximus ille nofter Macrocofmiopifexftructuram fuam dilpofiut,cft Philofophi- ca illa^Avj; quam Phyfici materiam ablolute primam vocave- runt : qua quidem,utnihil eft communius, fic cdamnihil ca ma- gisincognitumreperitur. Circaejusergoinveftigationcm duo ^ prxcipue inter casteros Philof ophos antiquiores ftudiof am ope- ram navarunt : quorum prior , Thales nempe ( cum quo Heraclitm &c Hcftodus convenerunt) poftlongUmftudium mukasque lucubrationcs , acfuam ctYcpri- mam rerttm matertam conftanter afrirmavit,fua:que opinioius rationem Confir- mat,^«w,inquit \\\c,rerum omniumfemen ejr atimentum eft humor- Huj us etiam f en- tentiamcomprobare videntur tam Ethnici, quam facrijcriptores. Ilh enim hanc ob czuhm. Neptunum,Oceanum &c Thetin confecravcrunt ; hi,inter quos divinum illum Philofophix Antiftitcm Moyfen nomino,matcriam iixzm abjffum &c aquam nuncupaverunt ; &: D. Petrwsz. 3. ccelumejr terram fuijfe ex aqua ejr per <tquam nobis indicavit. Altcr Iilijus matenac fedulus perfcrutator Anaxagoras fuit , qui poft multosinhocftudioexantlatoslabores,w^m'4wrfr«»2przw<iw2 rudemcff ejr indi- geftam molem, Chaos dictam , opinatus eft,cui etiam Pocta in metamorph. videtur af- fentire: AliiPhilofophialiterdehac materia fcripferunt : Etcnim Anaxtmander principia infinita ftatuit materialem origincm, Anaxtmenes aerem inrinitum, Dio- g<?»«aeremdivina:rationiscompotem, Plato fpeciem invifibilem&informem, Zeno Stoicm ignisfiibftantiamper aerem in aquam converfam, Epicurei atomos, fw^(jf/wquatuorelementa;quiferme omnes ob occultam & abditam hujus myfteriidifpofitionem.quxprocul dubiononnifi foli Deo vere & cftentialiter cognita eft,fibi invicem repugnantes incerte &i indeterminate fcripferunt,ac
quicquid
DEMACROCOSMIPRINCIPTIS. 2;
quicquidftrenue&probabilitermenteconceperunt, hocprotinus inlibrisfuis expofuerunt:Idquodfatis etiamin Tim&o iuo comprobare videtur PUto,dum hanc materiam dcfcnbit, (ffere mfinefenfu perccpttbtiem , tjrrattocinatione fpurta vix credibilem ; quippc cx quibus verbis conftat^ejus hac inre.cognitioncrn eile velu- ti fbmnium,& meram lmagm ftionem. Cuiettiam hac in parte Attguftmm^ ut ex fequenti fermonc patet,videtur qu odammodo conf entire : citrn , inqtfit ille , alt- qutdinformeconupio,priwnihilwuli ' go,quAminteliigebam\qttemadmodummhUvidendo videntur tenebra,nihUaudiendo aud;tu> fittntittm< HujusreicognofcendatdirKculta- temfatetur &ipfe Artfioteles^ui hancmateriamperfeneccognoicfnec deicribi pofreailerit,-Hifrper analogiam,hoc eft,per excmplaahena ab accidcnnbus fum- pta.-llnde ipie cumaliis PhiloibphisGraecorum eam vA»,id eft,iylva? cuidam im- mcnfcailimilavif, cujuslignum aptuhxcftadquamlibet domum, rnachinam, vcl remalumconftruendam. Hincetiam comparavit eam divinus llle LMeyfis modo terrarvacua: & inani,modo a quis & abyflo ; Mercurim Trifmegtfimin fuo Pi- rn.indro,vmb\x cuidam horrendx & m humidam naturam migranti. ; PJato ma.trit nutrici&:(ed]refumgenitarum,cbquodomniacontihetatquefovet,' Auguftinm •Tehebr's&iilentio,utdiclliineii:: Pytbagoros dualitati : Nonnullt fpeculo,inquo iinimamundice-rnitur :.Uu ccrar& liito^qua: aj>ta funt adquanihbetimpreilio- ncmiu/cipicndam : Sunt enam,<7«ieam unguento comparare volunt, quod ■qncmlibetodofemrecipere dc retinerepromptum eft. Atque hinceft,qubd 7'/c/«eaminfinitamappcllavit; fcilicet propter inclinationemilhus ad infinitas formas : Quamvis lfta materia, etiam quo ad nos mfinita dici poteritmain De us tantumfcit,quamlate fefeharc pptentia ultramundi convexitatem extehdat. A tque hocidem videtur Arijloteles intclligerc inlib.de coelo eymundo.; ubi d.icit,qmd txtrai «km nec fit hcm, neccorpm, nec dtmenfio, nec repletio, nec tempm, ncx numeru* , nec nnenfttra movendi,Sct)cr confequens nihil extra cceluni elTeprsetef hanc materiam informem,cuiprsedicfa^proprietatesfolummodbi'unt propriae, Hincetiameft, quod ^/ir<-«r;^Tr/j^ mquitilie,wfi#itainabyfio &c.
Concludimus igitur ex omnibus tum veterum, tiim recentiorum Philofo- phorumfcriptis,materiamhancprimameil'e Ensprirnordiale, infinitum , infor- me,in potentiaramad aliqurd,qultnia71nihil ; nullluV quahtitatisfeu dimenfg». nis,cum nec pat vum,nec magnum dici pofnt ; nullius qUalitaris,cumnec~Iiffub- - ^iie,nccipiilum,nec perceptibile ; nullrus proprietatis , neeinclinatfonis , non movens,necquiefcens,fmeullocolofeautqualitate elementari ; Omniurn ta"- menactionumpaHivumprimum,rerumquecapax : Unde mundi mater voca- tur,in cujus gremio orbes aetherei rutilis ignibus decotati , & quatuor elementa inferiusjuxtacentrumfuipenfa tanquaminutero materno comprehenduntur. Hujus autern materiae informis effigiem imaginariam,A/m-»r» Trtfmegifii & veri- dici Moyfn deicriptionermmitando,fubforma/«aw?»fgm7»tt,feu vaporis, feu um- brje horrendx,feu abyffi tenebrofas,feu denique mailae cujufdam rudis , indige- ftae & imperceptibilis hoc in loco depinximus.
Ec
2(5
TRACTATVS I. LIB. I.
•~um¥iutjui zit 01 s iqr
Et sic. m irifiniPu/m. .
C A P U T V.
De tenebrii &privatione.
Ugustinus contra Mmichxoi afTerit , privationeul niliil aliud efle,quam tenebras,qua: difiniuntur lucis abfcntia. Sed fi rede confideretur tenebrarumfignificatio,illamlatiusquampnva- tionisvocabulumfeextenderepercipiemus. Nam.tcfte Meyfe, tenebraftper faciem aby(Ji fuerum , priuiquam lux feurormacrea- retur ; pnyancTvero nominarijion~potej!l^nrrc^Pc^u cujuf- dam pofitionis , hoc eft , ubi eft alicujus fornigjpraxedentis abfcntia. Qua- re,utcum <^4uguftino confentiam , omnts pnvatio ett tenebrx , hoc eft , formae
lucida?
DE MACROCOSMI P RINCIPIIS. 27
lucida: ab'atio5 fednoneconverfo: Unde manifeftu cft,tenebrasfeuprivationem a fnundi creatione rebus corrupdoni obnoxiis tantummodo accidere, cujuf- modifLintclementa&elcmcntatacceli intcrioris: nam cum forma elernento- rumnon fufficiatad explendummateria: appetitum ( unde eorum volatilitas & imperfccrio) necelTe cit,ut eadem ipforum materia femper appetat formam no- vam : quem quidem appctitum , cum abfq; tormse praxedenris abfentia explere nequeat,nccefreeft, utcorruptiofcuputrctaclio novam illam formam prxce- dat,extincta prius &exutaforma antiqua,cujus figna funt tenebrx',quaenihil funtaliudquamnigredo& oblcuritas,iignificantes lucis & forma: abfentiam,ex qua rei putrefacta:pulchritudo& ellentiapnus denvata & cogriita fuit. Hanc autem n;gredmem Philotophi Chymici , multis appellationibus nuncupaverunt : inter quas hoc putredinis fignum f xpius caputcorvi vocariint, perquodprincipiu , mcre accidentale,& medium confbcians materiarn_& formam , fponfumq; cum iponfaconjungehs intelligebantTqui qiud^mcolof teneFrofus ftatim poftgene- rationempcrit. Hicigitur confidcrandum eft , quod rei materia,dum tenebris fubmergitur,licfcluibctinreformaprivata,utprimamacrocofmimateriaante Iucisproductionem,nam habetpotentiamadlucis cujufdam prefentiam & pul- chritudincm,fine qua in .1 clum nunquam poteft deduci: Intelligendum verb eft> tenebrarum vocabulum duplicem apud Philofophos fignificationem habere ; Ali- quando cnim pro fubftantia aliqua tenebrofa accipitur,fcilicet,ut pro aere obfcu- ro&nigro,autpro umbraalicujus corporis opaci , nonnuncj uam etiampro mero accidente fumitur,pro colorc tcilicet nigredinis : Priori fignificatione traditur a Mojfe efleperficiemabvlli: infecundaprolucisprivationehabetur ; utcunque tamen a.cc\piatut:,femperienebr<e luctommnorepugnant. Namilla:faciuntremabdi- tam&occultam,timorem&mceftTtiaminducunt)tolluntverecundiam,conci- liant fomnTim,& quieti funt amicillimac ; unde materiaefunt cornites : H.xc vero rem cognitam&manifcftamreddit^pavoremeximit^confidcntiam , animofita- tem & lactitiam affert^verccunclos ficit.torporem & fegnitiem pelht , necquief- cere animal permittit,ctim vitam & motum in ejus fanguine excitet:eft enim,uti fupcrius dicTum fiiit,formarum & actionum origo.
— — ■ ■ ■ - ■ ■ — ■ j
C A P U T VI.
De ejfentia umyerfali,qua oprfexoprfictt umverfalis matertam tnformayit.
A y 1 E N t 1 s s 1 m iis _mundi opifex , quijlixit, Egofitm lux mundi ,verut ignujMmmiuwfe pater , materiam hanc informem , hocnaturaefunda- Tmentum,reu machime univerfalis fLibTe^iunVformarum habitacu- : lum ,&c,ut cum Platone loquar,earum nutricem facere decrevit ; ut iplarumprxfcntiatotius abyili mafla , tenebris obruta , vifibilis & perceptibilis redderetur & in actum reduceretur, quodut leviter perficeretur , claritatem fui ignis primiim ccelo Empyreo ( nam ffirittuejus oris, quem Mercuriut Trifmegiflm, Deum ignis,& numenfpiritus vocat \ferebatur fuperaauas ) deinde & fecundario ccciqlcthereo_acjoli ca:terisqueejufdem creaturis fpnaericisliberrimecommu- nicavit,ut per earum virrutem, tanquam per inftrumenta ccelum atthereum de- coraretur,& forma vitaque creaturis inferioribus inderetur : Hanc autem crea- turamigneamprimodieaddivinejdea:fimilitudinemconditam,&velutiprimu ac prarftantillimum donum a D e o ad reliqux fua* ftructurx perfectione datum, Luc E M appellayit Moyfis, Artefiu* chtita.tcm,Plato ideam , Artftoteles principiu di- vinu & optimum : nam ipfe tn Itb. de *).fub/iant.a.gno(cit lucem dare rebus omnib9 fo£mam,pulchiitudine,&effefuu,quippef4nequanullamateriamanifeftariaut cognoicipoteft,f"edabdita&quafiinpotetiaremanet: hancipfamMfrr.Tr//wf-
D 2. gtftm
2§ TRACTATVS I. L-IB. I.
gr.iwtn facro fuo fermone fplendorem fan&um appellavit,quemin principio flo- ru:he,c': iub arida & humida natura elementa deduxiffe aflerit ; quo quiderri fiincTo Iplendore informemmateriae finumformis illuftrari voluit Merfil. Fictn. trt Um . fuper illum fermonem. O mnesdenique unanimi fere conf enfu eam actum pri- rtium,fbimamifbedem & eflentiam appellare folent. Hzc itaque luxeft fub-^ ftantia unica^eaque corporea , fimpliciter in fe exift"ens , omnium fimpf lciffima, dismifiima & nobiliflima ; imo tantx eft nobilitatis , tefte Augufltno fuper Geneftn, utetiam cbrporalia, quanto pluslucispatticipant^tajitdjieTfeftiora &nobiliora cenfeantur ; undfe & lucem primum lncorporibus poffidere locum afleverariter THcit. Atque jian c Lucitfubffantir.m f dem ^Augufltnui & Dionyfiut propter fuavem cj us calorcm dchniumjcffe tgnem purim,mcombufithilem , immenfJurabtlem , ejrnon diviiendum , crcfcentem & multiplicantem fefeininfinitum, ubt^ue fe extendentem , ejr t,tto tncmento vmmbtis pr&fritem , omni* comprehendentem , ntc tamen comprehenden- d^nf. in fripf fcrr.ttr luccntcn? , rjiis vero per fe invifrbikm titque incognitum : quoniam
„ hunquam iiluminatyifibiliter,nifi corpus aliquod^ciijus materia illuminari apta eft,interveniat. Atque hinc eft,quod f ubftantia coeli medii, quamvis in fe fit val- delueidajaLqueoblucisfujecopiamprimumintercorporacompofita,locumte- nfca t,ho£tufhd tamen tempore non illuminat. Abhujus igiturlucisfontefuper- ccelcfti derivatur procul dubio ighis ille invifibilis Zoroaflris & Heracttti, aquo
tam^TflTgenita dpcent ; cujus virtutem,licet invifibilem,cuncl:a animalia, omnesquc alia; creatura: fublunares , imo &ipfumquoquemareinfuo fluxu&: rc rluxu , interdiu no&uque annofcere & perfentite videhtur. Hunc denique j&tietii Pbilofophi ob ejus vivacitatem actum vocaht fimplicem ; quonihileft mobilius,& m f uo motu velocius & potennus , nihilfubtilius , & ob f ubtilitatem fuan penetrantinsmihilutiiiusautvirtutepicnius^nihilpulchriusjautinefrentia fiiauniformius,nihil magis Entia fecundiim plus velminusperficiens & exal- tans,nihileacitius diflolvehs , eorumqueligamentafacilius tollchs-utteftatur Chaiddiwftper Tim&um. Ex quibus manifeftum eft,contra Damafcmum, & K^irtfib- /f/<»»,fibiipiiihhoc quodammodo contradicentem, lucem nonefleaccidens, qucdperfenihileft,undefubftantiam,cuiinha:ret,nobilioremreddere,verifi- mile non videtur.quoniam illud eft oflicium formaz eflentialis.a qua tum corpo- riscujuslibetnomen,tUmejusefledirivatur. Concludimusigitur,/««w ejfe vel_ increatam, fcilicet DEiiMomnianaturantem; (naminipfo Deo Patre eft vera IiTx^d^mde m Filio ejus illuftrans Iplendor & uberans,& m Spiritu fancto ardens fulgor fiiperans Omnem intelligentiam) velab ea increata creatam, qua; eft vel cuuislibettriumccelorum fimpliciflima quafi ahima, &Vera Forma eflentialis; fpintum limpidiflimum, tanquam ejus retmaculum & vehiculum informans. UndeJrt»?^i>f^oba;therisluciditatemputavit,eumnihilefl*epra^teripfumlu- men,Velinquibuslibetipforumcreatunscompofitis : Etenim in angelis eft infu- faquaxlamiplendensintelligentia , perfufaque fuper omhes rationis terminos Jiverfis tamen gradibus fecundum fiifcipientis naturam fufcepta ; Defcendit deinceps ad cceleftia,ubi in illis virtutem prod ucit vivificam,unde vita & efficax propagatiocumfplcndore vivifico inferioribusinduntur : In hominibus eft lu- c:diiSiationisdifcurfus,inca:teris animalibuseft ignis occultus aftiones vita; & fentiismanifefte gubernans ; invegetabilibus anima qua;dam lucida, circaeo- rum centra deliteicens , vepetationem & muldplicatiohem caufans in infini- tum : in miherabilibus etiam eft fplendoris fcintilla verfus perfectionis metam fl- Iapromovens. Aluceigiturfupernaturali,primodie creata oriuntur rnacroco- (mi ccfclorum,& exiftentiuminillis corporum (nampuritate, fimplicitate&di- gnitatediftinguuntur)dirferentix : Etenim fecundum gradus exceflus vel de- fecfusiftiuscflchtiajccelumfiipremumabinfimo, &infimuma medio differre,
ac
DE MACROCOSMI PRiNCIPHS. 29
iacquodlibet cujufquc cceli elementum hujus prarfentia aut abfentia deprimi aut exaltari reperitur : nam quo magis diftat materia a formar nobilitate , eo grofIior,impurior,obfcurior & indignior eft. Hincetiam rerumcreatatum & { ubftantiantm ckf erfitas,hiric earum perfeaio & impeifeaio "cruclitas &t matu- ritas,VolatiTitas &nxatio,fpiirKudo & fubtilitas,obfcuritas & fplendor , gtavitaS & levitas,omnisque rerum proportio unam ab alia diftinguens , fecundiim Mer- carium Trifmegifium,in fusfermonefacro aflCrentem, res diftm&as libratas^ cffe fyirifu igneoeasvehente : nequeenimmateriaprimaantehujuslucis produ&ionem erat pTardiaarumqualitatum capax,quia xqualiter tenebrofaatque inanis eundem femper imperfecliionis ftatumretinebat, tanquamomnia£tu,quomoveturde uno ftatu ad alium,penitus deftitua. Ex quibusmanifeftumeft, quod fublataa mundoclaritateacluce,materiamejufdem"inprimum iuum ftatum Sc difpofi-" tionem "reverf uram,nec ullamejuTparticuIam caeteris dignitate , loco aut qua a- liaqualitateautquantitatepr^ftantioremfuturamcredendumfit. Quaromnia demonftrationehacfequentiapofteriori,etiamfenfuiexplicabimus,faaupofri- bilia efre,cumigneanaturafitaluce,aereumque corpus ab aqua primamfuam 4.licfiori&Il?l?L : Delineavimus autem iftam rormam hoc modo.
->
3o TRACTATVS I. LIB. I.
Hicformalucidainhylxabvflilcutcnebrarumgremio circularitcr appa- rerc &: elucelcere incipiens particulares tenebras & cralliorcm hyla: partem , in lucis circulo contentam,virtute (ua ad centrum depellit , (piritusque aqueijam revelari incipiunt, tanto quidem tenuiorcs,quopropmquiores (iint lucis fcdi, tanto autem crafliores,quanto exiftunt a lucis (ede remotiorcs.
BemonJ}rationesyquibusmanfefiumev.idir,qiiodceJftnte form& lucida aclione ■>omv.imo~
daque ejut abfentia,necijjefit, mundum e]mn; rnateriam t» abyjfumprtmam ac
hylen tenehrofam rcvertijecundum rationes a
nobifjupra exprtjjia.
Quoniam lucis folaris praTentia omnium propinquiftima &: fimilimaeft lucidse creaturx primo die condita:,<Iquidem,fecundumTheologi2 patres,cor- pusfolarefaclumeftquartodieomnium ejuidcm radiorum receptaculumsid- circo hanc noftram demonftrationcm ab ejus virtute & eflechi exordiemiir, qua comprobabimus,prxfentiamiplius lucis fecifle hanc formalem in hyle alte- rationeni,ejusq;aETentiaillamiplamTvyTenoIim informatam ad priftinum,hoc eftjinformemftatum {_iiu m reverfuram efle.
Fiatigitur pila ex plumbo,capacitatis fais amplx' , ita utfpiflitudo materia; ■:.._ ejus nec lit nimis tenuis,nc fcilicet cito frangatur , nec nimis etiam porola,ne aer ■-" percaiiipenetret: Inhujiis fummitate fiat foramen, inquodtubaquardamre- cu rva c a fcrc ad fundum ejus defcendens ex materia eadem infigatur,ea ratione, Zruz nullus acr queat per aliam viam niii per canalis lftius concavitarem mgrcdi aut egredi. Alteraautemejufdemcanalisieu tuba: cutvatxextremitas fereadalius cujufdamvafisaquarepletifundum extendatur : Sirergopila A. canalisfeutu- ba,B.& vasaquarepletum C.Concludimusigitur,quodfolisradii calefacientes . pilam A.expellentcrafliim&: fulginofum aerem pila A.contentum,percana- lemB.invas. C.adfundumaquxillo vafe. Q contcntx ; quiaer craifus virtute caloris expulfus cum aqua. valis. C.fe permifcebir, facietque multas bullas , alte- rampoftaltcram ; Simul ac vero fol recelferit, aut res aliqua aliainter lpfum fo- lem&:pilamfueritiiuerpofita,velipiaquoquepilainumDralocata,redibitfolis abfientia pilarque refrigeratione prior ftatus in concavitatem pike, nempe-ea- demaeriscralli&:tenebrofiportio,qua:fuit inibi antea. Probado (icfit : ciim aeremineademnaturainvaleaquarepletoinvenire non poreft, lpfamaquam, qux adhuc crailior eft,loco aeris fibi attrahit, cuj us tantam proportionem in pi- lam delcendere cogitneceflitas,quantamab ea primum radiifolaresfubriliatio- nc &: punficatione aeris expulerunt ; quo quidem cxpenmento,digito quafi de- monftratur, omnem purificationem nijioc mundo &romnem _inxqualitatern feu diverfitatem injpjihtudim^aut^tenuitatc proyenire_ab adu iplius lucis ellentifica:,ejusqiiepraTentia ufque ad finem mundi in ftatu tah diflerentiam retinef i :T)ejiciente autem luce omnes re^Ij)XiftmtJJ3iJujmi (latum reverfuns eflcmfallibiliter hoc ipfo experimento convincitur,cujus veritat cm etiam ocu- lis vulganbus declarant,infra (cnpta duo expenmenta cffettus fuos ab igne ele- mentan dcpromcntia. Demonftrationemautem hujus primi expcnmentific depinximus.
V.EH
DE MACROCOSMIPRINCIPIIS. p
D. EB orificium tub&juxtapil&funium:
B. Locutjn quo iubi reflexafirmatur & tngreditur ittpilam C. A . Pila plum bea/olo aere denfo ejr opaco repleta :
C. OlUaqua^UnaX
E. Tuba tnflexa :
F. Os olU acjua repUt^per quodaltera tubd pars ingreditur :
G. Os altud tuba, tnflexd adfundumfere olU extenfum. Etimiusdefcendendojam,utaliam demonftrationemab ignis nortriefri-
cacia depromamus, qui a fole in primordio vim fuam accepit, & per confequens iecundario a fonte lucido, hoceuam teftimonium afterimus , quo prqbamus, quod abjejiriaigneg natura; res omnes adpriftinum revertunturftatum, & hoc experimentumeft e)uimadi.
Siformaarulaecujufdam fabricetur,in cujus baiis medie.tate tubae alicu- jusre&xextremitasunaingrediatur, alteraveroinglobum fiib altari poiitum, cx plumbo,vitro,vel qua alia materia coniiatum , ita ut nullus aer ab arulae ven- treautglobiconcavitateegredipollit,nifiperbanctubam: aciideindeiiphonis alicujus rerlexi extremitas una in globum feu iphseram ingrediatur , ufque ad fundum ejus penctrans,extensd altera ej.us extremitate pari modo in ollam jux- taglobumlocatam,fereufquead ejus fundum,utinfra demonftrabitur,tumii ignisfuperarulamaccendatur , dicimusaereminejus concavitate contentum, igmseaIorejamrarerac1:um,ampliorcmlocumpetere: UndepertubamE.F.aer rarcfa&usin arula A.defcenditin fphaeram C. &:humoremin ipha^ra conten- tumextruditpcrfiphonem.G.H.inollamfeuampullaml.K L.M. Extinctove- ro igne aer attenuatus receditj&r aicendit in priftinum iiium locum , quo digref-
fo
32
TRACTATVS I. LIB. I.
fo aqua in ollam detrufa rcverticur eriaminfpha2ram,ac remanet ipfa fphaera in ftatu fuo priori. Demonftratio fequitur. .
A. yMt&re.
B. Ignis.
C. Pilafeuglobut.
D . Foramenper quod aqua imponiiur inglobum*
E. F. Tubtts parttcipans cum arula ejrglobo.
G. H. Sipbon inflexuspartkipans cumglobo & vafi.
I. K. L. M. Ol/afiu ampuSa.
Similiter fequenti hoc experimento fpiritali ex Heronis conclufionibus de- fumpto confirmatur praecedens naturae operatio : ubiaer denfus infuperioria- ruke regione inclufus praslentia ignis fuper eam accenfi fubtiliatur. In qua qui- demattenuationefuliginofiorejuspars per foramen. A. expellicurmregionem infimam,canquaminparcem abai5toreremociorem,ita utaer regionis fuperio- risilluminetur&ina&uetur : Extindo vero igne, illa portio aeris fuliginofa Sc fpifla, quseegrefla eft ex regione fuperiori,revertiturinpropnam fuam fedem priorem, &cum aere fu btili,fe conj ungit , ita ut fpiritus ille ae tcus tum ad prifti- num corpulenria? fua: ftatum redeat,in quo fuit ante ignis accellum.
Ex his lgitur manifeftum eft,res omnes a luce eflentiali lnformacas induere iceruminforrnicacesfuas,poftquamipfas reliquericac dcferueric benevoluslu- cis afpedus , formalisque ejushabicus, &:per confequens,ceffanceluce omnia efle in priftinam hylas tenebrofk naturam ac diipofitionem relapfura.
EXPERI-
DEMACROCOSMIPRINCIPIIS. 35 EXPERIMENTVM EST TALE*
A . Foramen,per cjuodaergrofiu egreditur.
B . Esi rcgiojitperior in aqua aer fubtiliatur.
C. ignis accenfmfuper regienem. B . mutationes caufam in regionibut eijuppofitis.
C A P U T
VII.
De duabus quaiitatibusjimpltabus & primariisya duabusprimisjub-
jjtantits derrvatis jjimtltter de duabus quaUtattbus ab illisjimpliabui ortis.
Xqualibet duarumpraedi&arum conftitutionis partium oritur qusedam natura fimplex , quas difpofitionem fiii fontis prx fc fert : Nam cum igneus ferretur fpiritus fuper aquis ( quemlucis fontem&formarumoriginemfupraappellavimus ) qualitatem /^m quandam effentialem aclus fiios concomitantem produxit : Un- ^^*"^ de agentem eam Philofophi , quafi forma; feu lucis vivaciflimjg effeftum dixerunt , quam etiam caliditatem vocayerunt , cujus_natura eft ad fpiftitudinis ufque^entrum penetrare,&: penetrando res denfas ac folidasaperi- __ refe aTlatando eas refolve_re_, laxasque efficere , zc pc_rr_^fqlutionHn~e"arum > grofium a ji^tiJiAfjip_are & feparare, ac rarefac-tione feuattenuationeeasmun- . dare_volatilesque &leves facere ; undeanatura elevantur , lurlumque etterun- . tur : Homogenca denique congregat,digerit,maturat,fixat atque perficit ; He- terogenea vero incidit,difgregat,pellit &: reverberat : quae omnia perficit , qua- tenus a corpore omnium nobiliflimo & fiibtiliffimo immediate derivatur , ejus- quefubftantiamtenuiffimam&nobiliffimamconcomitatur. Hujus igitur na- turaz agentis ortu declarato, fupereft, ut alterius partis conftitutivx qualitas feu, fimplexnatura, paffiva nempe , jamreveletur,cumnulla poflit fieri affiiofinc paflionejii^jojlta. Unde necefTe eft3ut talis difpofitio ab hyle f euprima macro-
£ «ofmi
54 TRACTATVS l LIB. I.
co("mimateria,tenebrisantecaloris ortum obrutadenvetur. Nam prima lucis appaiinoneiceperuntmoveri umbra:,&:,quemadmodum lucis motucalorm- duchis__cft,fic eciam motu fubftantia: abyffij qjialitaFaltera caliditatis acliones tolcr^ns^acproindepaffivadicla (quatenus plus patitur quam agltjproducitur ; qua:::onalitercomitatur fubftantiam materiae crafliorem , &: fecundiim ejuf- denTcrailitiemintenditur&remittitur, quamcalorillam lucis eflentiam,qua; fecundiim ejus copiamaut inopiam etiam intentioraut remiffior percipitur. Frigiditatisigiturnatura, jamcaloris ortum mamfcftata,caliditatiomninoop- ponTtur&r adverf atur,cui ob fubtilem ejus penetrationem perfequentiipfam Ci- ftir,&:rcfifrendo partesfl?bftanna:abyflIimpuriores,craffiores&:obfcuriore__di- mul congregando,rcitringendo &: condenfando verfuscofmi centrum contra- v hltTquippe quofugitnaturaliter trigiditas, tanquam in locum a mundi penphe- pheria magis remotum,in quo major & purior lucidi Spiritus eflentia ab origine ciinclufaexiftit : Atque hinc elementorum cceh inferioris craffities , hinc terras ^ fpilfitudo, opacitas &: tencLrojitas : Hlnc etiam eft , quod nullumgraveultra . centri pundtum tranfire poflet,etiamfi per univerfam terrar molem foramen ali- quod dire&e perterebraretur,f cilicet , quorujmijmjidum centrale ipfius terrae . pars eft a mundu^hxumferentia remotior,&j_;er _confequens,fedes , in qua frigf^ ditas natiimliter quiefc_^ejdejidej_^quafi a caloris inimiciti a,contrariaque ej us a&ione liberaj& .^numjs. Concludimusigitur^quod calidum formas magis t amplefiitur,&reiunicuiquepra:ftetvita;funcl:iones , acanimaEejufdemfitco- rnes : frigidumvero corporamaterialiapolfiaeat,eaque diligat,acnaturaliteriis inhasreat. Ex mutua igitur horum aciione &: paffioiiecjuxdam macrocof mi par- tes fubtiliantur magis aut minus fecundiim receflum frigiditatis &: acceflum ca- liditaris,fuperioresnempe,&qua;damincraflanturfecun'dumabfentiamcalidi- tatis,&praefentiamfrigiditatis,nempeinferiores. Sicigiturfa&useftmundus& regionesejusdiftincT:a:,quibusnaturisdeficientibusnecefleeft,utomniaadpri- ftinumrevertanturftatum,&dealiquoinacl:uadaliquidinpotenriareducan- tu r. Ex hifce autem naturis feu qualitatibus fimplicibus oriuntur dua: alia: difpo- fitiones ,-quaslimplices de fimplicibus appellavit Artefitu, humiditas fcilicet, & ficcitas.-quarum prior ex miftione & temperamento diiarum fimplicium fit:nam flcaloTcum sequali frigiditatis parte coniungatur,fitnaturahumiditatis : Sic- citatemveroillam qualitatem appellamus cum caliditate aut frigiditate con- jundam ubi penitiis abeft humiditas. Conftat igitur , ficcitatem nihil aliud efle, quamhumiditatis abfentiam , atqueinde contrarise invicem dicunturTix duae qualitates ; funt tamenjpaffiya; refpeffiu^irlmarurn fimplicium,ut infra fuoloco de- clarabimus.
CAP,
V
DEMACROCOSMI PRINCIPIIS. 55
C A P U T VIIL
J^uodduo ad matertaprtm* extfienttam concurrant :fubquaforms
materiaprtma m atium redutta appareat ? & quodfit aqua grojfa &fubttlis>
D materia: primse exiftentiam duo rcquiruntur , qtiorum pti^ mumeftEns quoddamin porentia,quod eflilliusmateria: oc^ cultad~ubje&um;aliudquaficaliginofumejufdemvelum,cujus- libet rei impreflionem ab ea,quam diu illi adeft , tollens,quod a MoyfeVocazm Tenebrae : quarum praefentia dicuntur entia efle inpotentia,ipfarum autem abfentia de potenda ad ac~tumdi- cuntiir f educi. Hanc igiturmateriam adhuc informatam Moy/es abyflumappel- lnvit^zicxcndo^uod teneUrafuerintfuperabyJJum. Simulacvero SpiritusDomini dicT:useftrerrifuperaquis,igneumnsvigoremexliibens, tenebra: paulatim dif- ceflerunt,&: quod prius abyflus propter caliginem vocatum elt, nunc lntbrmafi mcipiensiaquaruni nomen iibi vendicavit ; ipiatum etenim fpeciem repraefen- t"areviiumeIt,pnuiquaminipintumperiubtiliationem red uceretur. Hoc etiam divinus Trifmegiftutinfuo Pimandro afleverare videtur, dicendo, umbram horren- dim obliqua revolutione circumlabentem in humidam migraffe naturam , hoceft , in aquam converfam efle,&<» facrefito (ermone ; umbram tnfimtam , aauam tnfuper & ftiritum tenuem intellefluaUmper divinam potentiam in chao fui/fe aicit. Illangi- tur,"Iciircet tenebraz,lucis fpecifica; prlefentia dllcutiuntur , ha;cvero,nempe materiaejufdem, lucis claritate a tenebrofa caligine purificanrur , fpiritus te- nuisvocatur , & derepenitusocculta , ac fuliginofo dirae caliginis vultu olim obdu&a , jam vifibilis, jucunda, valde perfpicua , imo limpidiflima redditur, inunatamenpartemagisquaminalteraproremotiore aut propinquiore ejusa fontelucido pofltione : nampars ejusinferior turbulentaeft , fitq; groffa & fpif- fa,quoniamcompa£i:aeft &:inquinatavaporibushumidis , & terreisexhalatio- nibus,quasabyflustenebrofaexfuavoragineevomuit&:expiravit : Unde ven- ti a ftrenua hujus materia; agitatione,limiliter nubes , tonitrua , grandiues & ni- ves excitantur. Quare ha:c aquarum pars corporea &: corpulentadicitur ; pars vero mcdia non eft omnino corporalis , nec plane fpiritualis ; fed f ecundum Phi- lofophos eft quaii non corpus, fed quafi jam anima,fivequafinonanima,fed .quaiijamcorpus,hoceft,participatde utroque extremo : &quiaanimalucida partemfuperiorempoflidens , eamque penitus formalem reddens ab ejusop- pofitodegenerat , iinequa tamen corporales creatura: vivere nequeunt,ided prseterufum ejus feparationis aquarUm ab aquis hunc medium fpiritum ordi- navit opifex,ut fitreceptaculum &c vehiculum animae, perquod ea moveatur verfus inferiora , quo per illa ulterius in corpora introducatur , atqueita vi- res fuas mediante hoc vehiculo membris illorum exhibeat. Atquehinc eft, quod vocant eum Phibfophi mundi fpiritum , & K^ilbertut fpiritum Mercu- rialem , quia virtutem habet penetrandi &: alterandi corpora : Sic etiam Gwi eum nominant aerem &c a:therem,quafi f piritum ardentem , ac fi dicerent,
£ i ipi*
?6 TRACTATVS I, LIB. I.
fpjrituale receptaculum'& retinaculum animazignea; , claragjd lucida; a ccelo Einpyre"o defcendelicis : quafe nTHoc ipiricu nVe quincaeflencia omnis genera- civa &c feminaria vircus ineft. HujuTdenique materiaTfpiricualis pars fuprema "^ica a luce no vicer creaca , & cam inexplicabili ejus fplendore punhcaca acfpiri- cualisfa£ra, &velucinectareejusdemlucido ac illuftrato inebriaca eft , uccoca propemodum ej us fubftancia nihil aliud fic,quam meraformaeflencifica, habi- co pragferCimadinferiora refpe£hi,qua ca:cer# hylat cenebrofa? parces deporen- na in attum reducuncur: Cujus maflk formalis, fl fcincilla aliqua in mediam ejus regionem defcendac, procinus ea a fpiricu medio.a^chereo nempe , recipicur , & incenueejuscorpufculum involvicur,arquecumambo,nimirum,&vehiculum, &quodvehicur,deorfum defcendentiacaliter in inferioris regionis corpus in- cludunrer,ucipfaanimadefcendebaci»fpirirumedio,ficuciinfinelibrifecundi, hujus cra&acus copiofius declarabicur. Ex hifce igicur manifeftum eft , tenebras ica fe habere ad maceriam in pocencia,ficuc lux ad illam in a&u , g£quod materia in^cjunTnondedudtaficquafifubfcancia qugedam cenebrarum caligineobum- braca & occulcacaj Hoc eft,incer aliquid &C nihil,ensq ; vix imaginabile,quia in- Forme &c a pjigrej^n^^mnjm , quod quTdemlucis prefentja clarificatur ^infbr- mamr,manrteftatur)&informaaquarum cenuium expofteriorieffiecognolci- tuTjCum fhalete , Hejiodo , UWoy/e, & Petro Apoftob , quarum regioTnferior diclciir aer,concinens aquam, qua? dicicur aer fpifllis , & fphaeras elemencorum fuperio - rum fublunarium ; media appellacur atcher ac fpiricus medius ; & f iiprema vocacur lucis & amoris ignei domicilium, ut infra fuo loco latiu demonftrabimus.
C A P.
DE MACROCOSMIPRINCIPIIS.
C A P U T
IX.
J^uoduniyer/a ccelo>um,tar/iJJ?ir:tuali},quam corporaliumfubftantiay fit aut elementumtaut ex elementu compofiium.
Ost hujus igitur divini opificii complementum , omniscujuslibct ejusregionisfubftantixportio,autelementumautelementatumefle comper ta eft *, quarum , quae elementum vocatur eft prima , minima, & fimplicifllma pars , ex qua cuj uslibet cceli elementatum immedia- teconftituitur. Etquia cujuslibet cceli fubftantiapropter majorem vel mino- remlucispraefentiam craflior , impurior , & imperfe&ior habetur , igiturele- menti ftmplicitas vel abfolute intelligitur, tantummodo elementorum cceli fpi- ritualis,velrefp«divc confideratur : Namfiadeacceli inferioris comparentur,
E 3 fimplicia
38 TRACTATVS !. LIB. L
fi mplicia &! pura dicuntur ; refpe&u vero fupenoris, elementa denfa & materia- liajudicaniiir&perconfequensminuspura* Elemencanamque cceli (piritualis propter inexplicabilemeorumfimplicicacem,puricacemfpincualem, vircuces- quemeftabiles, non modo in incelligcnciis beatis &: angelis illam manfionem frcq;ienrancibus,fedeciaminipfo Deo cociusftru&uraordinarore & patrono inefle facri Scriprores conficencur. In angelis enim eft efiencia: ftabilicas, visque terrea,quafuntfirma Dei fedilia; eftetiamin angelisclementia &: piecas , qua: eftvirtusaquea& mundificans ; pra:cereaeftiniplis Spiritus fubtilis &aereus> undeinfacraScnptura,ventorum pennatfeu als; vocantur ; eftdeniqueinipfis. amor,quieftignis tplendidiflimus. Atque hinceft,quod Pialmifta Regmsloqui- cur; Qu^fait angtlos tuos Spirttus , &mimjtrostuos tgnem ardentcm. Prxrerea Sera^ pjiini,virtutes& poceftaces,funcignei:Cherubinicerreftres; Throni &c Archan- gvli aquatici ; Dominationes vero &: Principatus aerei. De ipto denTque ArcHe- , typo dicitur ; ^Aperuturtcrra & germtmt Salvatorem. Similiter v ocacur fons acjudt vt w,quae pUrgac &t regcnerat. Diclcur etiam Sfjrtiu* viu, fpiraculum refpirans* & idem denique fecundiim Moyfen & divum Paulum eft ignii confumens. Simili- ter fphaera Trinitatis , procul dubio eft lucidior & fubtilior pars iftius cceli fpiri- tu:dis,cumfitmanfioTrinitatis,cuiproximi funt Seraphini. Hujus autem ib- lium teu fundamentum eft firmamentum teu ipharra cryftallina,quam/d»##* J0- hanves mare vitreum appellavit , quo terreum , fubtile , &: aqueum quiddam de- notabat ; quibus extremitatibus diligenter confideratisnaturae intermedia: faci- Irrne mtelliguntur. Elementa etiam ubique in ccelo aerhereo reperiuntur, quo^ rum malfa quinta etfentia appellatur,quia fupra quatuor llla cceli lnferioris , tum dignitate,tumfubtilitate&loco exaltantur. Nam eft in hac regione foliditas terra! abfquc aquas craflicie,&: ae'ris agihtas procul ab eftluxu , ignisque calor m- combuftibilis,incorrupribilis,confervacivus,lucidus,omniaque ccelnnferioris corporafuo calore vivificans,ciim a ccelo fpiricuali immediate derivetur. Hujus etiam regionis creacura: de elementis ejufdem participant, ciim ftcllse ejus,tam fixarquamerracica:, eminentiorcstibidifpofiriones abiis vendicent. Sicenim inrer Planetas <JMars &: Soly inter ftellas fixas i^dries &: Lto dicuntur fyderaignea X I caliditate liia cumficcitate conjun&a : ]upiter &: Venwfiemtm 8c Ltbra aerei,quia calidas &: humidas retinentnaturas: Saturnut &: Capricornut terrei dicuntur,a me- lancholica fua ditjpbtitione : Luna denique aqueam habere facultatem dignofci- cur,cumhumorumdominarrix a Philofophis nuncupetur : Atqueficetiamin^ ter Zodiaciimagines Cancer ScPi/cis. Hincetiameft,quod Aftrologi inprimis s hujuscceli triplicitatemobfervaruntjfinecujLisanimadvcrfionenihilpofluntin fua arte perficere. Per horum quoque elementorum qualitates quilibet Planeta vanosin haecinferioraproduciceffe&us ,utinfra fuo loco declarabimus. Ele- menta denique cum elementatis fpatium mundi infimum occupare , neminem, &: ne quidem etiam ignorantem latere poteft : fed ha:c funt impuriora,gro(fiora, lenfibusnoftris fubjecliora &: corruptioni magis obnoxia , utpote caeteris fubli- mionbus longe indigniora &: fimpliciora. A tque pari etiam ra tione creacura; ex horum compofitione conflacx , complexiones fuas ab illorum temperie obtine- re dignoicuncur.Ecenim herbarum &: mineralium facultatcs ex caliditate , frigi'- ditate,humiditate &: ficcitate , fecundiim elementorum in iptis dominationem detcnbuntur &: diftinguuntur. Elementa igitur ubique& rn omnibusmundi re^ gionibus reperiri,fed ratione diyerfapro forma: unTverfalis defeftu vel copia,ne- mo poceft inficiari > inregione nimirum infenori_freculenca&;crafla,mpafCe medja_puriora &: mundiora,in fummicacefeu parce fupercoelefti tpiricualiflima &ex omniparce beaca.Ex quibusincelligicur,ejemenrain Archecypo etTe fdeas producendQrum , in incelligenciis efle diftnbucas poceftaces , in coelo a;chereo f
vircutes
DEMACROCOSMIPRINCIPIIS. 39
virtutes,&: m regioneinfima corpora deniiora craflionbus formis imbuta. Con- "* eludimusigicurlecundumintentionemnoitram,materiamelementinihiI aliud eiie,quairifimplicemquamquematena; pnma^ orbis fuperioris amplexucom- prehcn(a:,&:jamperclaiitanspraeientiam in actum deducta: portionem ; qua; quidem portiones tanco magis ab invicem diitinguuntur , quanto inveniuntur forma eflentiali ditiores.Nam,ut fupra diximus,lucisnatura eft purificare,fubti- liare,&: ad cceli iuperioris apicem,ii fit poflibile,iublimare,cum iurfumnaturali- . ter cendac,& fubftantiam,quam inhabitat,pro pofle fuo fecurnTurlum ferre,hoc_T e(t,di igniorem facere intendat,quoulque ad perfectionis faftigium eam deduxe- T rit. Tuncenimnatura ha:c~quiefcere dicitur. Harum,inquam , portionumin quolibet coelo quatuor lunt genera & non plura ; nam illamaterixcujuslibec cceliportio,qua^habetplusformxeflentialis,hoc eft,lucis,&: minus materia;,di- citur ignis ; quar vero minus formx &: plus materias habet,dicitur terra ; ex qua- rum portioruim mixtione elementaintermedia producuntur ; quorum aliud de tetramagisparticipat,nempe aqua,ciim ambofintfrigida, quiaminushabent formacplus vero materia: ; aliud vero de igne participat , nempe aer , ciimambo fintcalida;acproindeplushabentformse, minusvero materix. Unde mani- feftum eft, ex varianaturarum fimplicium actione &: paflione fieri elementa, quoniam cx illis quxlibet materia; portio elementum didta , derivatux ac di- ftinguitur.
C A P U T X.
De Chao&principiis creatttramm cceli tnfimi.
Ultiplicem effe rerum materiam primam, tam ex prse-
cedennbus , quam ex fequentibus manifeftum eft ; quarum illa,
quam Hylenl iipra appellavimus, a compofitione omnium eft re-
motiflima : Secunda. eft materitelementorur» , per fe ratione prardo-
minantis frigiditatis vel caliditatis diftin£ta, &: nominibus variis
propter vanos fuos fitus &: operationes appellata : Tertia eft
CJWffeumateriaconfufa &: indigefta moles , inquaomnia, puta,quatuoreie-
menta,erant confuia &: commixta,eo quod ex illis terra &: aqua , qua: funt cxte-
risgraviora,iuriumufqueadorbemlunx aflurgebant : ignisautem&: aeer tan-
quamlevioradefcendebantuique adterrsecentrum. Ethsecfecundiimaliquos
eratinformisilla materix cceli ac tenx moles ab initiohians, exquapoftmo-
dumcunctafigillatimperfpeciesvariasformasque proprias prodierunt ; nam-
queproculdubiofuitharcmalfa informis,primo creationisdieinutroque ccelo
infenori,fub velo nigredinis,peragentem inealucem reverberata, &fecundo
dieincceluminfimumcomprefla, quamrectiiis definire pofliimus tenebrarum
feuaquarumintenebris latentium , totique opificiomateriamfuppeditantium
moleminformem,cumlucidorumcujufquecceliradiorumportiuncula, incar-
cere obfcuro per aquarum di&arum vifciditatem retenta ; qux tamen lucis por-
tiones abfque perennis lucidi fontis auxilio (quod tertio,quarto , quinto &: fex-
todie gradatim, hoceft,magis magisque ex divina opificis voluntate accepe-
runt)nihilinformarepotuerunt;nequeenimadhuc quicquam proprium tene-
batlocum; namtenebris cceli Empyreidebitalucisportio centrum tenebrofa:
maflkcontranaturamfuampoflidebatj&alterailla, quxcoeli medii erat pro-
pria,magis furfum,hoc eft , fupra mcarceratam cceli Empyrei lucem verfus con-
cavam
4o TRACTATVS I. LIB. I.
cavamfuaeregionis fuperficiem in mole illa indigefta eftrerenra, iraurcontra naturaeordinemporriolucisdenfior&graviorlocum eminenriorem, {Libtilior vcro & levior imas partes occupaverit , atqueeamobcaufamnondumpotue- rint proprer inverfum hunc fitumac difpofitionem vegetabilia permedii cceli lucem informari. Hxc denique eft mareria illa , de qua Philofophi ram veteres quam Chimici & recenrior"es,acPoeta: in libris fuis cecinerunr &: fcripferunr,ar- que ex qua naruras diverfas , rumadmacrocofmiperfecl:ionem,rumeriamad operisPhilofophicicomplemenrum neceffarid depromi voluerunt. Quartam ver6&ultimammateriam,primamvocaverunrPhilofophi illam,quazcorpori- buspropinquioreft,& exqua infimi cceli compofira immediate generanrur&: multiplicantur ; cujufmodi in animalibus fperma effe dignofcitur, in vegerabili- busiemina, &inmineralibusfulphur ac argenrumvivum : De quibus infra la- tiusagemus. Chaosaurem Philofbphicumficdefcnbimus fecundumcommu- «em eorum intentionem,ubi calida frigidis & humida ficcis pugnabant.
Ut
DE MACROCOSMIPRINCIPIIS. 41
Uririmundiprimordio,ubitenebfa* cujufque cceli curri partibus lucidisV quas vifcofitasfpirituumirtillis conclufofum,inrorriiarioriisque avidorumam^ plexa eft y luftabancur in uniei eademque fnafla $ iri feeionerh eleriientafem contra&a. °
V ©iiamvis
42 TRACTATVS l LIB. L
(^amvisriofmetipfiocLilatifimusreftes,quodinanatomifdtiotiecujitsiibdt
iftius mallx partis ( nam iecundiim &gid;urn de Vadu remanlit tantuminmundo
aJiquaillius materia. pars iatis omnibus cognita ) mcliorem hu| us rei demonftra-
tionem delineare poilimus. Nam rn parte e jufdem mafla. exteriore , fcedam , &t
nigernmam.ac ponderofam tcrra. fubftantiam j manifefte primo intuituTpud
qucndam anncum meum confpexi,cinus nigredine velamentoque horrendo
reliquaelementaomhia,im6&:ipiius Solis ccelique fubftantia ita erant obdu-
fia,utnu]lusinipfisordonaturalisinveniretur. Deprehendienim omnia inibi
contra natura. lcges pofira s quippe qua. levia erant,verfus ccntrum deprimi,qu<g
ver6gravia,circamafiaeperipheriam habicare percepi • namque flagrantiflimo
baturae cultello^ignevidclice^corpus^c^d^h^rn^anatomizando^vidifluidam^^
aquam conciguam eflc cortici huic deformi , &c omtiium nigerrimo ac terreftn^T
in exteriori mafla. parte apparenti,ita ut illa aqua_pars media cum terrea hac na- j
tura magis converf ans & conjun£ta,efflueret omnium primo fecundum terream|
illan.fngiditatem ^ quam in icfelial ebatclara & cruda ; aham Ver6 iftius elfc
menti partem j igni¢ro maflk propinquiorem, aereociuefpiritu ex omhi/
partetindamacmixtam, poftcrudam illam naturam deft lllare percepTHta ut
aj_rema.qualitercumaqua commixtum efle m iphxrx aquea;^arce interiorei
hoc eft,verfus ccntmminafla.magistendente , obfervarem ; neque tamenerat)
hujufmodi aeris httmiditas immunis a rebelli terra. nigrae iiccitate ; quae qui-
dem terra non fblum in maffa. petipheria, ubi prarcipuam &_ regaliorem fuam fe-
deminconrufioneobtinebat, fedetiamperuniuerfam maflam vim fuam diffu-
derat, natura_quefu.e Vapores per Cam difperferac , itautnulla totius mafTai
pars pura^& ab inquinatiorie illa nigeitima hbera exifterec. Poft aquam aeream
i^isexabyfloiftiuschaosexfutgeDat ptopcer pollutionem terreftrem fcetidus
femal&otenjfe Ex quibus certum eft igneni hunc continuum habuifle bellum &t
confli&um cum aquea. illiusfubflantisEpaite, qua_aereeracimbuca;namdum.
ignisillepabulofuoaereonaturaliterreficiappeteretactentaretjafliduasaquas
iftius hoftilis cum aere di_to commixc.- injurias fubinde experiebatur. Emedio»)
aucem &c incimo cocius malfe informiscencro , ranqUam abipfo cociusabyilT
pundp , fqjarem maflaTf ubf tanciamrnilere &. veltici ex purgarorio j quafi a mor- tuis refurgere & mafla. impuricace adhuc laborantem ac veluci argrocancem ap- parere.miraque irigenii operacione acphilofophica induftria.fublimari confpe- xi_: Acque hanc quidem maffce obfcurx parcem Philofophi nonnulli Solcm centralem appellaVerunt. Cujus fane operacione edocemur, qua racione in mundiprimordio Solhicnoftercceleftis,fa_Upriitsinhocinferiori loco pitrifi- catione,in locum fuum incotrupcibilem,hoc eft.in cor cceli a. therei fit cxaltatus, quemadmodum in Itbro hujut trattatfu ^..in capite de Solis ortu , clari lis dem onftrabi- mus.^ Hifce autemgemmis pretiofis d nigerrimailla mafla extra_tisi&: j[uafi vio^ le^ajrajKiSjtceculeritam quandam & nigernmam invenfmatcriam ihTundof reli6bm,cujus manifeftum _eracnigredo, occuicum^e^rubedo , mecallica quafi nacuram habencem; Hxc canquam Lucifer,a ccelo lapfaaJimam aEylux deiiciebacur, quoniam eeeleltTetiam macense prazfidere ae prscdominari anni tebatur,
Noftr»
DE MACROCOSMI PRINCIPIiS. 45
Noftr«igkurmaterixconfur3edefcnpnonem,cumfit portio iliius gene- ralis,hoc modo expreflimus fecundum fucceflivam partium ejus occultarum apparationemoculisnoftris oblatam.
V
flNIS Libriprimide&lacrocojmifrincipiis.
F i
CA-
4*
LIBE R SECUNDUS.
De tMacrocoJmtfabrica. Contcnta libri fecundi.
CPartestris,nemfe f$uprema>\aqua I caelum duo oocanda, fcrlicetejus
{
Trinitatis ablque termino, de quo cap.i ',
Sc}. Empyreum,de quo cap.5. Cryftallinum.de quo cap.4.
Tres fantMacrecofmi gib>tei, ncmpc
{Luce clTentinVa, Sc omnium"} llmpliciiTima. vtequo
Spiritu putilTimo, tenuilTi- f cap.f, mo,& incomprehenfibili,
"•
.M«^/*,a:ther dicla.de quo cap 6,7.8. cujus
rofto funt/>«rm,nemV
Fixarum,
i
pc (cdesftellarum ^-Erraticarum,
rt««fubftantialimcdiocii,
[Conjlitutio,qaeiei~kci.,\ Spiritu necnimis groflb , nec nimis fub~ ^ rili:Dequocap.6.7,8.o-.
<-%uperior,e(i ignis tabecna- Extrema,) culum,dequocap.u. nempe j Inftriora eftterra:fedes,de
fjartes tres quarum
quocap.ii.
lnfima,de qua cap.ioln quaduoeb-
. fcmntur
edia dicituriphx- p. ihumiditatis, ) ivifainregio- j em C^
| Media dicitur fphar- /» Aeru-. ra humiditatis, J (da quib.
• AqtitJ
d
nem
r-Lux rertunaSc omnium Conftltutio , ad quajrij groflior 4uocor.cwiunt J £/>/>/>»/ omnium C * focculcBtior
nniunr^
( dcquibus fpilTior r" cap.14.1j.
CA-
45
!©§!:
C A P U T
I.
De mundo ejusque dwjione*
Artianus mundi vocabulum triftriam accipit , nem- pe,vel pro i\\o,({m<^4rchetypu* dicitur ; cujus fubftan- tiaeft incorporea , invifibilis, intellectualis &: lem- piterna , ad cujus exemplum &: imaginem divinam mundi realis pulchntudo & effigies fabrefa&a eft , utteftatur Boethiut : atque hic mundus permanens eft in mente divina. V el fro cab corporeo , quod eft mundus ille major , qui concava primi mobilis fii- perflcie terminatur Sc continetur ; atque hic etiam mundus voluntate De i eft seternus. Vel denique fro fomtne, qui appellatur mundus minor , & refpectu formse dicitur perpe- tuus , refpectu vero materias corruptibilis. Nos autem non multiim a Mar- t;ani opinione diftantes , de duplici mundo tractatun fumus ; de CMacrocofmo fcilicet & CMicrocofmo , priorem ab homine feu Microcofmo diftinguendo, totum illud materise prima: fpatium pro mundo , Cofmo feu Macrocofmo reputantes , quod lux fpiritualis feu fpiritus Domini aquas ambiens circulari fuo amplexucomprehendit. Qua: quidem abyffi portio circularis fubftantise ex vario lucis &: tenebrarum concurfu per difpofitionem , hoc eft,per puritatem & impuritatemgradibustemperierumdiftincto,intres partes natura formali dif- ferentesdiftribuitur : quarum fuperioreftilIudmundifpatium,inquo fpiritus igneusferebatur, &primarialucisfubftantiacontinetur, extendens fefe a con- cava fphxrx Trinitatis extremitate ufque ad cceli ftellati convexam fuperfi- ciem. Atquehujusquidem mundi parus fubftantia propter formse fuae abun- dantiam tam fubtilis eft &: pura,ut noftri refpectu infenfibilis &: omnino'im- perceptibilis habeatur : Unde eam intelle&ualem , &: in fummo gradu fpiritua- lemvocavetuntPhilofophi. Parsveromediaftellis fixis &: erraticis decoratur j quippequsetotamillamuniverfi concavitatempoifidet , quse inter convexam orbis lunse fuperficiem,&: concavam primi mobilis comprehenditur ; atque hu- jus regionis fubftantia eft refpeftu fuperioris corporea. Inferior denique mundi parsefttotumiIIudfpatium,quodconcavaorbisLuna2 fuperficies amplectitur: Unde manifeftum evadit,molem mundi in duas partes prihcipales diftingui ; quarumunaeftincorporea,fpintualis,purifIima,&:fubtiliflima,nempefuperior; altera vero corporea. Atque hsec pars corporea iterum in duas partes fubdividi- tur ; quarum altera eft fubtilis,tenuis,&: incorruptibilis,fcilicet pars media ; alte- raver6impura,grofTa&:corruptioniobnoxia; & haix eft infima mundi portio, quamfublunarem&:elementareminfra appellabimus. Has autem Macroco- fmiregionestamveteresPhilofophi, quamfacriScriptores Ccelos vocaverunt. Nam fuperiorem,ccelum Empyreum,&: quafi ignem nominarunt , quia igne fpi- ritualifeu fubftantialucis undiq; repletur. Atque hoc erat tertium illud ccelum, in quod iivw Paulm fefpiriru raptum efle fatebatur,quod ipfe Paradifiim ap-
pellavit;
46 TRACTATVS. I. L'U II-
pellayit : Mcdiam autem generalitcr omnes fcriptorcs ccelum cerhereum ac qua(Uucidum,&:ccclumperfcnuncuparunt : Totamdeniqueillammolemae- reaminterxthercm& terram Matthaus Apoftolus ccclum appellare videtur,in ha£c verba loqucns : Vohtili&coclinidosfuos condunt,drc. At ciim terrse fubtile iit a- qua^&aqua-iubtilefitaerj&ejusfubtileritignis^namfituniuselementiinahud rotatio)neceHeeft3uttotaetiam ha:c regio ccelum dicatur. Namfateturdivus /^tf*,eandcmeilematcriamfirmamenti&: tcrra% Horum etiam trium ccelo- rum naturas & firu: defcnbit E^eihielinihn viiione cap.i.exprefla. Etenim illic magnanubesignecircumdata duosccelosdefcribit,fcilicet unum fuper firma- mcntp,aliudlubter:Ccelumver6inferiusefttotumillud fpacium intra nubem delineatum. Ex his igitur luculenter patet,totam mundi fubftantiam nihil aliud elle,quam hofce tres ccelos fubtilitate &£ fpiflitudine,hoc eft , puritate &r impu- ritatc diifcrentes.
CAPUT
DEMACROCOSMIFABRICA. 4?
C A P IX T II.
^uodDEVSante mundt crsationem fibi tpfttantum relutierit •: Di dono amatorw quod DEVS byUpartt mundum confLantt dedit: Vndemundifigurdfbhxrtca \
O n a s fecuhdum Hermetem Tri(mtgi(ium(qiu eft lux mundi ) arW cefecula monadem,hoceft, DEUMignispeperic,&:fuuminfe reflexicardorem: Hic enim luminum pacer ance mundi crea- cionemin feipfo canciim reluxic>necclariracem fuam revelare _ voluic,ancequamdemundicreationecogitavif. ( Pfal. 18. f. iu ^\& Yeat ttnebras locumfuum fecretum , tibemaculumg^ fuum aquis ofr/curiis ^«^««^/«^.^«y^^t/f/^w^.Hincliylar^xcramundumporcioiignificiiturt Ttne- brt&nubes junt circaiffiim.pinl.Qj ,f .2,.) Tuncenim,inquit Mercurim 'Trifmegi(iut> formamfuammutavitJioceft,occuitamfuameflbnciam manifeftavic, quo uni- veriafubicorevelavir. (Vilxl.iS.f .11. (plendore cjus pr&fentianubes & atfud teneb^o/afu- ftrunt) OmnipocensigiturhicDEuslibere&nocoadusconftituitineffabilifua fapientiacondereMacrocofmum,acq;anceejusftrudturamdemaceria,eflencia, figura,dimenfione & parrium ejuidem concacenaciohe myftice determinaret Materiam ex «a»i? infinicas gremio ad iftius ftruclruram eligebac^apcam.qug diver- (is vircucibns 6c formis eifencificis decorarecun donUm ei fan&Um &: amacorium libere impcrciri volebac,imediace a feipfo procedens: A&ualirer enimance crea- tionemfpirabacDEUS,&Spirirusorisejusdioceft,ipiraciopaftiva,abeopermo- dum amoris donabilis procedeSjferebarur fuper aquas,hoc eft , fphazram aquea* vel pocius movebacur circa &:fuper rocam miindi corporalis materiamjvideliceE i.tper duos ccelos inferiores adhuc informacos -, quorum maceria primordialis e- rac aqua,uc ceftacur & Pe /r«*iz.5.Ferebatur,inquam , procul dubio motu circularf n mundo,per ej ufdem iftius Spif itus prsefenciam fpiritualem facl:o,fuper conv - icam mundi materialis fuperficiem,canquam mocu incer omnes nobiliori, p~f rmem mundi cbrporalis materia,&iimpliciflima ejus fpiricualis fubftancia ab illa iyla:infinica£feumaila:informiscongerie,excfaucrUmquemundumdecrufi,di- tinguicur,mundusq;cotporalislimicesfeumarginesfuosc6nVexos,figUramqud Dmnium capaciflimam & nobiliflimam , fpharricam fciliccc , accepic. Imd , hoc -ft j illud Dei donum excelfum eiTenriae divina: , quam Deus ei dohavit re- jleciflimam vifux pfoceifionis apcicudinem habens , ucdecur, proccdensque bliim per modum amoris donabilis, in quoomniaaliadohantur: quia omnia. iona communia dicuntu t ratione amoris Spif icus iftius fancli , qui eft amor infi- aitus a Patre & Verbo procedens ; a iimplici igitur ej us a&u virtutes & eflentiai 3mnes,impefante voluntate divina , cuilibet mundi partiveluti dona diftri- Duuntur fecundum Pfdmt(l& regii fentehtiam i Verbo DomtniJirmatifintcae!i>)& ftritu oris illius omnis virtus eorum* Hoc etiam idem confirmare videtur divus Vaulue: PerSpiritum , inquit ille ,/ini7um omnia expifcantur ejr finguk ftngulis g*tiii- hutdtfiinguuntur. Spiritus igitUr hic Domini.quieft arhbr igheus,ferebanir fuper iquasigneumillis vigoremimpercjjns^voluncace diyina ficjubence : Undepri- namunHi creacura omhium iiilniliffimaTmmplicilfima , nobilifllma & a&uofif- ma mundo primum aftulilt. Hunc icaque Spiricum eciam Ethnici agnovcrunc s Nam Chaldazorum oracula dixerunt eum i^oremigneum^Va^dcJ[ctbo^^~
eedenterri
48 TRACTATVS I. LIB. II.
cederttem, utteftatur ]amhlichw, Mercuriut Trijmegiftus , D iEUMJgnis&: nurheft
Spirituss Gentiles,utapud Plutarchum legitur , eum defcriple^unteUejjfumS^i-
ritum inteTIe&ualem &: igh^m^Jnon habentem formam,fedinqUamcunque
voluerit fefe transfofmantem &: fe univerfiscoarqUantem : Dequoetiami^-
rotfter & Herachtm loquentes , omniaunico ab ighegenita efle voluerurtt : Hihc
etiam Orpheus ccelum medium , Spiritus hiijus igrtei lumine illuminatum , dixit
aetherem quafi xthaerem,hoc eftjardentemfpiritum,&pyfipnon,ideftigneurri
fpiraculum appellavit, Ut antea dictum eft ! Phtonici ,jum vocarunt animam.
muhdijCUi nobilitate proximam, lucem tantunimodo aghovefunt.dicendo,
qllodliiliil ilnn lpfo firmamehti circulo ptatteranimam> quod majorem D E i
fimilitudiuempra:feferat,quam ipfumlumen, imo quamlibet rem tantum fibi
t Deitatisvendicare Voluht nonuulli Philofbphi fecentiores,inquantum capax
~*~ eftluminisv Nec mirum,curhD e us ipTeTuf ihTacris Tcriptuns tjraaTrilr , lucem
muTutrsrpatrem lumihum femetipfum vocet ; cujus dono fan£to feU fpiritu
igneo,qui ApoftoKs fiib rorma igrtis apparebardux mundana,id eft,igneus aqua-
rumvigor,pnmo creariohis die honorata eft, &ex tujus fubftantia eflentiali
ccelum.in quo fpiritus movebatur, acutrique cceli inferiOtes,eorumquecfea<-
tura: pulchritiidines fuas divinitus & metaphyfice accepefUht. AtqUe hihc erat,
quod Democritus, Orpheus, &cmulzi Pyihagoreorum^q\ionia.m hujus divina: naturat
virtutem Omnibuscreaturis inferioribus fecundum plus rhmusve inefTe perce-
peruhl', omnia Diis plena elle opihati (uht, qUibus divinos ftatuerunt honores,
aedicahdo eis pf eces & facrificia -, ac culcu illa divino veherahdo. FrartereahoS
} Deosomnes ad unum reducebant JoVem ; per qubd plariiffime fignificave-
^^ftint,omnes caloris,claritatis,vitaT, formarumque eflehrialium rivulos ab unica
fohte lucidojupernaturali promahare , &abejus aqua perehhi & lpifituali ih*
fcrejhj^hjtmrT&nmh^
CA-
DE MACROCOSMI FABRICA.
49
C A P U T III. VetribMfrioribtucreationisdiebiu. lll!; CILIc IidetUf C°Snido ^pofirionis dierum ante Solis
NVmTi? T CXJglU de dlerum ,1Jorum natura oriatur Nam Btfbm, Damafcenus, & alii G>*d voJunt , quod Jux ££££
ro perretraaionemiilus voluntate divma fadam. Sed />*W
G Latim
fo TRACTATUS \ L I B. II.
Latini probahilker dicunt,Iuccm illam fecuTc circulationem,confimilem ci,qui nunc ik a Sole>& illuminafle hcmifpha.*rium,in quo erat , atq; ita indudtas fuiflfe tenehrasin hemifpharrio oppofito proprer obie&io^emmaterixgroflioris , fpif* fioris,&nigiioris,qua*inmediototiusmatcrkTinformisexiftcbat. Nosverodu- phceinillorumdieruminterpretationem^quarumnantrafortaflc , exadtiiis ali- qiL;rifoconf'Jerata,multum a veritatis limite diftare videbitur $ proferemust. qmrtim primaeft,quod diesante Soliscreationemproluceprimaria, fecunda- ria,aut tcrtian.i haberi poreft,extendente fef e per univerfum petfpicuurm ita ni- mirum j ut no x pro tenebrariifn dominio aceipiatur,in illa parre » ubi nulla adhuc JuxerFullit.rEificprimusdiesfumiturprOclantatejgeneraliterperintegrumccei lumEmpyreuuidilperfa,poftquamVideliceteatenebrase rcgione fuadeorfum propulfaflet, fpuitualemque ccelifui materiamfecundtimaclionisfiUEpropor- tiMnemdcpurafi'etacfubtiliaffer.HuiusdieimaneeratpriinaJu£isdivina:ineius tLnebraspenotratio^acinitiumaclioni^Iu^isml^lie^isfupenoribussnonaliter, quam rnaneapud nos~vocatur lllud tempus, qTio Sohs radii in obfciiFam & tene- broiamnodismaifampenetrareincipiunt:Similitervefpereftinfimahujuscceli f tiperficieSjin qua vaporcs adhuc tenebrofi , tanquam in regionis media* fuperfi- cieexiftunt,&:ibiobliqUarevolutioneadhuccircumvolvuntUriterminantque actioncm primi dieii& lic in cactens. Neque certe eft harc expofitio penitus reji- cicnda,ciimtamdies,quamnoxconfiderandafitrefpccl:ufubje6Li,calpra;dicl:a: duorumtempotumdiipofitionesobjicidebent.AtveroccelumEmpyreumpoft creationemfuampertoturrieratlucidum & clarum : LTnde & ab igne nomen fuumaccepir,caq;proptcrnccnox,nectenebr^ineoimmediatepoftilliuscrea- tioncm ullo modu tolerabantur. Atquehocidemdici pbteft decceii setherei fubftantia, Sccundatamehinterpretationoftra,veritatiiUtnobisvidcturjpro- pinqtiiof ,urporequa* & cum Theologis Latinis dire&e convenit,exfequenti declarationefcclucidabit. Namqj probabile eft , Spiritum divinum ante ullarrt creationcm emiflumacvectumfupcraquis,eastriplicicircumvolutionecircum 3nTbTv71ie,&qucmlibetcurfum
ralern~: IfndeprTtnoambitufuo primum diemconftituit,inquoccelumEmpy- rcum perfccit,ac tenebras per unumgradum deorfum depulit. Secunda autem revolutione fecundum dicmcdidtt , in quo duplici virtutis divina* pradbntia te- hebrar per gradum fecundtim ftierunt deprefla* ; atq; hoc modo lux & virtus di- vina in media & aetherea inundi regionc eftulfit. Tertiadeniq; &u1tiinaejusre- volutiohe pcr tertium gradum,& ad ultimum terminum a circumferentia, fue- runt renebra* tertia? impreflionis divina* virtute difcuflarT Atque ita completum eft mundi integti tabern? cuTum.ac producla* ftierunt divini Spirituspo^entiao» mneAregionumilf ius virtMTcs & eiTentia*. Hicigiturfiniti fuerunt tres illi dies fpiritualcs a SpiritusdiviniactUhaUdalitermenfurati , & ad numerum perfona- rum Trinitatis relati,qua* omnes egerunt ad mundi creationem. NamD ejjs Pm- ter dixit \j& Verbo ejttr^rmatijunt cceli ; acSptritu ab ore tjut omnis virtu* eorum. Ho rurh itaque dierumTpatio , ac poftipforum coTnplemehtum producti" ac eflentifieati funtccelijoperationedivina, in quibusSpiritus macrocofmi univerfusformam &effcacccpit. Mox deindediesfolares,quicifcaresmiindicorporalioresver- fantur,originemfuam funt adepti,adquarum creatutarum genera producen- da,horumfolariumdiefumtrespriores proVeherunt,pfout adtrium ccelorurri manfiones frabricandas,tres fpirituales primtim emicueruht.Nam primo diejo- lnri,qtii cft quartus a creationis origihe,ftella* feti aftra erf atica,& ceeli creatut xt f c curtdo ani malia omnia irrationalia, & dieultimomtind us minor feu Microco - fmus creata &completalfuerunt ; non aliter,quam Macrocofmus die ultimo fbi- ntualifuitadperfe&iooem fuaml?enTucT:us~ QuisigiturpoFcft fere dubitare,
quia
DEMACROCOSMIFABRICA. 51
<}uin talis fit motus Solis poft mundi complemencum, qualis crat motus Spiritus flnteejuspertcd^ionem, cumpEus poit trium dierum ipiritualmm terrnTniim CondideritwbernaculumiuuminipfoSoIe ? Per ipkim Solemigitur, tanquam perfolam demonftrationem a pofteriori,adverum iftius Spiritus divini motum, quoadmundi compofitionem quolibet die dicto movit ^perveiiirgpoflumus; neque enim in eo aliquis haeiitabit, quin dies fequentes in creatione fuerinr g rse- cedentibus dimenfionc a^quales.&per confequens,Spiritum divinum m revolu- tione fua eodem tempore movifTe,quo movet Sol in iua : Imo videturjpium cod- p u s iblare efle quafi fpeculu m & cor mundi,in quod ipfiusSpiritus a Trinitate ef- fulgentis radii iupernaturales infunduntur \ cujusvirtute radiofa,pr^ter omnem f ationem humanam vitibile redditur corpus lllud iolare,&motum voluntatc divina conftantem ac immutabilem iemper pt acltat , eofdem quantitate dics o- mm tempore producens,quibus creatio hiit completa, V idetur itaq; quodSpiri^ tii£illefancl:Bs,quiapoftolisinrorma columba* radlpfie ac fulgidae apparuit ,in formaipiricuali circumambiverit aquas , illuminans motu fuo obicuritatem illa- rum,ac radios (iios in illas infundendo^eosque ipfis poft receflum f iium , ut aquse iisinformarentur, relinquendo,eum pra^fentiaiuaineftabili modo omniaclarj- fkafle&ilhaftrafl*efpiritualiter,noniecus,quamSol tacitprglentiafua , corpo- raliter. Et quod ( ut ad Latinorum Theologorumopinionemtranieam ) luxilla increataluceminres creatas infundendo cjrculationem eandem primis tribus creationisdiebusfecerit,quammotufuodeincepsSol quolibet die abiolvits & quod illuminavent fpha^ram fuam,in quo erat,non aliter, quam illuftrat Sol mam;iimiliterq;etiamquodfa&a: fint tenebraein Hemifptuerio oppofitopro-» pter interpoficionem materia: grofiions , fpiflioris , & opacioris,in medio totius maifat irtformis feu umbrx horrenda:. De Spiritus autem divini motu fuper aquis loquuti fumus cap.praxed. incujus fineetiampro captu humano motumcjus primocreationisdie fa£tum depinximus ; cujus emblematis rationem circa fi- nem capitis huj us quinti explicavimus.
C A P U T IV.
*De lucis creatlor.e & natura,& de ejus operatione,c«lique Umpyrei
feuprtmx mundt regwnit confittutione.
IxitDominuS ; TiatLux, & factum efl primo die ccelum fu- premumlucerepletiflimum. Namhujus cceli contentum nihil aliudeft,quamcflentialiflima & fpiritualiflima lucisfubftantia* ex magna anima: portione & pauxillo Spiritus tenuiflimi con- flataiqua* ideo Spiritus igneus & ccelum Empyreum, hoc eft> igneum & ardens appellacur, ut dicit ifidertt» ; non quod urat , ut ignis elementans,fed quia lucis iplendore & claritate undique eft perfufa. Unde illorumopinionibusnonaiTentior , quiccelumhocimmobile efle & quiefcere putaverunnquia hq proprietates funt lucis fubftantia*,ex qua hoc ccelum confla- tumeft,omninocontrana:;ciimluxfit actus primus&fimplex, quonihileftin fuo motu velocius. ( Fulgur ej<*t eluminabat mundum ,ejrterra,id eft, tencbrx,videnS eunhfavidocrat&tffugiebat : Pfal.97. f. 4. ) Hujus igitur creatura* feu vigoris ignei prefentia, deorfuxn per obliquam revolutionem depelluntur fuperioris illius ad* huc informis & obfcure_ partis tertebre ac caligo;idq; proptet duas rationes,qua- rumprioreft,qu;aocculta& potentialis umbra* qualitas , ignea lucis activitate jam revelatur & frigiditatis nomen afliimit ; cujus difpofitio ciim omnimode lu- cidi caloris qu.ditati contrarietur,eft, lucis operationes ejusq; objectum fugcre &averfari. Factum igitur eft inde,ut erudior &crafllormateria*parspropter
G * prsedomi»
p TRACTATVS l LIB. II.
prsedominanremineafrigiditatem,verfusglobiuniverfi centrum,quodfemo- tius a lucis priinanse habitaculo diftat,femetipfam magis magisq; recepcrit. Se- cuda ratio eft,quia idcm eft refpecfus inter lucem & tenebras,qui eft inter forma & pri vationem : quare tcnebrse lucis afpectum evitando mftar umbre^ horrende;, ut^(,»r.Tr//wfg.utarverbis,obliquarevoIurionefubterlabebantur,&:peripheri9 centrum pctcbanatq; hinc eft.quod hoc ccelum in excelfiflimo gradu depuretur &mundificeLur,feparadofubtilea{pilfo,&pr3etcrmodumillumineturfplende- f catq; , fugado caligines omnes a margine fuo verfus centrum.Eft igitur hoc cce- lum fcu fuprema &: fupernaturalis mudi regio fontis lucidi habitaculum,&: quall patria ac folum nativum, in quo rerum pnmordium lux primiim creata &: collo- catacft ; Unde mundirundamentum vocatur, cujus formali pradentia totius hujusco-limateriseappetitusinfummo gradu expletur. Certum eft enim hu- jusccelimateriamvalde efle tenuem &c fubtilem , ciim tota ejus fubftantia fit formalis:Namfecundum Anftotekm 4 metaphyf ubi plus eft formse, ibi minus eft materise , &: per confequens crallities matense paucitatem formse arguit; muldtudo enim formse lucidse,fuis adtionibus puriorem materise abyfli parteni, in hoc ccelo ex divina voluntate retentam aflidue rarefacit , ejusque mallam ra- refactione latiiis extendit,quemadmodum in arte chymica percipitur ; ubi fi res crafla in vitro fatis amplo,Hermerice figillato,vehementiore fubtiliatur igne, partesejusrarefafrseamplioremnaturahrerappetunt Iocum;unde vitrum dif- rumpitur,utvaporesartenuatihberiusinveniantfpatium ; SiC etiam hujuscoeli materialimpidaadmodumlatefefeextendit,amabili hujus cceli calore rarefa- •fta. A tq; hinc eft,quod hoc coelum fecundiim Baftlium lib.z. Hexaemer^n omni- bus ccelis fefe latiiis extendit. Concludimus igitur , hoc ccelum effe frormam omniumnobiliflimamj &:ultra omnem imaginationem fpiritualem ac fimpli- cem,quantirateomniummaximam,proptermaterise extenuationem,qualita- te lucidiflima>&: vigore igneo repletiflimaimadtione actuofiflimam,&: motu fuse fu bft antie_ lucidse velocilfimam,calore a motu derivato fuaviflima,temperatifli- mam, amabilem,n5 urentem nec deftruentem,fed vinculis proportionahbus o- mnia inferiora concordi pace conneclxntem , eaq; m fuo proprio fpiritu,qui vix obfubtilitatemfuampercipiimaginationepoteft,confervanrem,perfemoven-^ tem &: ViVentem,ac fine contractu alicujus rei heterogenese , aur ffigiditatis ali- cujusimpedimento,infua fcdeconnaturaliexiftentem,figurafphsericam,quam a motu Spiritus,qui ferebatur fuper aquas , &: a procedenre ab ipfb per divinam voluntatem virtute lucida accepit ; Nomine Empy reum vocatur quafi igneum, utfupra. Dicituretiam Olympusa fualimpitudine. Vocaturquoq; fupernatu- rale, quiaultra naturse leges fpirituale contra corporeiratem,&:intellectualCi quia nobis non vifibile,fed intelligibile tantiim , &: demonftratione a pofteriori folummodopercepribile,velquiaangelis&:intelligentiisrepletillimiun.
C A P U T V.
De cceUfyintualis ba/i^ejus compojitione & naturat pojitionisque utilttate.
Uod hujus coeli partes.quas fuperius elementa appellavimusj fimplicitate&: puritate dirferant,&: quod earum fuperiores di- gnioresfintinferioribusex Ezechtelu viiione colligendumeft,dc qua in z. iftius libri cap. fecimus mentionem ; cujus cceli bafim (avdtn^ohannesivi Revelatij. f.z.$. videturmarevitreumcryftallo fimilimum appellare; &: prsedictus Propheta firmamentum
cryftallo
DE MACROCOSMI FABRlCA. ^
eryftallo fimilimum ; quonomine non videtur intelligere totum fpatiuminter fphaeram lunx & concavitatem (pharrae cryftallinx, quaaqux ab aquis feparata: ftinr,ut apud Moyfen habetur,fed denotare ipfam fphxram ccelo Empyreo con- tinuam;quamquidemiphxramefleillamipfamjquamalii ftellatam & firma- mentum (maleipfam akipfa diftmguentes ) vocant, iinrra demonftrabimus : Hxc enim fphxra nobiliflimx eft conditionis m (iia fpecie,quia pardcipat de na- turaclaritatis&tenuitatiscceli Empyrei;, cujus eftba(is;unde tam aPropheta quam ab Euangelifta 111 ejus viiionibus fpiritualibus , in explicatione glorix D E i jntroditcitur -, & fub throni (eu folii fimilitudine ponitur, quafi medium inter fpiritualitatis & corporeitatis naturam exiftens ; circa convexam enim fuam fu- pcrficiem participat magis de natura cceli fpiritualis , atin fuperficie fua cava magisperintervdlaeftcorporalis,quemadmoduminfimpliciejuscompofitio- he,leuparuumappo(irione &alfimilatione explicabitur. Nam utcraflior pars elementorum cceli infimi in difpofitione terrea fenfibiliter reiidet , fic etiamin- telledtualiter cortcipiendum eft,quod dehfior pars limpidiflimx cceli fpiritualis materixjjamabimmundine & obfcurirateperlucisprasfentiam expurgatx, in- fenfibili&:vixcredibihfrigiditate,pfopteriuamdenfitatem,imbuta,calorisbe- nevoli actionc verilis huj us cceh baiim pellitur.Nam quodammodo,licet leviter &fuaviter,proprerfuamexiguitatempatiturfrigiditas lucis actiones , cumma- terix (it qualitas,&tencbrarumamica: Undepatet,quodmajorejusfubftantiai portio fit magis fpiricu alis quam corporalis. Similiter irttelligendum eft,quod lu- cisprimarixradii,qaorum naturaeft denfum penetrare , umbram horrendam inpnmordiovelocicerperfequentes,deorfumultracceliEmpyreilimitespene^ traverunt , & proptcr vehementem denfx ac tenebrofat matenx lente deorfum tendentis refiftentiam relilierunt & reflexi funt , quorum reflexionibus vapores fubtiliantur,& in exhalationes rtebulofas , motu radiorum refilientium , ad con- cavamfphxrxaqueai fiiperficiem elevantur , acfrigiditate ficcaibi glanduloro more conftringuntur & congelantur ; nam radii lucidi reflexi calorem acciden- talemfuo motu excitantes , benevolum per antiperiftafin conferVant & aug- mentant frigus,in materia glaciali inclu(um,in concava fphaerae partesnon aliter, quam radii (olares a terra cceli infimi reverberati mediae aeris regionis frigus for- tificaht, &inparte convexa ejufdem fphaerae cryftallinxidemofnciumprxftaC calor,eflentiaIiteralucisprimatactionederivatus,utmedixaeris regionisfrigi- ditascceliinfimifphxrxignisvirtute. Hxcigitur fphaera propter afliduamfor- marumaftionem quafi fixatur, &adultimum fuae perfedionisfaftigiumfubli- maturinformam criftallinamfeu adamantinam,globulosnebulofos &obfcu- ros amplectentem i qftimagneticamhabent vim prsetereurttes radios invifibi- Ies fibi attrahendi,&-in mundum medium ejaculandi ; nam forma non aliter ap- petiteorummateria,quamfceminamarem : corruptioni tamen nunquam funt obnoxii : quia tanta eft lis formx abundantia > ut eorum materiae appetituso- mnimodoexpleatur,nec putrefa&ionem ullam ibi loci poteft frigiditatis pra* fentiainvenireiquia eft terreftris, hoceft,cum natura feu qualitate eflentiali terrx,nempe cum (iccitate conjuncta ; cujus eft igneas naturx amiciflimam efle. Nec fruftra divinx voluntatis ordinatione,inhac regione pofita eft cryftallina & ficca hsec aquarum congeries ', cum ejus fitu magna commoda utilitatesque haudexiguac,tumccelofpirituali,tum etiam medio corporali afferantur : non enimpromediotantumhabeturjquofpiritualia & fupernaturalia a corporali- bus&naturalibus diftinguuntur atque feparantunfedetiam eft quafi cribrum quoddam rarum, per cujus diaphragmalucis fpiritualis radii proportione divina tranfeuntjcribrantur , & in h*c inferiora quafi infunduntur. Prxterea calor a
G 5 coeli
•
fi. TRACTATVS I. LIB. II.
cceli medii motu violento ot tus hujus Cphxrx frigidx prxfentia contemperatur & longeremiiliorredditur, ut teftatur 5^/*. Atque hoc modo complctum eftprimi diei opus,videlicetccelum Empyreum ; cujusbafimccelumcryftalli- num effe diximus : Secundi vero diei opus erat, hanc aquarum fpiritualium con- geriem ab illis aquis inferioribus,materia nimis crafsa oneratis,&: corruptioni ob forma: defectum obnoxiis feparare,mediumque feparationis , nempe ccelum a?- thereum eilentiis nobiliflimis ornare,ut infra decLrabimus.
Explicatio pitlura , maffam deformem ac tenebrofam , iuce increata tllumina* tam, & motufjylendorisfanUi circulari arcumjeptam ,repra- fentantis,ac infine capitujecundi hujiu librtdelmeata.
CMonas ante mundumgenuit monadtm , ejr infeipfum reflexit ardoremfuum , bec eff, fibitpfitaniitmrtluxit. Trifmegift.
Fecit tenebras locum (uumfecretum, ejr aquis nigerrimis ac nubibut denfis circumjepie- bat tabernaculumfuum^ut velamenti loco ipfitnfervirent. Pfal. \%. f . iu
Tenebrafueruntfuperabyjfum Gen.i.
SpUndore prafentia divirmevanuerunt nubesfontes^ aquarum vifibiles funtfatli ,& fitndamenta mundirevelatafunt. Pfal.i8 .f. iz. &; 15.16.
Spiritus Domini movebatur fuper aquu , vigorem igneum edens. Auguft. fupef Genef.
Dixit , F 1 a t , ejr ftrmatifunt coeli , acfpiritu ab ore ejut omnis virtm eorum proce- dit. Pfaf.33.
Mensdivin&potentUinprincipiomutavitformam ejr umverfaf.tbto revelavit,S* vidi,omni<tinlumenconverfaJuavenimihmacJHcundum: Et Paulo poil : XXmbra qux- dam horrendaobliquArevohttionefubterLbebaturi&c. Trifmegift.lib.i.Pimand.
Eratumbratnfinita inabyff ; Aquaautem cjr (piritut tenuu in chao inerant : Floruit tutemjplendor fancltu, quifub arena ejr humida natura ekmenta deduxit , gravt;^ tenebru fubmerfafub arena humida refederunt. TrifmegiiLfermon^. Pimand.
Quid dici poteft hifce evidentius , quam quod immediate poft verbum Domini, FiAT,fpiritusaboreeju$ ante mundi originem egrediens , motufuo orbiculariillamhylxpartemjam mundi nomine infignitam circumdcderit,&f fplendoris fui immenli reflexione inefrabilem iftam partis abylfi deformitatem. in convexa mundi integri fuperficie,ante huj us prefentis mundi exiftentiam,de- leveri t,ac aquas tam grofliores, quam tenuiores originaliter vifibilcs reddident, eirentiahrerque eas informaverit.
Expluatiofigurafequentis*
Quoniamhoclocohiftoriamnoftram derebus creatis incipimtis,idcirco inprimxMacrocofmi regionis creatione res increatas, Spiritueque fim&i dc- fcnptionemhic omifimus , depingentesfolummodo pro imaginationis noftrai captu , operationem radiorum ipnUs incieatorum , per covexam regionis o- mnium prima: fuperficiemdeorfum ad ejus bafin penetrantium ; quorum re- flexionesmereformales cumtenuifupetiorifpiritu,feuaquafubtil)flimamixta: dant lucis nomen excelfa; illius regionis fubftantise fpiritiialiflima:;ita fane,ut et- lam ob luciditatem illius recte eam,utfupradicT:umeft, vocaverint Theologi Empyream & igneam. Refiexiones autem lllorum radiorum increatorum f unt quafiimaginesqua:dam,fimil£sillis,quiinipeculoaliquofolentoccurrcre,nullo
autem
bEMACROCOSMIFABRICA. sf
autemmodo cumipils radiis increatis eaedem ; Etutipeculumablentiaobjc&i uias perditimprefliones;iic etiam abfentia horum lucis increatae radiorum Sc velinmomentoautnutuoculipefdecfuam formam ac pulchritudincm, prio- remque cenebrarum deformicacem rurfus induec fpincus litc iupercceleiris. Lu- cenceigiturgratiadlvinavivicmundusmundiquecreacura;;ilia vero in femet- ipfamranciimreflexa, &aquisnigerrimis ac nubibus denlis obvelante creatorc tabernaculum & f edem fuam, defubico mundum ac creacuras ej us perire necef- fe eflec : Benedtclut itaque fisfuper omniaDEus , quiejrjptrttualiter & corporaitter nosil- tuminas , nec avertas a creaturis tuii frlendorem faciei tua , oh merita umgenittjilti tui Amen.
Regioaucemha:cjamimpIetaeftlucecreata,accenebrasfubftantiamejus tenuemoccupantesjvirtutefualucida deorfum detruftt , &: lucis incteatae ra- dios deorfum,a locofpiritusincreati, in hanc regionem creatam defcendentes imitando , fuse quoque luciscreata: radiis bafin regionisftuepenetrac,deorfum tenebras perfequens,ut infra declarabicur.
Fiat lux, ejrfaftum ett cakmjpirituale. Bafll.lib. z.Hexaemer. &: Beda.
LVCIS CREATM PRIMARIAi •APPARITI©,
C A.
f6 TRACTATVS I. LIB. II.
C A P U T VI.
De ccelo medto & de ^variu ejufdem appellatiombtu ac de tpfarum rattone*
$ Edia mundi regio, fecundodiecreationis completa,propter lucis materia: deorfiim tendentes oporationes,habetappalla- tiones diverfas ; nam ut per fe fumitur,hoc eft , refpe&u fuz pro- vrix materia:,diciturfpiritus medius poft tenebrarum difcuf- _ noncm ; refpe&u vero cceli fuperioris , hoc eft , fubftantia: luci- ^* da:,acmixtioniscumhujusfpiritudicitura:ther ; quatenusau- tem ad quatuor elementa inferiora , tertio die ap parentia &: diftindta , refertur, dicitur Quinta eftentia : Perfeigitur, hoceft,inpropriafua fubftantia fecundo die revelata,& a (iia caligine mundificata prx le rert formam aquarum fubtiliffi- marum,& vaporoii cujufdem ac nunquam quiefcentis fumi : llnde apud Plato- nicos fpiritusmundimediusvocatur,quemluciseflentialis & animxmundire- ccptaculum,retinaculum, &vehiculumfupracap.5.1ib.i.appellavimus; ubiet- iam ej ufdem appellationis rationem demonftraVimus. A t quatenus hic fpiritus retmaculum eft lucis a fpirituali fonte defcendentis , cujus adrione calor excita- tur vivificus & naturalis ; eatenus dicitur xther,id eft ,fplendcns,fecundum iftdo- r»/w;quiaibieftperpetualimpiditas& claritas ; veligneus fecundiim Anaxago- r<jw,arnrmantemomneilluddici a:thera,qitodardet,cum xthermhil aliudfit, quam aer inflammatus, unde juxta Gra:corum Grammaticamab«^» quodfi- gni ficat ardeo,derivatur ; aer fpiritus,quafi xthaer,hoc eft ardens fpiritus : Qua- re Orpheut eum vocat Pyr/pnon^id eft,igneum fpiraculum, & Porthyriut cum csete- risPlatonicisfpiritum,incujusmedioanimammundi pofiierunt ; Atq;hinceft, quod fecundum Marianum in a:there dies eft perpetuus , quia tencbra: ift uc nun- quamaccedunnqUamvisejusfubftantiafimplexa ftellaribus corporibus divifa fitinvifibilis,hoceft,mortaliumoculisnonperceptibilis;quemadmodumlatius cap.fequentideclarabimus : Denique pro unico habetur elemento,quemad- modumvult /4ny?0/f/mnlibroMeteor£n,ubilocia:theremnihil aliud effe affe- rit,quamunicumelementum : Undenecelfeeft,uthoc unicum elementumfit extra numerum quatuor effentiarum inferiorum , in infima regione mox produ- cendarum : atque hinc etiam quinta effentia a Philofbphis appellatur , in qua ni- hilcorruptionisinveniturjquoniamduo contraria putrefactionem inducentia in eodem elemento non reperiuntur. Ex horum igitur nominum rationibus manifeftumeft,hujus regionis materiam olim primariam, nuncverdfecunda- riam per ejus in a&um reductionem fa£tam , nihil aliud efle , quam vaporem pu- nilimum,autnebulamquandamfubtiliflimam, fpiritum generalitcr di&am ;e- jusque formam,cujus prxfentiain a&um deducitur,effe Ific^m illam feu ckrita- tem eifentialiter a perenni fpiritus divini & fupercoeleftij; fente fcaturientem,& explentem totaliter hujus materise medise fpiricuaii^appetitum , ut infrade- clarabitur»
CA-
DEMACROCOSMIFABRICA. p
C A P U T VII.
Calt rncdu compo/ttio curjph&ra aejualitatu dtcatur ? quodbac
regto reJJ>etlujuperiorts Coehtm yocetur
corporeum ?
C
Tccelum Empyreum ex re unica , nimirum exfubftantialucis,
primo die creatumfuit , quod extribusquartistenuiflimiignis & una quarta fpiritus fubtihflimi conflatum eft ; unde & reipe- &uinferiorumtotalitereft rormale, acpropterignisineopra:- dominarionem igneum nominatur : Ita coeli hujus fecundi ma- teria,cum magis flt corporalis , quam illa primi & fuperioris, correfpondet formar fua;lucida:,proportioneilla debita , qua materia adfor- mamfuam zequalibus trutmis ponderari folet : unde ex una lucis ignea:& te- nuiflima:,extra cceli Empyrei fontem per fphserae criftallina: diaphragma de- fcendenus,parte,&patimateri;eprima:,jam tum informatae,acfpiritusnomen » foruta:.quantitate componitur, quod etiam Pythagoras videtur afleverare , fo- lem,lunam,&ca:terasftellasexigne & aere conflari fcribens : Hinc etiam eft, quod/fr/f^Philofophorumveterumfuffragiohanc regionem ccelum asquali- tatis nominavit,in cuj us centro fphxramanimae collocaverut fapientes ; Ex qui- bus,hujuscceliconflitutionem ex duabus fpiritus medii quartis , &extotidem fubftantia: pulcherrima: , animse lucida: , fatis apta: ad complendum materias cjufdem fpiritualis appetitum,&a mutationibus corruptibilibus eam pra:fer- vandum conflftere verifimile videtur.Q^iod autem ha:c regio magis flt corpora- lis,quam illa fuprema,multis rationibus probare poflumus ; quaru una cft , quo- niam , ubiminus eft forma: , ibi plus eft materia: ; fedin hoc coelo fetundo minus eftforma: , quam in coelo Empyreo , cujus tota fubftantia complete formalis cft 5 ergo m hoc ccelo plus eft materiae,quam in ccelo Empyreo. Major ex quarto Metaphyficorum depromitur. Alia ratio eft,quia materix primae mafla ante lu- cis appari tionem unicum & cundem fempet retinebat ftatum ; agente enim ca- rebat,cujusa&ionibusdeunainaliamdifpofitionem rcduceretur ; undenequc tenuiorneccrafliordicipotuit, ciimomnes ejus partes potentiales&imagina- biles ejufdcm conditionis a;ftimandar fint tam in unamundi potentiales regionc quaminakcra. Cumautemlucis difpofitiotalisfit?uteanihil exiftat fubtilius corporaquemagispenetrans&aperiens,necefleeft, utpartes materia: craflio- risattenuare fempet appetat,quo ineifdemfineimpedimento promptiusagat &moveatur;undequ6formaliorreseft,e6fubtilioremefleejusfubftantiamne- cefleeft;cujuscerterei ratio mere philofophicaeft, quialuxformalisfuo actu movetur,fuoquemotucaloremexcitat;cujusnaturaeftattenuare,dilatare,dif- (ipare : Hinc igitur eft, quod perennis illa lucis fcaturigo , primo die in fuperiori mundiregionecreata,ejufdemmatcriamoccultatammoxpatefaciens,eamque inaclumreducens,tenuem& fubtiliflimam partem fecundiim fuiipfius difpo- fitionem efformavit,crafliorem ejus portionem deorfum verfus centrum in me- diamregionemdetrudendo, utfineimpedimento ullo flmpliciflimam fpiritus fubftantiam,quamquafiinformamuniverfalem reduxit, gubernare,& fecum per omnes mundi latebras transferre poflet. Atque hinc eft.quod dimidia hujus regionis informata: corporalitas , inmediamrepercufla, mediammagis corpo-
H ream
s*
TRACTATVS I. LIB. II.
reamrcddit,quamfupremami UltimadeniqUeratio Muficaeft J Etenim tam materia,quamluxinhac media regione inVeniturin fefquialtera proportione, cum materia furfum afcend?hdo , & forma deorfum defcendendo , in ccelo hoc mediofeu xthere confonantem diapenteh quodammodo refonarefaciantjUt infra copiose demonftrabimus. Lucisautem fecundariajactiohes iri hac regio- he,fequentimodofenfuirepr«fentavimus.
V
CA.
DEMACROCOSMIFABRICA. &
C A P U T VIII.
De dupltcium ccelt medu tenebrarum in tnfimam mundt regtonem repercujfone^
& de ejuj lucis difj>ofittone ac effecJuyhoc efl,de calore ab tpfa
prorvententei& quodlux tnnjijibtliter perfe atque
mfeluceat*
?*§2£ Irtus feu claritas cceli fupernatufalis per cribri aqtiei fora- B-JWMJl minavclpofhisuberaex creatoris ordinatione defcendens, & '^/^) dcorfum,quafiexfontefuo perenni fefein coelummediumad- %^P huc potentiale & informe profundens j fua praefentia hujus ma- jB&m f eria: partis caliginem & tencbras dif cuflit,easque verflis regio- l&ii^se ncm mhmam adhuc inviiibilem & abditam propulfavit , efE- tfiens hac rarione cjus fubftantiam viiibilem& informatam,puram,fubtilemj tenuem,& inferioris cctlimaflaperte&ione &puldiritudinelonge excellentio- f.em : Imo \\xc illa eft eilentialucidaa pfimo fonte fupercoelefti per mfinitosri- Vulos in ofnnenl maris cceleftis partem fcaturicns , quam vetcres vocaverunt Brrhcra ; uos vcro lucem Secundmnm , quia a prima radice immediate deriva- 1 iii- : S;c etiam Solis & ftellarum radios in miimam mundi regionem pene- uv.ntcs lucem terttariam dicemus. Hxc itaque lux , quamvis lecundaria , eft tam activa &: vivaciilima virtute repleta , ut univeriiim hoc ccclum a fiia im- iuunditie prima liberet , obfcuritatemque ejufdem depellat, & more umbrac horrendae in infimam mundi partem obliqua revolutione fubterjabi faciat; ^ p.rtcscjusimperfeciiores&craillorescumtenebrisdetrudit ad inferos , fepa- rajido fubtilc a fpiflb,fubftantiam ejus illuminat , & artheream facit ; fpiriturri tjus materialcm fiia perfectione implet,& totum materiar appetitum explet, i udeeacorruptioni aut putrefactioni non fubjicitur & contrariis minime af- fl!gitur,quiaomnesejuspartesfunthomogene2e. Hxcdenique erat illa eflen- ti.i fccundaria , quae per triduUm a mtmdi creatione vices Solis agens,quar- to dic,Utvult /)w»jiy?««,infubftantiamSolis tranfiit, im6 hic eft adus ille f implex, cuuis operatione ccelum hoc arthereum rutilis ignibus fabernme decoratur, mc tusq | ue cjus diverfa ratione dilferentes,nempe onenralis , occidentalis & fe- cundumlatitudinem, quem tfepidationis vocant,oriuntur,& calor denique bcnignus , vitae creaturarum amiciflimus,&perquam neceflarius accenditur, quipioptcrhuiuscceli fubftantiam fpiiliorem intenfior,&fenfibilioreftinhoc loco,quamille fupenoris ; namquo denfior eft materia, eo vehementiiis refiftit agcnn,&per confequens, agensfortius agit in patientem ; Sedmateriahujus ccrIi,utdiclumeft,craflIoreft,quamilla cceh Empyrei : Ergo lux in eam for- tiiis agitjeaque pariter refiftit , & per confequens calidiores producit effe&us ad piopal(andasfngoris,olimoccultati,nuncver6proptercalorispraefentiamma- mt: iti.inj uriaSjCUjtis natura eft , crafllorem materiam femper concomitari : Hic itajuecalor,uteftfupremointenfior,itarefpec~tu iofenoris longe temperatior, fukilior.&fimplicioreft ; quia formse difpofmonem fequitur,acujus a&ione immediate procedit. Concludimus igitur , quod , quemadmodum hujus cceli formajfubftantiaeximmorrali parente nara eft,&nullo modo corrumpenda, atque dignirare ob originem fuam exaltata & nobilillima , vitam & animam civa&urismundanisinfpiranS)easque lumine fuovovens; ficetiamejuscalor ab
H z a&ione
<*o
T R A C T A T ll S I. L I B. I.
actionc & motu illius denvatus,lit vivificus , naturahs , amabilis , fuavis , tcmpe- ratus & incorruptibilis ; e cujus fonte calidum animaliun/, & vegetabilium, mineraliumqueinnatum hauritur, & cujus bcnignitate apparcnte corporao- mniainfcrioragenerantur, vivificantur ,multiplicantur, & ufqueadperfeclio- nefn fixantur. Quod autem hujus regionis lux,quamvis aflidue clara , lucida & perfpicua fit refpectu ejufdem loci fubftantije , tamen , quatenus ad infcriora comparatur,invifibilis aliquando exiftat, ratio in promptu eft ; Nam , fecundiim DioHyfinmluxc{hliibftantia in fe exiftens,&ex qua claritas,fplendor & fulgor corporum procedit : Lux igitur per fe,in fe tantum lucet, aliis vero per accidens; illisfcilicetcorporibuslumen& fplendorem communicans , qua: adillumina- tionemapte difpofita reperiuntur; cujufmodi funt corpoia opaciora,&nulIa aut non eximia perfpicuitate pra:dita. Hoc etiam videtur Au^ulhnut affirmare, aiferens fubftantiam cccli lucidillimam effe,primumque ob luciditatemfuam locumincorporibuspoilidere, &tamennobis nodte non vifibiliter lucere,fed invifibiliter adefle,quatenus f cilicet m fe lucet ; atque hoc modo lux dicitur efle ubique,id eft,in quolibet loco & locato,in corporibus fcilicet opacis & tranfpa- rentibus invifibiliter , & in fuperficie opacorum vifibiliter , quemadmodum apparet in ftellis & corporibus opacis inferioribus ftellarum refiexiones fufcipientibus: imo neceffeeftad continuationem corporumanimatorum,ut Iux quodammodo iis nocte luceat. Nam fecundiim Hippocratis do6trinam,fi vita ftellarum aeris craflitiem nocturno tempore non temperaret, corporaipfo- rumquefpritusfuffbcarenttir,&ramenha:c ftellarum imprelfio nocfenonper- cipitur, imo earum fplendor undique difperfus vix aut difliculrer , nifi in lumini- bus,diftinguitur.
C A P U T
IX.
Quodcceli tflitupo/t ii circuUjtnt meretmagtnarit,artifictalest C* nullo modo et naturaltter con-
nvementes.
Ul t a invenerunt Aftconomie^ peritiores ar ti cofmographi* cx magis utilia,quam vera ; quae , quamvis fi£ta& arrificialia <gj fint,tamen,quia ftudiofbs inarte magis prompte dirigunt, proveris & naturalibus acftimanda funt; inter quxinhujus cocli vcriphcr ia. polosduos pofuerunt,fibiinvicem oppofitos, quos axis cujufdam imaginariifcu dimerientis , & per mundi centrumtranfeuntis fines , mundique vertices vocaVerunt; fuperquibus ejus globum circumferri finxerunt ; circulos etiaminiisdefcnpfe- runt majores & minores i quorum majores partim immobiks ; partim mobtUs fece- runt : immobiles duos tantum ftatuerunt , quos externos appellartint , quorum unum A/m^M»«Wpermundi&Horizontis polos ducrum,& alterum Hortz.cn- ?fw,hemifpherium fiiperius ab inferiori dividenrem , vif umque noftrum ter mi- nantemappellaruntj huncquerectioremvel obliquiorempro poli depreflionc fcu elevatione fecerunt. Circulos autem mobiUs , quos intcrnos finxerunt , auc majores,mt minores dixerunt. CMajoret autem omnes , j5r«eter unum , latitudi- nccarent,eosquc inpxraHclos , atit non parallelos diftinxerunt ; Majorem paral- \c\um JEquinocltalem ,vrovtct c)us mundi m duas partes diviiionem(aequaliter
enira
DEMACROCOSMIFABRICA. ei
enim ab utroque polo diftat) cingulum mobile nuncupaverunt : Minores paral- leIos,(quiide6minoresdictifunt,quiamundumin partes inxquales dividunt) quatuorconftituetunt; duos videlicet majores & totidem minores : Majores Tropices vocaverunr,unum C<f»rr*,borealem nempe,& alterum Capricorni, quem in parte mundi auftrali pofuerunt. Minores vero circulos,quorum unum Artti- cum&c alterum Amarfticum finxerunt, nuncupaverunt/^/kra. Major denique nonparallelorum,quilatitudinemhabet,Z^/jf«< dicitur,quem etiam Sigmfe- r«>«vocant,quiaduodecimfignainillodepinguntur. Hicautemcirculusinter rehquosinrernosfoluseftobhquus:Etenimoblique fea Tropico Cancriadil- lum Capricorni extendere fingitur. Rehqui vero duo latitudine carentes Coluri nuncupantur,permundiverticestranfeuntes , &c vEquinocrialem circulumin quatuor partes xqualesinterfecantes» Hi , inquam,circuli cum duobus mundi verticibusruntmererlcl:itii&:fblummod6imaginationeconcepti,tanquamar- tis vocabula,&: nullo modo naturje hujus cceli ab origine connexi. Ab Aftrono- nvs tamen &c Cofmographis fuper convexam firmamenti centrique ejufdem fuperficiem intentionaliter ad faciliorem artium earum explicationem deli- neantur ; nam cuilibet pra:dierorum circulorum propretatem quandam arti Cofmographicseconvenientemattnbuerunt : \Xndc incirculomertdiano Solme- dios dies & medias noctestacit : Hortz,on confpedtam mundi partem ab incon- lpedadirimit; /£^i'»0#/«/#officiumeft , utSole per ejus mtetfecriones tranf- euntc,quasZWwf«iinanete&librafacit,fiatxquinocl:ium per univerfum ter- rarum orbem ; unde Mquator dicitur diei & noctis ; Tropici ambo extremos Solis motusfecimdumlatitudinemcomprehendunt,& Zonam temperatamatorri- da f eparant ; Circulls potiribits datur Zonas frigidas terminare , easq; a temperatis feparare ; Zodtacus viam feptem planetarum demonftrat ; Coluris denique duobus duplex tribuitur officium fcilicet , tum folftitia , seftivale nempe & hyemale no- bisobfignare;tum etiam xquinoctia,videlicet vcrnale & autumnale demon- ftrare. Q_ua? omnia,quia ad hiftoriam technicam magis , quam Phyficam perti- nent,tractatui de Aftronomia refervabimus.
C A P U T X.
De ccelo terttoi& de <-variu ejufdem nomtmbtu ,- Cur infima hxc regw ccelum dtcatur ?
Nte lucis actionem in tertiam & infimam mundi regionem, ejuscontinenserat quafi umbra feu fumus crafilTimus teterri- musque , nulla forma vifibili prazditus , fed denfitate fubftantix quodammodo diftinftus : Nam deorfum fpiflior erat propter lucis & caloris praefentiam ; Poftmodum autem tertio die , lucis operationedeorfumad terram circa centrum mathematicum creandum tendente,completo,inquam,hoc ccelo , ut infra dicetur , varias ei ap- pellationes Philofbphi tam recentiores, quamantiqui atttibuerunt;nam qui- dam,ejus dimenfionem f ignificare volentes , regionem mundi fublun&rem illud vo- caverunt,denotantestotumilludfpatium quodinter concavam cceli medii fu- perficiemfeufphaerse Luna: & centri phyfici feuterra: convexitatem commen- furatur:Alii.ejusorbeselementaresconfiderantes, quorum corporibus reple- turhujusccehcapacitas,nuncupaveruntilludr^'«;f>»f^»zf»^rfw;quamvisele- Hentafuperiora etiam ccelos quodammodo replerefupra declaravimus : Non-
H $ nulli
62 TRACTATllS I. L I B. II.
nulliilluddixerunt corrupttbile , quoniammateria ejufdempronaeft &:difpofita ad formas novas appetendas veteresque relinquendas. Quod autem lit ccelum, duplicirationedemonftratur;nempe,tum,quiaeftcceiigeneralinominefiimpti portio ; fcilicet.quo ccelum a terra diftinguitur : tum etiam , quia in multis facrae Scriptura: locis dicuntur aves, volatiliacccli;ubi cceli vocabulumnonlatefed ftnctC fumitur. Ex fecunda igitur ejus appellatione certum eft , quatuor elle in hocccelo differeiltia: gradus , quos formalucida terth ordinisfua majori velmi- nori praefentia diftincios,hoc eft,tenuiores, a£tiviores,vivacicres & leviores,aut grofliores,tardiores,immobiliores, autgravioresreddidit ; nam quo remotior cft materia a nobilitate forma^,eo eft groflior , impurior , indignior & obfcurior, ut teftatur ^yirtftoteles in lib.de fubfitnttu. Hinc igitur quatuor oriuntur elementa, fede,natura,dignitate &: perfecfione diffcfe1itiaTHa£ceft veraHemieticiamig- matisexpoiitioafhrmantis,fupenoranoiiej^e7niftutinreriora^ fubtilc,&lubtileilludquod groiium', reruinquemateriamperieiumptamuni- cam &t eandem etfe. Et procul dubio , li luxprimo die creafa , divina votuntatc extingueretur,mundi univerfi materiam in cundem ftatum redit uram,Philofo- phominimeimpoflibilevidebituncumomnes materia;abinvicem tantum ra- tioneforma:differre,&fmeforma eandem habere conditioncm percipiantur, dumfubeadempotentia comprehendtintur ; itautquadibetu>wparsalteranec dignior,nec tenuior, nec craffior , nec levior exiftat , nec alia ulla dift erentia aut qualitate exiftimanda fit a caeteris difcrepar e-
C A P U T XI.
De elemento ignis '.
ATERiAfuliginofa& tenebrisobducta deorfumaccelofu- premo, virtutelucis primariarprimo creationis die in cccli mediiregionem , ac deinceps a ccclo mcdio , virtute lucis fe- cundaria:,fecundo die cum omni ejus regionis oblcuritate in tertium,6c infimum ccclum dcturbata & contra&a , jam val- de fpilla,tenebrofa,&: rebellis redditur in hac plaga infenori, itautnaturalis lucis tertiana:(qua:ccelifecundiiolummodd eftpropagojvircusadfoedam & informem, nigramqueillammateriaminuni- verii centrum propellendam&: deprimendam, propter frigoris m ea dclitei- centismultitudinemjnonfufHciat, Hincigitur ordinavit maximusille opifex, utnaturales calida: lucis tertiana: facultatcs per accidens fortificarentur; vo- luitenimut fervor quidam advendtius oriretur,nonaluce immcdiate proce- dens,fed a violenta materia: agitationc feu motu. Nam circulari &: raptacceli medii vibratione & rotatione , ab oriente in partem ejus oppoiitam , a lucisi primaria: actione immediate procedente , tum propter cceli inferioris materiae aptitudinem ad quamlibetformam , iiveaccidentalem, fiviefTentialem,fufci- piendam.tumetiampropterfrigoris materia: craflie rciiftentiam,per antiperi- ftaiin confervantis &t fortificantis adventitium ilhid calidum in convcxa cceli infimifuperficie,tum etiam propter materia: denfitatem, fit colliiio quacdam convexitatis unius contra concavitatemalterius,atquetandemethmpropter refultationemradiorumlucidorumaccelomedioegiedientium ardcns fervor, adventitius tamen &: accidentalis,in fuperiori coeli infimi parte excitatur , cujus
prarfentia
DEMACROCOSMIFABRICA. ^
prxfentia ejus fuperficies convexa,to taque circa ipfam fubftantia rlamma invtfj bili incenditur ; Unde frigoris poteftas ab illa fphacra pcnitiiis expellitur atq; pcr confequens nulla humiditatis,portione lmprxgnatur , fed per accidens , hoc eft, per humiditatis abfentiam (qux ex alicujus partis frigidi cum calido conjun&io- nefiOvaldeficcaefleneceilariodebet. Hicautem calor, licetnaturaliterhuic parti infit,attame,quia non eft dc vera lucis elfentia,{ed quafi ultimus ej us adtio- nis effeftuc,immediate a rnaterix motu profluentis,ideo ad vitx funclionem ni- hil facit,nili quatenus ad corporis conftitutionem, quod eft vitx fedes , refertur, nec eft ignis ille Philofophorum inviiibilis,unde cundta genita efle dicunt ; fed ll- \c tantiim,cujus fuper naturale calidum dominio res cun&x ad pUtrefa&ionem perducuntur,dum humidumradicale feu fpiritus humiditatUm ejus ardore prx- ternaturamabforbetur, humidum vifcofum & aqueum in venenum conVerti- tur.compofitiqueuniverfahs fubftanti^ calore feb.rili accenditur&deficcatur. ,/Vt vero,quam diu humidinaturalisproportio ei fupereft, cumcalido innato, quodvitale appellamus , ei proportionali , fupprimuntur ilhus adventitix quali- tatis vires,itautprXternaturx legesin corpore phyfico tranfire prohibeantur. Huncigitur fervorem ejusque fubftantiam totam,hoceft,fpiritumperturba- tum , Philofophi elementum ignis appellaverunt;quod fupremam coeli infimi occupat fedem ; cuj us namram omnes unanimi conienfu calidam & ficcam pro- pter rationes prxdicfas fecerunt. Non tamen negandum eft,lucem cceleftem in hoc elemento inefle, ciim illa in inferiora defcendere non poflit , nifi ignis fphx- f am penetret. Elementi ignis pofitio hoc modo exprimitui^.
64 ^TRACTATVS I. LIB. II.
/
C A P U T XII.
Deelementoterr*.
Uabus igitur virtutibus unitis,naturali fcilicet & adventitia» fortiterabiis reverberatur matena obfrigiditatemfuamrebel- lis ; ea qux naturali quodam inftindtu illos a peripheria emiflbs, & frigidam f uam naturam perfequentes,tam primarios , quam fccundarios lucis eftedtus, ufq; ad loci ab ejuidem iftius lucis cir- cumferentiaremotioris fedem fugiens,fefe informahorrendae & obliqua revolutione fubterlabentis umbrx , circa univerfi machinae fphatricai centrum feu medium pundtum,in durum, folidum , & opacum globum reftrin- xit.InhoCenimloCoabadverfariifui,caliditatisnempe,acl:ionibusmultoeftfe- curior,& a lucis domicilio,utpote a cujus adtu caliditas illa inimica oritur, longc remotionquiquidemmaterisemotus nonper fe , fed pratdidta iliaduplicilucis adtione concitatus eft. Sicut enim abfque lucis manifeftatione materia tenebra- rumfuittantummodoaliquidpotentialeific etiam fine caloris prxfentia,qux efTerttialiseftlucisqualitas,naturalis illa materia; difpofitio , nempe frigiditas, nihil quidem adtu erat & per eonfequens nullas per fe mutationes producit. De- orfurh igitur materias frigiditas pellitur,tam lucis primanae, qua m elemertti ignis virtuteadtiva, amateriarummotuprodudta ; finehisenimnihilquicquamagi- tur. Frigiditas autem illa caliditatis repercufliones patiendo refiftere quodam- modo,& refiftendo reagere videtur.Quibus adtionibus &paflionibus alii in hoc corloinfimogradusproducuntur^®ionesintermediaedifpofltionedifTeren- tes , quas elementa inferiora vocant Philofophi , cortftituuntur. Ex his igitur ratio illa praecipua explicatur , cur gravia ultra mundi centrum decidere ne- queant,& quamobrem in eo perpetuo conquiefcant > quodfcilicet gravitas ma* teriaedenfioris&cornpadtiorisexiftatcomes; cujuscraflitiei caufa fiigiditas e- rat,matenamdiflipatam&tenuemadmundicentrum a caliditatis penetrantis rabie contrahens , eamque ibi loci conftringens , & contra radiorum lucis inva- fionesdefendens. Ciimautem fngusinqualibet rei craflse parte , &praxipuc circacentrummagisdifperfum, exomni fui corporis mole caloris adtio perfe- quatur , lucisque radii > qUorum eft , eorpora facillime penetrare , ipfum ubique velutiobfideant &circumcingant,fitinde,utgraviaultrailludcentrumverfus naturale lucis habitaculumnulla ratione queanrprocedere , nifi caloris violen- tia frigus illud,in gravibus a natura concluf um , opprimatur & violetur. Atque hinceft,quodgravealiquodfurfumviolenteremiirum,naturaliter&fuafpontc deorfum ad centrum feu frigiditatis fedem revertatur. Manifeftum igitur eft,o- mnemtenebrarumfubftantiam, cujuspratfentiatotius mundi materia fpiritua- lis occultata erat & informis,jam tandem virtute lucis,in molem denfam &opa- cam circa mundi centrum colledtam redigi & conglobari,qua: quidem elemen- tumtemeappellatur. Reliqua vera totius materiarjam informata: maflafpiri- tualis,diaphana & mirifice tranfparens , a terra? marginibus ufque ad convexam mundifpiritualis fuperficiem extenfa , ccelum generah noniine audit. Hocin tcr facros fcriptores CMeyfes diviniflimus in ipfb Genejeoslimihe. confirmat i I» principre^hquiti creavitDzus cttlum ejr terram ,hoc eft ,lucem a tenebris fepara- vinccdumenim pcrfpicuum lucidumquefecit > terramverdopacam,hoceft, mundi ccnuum tenebns immergebat. Partem igitur ejus poutivam dierum o-
riginem
DEMACROCOSMIFABRICA. 6f
l-iginemfeci^&partemprivativamnodiumcauramconflicuiti Nilienim terra in mundi cetro opifex pofuiflet,neq; ulla mUndus fput citie aut impuritate fqua- leretj omnia quoque lucida forent^diesqUe perpetuus elucefceret. Minime itaq; mirandumeft,tottantasqueinmundohocinferiori corrilptelas ierumquemu- tationesaccidere;quippe ciun in ejus centro feii corde corruptiflima illa ruing & privatiohismater,mceftum&obfcutimi fllud feparationis formarum & ellen- tiarumacreaturiscompofitisobfignaculumdelitefcat, teftisque & huntiusve- ridicus tyranhidis prxterhaturalis elementiinrebusphyficis olim inforfnatisi- bidemperpetuo collocetuh Hinc fanctiflimus Job ; Et ttrratenebrofa coopenturcum ebfcuritateM.onis',Sca\ibi-,terramdemiJeria ejr ob/curitate ejfe dicitur; iino haec eft quafilocusperditionis,inquo Adamcum EVa e Paradifi gaudiis exterminatus mortisinevitabilisfignumiibiaccepit, heredibusreliquit. Elementum vero i- gnis eft quaii igneus Cherubini gladius.ideo a coelefti fpiritu vil ratus > ut ingref- lum ad vita: ar borem,hoc eft > ad he£tar illud divihum & immottale interclude- ret,& omnibus imrriortalitatem nimnim iitientibus vel fubitam vel faltcm in ex- peclatam mortem inferret. Eft denique ccntralis hxc congeries dirus triftitiaz & erroris,propterccecam & furtivam ejus conditionem,fodalis,ciim nonmodo hominurmfcd&DEi Opt. Max. acintelligentiarumcceleftiumhoftis , propter horrendamfuamrebellionem,inventrisejus meditullio includatur. Quarevai nobismifellisinterra,quibustantamiferiarumcatervaquotidieinfidiatur, tan- tumque corporis animarque periculum femper imminet ! Vos autem,6 creatura» cceleftes,vcriquefuaViflimiParadifiincola:,vos,inquam,6 ter &liiisfehceSi acultrahumanumcaptumbeati,quiatammiferis ajrumnarum vinculis perin- effabilem lucis poteftatem liberi eftis & immunes !
QuodaUtemadhujusmaifatcentralis difpofitionem attinet $ quamviso- rnhes fere Philofophi naturalem ejus qualitatem,iiccitatem eife aiferant , illam- quevelintineaprxdominari jfrigiditatem vero illius accidehtalem & adfciti- tiamplaneftatuant;quippequa?abaqua:difpofitiOne naturali derivetur ; fita- men & praxedentem hoftram intentionem > & hatUra: ipfius poflibiliratem ac- curatiusparumconfidefemus,nihilifta illorum phantafia averitatis metagra- Vius aberrare perfpiciemus. Ciim ertim naturalis lucis f edes eilcntialis iri muftdi peripheria exiftat,calidiq; origo ab ejufdem lucis fonte depehdeat,neceffe eft,ut tenebrae,qua: lucis funt contrarium,atq; etiam frigiditas,qua; caliditati opponi- tur,locum a fe invicem remotiorem fortiantur. Pef cortfequens igitur , ut calidi origirtalisfedeseftirt ccelo fupremo ; flc frigidi primordiaie habitaculumeftifi centroejufdemphyfico,tanquamihlocoremotiori:Undefit,utmagis natura- literfrigiditasineopra;domineturjficcitasver6 in eo magis advehtitia exiftat; hoc eft,propter hiimiditatis naturalis abfentiam in eo loco dicurttur terra: partes ficca^jquiahumiditasfitextemperiefrigiditatiscum caliditatispoftiohe ; quse quidemcaliditaspropterrationes prxdictas hullam habet poteftatem aut pof- feffioneminilloloco. Pra^tereaneminemadeoinfulfum futuriim puto, quihil- iudcorpusfrigidiusappellaverit,cuinuila6mhin6 caliditatis portio contingit; fed certum eft,in elemento aquar aliquam caliditatis aefea; partem in effe , quo- hiam humiditateih fuam,uhde ej us fluiditas,ab ipfo aere derivavi t , quem certif- fimehumidum&calidumcffe conftat : Atverocertumeft, terramhecdeaere participare,quia nullam in fe fluxibilitatem habet ; neque vero ullum habet cum ighecommercium,tUmquodremotiflimeabejusfphxradiftat,tumetiamquod aqua,quam igni contt ariam faciunt,ihter ipfam & igrtem intef ponktir. Deniquc cumtetrafitreliquiselementisiortge craflior, & vero frigiditatis difpofitiofiti tes tamheterogeneas quarri homogeneas conderifarejinfallibiliterquidefnab effectu probatur,frigidkatemin terfamagis abundare. Terrae & ighis f eg^orie hocmododelineavimusi I CA=
66
TRACTATllS L LIB, IL
C A P U T
XIII.
Defyhartt medtaflutjphara humtditatts dtcttur^ de elemento aqu<e (s* aim,
Ph.*R.a humiditatii in medio inter cehtrtini terrae, &: cohve- xam ignis fuperficiem fita > dicitur /phtra tqutlitatti , quia ex x- quali parte utriufque elementi extremi conflatiir; neqUeenim frigiditasterraeperfe , necverbfolaighis caliditas humiditatem valetproducere,fedutriufqueconjun£tio &c quafimafctili cum fcemina coitus illam conftituit. Queinadmodum enim frigiditas fola terreftris fpiritummediu,cui prxfens eft,coftringit,flc caliditatis ei f uperve- nientiseft,fpiritumillumglacialemrefolvere,liquefacere,fluxilemquereddcre. Similiter etiam caliditas per fe,hoc eft > ficcitati fua: annexa fpiritus lllius fticcum
ablbr-
DEMACROCOSMIFABRICA. 6?
abforbet,autcertefuaqu:>Iitateeumin partes infenlibiles diflipat; undehur. i- ditatis diftin&rix potius quam produ&rix meretur appcllari. Calidi tatis c rgo violentia majori minorivc frigiditatis concurfu plus minuivc retunditur ; Ur.de operationes utriufque mtenfx lmpediuntur, fpiritusque a rrigore coagul ,.ri pro- ptercaliditatispradentiammimme permittitur. Necpoflibile eft , utcahdum iecundumnatura:fuxproprietatemfpiritushunieclantispartesdillipet&:di(cu- tiac,quodpropterfrigiditatisprajfentisrelu&ationemaccidit; unde fpiritusca- lorisa/riftentiadiflblutuseftjatdiirolutus non difpergitur , necadnihilumfere fubtiliatur,quod frigoris omnino prxfentia perficitur ; fed in medio remanec naturaliter fluens, & per fluxibilem fuam naturam ac liquiditatem res omnes in- termedias,aut magis corporaliter & vifibiliter hume&at , fcilicet fi majon rrigo- risportioniadha:ferit,autmagisfpiritualiter& infenfibilitermadefacit,nempe fi amphoiem caliditatis partem ample&atur. A tque hinc eft, quod ab hujus hu- midi difpofitione duo elementa intermedia deriventur , ut ft atim demonftrabi- mus. Matcriaigiturcrafra,utanteadiaumfuit,adcentrum ab alto depulfa,& obimmenfam, qua prsedita eft , frigiditatem ibidemretenta, defideratillica- quiefccrc ; At verb,quia caliditacis natura eft, frigiditatem iemper hoftiluer op- pugnare,eamquenaturali quadam antipathia perfequi 5 atque pari etiammodo eujuslibetreifubtihsnaturaeftpenetrare , ideoqualitas ha:c a&iva illam paili- vam deorfum depellens,iftuceam perfequitur .ejusquemolem aflidue tentat penetrare. Etquiacujuslibetreifmiseftejuscontrarium , nec quies duntaxat, ied&motuseciam motui oppohitur ; idco motui iftideorfum adcentrumfive mediumintento,aliusinfuperfucceiritmotus,nempeabimofurfum verfus ele- mentum ignis,per fngoris tefe caloris injurhs opponentis refiftentiam , & repu- gnantiumhuicradiorumlucisreverberationem, concitatus. Unde dua: frigi- chtfctis cerreftris partes furfum a(cendentes,adpropulfandum calidi injuriasin media inter centrum & ignis fphseram via totidem caloris partes obviam habue- runt,defcendentesadfrigiditatemillamexplendam. Atque harum partiumu- nionefpha:rahumiditatisconftituitur,cujusparsmediafimphciter & xqu.diter humida exiftit : Etenim vires caloris in ejus medio , funt illis frigiditatis propor- tionales,itautveluti a:quah& in neutram partem magis propendente trunna ponderentur,aceandemforricudinem&agendi vim utrinque poflideannhoc cft,neque magis deorfum,neque ad latus magis tendunt,& per confequens dum moventur,necefTeeft,urcirculariterferantur. Hujus autem fpha:ra: mediaedi- menfio,deorfumverfusejusconcavitacemcendens,elemcncumaqua: appella- tur,quc/dproptcrfuamelemenrocerra:propinquicacem, &longioremafpha:ra ignisdiftantiammagisterreftre,fpifrum,vifibile & fenfibilicer hume&ans appa- ret.Ejus namq;temperies ex tribus quartis frigoris terreftris conflatur (multo cnimmagiscontigua eft terra:) &unaquartacalidicans ignis;in quotempera- mento,licet minima infit caliditatis portio, furnciccamenadcongelativamfri- goris difpofitionemimpediendam,& ad hanc fphxra: humiditatis partem in fua .fluxili qualitate confervandam. Atque ha:c eadem ratio eft,quam fuperius pro- tulimus;planiiTimeutpateat,frigiditatemnonin aqua , fed in terra multo :n- tentioremexiftere,quoniam aqua per abfentiam aut diminutionem partis il- liusquarta:caliditatiscongelatur&inglaciem,hoceft, fubftantiam magis ter- reftrem&nonfluidamredigitur. Pra:di&a:aucemfpha:ra:medieras altera fur- fum verfus concavamignis fuperficiem protuberans , quia longius a terra diftac, &prbpterfiiamcum elemencoignisvicinicacem,valdeeft caliditatis particeps, & pariim admodum in fe continet frigiditatis,qua calor ejus igneus temperetur, propterea multbfubtilior,fpiritualior&invifibilioreftparte ejufdem inferiori, &obfubtilitatemmagispenetrac,profundiusque humeftac. Ex quibus colli-
I z gendum
68 TRACTATUS I. L I B. II.
gendumeft,ejusceniperamentumextribuscalidiighei & unica canciim frigidi cerreftris parte coalefcere. Hanc autem fpharrae humiditatis portionem ele- mentum aeris Philofophi dixerunc. Concludimus igitur , a&iohe &c pafllone duarum qualitatum primariarum , elementis extremis naturaliter inlicarum, motus complures intermedios generari ; quorum uniis eft,ab ucroque extremo admedium,quofpha;ra media humiditatis producitur ; alceradmedium pun- ctum tendit,iilde ufque ad centrum univerfale defcehdens , unde oritur fphxra aquse,&:tertiusadpunctuma pun&o prsediclo medio ad ignis fphseram afcen- dendo procedit ; & inde elementum aeris generatur. Ex quibus manifeftum eft, ccel tim inflmum in tres partes dividi,fcilicet in fpharram ignis,in iphseram humi- ditatis,&:incentn.imuniverii ; Aeris vero atque aqua; elementa accidentaliter quafiproduci.hempe propter extremorum clementorum propinquitatem,u- triqueiphazra humiditatis parti vim& virtutemvariam prieftahtium. His igi- y turexa£tiuscon{ideratis,evidenterpatet,frigiditatemnihilprorfus , nifiquace- nus acTrione calidicacis provocatur,pofle operari,&: per confequens lucem , cujus efFe&us eft caliditas,caufam efle cujuslibet taminccelo inferiori , quam etiamin fuperioribus differehtiaz,atque locorum quoque eofundem varietatis. Atque hic etiam illud venit obfetvandum , fubftahtiam illam perfpicuaminter duo ele^ mencaexcremaefle fpiricum; dequoquidem,quodfaciseflepoceft, inlibtopri- mo memoravimus ; cujus fubftantia eft materia,in qua varios fuos eftedus quali- tatesfimplicesloco&rnatura fibiinvicem oppofitseproducunc. Sphsera incegri humida hic cum duplici fuaparcicione defcribicur.
C A*
DEMACROCOSMIFABRICA.
«>
C A P U T
XIV.
De elementommforma.
Orma hujus cceli debilioreft^qua^illafuperiorumjp^ropter" longinquitatem a fua origine ; hoc autem racilime ab efre&ii ejus probatur. EtenimignisiiOfter terreftris vim fuam calefa- ciendi aluminisactione accipiens, quantolongiusapaflivofuo diftat , tanto debilius calefaCere folet ; &: per confequens cer- tumeft,hujusccelimateriam,qu6magis centro appropinquat, eo grofliorem,impurioremj &: indigniorem efle i fecundumillud ^Anflotetu in metaphyficis,ulnplfM eft meterit, tbi minut el}forma,ejr e convtrfi. Unde liquido conftatdlujuj^celimateriam,propterformicfuie remiflionem przdominari , &s perconfequensnovamfubindeformamquotidie appetere,heque~enim7uppe- tithuicregioni fatis formae, ut materize ejtis appetitus inde poflit expleri &: iatia- ri. riincigiturafliduilrlearerummutationesoriunturihinccorruptionesqua-
~T~7~ 'TiEel
/"
7o TRACTATVS f. LIB. II.
libct hora fegcneraciones producuntur,pra:cipue verb,ubi materia propter for- mxlux paucitatem magis craf lefcit ; (^uare hoc ccelum non immentb corrupti- bilc a Philof bphis appellatur. Etfi autem harc natura fbrmalis valde iit exigua,in fuo tamen motu adeb eft efficax,ut abf que calore lpfius effentiali nihil prorf iis in hoc ccelo perficiatur. Undenatura forma:, vucfujtdaminfimta a Philof bphis ap- pellatur,atque porrb etiam liq^mentum elementorum , efa virtut commifcendi , qua elementa harmonica &: concordi pace adinvicem colligantur : Imb cft i^nistlle Heraclttiinv Jjbtlu^]\xo fimilia ex fimilibusrebus procreantur , cun&a generantur * alunturque,& in re qualibet mixtiones trutinis j uftitia: ponderata: inducuntur, formaque fua: fpeciei congrua inprimitur, qua rcs quaevis a reliquis diftinguitur atque f egregatur. Hoc enim x^drijtntelts in lib. de 5. fubftantiis aflcnt , ubi dicit, form<im(jJec]uaresunaabaliadijfi:rt. Hanccceli hujus formam /Yj^'».'«'immediatc aSole,inqucmquartodieluxfecundicceli contractaeft , procedere affirmanr, volente* cum carteris Philofbphorum fe&is , folem efle fcecundam rerum o- mnium hujuscoeligenetricem ; namanimam mundiin fole poiuerunt; quippe a quoomnisgenerandi &: res generatas confervandi virtus derivatur : Solcnim fuo lumine vitam & caliditatem inferioribus infpirat,& cundta calore f uo vivifi- coadfeconvertit.
C A P U T XV.
DeelementorumprxdiSlommfubJlantia,
Ncapitibusprjecedentibusdeelementorum gradibus, &ipfo- rum dependentiamutua egimus , & quomodo refpechi diverfie mixtionis qualitatis terra: cum illa elementi ignis ab invicein ^ differant > Nunc autemde prxcipua ipforum materia feu fiib- ftantia pauca narrabimus. Spiritus tenebrarum e fuprema re- gione in ccntrum excuffarum,qui nullam aut valde cxiguam re- tinebant lucis pnmaria: portionem,poftquam £ terra, poris ejus apertis , poft fo- larisfpiritusfugamegreffifuntjfuperioremhujusregionis mfenoris locum pof- fidebant,quaficraffioresilliusmafla:partesfeu fceces,exquacorpus folis punf- fimum in cor medii cceli elevatum feparatur , qua: quidem fpiritus praMicti paf- tesibiloci,nempein fpha:ra ignis habitare & circulariter ferri coguntur, tum quiadeeftipiisanimafufficiens, adipfaslatiiis elevandas , tumetiam,quiacceli medii forma majorem materia» quantitatem complcte informare non poteft, tumde,riique,quiacraffior eft, impurior eft ejus mafla,quamvisomniumcceli inferioris fubtiliflima , quam illa materiae cceli. Spiritus autem tencbrarum media:mundiregionis,partes,qua:fcintillasaliquaslucisfecundaria:eju(dcmin- cluferunt, in vegetabilia & plantas fecundo die redacf x funt , atque cxtera: ejus partes,qua: radiorum a*thereorum partem fere nullam polfident , ctim naturali- ter contigua: fint fpintui fuperccelefti,materia: elementi ignis f uccedunt,locum- que aeris fiipplent. Spiritus dcnique tenebrarum tcrtia: & infima: mundi rcgio- nis , qui omniu cralfilfimus & maxime gravis eft, ciim fit illi ajtheris contiguus &C proximus,ordinenatura: ei fuccedit ; unde regionem aqua: poffidet,diciturq; a- qua;ac fi fpiritus hujus partes aliquam lucis hujus cceli portionem includunt,mi- / neralia producut. Atq; hac ratione in regrelfu fuo craffiores fpiritus tenebrarum exturbati ex ccelo Empyreo,tanqua regione omniii fuprema , conftituerunt ele- mentumigms,exmediaautemregionefeua:theredejec~ti evaferunt mfubftan-
tiam
DEMACROCOSMIFABRICA» 71
tiam aeris ; atq; tandcm ex infima mundi regione expulfi pracbu erunt aqua; fuam eflentiam. Terra autem cli omnium horum quaii fterquilini um, ipibrum fuper- fluitatumreceptaculum,&r,utcum Philofophu ihymitU loquar , totiusmaflaefpiri- tualis caputmortuum feu fa:ces,quarum ipiflitatein & immunditiamfequitura- qua^quat eit tahquam aens pars abjectior, quemadnicuiu m .icrem >gm's,&: ignem Quinta ellentiat tixc igitur eit chymica naturae extractio , cujuspars excellen- tioreitilla Quintaeiientia cumiuaahimaad aethera exaltata; nonaliterquam in fpiritus vini rectificatione experti iumus;deinde iublimatur crafiiorfpiritus pars,quamaquam ardenrem vocantjinquafunt trcs quafi parces quintae eifen- tiae,&:unaphlcgmatis, quae crafliori fpiritus tenebrarumcceli mcdii parti ele- mentum ignis conftituenti ailimilatur ; Huic fuccedit debilis ille liquor,quem a- quam vitae vulgarem dicunt,ubi duae vini fpiritus partes funt,cum totidem aquae; qui elemento aeri coparatur,&: ultimo loco deftilllatur phlegma in quo nihil fc- refpiritus eft,fcdtotaliterproaqua pituitofahabetur, quaecumelementoaquae confertUr.Horumautemomniumfaecesfeucaputmortuumincucurbitaefundo repertumelemehtoterraenonimproprieaflimilandumeft. Atq;hocmodoad- mirabilisnaturaeoperatioinmateriaeelemcntorum elecfione , punficatione &C ipforum ordmatione luculenter explicatur. Concludimus igitur,quodTerra litfa:xfpirituumcu)usquecceli,&:tenebrarum fubftantialium coacervatio; A- cuacftgrolfiorillcf'piritustenebraruminfimicceli,luceferevacuus ; nam fpiri- usiitiuscoelilucemampleclienteSiinmetallavariaconvertuntur^pro maj on aut "inonlucis proportione miis contehtafc undeeorUmhumidumradicaleinve- ] aira Philofophis effe aquam groflam &: viicofam. Aer eit f piritus ille cceli fe- ,.-iiiiaterraiubtilationeelaplus,cujusparsdenlior lucem fecuhdariam ample- c^ns,vegetabihacalidioravelfrigidiora producit fecundiim lucis&fpiritusil- lnisvinguisproportionemidoneam ; & ille deniquelgnis eft fpiritus tenebra- rumcccliEmpyreijCujusfubftantiacraffior luce primaria repleta folare confti- tucbat corpus ; ut infra declarabitur.
Experimentum de vinojtx quo cujtufcglemeniorum ntturti coUtgifoteft. Exipfovinopraeftahtiori cxperimentum fecimus , elementorum &: ipfius quihtae eilennae fubftantias, digito &: quafi fiduciae regulanobis aparte indicans. Namqueextra&ofpirituexvino,operatione haudnoVa , oleumexindeextraxi fuperfpirituhatans. Deinde ex faecibus vinioleum extraxi , &:adpurificatio- nemfummamilludre&ificationediverfa perduxi. Poftca phlegma etiam poft fpiritus extra&ionem deftillatum faepiiis re&ifiicavi. Denique faeces totius vini mulris ablutionibus a lutofa fua forde mUndificavi : Haecigimr omnia in vi^ trum rotuhdum proportiohe aequali ihdidi > quod Hermetice , ut vocant , figil- lavi,&:vafehoc perintegramnoctemquiefcente,invenimane ^.regiones ; infe^A rioremnigram &: obfcuritate obvelatam ; fuper hac phlegmatiTpjjrtio refide"^— bat ; deinceps illam cooperiebat oleumex faecibus extractum^upetduod quar- tojocojpiritus vini afcendebat > Uleumvero ex eo extractum ordine quirito ipfumobtegebat» "
e a*
72
TRACTATVS I. LIB. II.
^Etn
er
nis
l5
Aer
2 . A
QU3L
Tc
erra
C A P U T
XVI.
1>e quibufdam experimentu aqtiarum in coelomn: prd liHorurn conflttuttone T/arttu difp ofttionesjuce operante» demonjirantibuj.
Ertum eft ignemfubiucishomine comprehendi & aBipG '•- ce proveniflejcumnullibi in univerfali creationis defcr.iption0 nobiliflimanlliuscreatutajignismentionem fecerit div- msno- fterAntiftescJl^/£r , pra;rerquam de luce loquendo': I focex^ iamlibrofextocap.Siluculentiusdeclaratur. Aeremqtu pe&: aquam fuifle de maflaJ ilhus , aquarum videlicet uhivt . '^iium fubftantia , nemo ambiget, cum ex illa omnia cohflari teftentur ficrar Scnptura:. 4 Jarn vero , quia procul dubio prasdicia: operationes nonnullis feniti nngis qtiam rationenitentibusinfufpicionefunt, reftatetiamoculiseorumiftasoperariones per effectus a duabus illis caufis primariis , aqua hempe &c luce , derivatis repri- fentare,quas quidemfacilime vrhbihter percipient, ii fequentia cxpenmenta di- ligenter obfervaverint.
Experimentum primum de igne ejraere, feu attud (it ht l\ Igne accenfo in fuperiori inftrumenti concavi &: opcime claufl parce,in cit- jusfundo ignioppoflto , foramen feu tuba aliqua minima cohftiti'itur,acrin-. trinfecus,qu6magisadignislocumaccedit,e6m?gisatrenuaCi.j -,aviiiorqueac- ris attenuati pars,qua: frigidior eft,ab igne operante ad imiotei n vafis JoCum, uc- poceabinimico iiio remociorem,cendic, quodqtiidem vifibihter pater,quin iil formavaporishumidiper tubamfeu foramen illius regionis egredi ienflm per- cipitur.
DE MACROCOS^FABRIC A. 7$
B.C.D.E.F.G.H.eftvasinformaalrarisfa&um; in cujus fuperiori fupef^ flcie fi ignis A.accendatur, aer inclufusinde fubtiliarur,&pars ejuscraffiori- gnemfugiens,per tubaml. exitum quxrit, atqueper foramen exteriusL. inftar vaporis humidi egredi percipitur. H.xc plenius in Heronis Alexandrimjpirititdi- £/#,experimento nempe n. demonltratur : Hic vero aeris motum fecundiim cfrculi diametrum delineavimus,quia magis ad hoc noftrum propofitum perti- net. Utetiampoffim hocexperimentumreddere evidentius,accepiovumvi- treumvacuum,&foloaere repletum,Hermeticeque figillatum cineribus im- pofui,aclampadisignefubmiflocalefecifuavitervitrum; quo fadto , aerisinvi- tro inclufi pars craflior rarefacfione a tenuiori feparata fugiebat ignem,& in va- porem fefe refolvens tandem in forma guttarum fummitati vaiis adhaerebar.
K
Hinc
74
T R A C T A T V S. I. L I B, II.
HincigiturconcIudimus,quodaerfpi{Tusproptercontentamineofrigidi- tatem ignem fugiens , adremotiorem ab ejus prxfentia regionem tend.u; At centrumeftlocusremotiora circumferentia ; Proinde, ubiglobialicujuscon- cavifuperficiemvirtusigneaoccupat, ibiretentus &conclu(usinipfo aerfeua- qua tenuis,grof!iores fuas partes ad centrum emittet , imo omnes aeris partes in globo concavo comprehenfa:,tant6 funt gradatim ipiiliores , quanto ab ignis vi- gore remotiores exiftunt,ut hoc explicatur experimento fequenti.
Expertmentum U*
Fiatigiturglobusquidamvitreusvelcupreus, diftinc~tistribus regionibus, itautalteraintegramalteriusconcavitatemcompledtatur ; habeantque regio- nesiftaeforaminafeutubasquafdam, modo inferius depidto protuberantes,ac cino-aturundiqueignevivacifllmoextimaglobifuperficies ; Quofadoad ocu- lum apparebit ignem illum exteriorem fuperiori regioni vigorem fuum viva- cioremaccommodare,aeremqueineacontentumpropter vivi ignis conrigui- tatemmire attenuari; atque alteram etiam regionem mediam percipere qui- dem a prima vigorem igneum ; fed tamen^uoniam ille in ea mitior eft , quam in fuperiori,id circo exiftentemin ea aerem minus fubtilem elfe &tenuem,non va- lente nimirum vi ignea eum ulterius rarefacere. Ignea denique virtus in media regionedelitefcensvimquoquealiquam , licet exiguam.in infimam regionem infundet ; Unde fpillum aerem,tum fuperioris regionis,cujus major efr quanti- tas,tumillumregionis medii,cujuseft proportio minor,tum denique inrima: etiamregionis,qui omnium pauciifimus cft,ad centrum tendere , & in gurtas ibi conglomerari commonftrat propoiitio prsecedens,& illa etiam qua: poft £nem capitis feptimi eft expreffa. Demonftratio fequitur.
Spharra
DE MACROCOSMI FABRICA.
75
Sh2rafupenor,rupercUjUsruperficicmprimariai'gnisvirtusconfiftit,e(l A.B.C. D.Secunda fpha:ra eft, E.F.Tertia eft. I.H. Linearoenfurans ultimum diftanciae locum,ad ad quem mo vere poceft frigida nacura,in craflo aere dehce- fcens,ignea vircuce impulfa eftL.M. quazeftcirculi majoris femidiamerer. O. o.o.funcforamina inconvexicace regionum tfontenta,per quasaens pars fpif- iior deorfum vcrfus cencrum pellicur.
Experimentum. 111.
Supereftjam experimentum tercium,excuiusdemonftrationcpatct >ne- c^flarioaerem craflum, acircumferentia ad centrum depulfum , cpnflare cor- puTvala^efpiirumjdenfum&propterdenlltacrmopacunv
JC 2
EXPE-
76 T R A C T A T U S I. L I B. IL
EXPERIMENTVM E S T T A t E;
/
Inprincipiofubftantiapotentialisaquaruminmundononeratalia,quam fi globi alicuj us artificialis,in concavitates diverfas certis interftitiis ad cetrum /acircumfcrentia uanfeuntibus divifi,pars aliqua,utpote, indemonftrationo p^-aTnifTiaarcusa.c.b. aqua limpidafeu aererepleatur, ubiomnesaquaj partes iunt ejufdem fpiflitudmis & difpofitionis : At fi ignis tetigeritextremaillius ar- tusfuperficiem,aerfpiffiorfuperiorisregionisperl.denotatus,quimult6major refpe&uilliuscentneflereperitur.fimiliter & ille fecunda? ac teftix regionis, cumadcentrumreverberatur,eritvaldegroiTus&compa6tus,Dequeenimali- terinlocotamangufto,qualis eftillecenrri contineri poflet : namqueaer,qui anteainfpatiisA.C.D.E.&D.E.F.G.&F.G.H.I.comprehenfuserat,inparvu- lum illum arcus angulum comprimitur , coanguftatur & Jngroflam & voporo- femmaflamredigitur. Hinc igitur dependet magnum illud antiquorum Phi- lofophorum myfterium, inveniendi pondera atque proportioncs elemento- fum. Etiane totus mundus hanc ob caufam in formam fphxhcam eltreda- ftuscorp. raquecraiTioraverfusmachina:centrumdifpofuit Archetypus,utea rarefa&ione&attenuationefubtiliorafaCtafemperafcendendo amplioremfi- bi locum pollent eligere ; namq; minorem res craflx locum ante refolutioncm, quampoftfubtiliationemrequirunt.utfupra di&um eft. Hujus igitur cogni- tioniscomplementononeritdifficile,coelorumcapacitatemetiri, ccgnitafal- temprms terra?magnitudine; neqjetiamelementorumproportiones ad invi-
cem
DEMACROCOSMIFABRICA.
77
cem,cumdepropriaearumextenfioneacdilatationejudicarepofTumus,inve-
ftigareoperofumerit.Proindequoque&velceeco,etiamcxillis,noftras inhoc
libro ad ccelorum diftin&ioncs & pofitiones delineandas, productas
demonftrationes,non frivolas,fed cumipfa rerum natura
convenientes efTe,luce clarius
apparebit.
¥ I N 1 S L I B R 1 S E C VN D I D E M A C R 0- C 0 S M I F A B R I C A*
<^L
K
Ll
7*
LIBER TERTIUS.
"De ^Mufica mundana. Contentahujuslibri.
CGeneralis , ad univerfi coeli ^Species,qux ! confonantias pertinens, eftvel J dequacap.i.z.j.
? 'specialis, nempe Muficailla l^ elementaris,dequac.4.
In munii cmpofiiione repe tiuncur
"Concordan ti& ; Un
de ejus JRationalis Mufiat P progejjtu;
^Ex dimenfione mundipy- ramidali proponiones mun- *&»<*,dequibuscap.z. &tz.
Nampro-<£* proportionibus confo- veniunt ^ »*»//<« ejufdemde quibus cap.3. Ex confonantiis denique _ ejusMu/ica. PraxkAc qua cap.7. & 8.
\j>i/coriantM,de quibus cap.9.
ca:
70
S©1
C A P U T I.
De proportiomm mundanarum ratione.
X prarcedentibus paret, quod ficut ccelum Empyreum eft ignis & lucis fupernaturalis domicilium acfedes,aquaim- mediate ignis naturalis , & mediate altcr ille magis acciden- talisprogreditur,fic etiam locus ejus oppofitus , terminans acmncns motus radiorum ejus.fit materiae &: tenebrarum reccptaculum. Ciim autem idem fit contranorum refpe- &us,necefle effc , ut propter mundi continuationem , iifdem g^adibuieademqueproportionefehabeatnaturae humidae tenebrarum difpo- fitioadigneamillam lucis : Unde ut centrum phyficum naturaliter in quarto gradufngidum elle fuperuis declaravimus,denfiflimum,opaciffimum&pon- derofiflimum,&pcrfequietemn^turalitcrappctens ; ficetiam regio machinae ultimaproculdubioinomnibusnonloco duntaxar,fed &: conditione quoque illiopponitur, itautaequali unius a&ione & proportionali alterius paflioneo- ** mnia corporaintermedh conftituantur , & pro fubjedti natura , hoc eft, pro co- piavelinopiapraedominanrisineo lucis, aut privationidiutiusreIu£tentur,auc ciriuseicedant&fubjiciantur. Qmsigiturambiget, fiipremam cceh Empyrei regionem ab omni frigiditatis invalione , cujus proprium eft incraffare , hberam eflc &: immunem 2 quippe ciim fitfubriliflima , puriflima,leviflima,firpremo perfpicuitatisgradupellucida,&:quafinihilaliud, quamignis ad ultimum cali-^ ditatisamatorixfuav.flimxqueapicemfublimatus. Haud dubieigiturharmo- niam mundanam perquam nobilem illx rcrum proportiones inducunt , pcr quasoperante in rnateriam intermediam lucis primariae virtute,indiflblubilis rerumconcordiaconciliatur,acmufica quadam inexplicabih aures intelleclus permulccntur. Hujusn;miquemelodiaeinftrumentum, machinafcilicetmun- di,eft quafi monochordum,cujus chorda,perquam confenfus partium intro- duciturxftintetrnediatotiusmundimateria. Autor auteminhac mufica exi- ' ftitmundianima ,feu lux efientifica ; haud fecus,quaminmufica illa hominis mftrumentali, inquar. ideft, Gamma,utprincipium fumit ab infcriori fyfte- matis pnrte,afcendendo cum gravibus,exccllentibus , & fuperexcellentibus vo- cibus; Talisnimirumficeriaminmonochordo mundano progreflus, nempea terraproportion<diteradfuunift^,afcendendo,quodterminus eft ultimae pe- iipheriae:Etutinr. gravior&profaindior eft fonus propter extremam ejus di- ftantiamab<Wtf,aquo afcendendo intenliot fit vocis percuflio ; fic etiam quo altiusaterraverfusccelum Empyreum afcenditur, eofortiorlocis&caloris ef- ^ fecT:usinvenitur,tcnui6rqueejusvirtuteredditurfpiritus mundanus ; quemad- modumetiamadvocis humanae elevationem major vis,acproindemajorani- * mxlucidaevirrusrequintur,in ejus vero depreflione minor omnino defidera-
tur;
8o THACTATUSI.LIB. III.
tur; ficetiammajoranimxmundanx proportio inelatiori & fubtiliori mundi fpirituinvenitur,&rpercon{cquensacutiorem reddit harmoniam &: excellen- tiorcmandepreiriorevero&fpiffioreminor; unde graviores & prohindiores harmonixefFe&usproduceiedignofcitur. Exhis igitur facilimc colliguntur harmonieiftius confonantix ex debitis numerorum proportiombus confiftcn- tes, quas afimplicmm principiorum amplexu derivan &: provenire probatu
/ h^deltdifficile,nempeamutuamaterialis&formalis^yramidis commixtio- ne: namquxlibe*harum habetinhoc Macrocofmo pyramidalem dimenfio- nem,quanonaliter, (magistamenin uno&minus inalio loco)operan folet, qu,amUnapyramidiscorporexportiogradatimfibi ampliorem concavitacem requint.in qua altera contineatur : Sed pvramidis formalis bafis eft ipfica'lo
/ Tnnitatis contigua,eiusq; conusadterram ufq; fe extendit , quemadmodum e* converfo bafis pyramidis materialis eftin terra,ejiisq;conus uiqs adcceliEmpy- rei verticem afcendit, hoc cft,in concavam cceli iuperficiem. Has autem for- rnaleslnundi dimenfiones in fine libn quinti dclineavimus,quo pyramidalis iftadimenfioeftinrebusphyficis intelligenda. Hictamcn proportionalemu- niuspyramidis ad alterius amplexum bteviter delineavimus,ut ad perfectio- rem hujus noftrx muficx mundanx explicationem ftudiofos magis fenfibili proportionum demonftratione melius inducamus ; in qua quidem luce mani- feftiuseft,tresmaterialespyramidispartesinfimam mundi regionem occupa- rccumquibus femifcetparsunapyramidisformalis,nempe quxjuxta conum eft ; ea qux toti illi materix maflxformam dedit effentialem ; dux ejufdem par- tes regionem mediam implent,quxibiloci totidem pyramidis formalis portio- nibus informantur ; ac unica ej us portio ccelo Empy reo dat fubftantiam,quam tres py ramidis formalis portiones fupernaturaliter informant. Ex quibus lucu- lentcr apparetpyramidemmaterialemtribuere cuilibet mundi parti fubftan- tiam, &: quod rcciproca pyramidis lucidx receptio fllam de materia pnmajn fecundam &: formatamtranfmutet,ac per c6"hTequens,omnia intcrTerrx mar- gjnesj&fiimma coeli Empyrei perlpheriam accepiflc proportiones fuas a jiua - rum harum pyramidum aftione &: paflione ;exquibusctiam omnes Macroco- fmTproportiones &: conibnantix harmoniammundanam conftituentes deri- vantur, Demonftratio autem huj us rei eft talis.
A.B.C.
DE MVSICA MVND ANA.
*t
A.B.G.eftDiameterpvr&aidismaterialfs.cujusfons eft tenebrarum ©i
•ceanus nimirum tcrra ; namque interra bafin fuam haber : Huius pyramidis
pars infenor A. B. R. G. dat inferiori mundi regioni fubftantiarr. & Corpulen-
tiam.cumquaparsminimapyralmidis formalis deorfum tendentis fefe mifc.ec permmima.
Similiter pars pyramidis materialis. O. P.G. R -eft materialis pars redonis medi^qusinformatur^qualifib.portionel.S.v.O^pyramidisIucid^defcen.
L dcntis
S2 THACTATKSUIB. III.
dcntis. PortmdcniquepyramidismatcrialisO.C.P.dattantumcorpulentte,1 quantum ei eft regioni fuperiori,qu£ ej us fubftantia minima informatur maj ori pyramidis radiofa: pottione,neropc D.E.S.I*
Unde patet quod majorpyramidis formalis pars,minoremillius materia- lisinformans,fupcr excellenter & ultra ejns naturam appetitum illius explcvit: Media ejus pars arqualiportionepyramidis lucidas perficitur.acidquidemex- cellentcr&adsppetitusfubftantiajilliusfatietatemjnferiorejusportioinpro- portionctriplaiehabetadillapyramidisformalis,ncmpc,ut3.ad i. Unde ma- teria?appetitusininfimapyramidiscorporeeportionenonexpletur,fcdcoriU- ptibiliseft &mutationibus obnoxia : imo&inejusbafinonagit,necpenetrac pyramis formalis ad ipfius tcrraj centrum,nifi per accidens : nam ejus conus fu- perfieiem tantu m penetrat ipfius terra?,non aliter , quam conus pyramidis ma- tcrialiseioppofitusinbafi&gloriasformofiflimaspun&odefinit. Ex his igitur per quam pulchre invenimus fpha^ram a^qualitatis totins miidi,& ipfius animac mediaglocum,inquoluxincreatatabernaculumfuumpofuit,animamq; mun- dicollocavit:Imoharcfphgraa.qualiteraparte tum lupenore tum interiore, petfecl:Tonemconionantia;magisperfe6ta;rccipit;namabiplaalcenditDiapa- fonlpiritualc & ad ipfam afcendit Diapafon materiale. In duplaenim propor- tionefehabetadterram,&adlocum &icdemformae fimpliciiiima;. Inejuser- go regione confonantia: perfe&iflima: muficam vitalem producunt ;eu)usmo- nochordifpiritualiorparsfi,pulfetur;vitamgternam dabit,materialiorautem parstranfitoriam. Cognitisigiturhisprincipiisnonerit dirhcile proportiones cx ilUseliccu',quarum confonantia. muficam mundanam provenire dicimus.
C A V U T II.
JQuomodo prrporttones mundana exjttu & locopartium cujtuqucpyramidiselictantur ?
Uonia Minomnihyla;parte,fimiliterqueetiam in omni lu- cisformofiflimasportione, nulla prorfus differentia fed fumma arqualitas erat, priufquam fieret illarum commixtio : fequitur indeneceflari6,alterationem tam in hyla: materia jam mfor- mata,quaminipfaformajamcrcata,confiftereinmajori velmi- norihorumprincipioruma&ione&paflione. Arquialucis na- turalis radii deorfum tendentes cum cono pyramidis fuar nondum penerra- runtadvifccraipfiusterrar.ideoncccffeeft.utinterioresterrarpartes^cumqux- jlibetresexquatuorquartis componatur,quatuor frigiditatis teftimoniaobin- tegram lucis abfentiam retineant & poflideant: at vero regio diaphana ei fu per- innatas, cum limpida.perfpicua & clara fit,denotat hoc ipfo,unicam lucis por- tionemfibiconceflamefle.quahujufmodi naturam fuamdiaphanam&mobi- lemobtineat:Undeapparec,proportioneminterterram & infimam lllam re- gionem cfle perfpicuam,cum terrahabeat quatuor fpiflitudinis teftimonia, re- gio autem elementaris diaphana non nifi tria;ita fan c,ut in proportione fefqui- tertiafcfehabeantjiiquidem terra (e(c habet ad tranfparentcm illam elemen- taremregionem,ut4.ad3. Deindetres hujus regionis infimae perfpicux par- - tes ad duas illas regionis a;therex,in cujus medietate fol exaltatur,in proportio- nefefquialterainveniuntur,atquefehabentadinvicem,ut3.adi. quemadmo- dumetiamulterius dua?parces,regionisilliusintermedie>corpulentiamconfti-
cuentes.
D E M U S I C A M U N D A N A. 7$
tu -ntcs,fi rcferantur ad unicam iilam fuaz pyrami dis portionem,qu.T in regione i:H'r.-maicuEmpyreainvenitur,induplaproportionerepcriunrur,atque(eha- bcncutadz.i. Atque hasmaterixpyramidalis proportiones fccundum multi- ; •licationem aut diminutiouc partium Iucjs provenire ccrtum eft ; prout et- tiamipfiusfbrmalis pyramidis proportionesoriunturamajori aut minori por- tionismaterialisprxfcntiavclabfentia ; nam ejus fons mere formalis&f increa- tus,acu)usbafipyramisformalisdefcendit, quatcnuscftmere, & abfolute tor- maiis, eatcnus nullam materie portionem in fe habet,ac proinde cognofcitur ex quatuor calidicatisquarcis, hoc cft,ex pcrf-ciiilimafimplicitatc &:abfolutaho- ■mogeneitace conftare. Ad quam pyramidis {caturiginem , fi tres illx lucis crea- te pornones in fuprema aens regione,Emr yrea nempe, referantur,in fefquirer- riaproporcionefehabebunc , videlicet, 4. ad 5. Similiter tres portioneslucis iftius cceli, cum duabus cceli intcrmedii collatx, fefquialteram conftituent pro- porcionem,atque fehabebunt adinvicem,ut3. ad 2. Duxautemporciones
cceli medii comparantur ad illam unicam cceli inferioris in dupla proportio •
nc, habentes lcCc adinvicem, ut 2, ad 1. Ex quibus manifcftum eft, pyramidem formalem iif dem proportionibus a fua baf i defccndere ad terram, quibus afcen- ditadccelum pyramis marerialis , &: perconfequens inipfarum concurfupro- ^ portionahter fefe unamadaliam habere. Exquibus quidem proportionibus generalibus , confonanrix tam generales quam particulare^ lpfiusmonochordi^ mundani producuntur, utincapite fequenci declarabimus. t. arum autem Macrocofmicarum proportionum demonftratioficfic.
L * CA-
H
TRACTATUS I. L I B. III.
CA.
DE MUSICA MUNDANA. 85
c A P LI T III.
De monochordo mimdanoy& de confonantiarum ilhujjamfim^
plicium qudm comfofitarum mventionejx quibm
harmoma mundana conflatur.
Uonum omnes ifbe proportiones in qualibet pra:dicH py- ramideperfenihil valent ad producendas confonantias mufi- cas , fine utriufque commixtione ( neque enim barbiton finc mufico,nec muficus fine barbito ad confonantias muficas fa- ciendas fufficit (idcirco neceftano concurrere debent adhar- moniam mundanam coriftituendam pyramides una?que, tum fcilicetmaterislis,quseloco inftrumenti mufici,feuchotda; monochordi,aut inftrumenti £cfpirTtuscane~ntiseft , tum etiam formalis, quxofhciumanima: pulfantisvelcanentisvocisqueproducentis pra?ftat. lucrerpencumigiturfor- iruiis fubftantia; acutiorem &: fubtiliorem producit aerem , &per confequens rariores &: excelientiores fymphonias mundanas edit; haud fecus3quam inten- fiorhominis fpiritusaut inftrumenti chorda voces acutiores aeremque fubti- lioremviolentionbusvibrationibusdabit. Ejus autem decremenrum , groliio. remaerem ,&per confequens graviorem harmoniam rnundanam fcicit , non aliter,quam voxhominis remiflafeuchorda monochordi relaxacafonosrnol- lioresreddit ; idqueaccidit propternimiam aeris fpiffitudinem. Agit igitar luxinmateriammundanamiifdem mediis,quibus lvminis fpiritusin.-ieicm. Ex'quibusmanifeftumeft,unamnaturam, fivematerialemfive tormalem ,fine alteranihilvalere,& proinde Muficam mundanam ex utrifque pyramidibus per minima mixtis provenire.Nam fine lucis prasfentiano haberet materia hu- mid.i formam pvramidalem,necforma creata fuam abfque matena humida. Undccerrumeft, quod fecundu nplus vel minusadinvicem mifceantur pro naturaportionumcujusq; pyramidisoppofitein Macrocofmo movenrium&: ad invicemconcurrentium. His igitur cognitisamundimateria ext rdiumfu- y ma.mus,qu^.mchorda:monochordi(cu)usinftrumentummagnumeftipfeMa- crocofnus^afliinilavimu^utquemhbetgradum^perquemaliqualocorumdif- ferentiainterinftrumentimundani centrum &eius peripheriam difcernitur, iiuervaliismuficistamfimplicibusquamcempofitisaptecomparerous. Qua- refciendueft.utinftrumeati chorda rationeafcenfionisarper intervallapro- portionibusmecricisdividifolet,itaet;amtam matcriam,quamejus formam gi-adibusquantitativisdiftribui^proportionibufqsfirnihbus^confonantias mu- ficas conftituentibus, diftingui : Etenimfi monochordum a fummirate cceli Empyrei ad bafin ipfius terra: imaginative extcndatur, radium cujuslibet pyra- midisconfticuens,percipiemus,ipfuminpartesconfonantiasconftituer.tesdi- viducujus dimidia pars fi premeretur,cofonantiam Diapafon ederet, quemad- modu etiam in monochordo inftrumentali ideillud cvenire docet expeueria. Confiderandum eftautem , quod hujufmodi monochordo mundano confonantia:tamfunplicesquamcompofite,&fimi!iterintervallapropriaeaf- demmenfuiantia,dclincaripofiintnonaliter,quamcum monochordu inftru- mentale in partes proporcionales dividimus.Etenim efte&us fngiditatis in ter- ra,&perconfequens,ipfaterra;materia,incraffitieatquepondereitanaturali- ter fe habet ad frigiditatem 8C matenam regionis infim x ,in qua non nifi unica
-L 3 quarta
\
85 T R A C T A T V S. I. L I B. II 7.
quarta lucis&calidicacis naturalis ineft,uc 4.ad $. quse eft proportio fefquicertia, ucfupra di&urn efhin qua quidcm proportione confonantia Diateffaron confi- ftir cx tnbusintervallis conrlatum,nempe exaqua,ae're&igne:Nam terrain mulica miindanafe-habet, utrinmufica,unitasin Arithmecica&punctumin Geomccria: Eft cnim quaii terminus,a quo ratio materia: proportionalis haben- da~e(t, quippe cum materialis pyramidis baiis & fundamencum lit : Aqua lgitu r locum toni unius poftidcbic,&aer euam unius intervalli ulterioris : Ignis autem iphaera,quoniam eftnonnififummicasregionisaeris accenfa,locum Semitonii minons habet : At quatenus hujus marerie dua: portioncs furfum, ulq; ad medii ccclipunccum,acicalidifupernaturalisadionibusre(iftendum,pyramidalitcre- levaca: , & totidemlucispartcs ctiampyramidalitcr deorfum,induasillasmate- ria:portioncsagentes,faciuntfpha;ra:(bliscompo(itionem,cicjucn.uuralitcra;- qualitatis nomcn tribuiint , eatenus proportio (e(quialcera in co producicur, quatenus (cilicer tres fpiritus feu materiseinferiorismediicceli partes,ad duas il- las fpha:ra: folaris referuntur,& per confequcns confonanciam Diapentepro- H ducunt. Talis enimeft diftererciainterhmam &(blemcuminter convexiratcm hujus cceli & medietatem fphaera folis, quatuor fint intervalla , nempe intcgrae luna:,Mercurii & Vcneris fpha:ra:,intcrgris tonis comparatx , & dimidia folaris fphaera: pars, quam Semitonio compofuimus. Ciim vero confonantia Diapa- fon ex Diatcllaron & Diapente conftituatur , neceffe , ut confbnantia ifta Dia- pafbn illic producatur ; Atque ha:c eft magis pcrfecta mareria: confonanria,quae ^* perfeftionem nullomodoacquirere poteft, niiiforma folari appctitum fuum expjeverit. Praterea ccelum hoc medium, licet in corde ipfius, Sole videlicet, confbnantia materise magis perfe&adefinar,&motum ad formale Diapafon incipiat, fua tamen concavitate tam fuperfphaxam arqualitatis , quam fub ea * nihil pra:ter Diapentecon(bnantiaperfonat;quxidebinteraliasconfonantias huic loco magis convenit , quoniam , ut ha:c miniis eft perfe&a , & in medierare inter perfe&am & imperfe&am colocata;ficetiam hocccelum,quamvis per- feclum fic,&acorrupcioneliberum,minus tamcn perfe&umrefpectucceliui- perioris dicitur,& mediumincer ucrumquecodum,perfec"cumnempe&im- perfe6rum,(icum obcincc : Prarccrea pun&um exa&a: a:quahcacis,quod eft exa- cta duarum pyramidumincerfcctio, nempe, N. H. eft verus confonanria: magis perfe&a: ccrminus, ubi caliseftunio&lexus materia:cumforma,utnun- quam ficri pollit feparario& divifio : At vero,quoniam partes pyramidum in re- gione a:rherea tamfupra interfectionis fpharram, nempe S. Q. O. P. &N. H. quaminfrajVidclicetR.M.Q^G.&N.H.funtxqualesfatisadperfeaioncnuira vidclicec,utmateria a:therea exttafphxram anima:fatishabeatforma:ad mi- plendumfuumappetitum,quamvisnonadperfe£cionemfph^ra:(blaris,idcirco proportio intervalla conjungens dicicur confonanciapcrfe&a , fedminus com- pleca,quam illa_folis,quam Diapende vocavcrunc Muiici praiftanriorcs. Atque harc unica fuit ratib , cur Philofophorum nonnulli fubftanciam ejus nomine Qtiinca: eflencia: infigniverunr , quandoquidem ejus compofitio refpe&u ucri- ulque cccli excremlrnagis de confonancia Diapcnceparcicipavic. Deiccndendo enim a fphxra folis infefquialcera proporcionead cceluminfimumfehabec,& afcendendo ad cceli fpiricualis margines fub eadem proporcione repericur : Dif- f erc autem confonantia fuperior ab inferiore , quia hxc ad formam , illa ad ma- teriarefeiTm:[Quatbig:icurformaquammareriaeftpra:ftancior,tanto funtejus confonanriarum nature fuper illas maceria: eminentiores: SicutigiturDiapafori a cetro ad folis (pheram eft produ&u.quodmareriale fuir,(ic eciam aliud Diapa- fon furfumacapice macerialis adfupremum cceli Empyrei faftigium elevatur, quodexiftirfpintuale. Parsnamque ccelimedii fuperior afphanainterfe&ionis
•"
tnangu-
DE MVSICA MVNDANA. 87
triangulorum,inquafoliscentrumexiftir,ad regionem cryftallinam recedens, fpiritualior eft illa infcriori proptcr fuam cum coelo Empyreo propinquita- tem ; Unde&:confonantiainibiproduc"taeftquoquefpiritualis: namquatenus duarportioneslucishujusfuperioris ecclipartis referunt ad illastres,materiara cccli Empyrci informantes ; eatenus invenimus earum difpofitionem propor- tione fefqui altera reguluri. Etenim ex materialis pyramidis parte, inter folis habitaculum & cceh Empyrei margines contcnta , propter referentiam &re- fpeclumutriufquelucis portionis ad invicein,eliciunturin ea. 4.intervalla,ex quibus confbnanria Diapente (piritualis confiatur & perficitur ; Ex una nam- quc 01 bis f blaris portione,fupcriori nempe , ab interfeCtionis pyramidalis fphas- ra,ad vcrticem orbis folaris protcnfa,invenitur illud inrervallum , quod Semito- niominoricomparatur,itautmferiorejufdemorbis folaris pars retineat locum — ■ Semitonii minorisad compolitionem Diapente materialis, & portiofuperior ferviat pro Semitonio minore Diapente formalis. Duplex vero ecceflus , quo Scmitoniaduomajoraexcedunttotidemminora , videlicct duo commata,ad exa&amfphxra: asqualitatis compolitionein concurrunt,inqua centrum cor- poris fblaris,animce mundi vehiculum.libratis pondcnbus fufpenditur : Deinde fphxraMartis,&:illaJovis,atque tandem ctiam fuperior ifta Saturni pro tribus aliisDiapentefpiritualisintervallisnumerantur, qua; tonis integns comparavi- mus,quoniam quilibct horum orbium naturas & operariones diftinclas habet tuminipfoccclomedio, tum etiamin hax inferiora : Superhanc igitur confo- hannam fpiritualem minus pertectam tundatur confonantiailla omniumper- te&illima,quxdiciturDiapa(bnfpirituale. Atque hoc loco diligenter remin- tucnribus divinum fcfe revelabit myfterium,quod, utDiapafon tormaleprat- **** lt intiuscftmuteriali,ficeciam fundamentum ejus pra:ftanriuseft,&:Iongeno- bilius,cummproportionehannonia;,tumeriamincujuslibetbafi; utigiturter- ra longe cft ignobilior corpore fblan,ficetiam Diapafonmaterialc &l confbnan- rix in eo comprehenfa: funt iis fpirituahbus longe poftponendae. Nani terra cftbafis confonantiarum Diatefiaron &: Diapente matenalium , conftituen- tiumDiapafonmateriale : Atipfe brbis folaris eft fundamentum, fuper quod Diapence,Diateflaron&r Diapafon (piritualia elevantur. Praeterea conibnan- ria rundamentalis Diapafbn materiahs eft Diateffaron omnium concordantia- rum imperfecfior ; fed formalis Diapafon concordantia fundamentalis eft Dia- pcntc , concordantia nimirum perfecla : Hinc igitur gradus materialium o- rnnium,tanquaminfpeculoconfpiciuntur ; atque inde etiam oculis intclleftus icala&iordofpirirualis manifeftatur. Generationesigituromnes fubfole fiunc y. vimquefuamabinferiori folisfphaeraz femitonio minori,quod materiale fupra appcllavimus,accipiunt ; At vcro regenerationes omnes a Semitonio orbis fbla- v. ris fiipcriori ortum habcnt , a quo ad fpiritualis fummitatem fit fublimatio. Prouide qua ad orbis fblaris fiftigmm non pertigerunt , ea non polfunt acquire- ^ reregcncrationisperfeaioncmmecfierifpiritualiaexcorporalibus. Beataigi- furcorpora,quibusadtantam celfitudinem &:dignitacem pervenirelicet. Sed, utadpropofirumnoftrumredeamus, tresilla; lucis partes unicam materiae te- riiiiffirnse informantis,ad quatuonllas mere formalcs, &c integram formam con- ftituentcs,m quibus nihil omnmb eft materiac ( cujufmodi natura' eft lux increa- ta) rclata^mfefquitertiaproportioneconveniunt, quaeconfonantiam fpiritua- lem Diateflaroncoriftituurit ; cujusfpiritus fiibtililfimus etiam , veluri transfor- matus &: liberatus a corporea fubftantia,in tria ulterius intervalla dividitur,qua» tribus Hicrarchiis attribuunrur ; quorum duo orbes inferiores tonisintegris,fu- p^-ri^r vprn Semitonio affimilatcquatenusEphiphanise ordines,&: prsecipue Se- raphintarquam ipfi Deo adminiftrantes dicuntur,extra materia: hmitesiefc
&
88 T R A C T A T U S I. L I B. III.
extendunt,& ob fplendorem ineffabilem , quem a divina prajfentia accipiuut > quafi penitus formales repurancur. Exhis lgitur concordanciis junftis prove- mcDiapafon fpirituale,cujus perfe&io capcu humano comprehendinon po- tcft .quoniamin triangnlan puriffimx forma: naturadefinit. Eft igicur fum- mumcuciuspe;feclionis,alcitudinis&puritatismundana;faftigiujn^ultraqiIod nihilprzterunicum&tolum Deum exiftit. Atque hzc eadem confonantia producicureciam camexpartemaceciar.quam ex paccc forma* : Nam Cidux par- tes maceriaj.fubftanciam ccelo sechereo danccs,ad unicam illam rcferancur cor- pulenciam,coelo Empyreo commur.icancem , dupla pcoporcio proveniet,in quiConfifticconfunanciaDiapafon : Ex quibus cercum eft, quadruplam effe pi oporrioncm mcer cerram & convexam muudi fpiricualis fupcrficiem,cum ex duplici Diapafon conflecur ejus Semidiameter , quem in demonftrarione fe- quenci,monochordi noftn Macrocofmici chordam eflfefinximus» Hinc igi- tur marufeftum eft,quemadmodum inftrumentum Muficum , Monochordum di<£tum,fhnmedioincer urramque excremicacem comprimacur.Diapafonab iHomedioaducr.-uriqueexcrcmiratem refonabic,quodicaeciamacc.io inmedia muiidialcitudinc feumedio Semidiamecri a cencroad ejus circumferenciam, qua? ia folari prarcipue corpore explicarur , ducti puncco duplex m fjus cencro h irmonias Diapafonederepercipiacur. Undecfarifiimeelucet,cceli fpiricua- lj s p c • f e dtioneinadfoliscentrumfcfe extendere,terramqueab dla metafoiari oii:iieiu,quamhabet .perfeftionemTqu-dis&quantacunque eft,petereacce- r^amquehabere. Unde&motuslucisproptereadeorfumtendit/utinfesiori- Diisperfedionemimperiaturjterminusmotusiftius eftin Sole : Sic corpusil- ludfoiare,quodcolle£Vreft emiflorumlucis radiorum , eadem proporcione eosad ccrraefuperftciern cjaculatur : Ccelum itaqueformaleformamdac,aquo matcua,quod datur,avide arripit. %, C onchdimus lpitur Solem naturzDEUM ,fed creatum,virtute harmo n i x
-^^fpTrTtualis.pei Ui ^paonrotmaTecumintervalhs fuis proportionaliter ordina- tum^iccpcreumnemformalem&lucidamvirtutemaDEOomniummaximo, fupernaturali creatore increaco ; terram vcro per Diapafon maceriale ejufdem Dei infiuencias accipcre,indeque habere eandem cum Sole correfponden-
tiam» quam habet Sol cum Deo excelfiflimo i qmideo dicitmiP/clmtftare^io
v \condtdtffe tabernacnlum fuwm in fole :Probavimusqueinhac noftro Mufica,ambas
Diapenteconfonanciasinparcemundi incermedia reperiri,icaquidem,ucet-
iam fubftantiamejus vocaverint exinde Philofophi Quincam eflentiam ; am-
•jbas vero confonantias DiateflTaron in partibus mundi exterioribusconftitui&:
jcouf onantiam Diapafon in Sole,Difdiapafon autem in ipfo De o invcniri,Haec
^.(itaqueeftmach.na;univerfalisharmonianaturalis,quamne mo hadtenus.quod
^ciam,itcfuccincteacquedilucideexplicavit. Iftiu fm odt autcm monochordi
mndani confonantia: hoc modo depinguntur»
Mandi
DE MVSICA MVNDANA.
MundidifpofitionisadMonochordi proportiones fufcipiendas
aptadefcriptio:
$<>
9o TRA-CTATVS. I. LIR III.
Hic autem monochordum mundanum cumfuisproportionibus, confb- nantiis &intervallis exa&ius compofuimus, cujusmotorcmextramundume|Jg hocmododepinximus. /f) <<yH&b. ~
'M
■ns
t-«?
N^-iyi
4
?CH,
■d>?^
\ /Mi/
|
■O V |
s """■-. |
|
-^ |
$£CX |
|
*"•■ t |
«■* . ■•-->. |
|
O ^ |
% \ |
|
3 ' |
^ '• |
|
S»; 3 |
0» Q '. 3 '• |
|
■■-,•#...■: |
o |
|
J»»V' |
---■75 : |
|
<*» v |
t> |
|
/ |
.P» .; |
lcmis
■r.i n
w
Nk
"V
P\j
t/
DE MVSICAMVNDANA. 9J
DiatefraronfuperiusinhocconvenitcumDiatefTaronmaterrali,quodfic- UtiinferiusDiatcn'aron,etrieftpeife£tiusrefpcduterr2rubipfopofit2,utpote quod plus ln fe habet forma: ipium informantis quam illa , ad fuperiora tamen, hoccft,adDiapente fusenaturx relatum .reperitur imperfectum,&adccelia:- ihereimateriamnullo modo comparandum , non magis , quam confonantia DiateflaroncumillaDiapente conferripoteft: , itaetiam DiatefTaron formtle fefe peromniahabetjNamfiadcceliauhereinaturamcomparetur , perfectius eft ea,imo & fua confonantia formaliDiapente,quatenus nimirum hujus inter- vallamagisfuntmaterialia,illavcr6deDiatcflaronmagisfpiritualia;Sinautem admeramfupra feformamcomparetur, funthujusconfonantia: intervallaad- huc imperfecta ; Llnde ha?c confonantia ibi invenitur,ut videat intellectus no- ftenhanc ipfam regionem , ut vel maxime etiam fit omnium mundi regionum , quo ad nos.puriilima & perfectiflima, immenfo tamen fpatip ipfam efle aptrfe- clione cceli Trinitatis remotam.
Probaturautemhujusmonochordi mundaniratioabefTectu, pyramida- lem illam materia: mundana: propornonem & qualitatem apte nobis cxplican- te„ Fiatigitur inftrumentum muficum pAramidaliter conftru6tum,&abuno unius latcns ejufdem pun£to,ad punctum lareris alterius, e diametro fibi oppo- fi tum,extendatur chorda xnea ; deinde etiam a punctoalio protendatur itidem, adejusoppofitumchordafecunda, acdeincepsterria&quarta,fiquoquepro- cedendo in ca*teris,donec totius inftrumcnti pyramidalis fpiflltudo fit chordis, proportionaliterinterfedifferentibus,repleta. Dicimus igitur cafdem chor- das_aequali viextenfas retinere Tonorum acSemitoniorum intervalla,ita uti bafi pyramidis verfus ejus conum per fcalas illas muficas,quas intervalfa redtius dicimus, degravioribus fonisadacutiores femper afenfurifimus,quoufquca<i conum perventum fit ; ultraquemaltiusafcenderenon minuserit impoflibile, quamultra Arithmeticam~unitatem,autpunctum Geometricum progredien. do penetrare : Inftrumentum autem iftuq hoc modo delineatur.
M
91
TRACTATUS I. L I B. III.
/ :
Pof-
DEMVSICA MVNDANA. Pj
Poftumus etiamcx inftrumenn iirius natura multa occulra c!icere,dih- gcntcr c nfiderando ranonem fonoium ip.fi Us gcavuim &: acurotum : Nam ehprda A. B. in eadem dunenfione &: longitudine fonarct in renuillimo cceli fu- pcr:orisfpiritu,urchordj C. D.ininfenons regionis medio;fereo;hoceft,fonu redderer ramacurum & excellenrem chorda A.B.quam iIla.G.D.Rario tamen, curchordi A.B.fonattamgravirerin hocmedioaereoeft quod mediumexiftic nirnisTpifl.um,& clariraceinfoni mbmergit, acanimamovens invenirurnimis ciledebilisad maceciamillam fpifTim fubtiliandam. Noraigitur,quodanima fonorum ui chordaabagentisaftione proriciickurimedium verOjpcrcuiusdi- meniiouesf >nuseditut,dHabftantia ipfius aerisqecipienspcrvibrarionem^a- nim<Tmodul.uiones, Nam chorda eadem cxtenia &: laxata vanas voces rect- dir , non aluer , quam in voce humana cernitur , qua? elevata per eandem rra- cheamartcnamvanasvoccs edit. Ejljgn^uxaer medium, &qua(i inftrumen- r_uro,in quo Mufica fit ; unde,quemadmodum parvrrluminftrumenrum voces acutiores,&r magnum graviores reddcre ioler ; iic etiam aer attenuatns &: (ubti- ljs fubnliores fonos edit ; &• econverfo fpiiius graviores : Non igitur eltchorda,
magisfsangitacimpeditvifusradios,quant6ertfpiifius,utinnebulofo &rturbi- doaerc viderelicer ; inmedioautem clariori&tenuiori acutioresac certiores funtvifuserredus ; i taetiam medium fpifiunTgraviores ionos auditui ohert.ra- rius vero acutiores,itaqu;dem,ut quo rarfus eit medium, co excelle ntiorcs (oni reHdantur. Przterea videinus ,quod mitcenre iele anima puliantis, itrenuc pul(ahdo,cumchonia,edacipfachordavibrationefortiorifonosduriores&:in- cenfiores.fedubiilladtbihor chordairuprcmicibi fubmiifiorem voccm cogic chordamremiffiori vihrationecmittere. Sic etiam rn vocc humana cernitur, quodforcionanimc moventis impulfu int"niiorcs&: clanores foniedant»r,de- bifioriveiorgmitliores 6: obfcunorc? :lta vtdemus quoque ventum rorciet a- liquamdomusfi(rurampe.M.rhrelrT7redd-:revocem-:,ltiorem & acuriorem,at- queprotinus eundem debihter rlancem , fonnm graviorem pereandem iftam fiiTuramfemper concirarc ; quodeciam intuba lonandi rationeevidenterde- monftrarui:Ratioigiturhi)us eicontift tin viribusremiftioribusaiirinteniio- N ribusanima?mo"vencis, &rperconf-qucrns inmedio,inquodanima vibratione chordzautvocisingrodicur;nam debilioranima movens nonlatis poteftatis HaBet ad aercm lra (ubtiliandum,ut acutioresfonoscdar, &rviceverfa anima motivapotenteragens,acutiores &(ubl)miorcs voces redditinaere,propter magnamfuaminaerisfubtiliationevim&vututem, unde anima fonans magis & facilius fe dilatat in aere & magis acute in eo agit. Hujusautcm rei demon- ft7arTo_infortiori&:debiliorichordxpullationeejusquevibrationecernitur,& prajcipueinvocishumanxexaltationeveldepreilione. Similiter eriam chor- daininteniione&:remi(fione(oniidempra:ftataliavia;nempe,cumanimamo- tivamajonvicontrahit ipfam chordam,akiusca(onat,quia fecundiim majo- remanimxcontrahentisvim atque proporrionem,majori violentia vibrat,& vibrationibus fuis medium fubtiliat , quo vocesaltiores& acuriores reddan- tur. J^ariqjoquemodochordaminoriscorpulenrixminoremanima: motiva: virtutemrequirirTadfonos acucos & elevatos proferendosTquamchordama- Jor,quoniam faciliori motu viam facit in aerem vib rationelevion, propter cor- poris fui exilicacem; tfnde minorem locum in acre impler,& camen vis e)us latc acacutefeextendit.-Id quod chorda majons corpulentia? tacere non poteft; unde & rortiorem animae conrrachonem requiric. Nonne etiam ita fe habec
M 3 inftru
5>4
T R A C T AT US I. L I B. III.
inftrumentummundanum,cujusconfonantia:regionis fuperioris exoellenter acutx &e!evatx func,ptopter tortitudinem anim^ divina: ibi refidentis,fcu pro- pcer lucis amatorix abundantiam ibi loci pra;dominantis,& exa&e attenuantis mediumfuuminnaturamfpiritualitatis i Unde,ut locusilleeftahisin mundo altior; fic Muficaejus exacutiflimis&excellentioribusconftatconfonantiis; imo&proptermediifiiitenuitatem,&chord^radiofa:virrutemintenfiffimam, longitudinis chorda A.B.excellentiorem redderet eo loci fonum,quam chorda C.D. inaeronoftro medio. Ex quibus,quam apta fit haec Mufica? mundanje cum inftrumento noftro comparatio , neminemin Philofophia verfatum late» bjt ; quod etiam per fiftulx naturam aptius in cap. fequenti defcribetur.
C A, P U T
VI.
Jguomodo ^erfi^ulam^arte ad SMuftcam inventam}omnepradiffum lucuUntms demonfiratur ?
G ce antc oculos demonftrationem notabilem ab ipfo mvento- re haud perceptam ; per quam luculenter apparet.magna etiam &ingentiaareana in rebus fiepe vulgaribus latere; quprumta-. > men rationem & radicem nullatenus percipiunt oculi vulga- res , fuperficietenus magis, quara radicaliter res infpicientes.
Ex
D E M V S I C A M V N D A N A. 9f
Ex hoc eniminftrumenro mufico, Ji/Iula difto, vera totius mundi proportio colligitur. Intres autem regionesillud dividitunquarum duse inrcnores tna ~* fiabenttoramina,denotantiacuiuflibetregionisprincipium,medium,;&:finem; fupremaverb regio unico tantummagnoforamineconftansdeiignatnaturam. cceli fupercceleftis , cuj us quadibet pars ej ufdem eft conditionis tanquam reple- tiflimae unitate divina : At vero,ficut hocinftrumentum in fua natura & per ie fi- ne anima movente non ibnat , mo vetur , aut quicq uam virtutis habet ; hc etiam necmundus autmundipartesmoverevelagereperiepoilunt, hne mentis im-
Utigiturmensfumma, Deus , intotius machinacapice,
menfie exagitatione. Utigiturmensfumma, Deus , intotms machinazapice, & quahextraiupeTflciernmundiextrernam, facitmundicompagines exhibere rnuhcam fuam,graviorem in parte inferiori , &acutioremaccIanorem,qudma- gis & propinquius ad ipfam fummitatem accedunt ; ita etiam muiico extra fiftu- laccontinentiam, &in ejusfummitatevitamacmotumiufHante, quo magisro'- ramina diitantab ejus virtute iubintiante, eo graviores voces edunt ; quo autem altiusveriusejusipintusfollesafcenditur, eoexcellentioresreddunturfoni; & quemadmodumforameniliudunicum, A dat caeteris inferioribus quafivitam. & animam; quippe"qua: fine eo voces non reddunt; fic etiam ccelum Empyreum fphaeris omnibus inferioribus. O quanta& quam cceleftiseiiet ha:cinretam fnvoia contemplatio,ii diligenter & penitiiis aliquanto mente intelligente con- fideraretur.'
C A P U T V.
Demujica elementarL
N elementari etiam mundi parte quandam efle harmoniam con- iftat ; cujus confonantiac , quoniam ex proportionibus , magis ■ab ignis cceleftis calore, qui non eft de vera lucis cflentia, fed JcoacT:uspotius& adventitius, quamab illaeflentiahprocedunt, 1 idcirco etiam compofitiones fymphoniacas efHciunt , quarum 'harmonia propter verae lucida: formas iniis exiguitatem, non quidem eft permanens, ied tranfitoria & fubita quadam celeritate evanefcit. Quodautem quodlibet elementumproportionibusmuficis, taminfuocoelo, quamincceh quolibet compofito, confenfu naturali difponatur , velipfa luce clariiis, fi exa&iiis & penitiiis eorum naturas &fitus intueamur, percipiemus: Etenimcertum eft, eorummateriam feu corpulentiam crafliorem efle, & per confequens graviorem & duriorem ; aut tenuiorem , ac proinde leviorem& molliorem; quodfitfecundum majoremfrigiditatis temeaut caliditatis igneac inea pracdominationem : Ciim ergo frigiditas in terrafolummodo dominium habeat, (undepropterabfolutamcalidiignciabfentiamquatuorilliquartsefri- giditatis infunt, quacquafi integra eft terrse narura) atvero elementum aquae non ultra tres frigiditatis quartas,cum unica ignis conjunctas poflideat, (quod ei propterejus participationem cum mediahumiditatisfphseraaccidit) ;fimiliter fphxra media humiditatis duastantum frigiditatis portiones;&totidemquo- que caliditatis contineat , elementum denique aeris unicam tantum humidita- tis portionem lit adeptum , ciim tres quartas qualitatis ignis vicini elementi am- plectatunnecefle eft, ut terra denfior,grauior,durior fit aqua,& aqua fpharra x- qualitatis fpuna, ac illa denique aere, qui eft fphacrse illius humida; pars fuperior;
T R A C T A T V S. I. L I B, III.
&: pcr confequens frigiditas , denfitas , gravitas que terr#,ad illas aquse in fefqut- j kera pioportione ie habent;&: cxdem aqux diipofitiones ad fphseram mediam humiditatisinfciquialtera ; cujus deniqttematerixconditioadillamaerispro- portione dupla rerertur. Confonantia igitur a bafis fuperficie convexa adillam Diateflaron repericur , & ab ifta aquaj ad alteram fphaerae humiditatis Diapente commenfuratur j aqua ufque adconcavanlignis fuperficiemDiapafon fefeex- tendit,] ta ut uirer ignem & terram Difdiapafon,quod in quadrupla proportione confiftit , producatur. Nam in fphaera aequalitatis fpuriae & corruptibilis afcen- dendo Diapente poft Diateflaron definit, quae fimul jun&a Diapafonconfti- tuunt: Prseterea defcendendo a fphaeraignis, inqua etiamquatuorcaliditatis adventitiaegmdusinfunt, illicumtribus iftis aeris Diateflaron formaleprodu- cunt, &:praedi£citresae'ris, binisillisfphaeraehumidiratisannexi, Diapentefa- ciunt: quaeetiam duo fimul coalitaDiapafonformalegeneranti atqueitertim illae duae quarrae caloris fphxra: aequalitacis,unicae aeris copulatae,Diapafon alte- rumpariunt; Undein elementoaerisDiapafbn materiaecum Diateflaron for- maefytnphoniaceconvenir, &cinfphaera mediahumiditatis,Diapentemateria5 cum Diapente rormae, qti£e ibi etiam Diapafon refonant ; Unde in eo pcrfectior. clemen torum fedes & temperamentum ad juftitiam ; ac in elemento aquae Dia- pafon forma; cum Diateflaron , rationis auribus dignofcitur refonare. Haec igi- tur elementa , fecundumiftasmufices proportionesin corporibus Phyficis difc poii ca,optima illis temperamenta producunt s Ubi vero male, hoc eft, confenfa mThlTsTtarmoniaco orainantur, ibi dflcraiiam & intemperiem efHciunt, lit emlfc chTcordiam excitant , morbos&rzegritudinesin corporibus progignunt, &: ad corruptionem denique,nifi expedititts corrigantur,certiffimam deducunt. Hu» jus autem mulicse proportiones iequenti modo defcribuntur.
vidmuficam elementartm praparatio,
CA-
DE MUSICA MtlNDANA.
97
r^^-
98
TRACTATUS 1. LIB. III.
C A P U T VI.
*De mtervallu cujmhbet elementi^ de confonantiis,qu t ab illU onuntur^quibtu elementapactfice adcompofitionem concurrunt,
Nrra&aru generali de Muflca probavirr.us , DiatefTaron, quod eftcon(onantiaimperfe£ta,in veivri folummodb pro- pter impuritatem fuam in qualibet infimae mundi regionis fphaera. Hocveroin loco clariflimam hujus rei demonfbra- tionem faciemus,qua oftcndemus evidenter, quamlibet hu- jusregioniselementaris fphatram extota conionantia Dia- teiraronconrlarijAc nifi in extremorum medietate fphazra amicitia;,nempeiilaxqualitatis,("puna:interponeretur}impoiribileeiret,unam ex his alteri melodiafymphoniac.i correfponderejnamque ratione hujus fphxre. mediie,om nes praedicla: confbnantiae redduntur tum miniis pertcCt^,tum etiam magisperrecl\T,prout lucidiilimem demonftratione fequenti apparet; ubide- lineavimustresglobiterreiregiones; unam videlicet centralem,&(impliciter frigidamacficcam,pondereq; praecellentem,cujus intervallum tono ailimila- vimus : Alteram inrermediam, nimirumintercenttalem& (uperfichlenv^uam regionem mineralem nuncupamus,magis ad fimplicitarem centri , quam ad na- ruram aquae vergentem ; cujus etiam intervallum tono comparavimus,unde jam Ditonum terreftrem invenimus : Et ultimam rcgionem (uperficialem , quae magis cum aqua,quam cumpuriffima centri natura communicat ; unde s b cius circuitu fontes erumpunt,& plantae exfurgunt , quarum nutrimentum cft r.qua & aer ; Et hujus terrae regionis fparium femitonio applicuimus ; Ex qufbus inter- vallis terreftribus conibnanria Diateifaron erfurgit.
Similiter demonftravimus etiam,quamlibet fphaeram pellucidorum ele- mentorum in tres regiones diftingubita videlicet,ut aquae regio inferior fir,luro- fior &: fceculentior,cum natura terra: communicans, cuj us intet vallo tonum at- tnbuimus : deinde ejus regio media,falf edine terrae imbuta , eft quafi aqua adu- fta,cujuspartesfubtil:ores exrrahuntur ac evaporant,&r cum aqua dulci con- junguntur; Undehaec aquae pottio participatde utroque extremo,nempede natura faecum terreftrium,& de natura aquae dulcis ; quare ej us intervallum to- noquoquecomparatur. Regio autem fupcrioreft aqua dulcis, particinansde punori orbis f alli regione ac nebulofa aeris fpiili natura , & conjungcns f c(c cum ?phaeraaequalitatisfpuria;,quamitavocamusrefpc&u fphaera: aequalitaiis purif- (imae &c incorruptibilis, quamfpharramnimx mundi appellavinms : Arque ita exhisfpha.'r£eaqueseultimisintervallis Semiditonusomur, qui cum tono infi- mae ejus regionis aliud Diateflaron conrlar. Ponb ctiam altuis ad fphaeram aeris afccndendo,invenimus ibi quoque tres tegiones , quarum infimain ad naturam aquae aliquantulum proclivem,tono,mediam etiam tono , & fupremam ab igne magis occupatam , Semitonio comparavimus ; quae intervalla fimuljundta Dia- reffarontertiumconftituunt. Dcniquefphaera ignisetiam in tres rcgioncs di- viditur,quarum infima: cum aere familiari tonum attnbuimus, atque paritcr er- iammediae,ubifimpliciorelementi ignis portio exiftit,aliumtonumdedimus: Atfummae illius regionis fpatium cum Qmnta eifentia participans Scnntonio
niinori
t)E MVSIC A MVND ANA. 90
minoriretulimus. Ex quibusmanifeftum eft,quod in meris elemeritohim na- turisnuUa confonantiapr rtcnllam imperfcclam reperiatur : Quorumquidem intervallorum inveniendorum ratio hax eft, quodinomni gradu ,quo magis verfusigne.unnatui\imaterrcftriafcenditur,e6,propccrmajorem ignis opera- tionem gradacimaccrcfcencein,maccria afcendendo magis alter: ■ cur ; quas qui- demoperationes, quoniam icnlibiliter in tnbus dicrorum elem< ntorum locis inveniri certum eft,idcircoabiftisalteracionum gradibus mrervalia confonah- tiarumMulicaniGltraulduinpfimus. tlt crgo hx omnes confonantia: Diatef- iaron naturaliccr & pacitice ad invicem aganr,neccifc eft,duas ijlarum corpora- les,qua: nrmirum funt vifibilium elemenrorum, ad duas illas elementorum invi- fibilmrnconcacenarif Atquehunc nexum ex fphsera aqu.iiicatis ipuria.' oriun- dumelleclaiedcmonftrabimus,cuifphaTX intervallum toni mtcgri aiiignavi- mus,intervallum nimirum petfectiflimum ; quod quidem ii cum aquea: iphxra: Diateifaronconjungatur, producitur hujufmodi nexu & copuiatione confo- nanciaminusperfecTa , quxunita cum Diateifaron terreftri gigmt perfe&ifli- mamillam conibnantiarn corporalem , dictam Diapafon. Simihter furfum ad rcgioneselcmentaresinvihbilesafcendendo, fiDiaceffaroniphxracaerearcum pcrfe&o {phxix xqu ahtatis ipurix intervallo jungatur, protinus confonantia miniisperfe&aaerea profcretur,qua: jun&a cum Diaceffaron igneo incorpo- reum,hoceft,invifibile Diapafon conftituet. Hujuimodi igitur medio com- municabitigmscumaerein Diapaibn,conrlatum ex Diateflaron,& Diatefla- ronae>eo,acipha:ra:media:intervallo,&ignis rn aere cum aqua m Diapafon, conrlarumexDiateflaronaeris,cumigneper prxcedens Diapafon animaco,ac tono (pharra: media',& Diateifaron aqua:,quippe qux conftituunt aliud Diapa- fbn,&ignisinaere,&aerinaqua, canquamin vehiculis invifibilium elemenco- rum,cu<ncerraperDiapafonccrtium & infimumconrlatum,extonofeu inter- vallo fphaera: media?,& Diateifaron fphxra: aquea: , ac Diateflaron terrcftri , ut- poie qua: ommajun&a pariuntDiapafon. Atquehac viaclariflime demonftra- tur,ouibusvincul;s clementaadinvicemconcarenentur, & curignismagisficin aeic,&minusinaqua,omniumautemminimc, feu portionemaxime exigua ,in terra. Hincetiamdeclaratur, quomodo uinimelemcntumeftalteriqiuuima- trix,vehiculum & receptaculum,vidclicet cuilibetfuofuperiori proxiino,ut?.er igni,aquaaeri,&terraaqua*,qua:hacratione omnium elementorum cft rece- ptrix. Unde etiam a Philofophis terra omnium elementorum mater non imme- rito nuncupatur. Hax ergo eft harmonia illa elementaris , cujus conibnancia- rumvircutepartesincompofitionismixcioneexa&iflime & ad pondus conne- c"tuntnr,& in ea pacifice confervantur.
ConclLKiimusi^;itur,quodverusmodus,connecT:ensadinVicemincompo- fitione proportiones elementorum conccariorum , efl~fpha:ra arqualicacis , co- numque^eTLisTncervallLimimplencemelie naturafe lllud iuperiorum&inylfibi- lium elemencorum cum inferioribus & viiibilibus ligamentum,finequonulto modo pofllinc 4.elemenca ad compolitionem aliquam naturalem concurrerc.
N z CA-
IOO
T R A C T A T tl S I. L I B. III.
DE MVSICA MVNDANA, 101
C A P U T VII.
*T)e muficx. mundan<e,& confonantiatum ejuspraxiacaSitonei a codi xtberei fth&ris tn has elementares mfufa.
UemaDmodum in Mufica vocalifeu inftrumentali non fuffi- citfpeculatio,nifiadpraxin ea transferatur,acdignofcaturufus ejusexperientia practica ; ita etiam in harmonia hac mundana : fictusfortaflbexiftimabiturpra:fensnofterdifcurfus,n]fi,adpra- xinnonintcllccl:uifolum,fed&ipiifenfui ramiliarem , illumpro viribusnoftrisextendamus. Edifleremusigiturprimum,quibus proportmnibus&confonantiis,qua:libetmundi ipha:rafuam harmoniam ina- ha^njn^mdatjac deinceps,fecundo loGO,difcordantiarum mundanarum ratio- nem declarabimus.
Ciim igitur infimx regionis fpatium perfpiCuum referatur ad terram in proportioncfefquitertia,evenitinde,utignisaccidentaliseicorrefpondeat,fed imperfecta confonantia ; namq; refpedtu (olius ficcitatis, qua: eft qualitas acci- dentaliSitamigniquamterrajpropria^in tali concordia cum terra exiftit : Sed xatio,cur \\xc regio ingenere terra: convenit,eftinmultitudine corpulentiaj, quam originaliter a terra accepit. Unde regionis perfpicua: intervalla condu- cuntadconnectendamhanc regionem magis materialem adfuum fundamen^ tum confonanria imperfecta (pro natura tcilicetloci)quo fimphonia ex apta fpharrarum ejus concatenatione oriatur.
At ver6 li in primum gradumregionis artherex afcendamus , inveniemus> Luna:iphxramhaberereferentiamadterraminfefquialteraproportione,&:re- fpectuiftiusproportionisguftat terra de Qu.inta eifentia,ac infunditur eadem hac proportione in terram melodia mundana,conflata cum ipfa ex confonantia minusperfecta. Nam qu.uenus mter terram &cjpb&ram Luns, , quatuor inVc- niuntur,nempe aqua,ae'r & fpharra Luna*,qua: tonus important , & fpha:ra ignis, qua:Semitoniilocohabetur,eatenus Diapente cum terra confonabit,&Dia- teflaron cum aqua ; coniili:cns,ut dictum eft,duobUs tonis aefe nimirum &fph<^- raLuna:,acunoSemitonio,videlicetigne:Atq;hxceftratio,quodLunaaflidue tam fornter &ftrenue in hxcinfenoraac praecipuc in terram agjt per influentias fiias. Similitcr /phtraMercuni Diapente in fpharram aqua? refonabit : Hinc igi- tu r aquarum inundationes, mariumq ue pertur bationes , propter tenuem &: fla- tuofumfpiritumMercurialeminillis occultatum,pariterque etiam hiijus ope» cmn adjumento Luna: fit fluxus &: refluxus maris. Porro quoque fimili confo- nnntlarefertur Venus ad fphseram aeris, quae fimphoniam blandam & fuavem habetinaere,propter exactam fuarum proportionum concordiam: Hincaer. inferetinctealdem qualitates,quas Venus habet,videlicetcaliditatem &hu- miditatem,qux vita; animali femper funt propitia ; imo & ipfis plantis locO hu- midi radicalis inferviunt cum fpiritu iis proprio. Sphgne denique Solis pars infima in fpha:ram ignis influentias fuas fpargit , quas fimul in hiec inferiora defe- runtur,& ad planetarumrnultiplicationem ac perfectionem virtute confortan- tia: Diapente conferunt. Scd,ut ad confonantiae perfectioris vires &c faculta-^ tes perveniamus,qugjnter terram &: fphaeram aequalitatis reperitur,Omnes vitaj^ cujufqueanimalisterreftrisperfectionesab hujus confonantix intervalhs pro- -f venirecertulneft^matengnempecorpore^incrementum^vivacisilliusfbr-.^ " N j tox
\
*02 T R A C T A T U S I. L I B. III.
mxviialesad:ionesacmotus;undead exa&am rerum materialium pcrfe&io- hemeftharcomniumpradi&arum confonantiarum efHcaciflima. jw^jetiam, quamvis in fua natura &:perfefitvaldeutilis, attamen quiaejuc Diapaionfeex- tendit ad fphacramaqua:, ideo in taulta elFhaFcTlella yiventibus inrerioribus , quoniamobcontrariamluamcumaquanaturam , producitcontra vitam rebel- Les& malitiofas inhax inferiora operationes, &:ab Aftrologis pro infortunio minori habctur. J uptter vero Martis fpharram immediate orbe 1 iio comple&ens, bencvoleaipharraaensaccipitur , qui melodia ejus ex proportione duplaconfi- ftente,mirihce delecT:atur,nam omnimodo in naturarum & qualitatum propor- tioneconveniunt,pra:terquamquodaerdenatUra inferiori, fphxra autem Jo- yisdefupenori participat ; funtenim amtmcalidi &: humidi : Hinc igitur eft, quodmprimis ad vi tam animalem conterunt ; ac habetaereus ille orbis benevo- Ltmiujir.diipofitionemaT<?^f,qui ideo Vortunium maius ab Aftrologis appella- tur,&:a Fenere,gux Fortumum minus ab lifdem nuncupatur. Ultimum denique huj us regionis intcrvallum a Satnrno gubernatur, quod adintetvallum elementi ignisfeliabetin dupla proportione ~, in qua Diapafon confiftit : Atvero,quo- niam natura Saiurni & illa fphaerae ignea: funtcontraria: , ideo melodia talis, quamvis uni fortafle atque alteri fpeciei prodefle f oleat,turbida tamen eft &: in- jucunda,imo &: gcneri animali malitiofa ; nam terminante fefe frigida Saturni natura in cahdalllaignis,repugnatcaliditatisqualitasfrigiditati ; atque ita, licet inmonochordomundanoconfonans fit ifta proportio quantitativa,haudexi- guam tamen in concordantiailla difcrafiam producunt,oppofita fua repugnan- tia,contrariardatons&:receptoris qualitates, quam facilime animata propter formarum fuarum debilitatem fentiunt ac percipiunt. Hinc lgitureft , quod Satumusab Aftrologis Infortumum majus vocatur 5_pari videlicet ratione,quaiUi M artem appellant infoitunium minus.
Lxnisigiturconftat,Solem &: Lunam per influentias fuas tranfmittere in * ha*cinteriorageneralemMuficammundanam7 czteras auuem ftellas particu- laFi orem,atque iteriim harum quafdam faufte inharcintenoraimmitteremelo- dlasmas,quafdam vero infaufte : Qua: fauftx influunt,clare, pure &: fimpliciter influunt; qua: vero infaufte ; \\\x per Diapafbntis intervalla demittunt interru- ptenaturasfuasinha>cinferiora,qua:plurimum interrupte agunt in corporao- rnnia,nifi beneadmodum fit difpofita.
Stcllarumdeniquenatura:etiam harmonico quodam confenfu cumipfis Planetarumnaturisconcurrunt:SicL« propter vitaz fua: fingularem vivacita- temproDomino fuo recipit Solem ; Unde Lee eft quafi unilbrrus cum natura Solis:SicetiamC<*»rtrcumLuna: /4w/cumMarte, &:ficin cajteris : Narnquae- li bet Planetarum domus cum natura fui Domini debet efle conformis , &: quafi unifonus,hoc elt,eodem fono debet Domino fuo refonare ; Llnde eodem modo &: iifdem confonantiis,cumDominisfuisinfluunt.
QjjoddeniqueadDiateflaron fuperioris regionis a ttinet , intelligendum eft,quod Hierarchiafuperiorinfundatvirtutes fuas in mediam , &rmediaininfi- mam ; harcyerocumcoeloxtliereo communicat, quodnonmodd fplenciorem fuuniacceloilloigneo/edetiamacreaturisejus nuntia &: mandata Dei expe- >. __ ctar,exceptaQueexequitur;qua; quidem operationes virtute confonantiarum fpiritiialiumfiunt , in qua igneus llle amor,univerfum ccelum Lmpyreum im- s, plensT&Tufque ad Solis centrum fe extendens,continetu r , cujus quidem confo- n an tiisfpiritualiaomniarationaIia,mediante vehiculo illo aethereo,in corpora optime difpofita defcendunt. De quibus , quoniam in hbns noftris de Macro- co(molatiusdifcurremus,hoclocoeaomitccmus,qu6admagisnaturaliarectius tranfcendamus.
CA-
r
DE MVSICA MVND ANA. ,oj
C A P U T VIII.
rDemelodi<xelementarispraxii&de effetfu ejufdemjam infimflicibtu qudm compofitu corj>oribus,ac de ejus difcordantta <te.
Tfubtilioresfuperiorumdifpofitiones&:naturse in corporain- feriora infunduntunfic etiam neceffe eft,corpora ad influentias iftiufmodi apte fufcipiendas ex regione pyramidis materialis fubftantix,quxelementadividitur,componi : Atquehxcqui- dem materialis compofitio habet formam fuam eflentialem non ab elemenfls,led abipfb ccelo; prout egometipfe oculij» meis talia videndo expertus fum : nam ex re viva quatuor diftincTa elemenca fe- ) paravi;deinde percepiultimolocoT&ocuIisapertiflimis vidireivitam , quama I ccelo,Quinta eilentia, &: natura folari cil'c cognovi,liquidem elementa qujttuo_r{ inreriora ad partem leparavi.Nofba igitur hic intentio eft de propoi tionibusa- gere, & de illis confonaiitiis , quibusin corporum mundanorum mixtione&r compofitionefitaptaunius elemcnti cum alio connexio. Sic igiturfe habet in Muficaelementanterraadfphxramaqux,ut4. ads.ciim exiftant in terraqua- tuorfrigiditatisquartx3adtresillasaqux relatx ; nam unica ifta pars elementi ignis fimul cum pyramidis lucidx cono,incft in fphxra aqux,quippe qux, ii plu- res in ea calorispartes exifterent,tenuioris foretfubftatix,atq; adeb etiam in ae- remcfletconverfa, eaquerationenecfphxraejus terrx proxima maneret,nec gravedine aut pondere tanto oneraretur : Quod autem aliquid caliditatis , hoc eft,rormxignexinfehabeat,teftaturejus peripicuitas &: fluiditas, utantea di- cUimeft fuo loco : Propter hanc igitur proportionem fefquitertiam convenit terracumaqua;fedimpcrfec"ta&:minusabfblura eft hxc di&orum elemento- rumcombinutio;quiapaitesuniushumidxfuntcontrarix partibus ficcis alte- rius;confonanttamenad invicemper confonantiam Diateflaron;quiaconve- niunt in prxdominantibus in ipfis qualitatibus activis. Sicetiam ad fphxram xqualitatisfpurix.inqua dux funt partes materiales,&:totidemignis,terrafe habetinproportionedupla,nempe,ut4.partes terrx ad duas ejufdemfphxrx; namhas partes humidas produxit natura terreftris , virtute lucis cum ea con- junc~txdiflbluta&:fubtiliata. Similiteraquafe habet ad iftam fphxram xqua- litatis,ut 3.ad i.unde proportio fefquialtera orta eft ; A tq; ita adepti fumus Dia- teflaron , Diapente , &: Diapafbn pyramidis terreftris. Similiter fphxra xqua- litatis fe habet ad illam aeris, comparatis duabus fphxrx xqualiratis partibus lgneis ad tres illas aeris portiones ; unde Diapente igneum oritur ; &: aeris partes tresignex ad quatuor illas fphxrx ignis,producunt confonantiam Diapafon. Convenitergbterracum.iqua in DiatefTaron,cum fphxra xqualitatis in Dia- pafonjEtaquaconvenitcumfphxra xqualitatis fpurix in Diapente,&:fphxra xqualitatis fpurix cum acre in Diapafon,nempe,quoniam in dupla proportione habentur. Sic etiam ignis cum aere convenir in Diateflaron , &: cum fphxra x- qualitatisinDiapafon,&:aerconvcnit cum fphxra xqualitatis in Diapente,&: fphxra xqualitatiscumaquainduplaproportione feu Diapafon. Duo_ergo e- lementaviiibiliaoptimc concurrunt ad compofitionem,pcr vinculum confb- nantiseDiatefraron,&:duoinvifib;liaelementamifcent Ccic illis virtute ample- xus,quem habent cum proportionibus corporalibus. Nam ignis referrur ad
acrem
io4 T R A C T A T U S. I. L I B, III.
aerem per confonantiam Diatcflaron,&:aeradfpamram xqualitatis per Dia- pente,acconjungunturfpha:ra:a:qualitatistam iguis,quama»r in proportione Diapafon Spha:ra autemacqualitatis elementa ifta invifibilia, formalibuscon- fbnantiis fimul concatenata,cum vilibilibus elementis per corporalia vincula feu confbnantias connedit. Similiter aer ad terram jungitur proportione qua- drupla,& per confequens ignis etiam aeri vinculo DiatelVaron conghuinatus, cum terra &c aqua uniri folet ; fedtamenitaconjunguntur adinvicem,utdebita confbnantiarum fedes,ac ordo legitimus obf ervetur, ne difcordia & lis inter ipf a onatur; Unde conibnantia; corporajcs corporaliora elementa refpicere de- bent,&: ignea: igneas. Cujusreiratioeft, quoniam regio tam terref trior &c vifi- bilior,quam ignea & invifibilis terminatur,ac perflcitur confbnantia perfe&ifli- ma; Undelimespyramidiscorporalisfeuvifibiliseftintra Diapafon corporale; &itidem igneus ille intra fuum Diapafbn miniiscorporale : Atverbquatenus utrumqueDiapafonconjungkurvirtute lphaerse fpuria:,catcnus elementacor- porea lnvilibilibus lllis junguntur& concatenantur ; Unde non dcbet unica proportioalteramrefpicereextrafuam regioncm ; nam aliter loco concordia- rum difcordia: provcnirent ; Verbi gratia,ignis cx 4. caloris partibus conftat , &: aqua ex tribus frigiditatis ; quamvis igitur hic eft proportio f efquitertia, confiftir tamcn lllainter corpora male,ratione qualitatum,diipoiita,&ritprogrefno a rc- gno igneo ad illud corporale , quorum natura: omnino funt oppofica:. Simili- terterrafehabetadaerem,ut4. adj.fed ratione eadem convenire nullomodo poffunt ; unde ignis aere includitur, quo mediante qer fpharram arqualitatis (qua: non aliter pro medio habenda eft , conjungentarum formarum igncarum &: aerearum,cum corporibus aqueis &: terreftribus , quam fpiritus serhereus in ' conjunctione anima: cum corpore inferiori pro tali reputatur) tranfit aer, &: cumfuaanima ignea ac aqua comprehenditur, quxaqua virtute confonantia: Diatciraroncum terra facilime &:naturaliterconjungitur : Ethxceftharmonia y illa,quafit corporum mixtorum fublunarium compofitio. Solvuntur autem , hujufmodiligarnentalite &L dilcordia ; NarnigrmMartialis proportio , ultra de^ bitamfuaeconfonantia: naturam aucta,citiflime abforbet vehiculifin aerei hu- miditatem,&:excarcerefuo, violata confonantix Diateflaron igneae propor- tione,in aqueam regionem erumpit,ac bellumexpaceincompofitocaufat; un- demorbi defperati&: incurabiles oriuntur,igneaqueilla natura per aquam&r terram violcnter penetrans,&: ab iis erumpens , animam cceleftem , cui propter cceli artherei cum ignis fpha:ra: familiaritatem &: cognationem proxima eftin compofitione,fecumrapit,atquehacviadifTolvitur compofitum,&:corruptio- nempatitur,acreduciturgradatimin primam fuam matenam. Hoc idem ac- cidif,cumterraSaturninafuafrigiditate&: ficcitate aeream caliditatem &:hu- miditatem deftruit,ut viam cum aqua inveniat, qua ignem extinguat vitamque rei praefocet : Sed de lite hac mundana plura capite fequenti dicemus.
CA-
D E MVSICAMVNDANA.
105
C A P II T IX.
De difcordiis mundmis*
Os te aqua m de concordu mundana egimus, fequens eft , uc de ejufdem diicordris & ratioiie illarum fermonem lnftitua- mus : Exfuperioribus igicur luculenter demonftratum eft , chaos ance mundi complecionem , ex proporcionibus licigiofis con- flatum fuiflej nihilque inmafuiillarudifuiffeconcordfefecun- dum illud Poeta: ; Frigida pugnabant calidis , humentta ficcis Ex his igicur hoftilium Macrocofimi incurfionum,pacifica:que ejufdem amicirix caufis efFe&us producuncur. Namin principio natxcalidicacis , etiam oppofitum ejus frigiditaseftfubofta, incer quas bellum ad invicem gerences , humidicas can- qu.uncerTiumaliquidintervenit,utquoddamex duobus illis primariis confla- tuni , nec camen ulla cenus cuihbec dictarum exrremicacum cocalicer coveniensi quatenus-videhcec de duobus illis excremis participac , unde &: medium incer ll- klocurh cenec. Hinc igicur iiccicas ab ucroque excremo nunquam difcedens bellum habcc perpecuu.m cum concrario fuo,humiditate, icaucunainimicitia 11011 deccrmmandaaliaminfequatur. Incerrumpensitaque hoftileshofcein Ma- crocofminaruraconcurfus, nacurainfinicaex rebusindiftinetis diftincras libra- tasq; fecit : quo facjto leviainexcelfloresrcgionesfubvolarunr,graviaautefuba- rcnahumidarefcderunt, icaucqua'libeceoruminproprium&:proporcionalem , Iocum,ut Trijmrgfit ore loquar , ignco vchantur fpiricu. Cjuibus ica dilpolicis in ^ca-loxchereojPlanecaquiiibetin ptopna iua exalracione eft repertus, quippe qui tali ter in Zodiaco ccelefti fici eranc, uc qui condicionum eranc concrariarum, longius ab mvicem diftarenc : Hinc Sol exalcacionemfua m prima creationis fu.-e inftantiin o^r/f/finvenic ; cui proximam exalcationerri Luna habebar , quoniam ille ei quali de iubftantia fua cribuic,acquc hxc eft tanquam uxor feu fcemina , ac Taurum polhdcbat : Similiter ]upiter, Soli &: Luna: amiciflimus,in Cancro exalta- batm, Mercuri&sm Firgine •, Saiurnui autem Soli malitioliflimus dilrabat ablpfo penntegrum totius cceli bcmidiametrum m Libra exaltacus : Mars denique in Cip>i orno exaltatus,a:qualiter cama Sole , quama Saturno diftabar. Arque ira fuerunt omries hx cceli creatura: difpoiicx.uc incer quahcaces earumlis nuila manifeftaeflet.Acveropoftquammotufuonaturaliinafpecrummalevolumin- . cidebant,quodquotanniscommuniteraborigineipfammaccidic,rcbellespro- ducunt in ha:c inferiora efrcctus , quibus compofltiones iilx inferiorcs aur peni- tusdeftmunrur&:exftirpancui^aurmiriflceaflligunrur&:debilicancur,hocque propcermalevolas Planerarum male fe afpicientium influentias , qua: eo funt pfaviores,qu6pravioreftinterPlanetas fclc afpiciences llle qui cempore afpe- ctus illius eil alio fortior &: potentior i Pravos autem Planeras Saturnum &: CMar- y /fwappellant ; quippe qui naturalirer duplas fuas proporriones deorfum ren- denres in fphaeras fuis nacuris incongruas &: concrarias excendunc : LTnde corru- pram faciunc harmoniam,&:pociusaccidencalesquam nacurales his inferiori- bus,ac prarfei cim viverrtibus , producunc effectus , ut antea dictum eft : namque f Planets omnes in fe boni funt, fed influentia: ipforum , quamvis ipfe quoque per *"'le bonx fint,&: prefertim horum duor um propter rationes jam allegacas, m cor-
eciamconf
fu[cif>ianturutmala;vamviresccelejlium omnes inde bona defcendunt , in hac autem con~ tranorum perm xiune mutantur ; idee%qualitat ,qu<gnocetinterris ,alia(ftj>r<tter illam,
0 qud
to6 TRACTATVS I. LIB. I!l.
^fff/a^W/^^frwwt^/sCujusquidemratioPhilofophixnoftrxeffeftu coti- finnatur.Nanipriimim,univeri'aliterloquendo,fphxraaqua£ accepitinfluentias ■i^jr/^perconfonatiamDiaparon,fedrecepitillasipha:r3Ei(tiusnamracontrariai Unde_invihb,ilitcr pugnat ignis cum aqua , & aqua refiftendo przeternaturaliter fecrturbatur^Sic Stiturvui in eadem proportione iuas emutit lnfluehnas in lgnem, qui in receptlone earum fimiliter tum agit,tum patitur in particularioribus. Vi- ^ dcmus quod vis Sa.turntQ.Sk. contentiva &per accidensfrequenterobeft,quando Jvidelicetamateriarrigidiorifufcipitur: tunc enim nocet,guia recipitur , ut plq- rimum per modum congelationis. Similiter cognofcimus,vim Martis efle motri-
r:mump
c:in,videmusque ejus influentias obefle,nempe cum amatena fervention reci-
y }7^ar;atquetumflTe"nocet,quiapera?ftumrecipitur : quaz quidemnocumenta
non eveniunt propter pravam influentiarum operatione , fed propter maiama-
tcriag difpofitionem. Similiter etiam denfitas & raritas materia: poteft tn culpa
eiie. Invenimusetiam aliquandofubiefiidebilitatemincaufaefie,ut radii & in- •
fluentixbonxmalos in eo producant efte£tus ; Fitenim nonnunquam,utlux
♦yg/fefoftendatlanguidioculos ; &_ejus_calor ac radii xftivales etiam fortiores &
blFofiores laedant. Sic etiam invenimus , Mercurii&cVeneru influxus exagitare
quandoqueinaereflatus&ventos; docetqtie experientia in biliof a natura cum
(uperfluo humore pituitofo mixta per influentias Mxrtit & Lunx malo afpe£tu,ut-
yputa quadrangulo,conjun£tione,aut oppohto fe invicem afpicientium , f onJicia
ulcera genita efre,quonam ignea Martu natura cum aquca natura Lunx afliduc
adcorruptionemagit,quoufquepurulenta materia producadir. Simiiiter ipfe
Mars &c Saturntu(u.b)ed:sLcontra.na.m uno homine velanimaliinvenientes, arfi-
ciunt illud,ut plurimum pefte , febre putnda,aur morbis confimilibus , dum alia
interim animalia ejufdem fpeciei,propter defeclum materias , Martiali & Satur-
hina: natuf ae contrariar,recipiant libere Planetarum iftorum ihfluxus abfque pe-
riculo & citra ullam manifeftam alterationem. Ex quibus patet, quamvis o-
ymnesinfluxuscceleftesperfeveniantfalutares , quodtamen interdum fubjecti
^perverfitasautdebilitaS)fperiorumhaturasnequeat tolerare. Pari quoq;ratio-
hc inregione Elementari , pofteaquam quadibet ejus natura indiftincta quon-
dam& perturbatajaminproportionesconfonanteseft*etcdncordantiarum re-
gulisredacTta,obtinuitterralocumabignetanquamcontrariofuo remotiorem;
Similiteraquainterpoficaeftinceraerem & terram , ne iteriim conrenderent;
imo &fphxraa:qualicacisipuria;fe intcrpofuit inter frigiditatem aqux,&aeris
calidicatem;atqueitarationehujusfphxraemedix aequaliterde utrifque parti-
cipantis , pax retinetur inter has fphxras elementares fibi oppofitas , uci f uperius
diclumeft.LTbiigituriftiufmodipacisvinculaincorporibusfimplicioribusrum-
puntunibividernusin elementis, litis & difcordia: efteftus ; Verbi gratia.fi ignis t
aqux miiceatur,conicrua & fulgura caufantur ; fi ignis aeri in proportione nimiaj ^
. 7orufcationes,Cometee&ca:tera Meteora ignita oriuntur; Sirngiditas terrx^
,aen,nives&grandinesinae'recoguntur ac colliguntur; fi aquaaeri,nebula;&T
*,nubes : Atque ita confbnantiarum imo &ipfo.rum ronorum fit nonnunquam
confufio ; qiue omnia accidentiain infimammundi regionem morbos corpo-
rum fimpliciorum feu elemencorum producuht. Porro etiam in corporibus
compofitisoriturnonnunquamlis magna,corpori exidalis, qux fit aut proprer
violationem ljgamentorum elementarium in compofito contentorum , aut
propter in xqualitacem proportionis unius elementi ad aliud , de quibus hoc lo-
coh;ciusdifcepcare,noftri non eft propofiti, fiquidem illudobfpatioiumillius
fubjecTi campummagis cflert^diofum, quam huicnoftro difcurfui Mufico con-
veniens : Concludimusitaq;noftramhancMuficammun.danamhocaxiomace:
't Tunat SolDup*(onftium ad gc/itrattonem, & tonat terrafuum adcorruptiontm. -C^ . L j B £ R
107
ica?^&ft±ra
LIBER QUARTUS.
De creatttw cceli Empyreu Contcntahujus libri.
" Appellatio- nes,
' fBoni, cha quos iio- t.intureo- rum
CEpiphania feu fu- r-Seraphin, periorem, cujus < Cherubin, chorifunt *~Throni,
Divifio intres )E/"j ) Hierarchias, «^ mc j fcilicetin / chi
)
In erea- turu primi diei duo confi- derau- tur, fulicet eorum
CDifferert. tia, qua fuut
Dtmones, cjui tunt Angeli
\
iphonomiamfeu rDominationts? dequi» mcdiam,cujus -s Virtutes, > bus oiifunt *~PoteJlates, \ cap. i.
Ephioniam ieu in- r Principatm, fimam cujus < Archangeli, choiifunt *-Angeli,
LLof«*,dequocip.3.
(~Appellationes,de quibus cap.i.fc ;.
I
I
Af4/j,circa quos L eorum
not. J 1 ?
{fecundum T/W/ogssinnovem .. dequi- gradusfeuclailes, K. bus
fecundiimP/i//«»»infexgenera) J cap.6>
Anima i qua ob *- feiv
[ Rebe!lio,Sc ejeclio ex coelo Empyreo, dequocap.j-.
LCorpora, pajfione s.proprietates,de quibus cap.6. Sedes exilii.de qua cap.7.
rEfsetia atq; / Vaiix Philofophorum opiniones,de quibus cap. 8. circahanc\E/««</e/cr»//»0,dequacap.9.
, ^Diffcrentia rGen<;rfl/rV,util!aaniiriamundi,dequacapiO. J \Particularit,d£ quacap.S.
(Jmmortalitasjdeqaz cap.ir.
Luce ejfentialijJimaSc divinilfima, -
t-LuceejjentialijftmaScdiviDmima,-\ \_Compofitio,ex\SpiritufubtiliJfimo &puriflLno, /dequacap.i
0 1
CA<
Io&
jjfe<gfe»?Ssl
C A P U T
I.
Dejhirttualium coeli Empyrei creaturarum differentiajam
fecundum Phdofphos rveteresiquam Theologt*
Patres.
^MQKts vocabulum non pro Diabolo folo , fcd pro fpiritu,lic vocato ex vocabuli proprietatc , fu- mitur,quafifciente,intelligcnte,&fapiente ; qui id- eo intelligentiaz nomine audit , quia eftfubftantia » intelligens , ab omni craffi & putrefa&ioni obnoxii corporis molelibera , immortalis,infenfibilis,cun- t\is afljftens,& cunftis influensl Dicitur autem ali- quando Angelus , id eft , nuntius, quod a Deo man- dataejus hominibus revelare jubctur ; Atque ita Dazmonis nomen videtur efle vocabulum genera- lead omnes creaturas fpirituales pertinens , folaanima excepta ; licet mihi nonnullosextitifle innotefcat , qui Darmones ab aliis cceli fupremi creaturis diftinxcrunt. ]amblichus de quatuor fpirituum cceleftium ordimbus men- tionemfaciens,priori videlicet,D<w»?», fecundo D&momm , tertio Heroum; &ultimo animartfm, hostres poftcriores Deorum pediflequos appellavit, eorumquc ordinum alterum altero potentiorem efle , & fecundum ipforum dignitatem,prsftantioreshujusccelilocosfeu regiones , quas elementa pau- lofuperiusnominavimuSjfingulospoflidere demonftrat, ut in eorum defcrc- ptionibus &proprietatum difFerentiis fatis prolixedeclaravit; Atque idem att- ^alibifpirituumcceleftiumchoruminoctofpeciesfeudifferentias diftribuic» nimirum in Deos, Archangebs, Angelos,D&mones , Hero'es>Principattts,Principese^' animas, cnizmvis UMagorttm traditio has omnes fpecies prxter exteriores , vel po- tius exceptanoviflimafubDa:monis nomine ( Dxmonis vocabulum pro ipi- ritu fciente,intelligente&fapicnteaccipiens)comprehendere videatur;Un- dc fpiritus tam praxoeleftes & coeleftes , quam miniftros identidem inferiores , Dxmonesnuncuparunt. HasDarmonum fpecies Theologi ) inter quos Diony- fium nomino^in/m/wrrtrffeaxontrahereyoluerunt ; quarum quamlibet in trcs ordines gradu &proprietatedifterentes,deftinguebant,quos illichorosappel- laverunt. /«yfyfrwrngiturhierarchia.quam Dionyfim Epiphaniamvoczt,ptiot or- doeft&r^/»,fecundus Cherubin,&ctcttius Thro»i;tnmedta,zb ipfoEpiphonomiar nuncupatz,Dominationes,Firtutes, Poteflates ; ininfima ( ipfiEph.ionia.)pri»c ipztus, Archangelt,& Angeli. Omnesdeniquc,quide rebus divinis fcripferunt , Da% mones in bonos & malos dividere conlueverunt:qui boni funt,cceleftes a ]amblicho vocitantur ; qui idem tales beneficos efle.&nihihquam ipfum bonum conari& operariautumat:MalosDzmones P roclus materiales & terrenos dicit ; atque bonnos Datmonesanimo magis expofitos eflc ; malos autem & terrcnos dili- gentiflima,quapoflumus,cautelapropellendos. Ut igitur cum prifcis Phi- lofophis, & Theologis huj us feculi neotericis conveniamus , cceleftes feu fpiri-
tualcs
I
DE CREATlIRIS COELI EMPYREI. 109
tuales creaturas } ■rimo diein,&: cum coclo fpiriruali conditas, in duas ipecies dif- tnbuimus : Hx aurem limt Djimon-.-s &£ anima: Dxmoncs , quos angelos vocanc Thcologi,in6g/;imerum&:7«.t/gW'ubordinamus ; quos alii beneficos & malefirtx. & ]obaKuesh\ Apocalyph AngelosfiventcsSz nocentes nominat : Bonos lph in tres hierarciuas diipoiuerunt; Malosautem, quos Plato Cacodxmones , angelos de- fertoreSjfcelerum &impietatis cukores vocat, Luciferum cumfuis fociis, quo- ruminfinitxiimtlegiones,nuncupaverunt : Boni iterum kcis , mali vero tenebra- rum angli appellantur. Animaautem infimaelt intelligentiarum ipecies;quo"d quidemexinde comprobatur,quialcfe naturaliter iolet cum corponbus lnte- ** noribus commifcere,ut forma cifentiali queat ea adornare.
C A P U T II.
<De Damonum cj?» Angelorum compofttiond jQuomodo tncorporei
dtcantur? Argumenta nonnulla D&momorum fub~
flanttarum compoftionem probantta.
LIcus tinus fuper Genefin, V&mones aerea ejr ignea dicit anima* ZwrPeraereapurammateriam fpiritualem denotat ; per ignea vero formam intelligit. Dama/cenu* hb. z. caf^. Angelos lncesin- telltciuales vocat quas Pythagoras ex folo igne fadtas arbitratus f uit,qua.'Solo,Luna,c32terisque Stellis lucidiores dicimtur,pro- pterta,quiaexignetenuuTimo infpiritu fubtiliffimo inclufbhae onginemduxerunt;ill£VerdexigttefpifTa deaerevelhumiditate xtherea par- ticipanteortumacceperuntseiuamobremmanifeftumeftjAngelosmaterixcce- loruminteriorumnequaquameiTeparticipcs, ut hbro tertto de animahzbctm ,{'ed certefpiritusformalis,cujusmateria refpectu lubftantia: infenoris tota eit for- rrra,&: quafi ex unica eilentia conliata ; Llnde Dionyfius Angelos A?almatavoca.t , hoceit,clanllimaipecula,lumen Dei fufcipientia,ejusque imaginem repra;- fentantia,&:rerumocculta revelantia,quemadmodiim/z6. de Divinis nommibus teitatur : Q uod autem hi fpiritus gradu,dignitate , &: fplendore a fe invicem dif- ictii\t,]ambli(hus per apparitiones corumiacerdotibushacrationeprob^re co- naainDEQRU m , inquit , Jpeffaculapralucida nobis occttrrunt , fulgentU adfnmmum, Crfldendore msrifice de articutata : Archangeli habent circafe&ante,ejrretroquampluri- mam ignis multitudinem , lumenque pracedtt in fe dtvifum ; Angelorum lux eft fulgtdn , fed minor qtikm Archangelorum ,eflque dtvi/a ; Damones apparent ac /iturbidtu wnU efjenti Heroes miftum lumen expluribm habent ; Principatus autem lumen est puriw ; Pnnctpcs lu~ men ex dtfjimtltbus contrariisque confufum pofjident ; Anima ignem reddunt plenum ex mtdtts generationivtu & admi/iionibui ,atqu$ divi/um ; quas quidem dtjferemtas habent ficundim eorum fttum : nam quoY)EQ propinquiores,eoftd<iidiores, quhautem remotie- rts cofunt obfcurtores. Ex his igitur colligere licet, Dffmonesexfubtiliilimorum ^ cglifpiritualiselemeutorum materia componi, quxquidem materia refpedtu intcnorumelt lunpliciHima &: acrea,ac ex torma divina,aiplendidiilima0Ei Beatitudinepromanentc; quorum compolitio, iicumcreaturiscceloruminfe- v norunTcomparetur,incbrporeadicitur;ledrefpecl:ufimplicitatisfubitantia:lu- cidar coeli Empyrei,in quo,cum quo, &: ex cujus elementis primo die creati funt, non alitcr quam plantx , Iierbas , earumq; femina die tertio cum terra,cceIo Em- pyreooppofita, factafuerunt,procorpore ex elementis fpirirualibus confiato
O 5 habenda
iio T R A C T A T U S. I. L I B. IV.
habendaerit. Atquehinceft>quod^«gg/?/«weos corporaaereaab initio crea- ' tionis fux habuifle aflerit ; hoc eft, ex (upcriori aeris parte ad agendum idonea, &nonadpatiendum rormatafuifle ; atque hocidem iniuper etiam Bafiliuszk- firmat : QuidautemDamonum compoiitionem manifeftius denotarepote- rit,quam eorum actiones & pafliones : Quodautemagant&:patiantur,(/te- folut. Theolog. tracl. i.crp. t. ) quoniam"&:recipiunt &: dant iterum illuminatio- nes,atque aftum in-fclhgendi producunt,euniqueetiamrecipiunt , neminem certetamcraisecceciltirc8c hallucinari exiltinio,qui iltud abnuat. Certurn ' , eft igitur,inelfe ipfis aliud , quod agit,aliudautem,quod patitur ; ncc veroillud, fecundum quodaguht,aliud quam adtus efle poterit, qui torma dicitur ; ncque etiam illud fecundurn quod patiuntur,eftquicquam prseter potentiam;ha?c autem materiaappellatur. Quinhic prxcipue obfervandum eft , compoiitio- nemexmatetia&: forma,protrium ccelorum diveifitate,triplicem pariterre- fpectum habere. Erenim in corporibus infenonbus materia forma? quantira- ti,&:contrarietatifubjacet;in corporibus autem cceleftibus forma?quidem& quantitati,fed non contradetati , in creaturis vero (piritualibus torma: qui- dem,nullatenus autem quantitati corporali & contrarietati fubcft. Concludi;^ musigiturDa:monesinteromnescreaturas fubtiliflima: efle compofitionis, &T oliiniDusfulgentioresacclariores^quiaformalieil^ntlaiuntrcpletiores^Scper confequenstpiritualiores,nohiliores, &quafi incorporei,fempermobiles7fi- bjri7& immortalitatis.u t ai t Damafcer/ns , participes . Eorumenim eflcntia, un - d^exTftunt.fimpliciflima eft,& quafi immaterialis.lucida , pura, diftin&a , & di- fcreta ; eorum virtus, ex qua poteftatem habent,libera eft,intelligens , amabilis & fempiterna -, eorum denique operatio , per quam exercentur , voluntaria eft, fubits.utilis, & honefta ; operantur enim fine retardatione aut impedimento, nobisque omnino abique ceifatione interviunt^ut m Rejolut. Theohg.tracl.part.i, repentur.
C A P U T III.
Quomodo angdiin loco ejje dicantttr ?
Liter Deum quam Angelos , atquc aliter ctiam Angelos, quamcreaturascorporeasinloco eile infecundo capiteprirmhbri declaravimus;cumDEus tantumfecundumfuamprxientiam hic & ubiqueeifedicatur , nempe m ccelo Empyreo , tanquam beato ipiius tabernaculo,&in quulibetmundi,tanquam hii im- periiparce; Angeliverofinecoiporum afliimpnonc inaliqua mundipartenonprxfentialitertantum^fedetiamderinitive^&ryirurr.ptis cor- poreis fubftantus,tum prxfentialiter , tum dcfinitive & circumfci :i ptive in con- cavaaliquafuperficie eflejudicantur ; Unde Angcli fecundum Theologorum rcfolutionemforma/iteri?ilocee(fcdicu??tur,hoccQi,pcr prgfentias fuas ; nec tamen eodemtemporismomentoubiq; cfle poterunt ; quoniam defimtive in loco efle dicuntur ; neque vero neceflario funt in loco, quiapoffunt ferri vclnullo exi- ftentecorporecontinente: poflunt enim effecxtraomnem corpoream natu- ram. Atquehinceft^quodinlocopotentialicerefl^eperhibentunhabenteliim potentiamincorporealiquocotinenteexiftenduatnoninactu.quia nec latera continentis diltarefaciunt, nec (uperficiem aliquam continenteminacrueffi- ciunt. Exhis igiturconftat, Angelos propter fuam compofitionem quodam-
modo
DE CREATURIS COELI EMPYREI. m
mod6cfleinloco:Sedhicobfervandumeft; Angelos, quatenuscorpora craf- fiora fibi aflumpferunt,in loco efle circumf criptive. Certum enim eft, Angelos tam bonos quam maIos,corpora fa:penumero accidentaria cujuslibet fpeciei induiiie ; quibus mox iterum exuebantur ; quemadmodum ex varus lacrae Scril pturae locis compertum eft , & veneficarum prasftigiatorumque apparitionibus comprobatum»
C A P U T VI.
Ve Damonum dtfferentiis eorumque officiisjamfecundum OMdgorum njeterum^quam recentwrum traditionem.
Ag i,tria Daemonum &: intelligentiarum gehera ftatuentes, (nam aln fecundum ipfos (untprtecwleftcs, alii coeleps , &r cicteri rerum wferiorum mini/in) pr£ccele/fes,mentes vocaverunt,a cor- pore penitiis feiundas,&: quafi fphgras intelle£tuales,D e u m unicum,tanquam pun&um eorum ftabilif hmum&: centrum oolentes ; imo eos D e o plenos , &: quafi ncftare divino ine- briatos eife autumant, circaque Deum folum verfari cre- dunt,neque ullam prorfus corporum mundanorumcuram fufcipere exiftimant, nec inferiorum admiftrationi quavis ratione infervire arbitrantur ; Concludunt autcm, ;lludeorUm ofliciumefle, utfufceptumaDEO lumeninferioribusmox ordinibusinfundant,fingulisque fingulaofficia diftribuant. Atque haec Dae- monumfpecies eft procul dubio illa,quam Jamblichtttvoczt , D E o s , Deum pri- mum omnibui omnia dantem (equentes ,qui omnibus aliqua largiantur. Eft etiam &: haec prima &: fuperior Angelorum Hierarchia, ordines Cherubln , Seraphin , &: T6rgWcomprehendens,quorumorhciumeit divinS prudentiae ordinem con- templari ; Nam prioris ordinis Angeli in D e"i bonitatem, fecundi in D e i effen- . tiam, tanquam formam ,tertii in ejus fapientiam infpiciunt. Hi denique f unt Angeli De o proximi,quem hymnis continuis &: laude fempiterna magnificant, j, r Scpronif/lra/iiute Deum orant, utait Athinaftus. lntelltqentias ccele/les ,Daemones \ mundanosappellantSapientes;quia ultra divinurrTcultum mundi ibhaeris ac- commodantur,&:unicuiqueccelorumftellarumquepra;fident ; Undefit,utin totidem ordines diftribuantur,quotinmundo orbes, &: inorbibus ftellx nume- rantur : Atquelunc eft,quodnonullivocanturTgwa/ffaliii^«>-»Wf5,&:c.Huiuf- rhodi Dxmones Mercurim Trifmegiftus infacrofuo fermone D E o s vocat , qui poft- quamemicuiiretcceluminfeptemcirculos,inaftrorum ideis cumiignis eorum eonfpiciebantur, dicique dinumeratos efle ftelb.s fecundiim eos , quiinhabi- tantillas,DEOs. Hiautem abfquedubiofunt Daemonesill J*mbtichi,(\uos illc miniftrosDeorumapp8llat,tanquafnarchite£tosin opificio mundano , qui ea, qux in Diis ineffabilia funt &: abfcondita,exprimunt. Hi etiam funt illi Angeli qui in media hierarchia collocantur,tanquam imperium in medium mundi re- gionemhabentes ; Appellantur autema Trithemio Abbate ,intel\igentix(ecun- . q^,quaeordinationeprimiintellec~tus,ideftDEi,aethera &: orbes Planetarum ' dicuntur gubernare. D&mones inferioris ordinis Magi miniftros appellant , qui adeareieruntur,quaefunt ininferioribus difponenda:Hos Origenes invifibiles quafdam virtutes vocat,per quas terreftria quaehbet difponunturjeosque aiient nemini confpicuos &: negotia noftra perficere,&: itinera dirigere , &: praeliorum periculaprarlentes avertere, &: clandeftmarum lnudiarum cxitus praevertere,
opta-
/
»
ii2 TRACTATVS I. LIB. IV.
optacosque amicis fucceflus pra:bere,profpera nempc conciliando , advcrfa ai) - tem inriingendoilnhacDxmonuniipecieJaw^fA/ Herocsnumerandosjudi- camus,quorum orHcia,uc ipfe opinatur,circa res cerreftres exercencur ; eas enim viviricant,rationemiistribuuntjanimasearumcuO:odiunt, quasetiamabiifdcni folvunc &: liberant. Ex quibus intimare praecipue videtur ; Heroes circa animas ut plurimum verfari. Infimum aucem hoc incelligenciarum genus Theologi in ulcima Hicr.uxh\a,Epbio»>a di(5ca,rocum poiueriinc; (Jinus Dxmones five An- geli cahquamminiftriadinferiora curanda defcendunc ; Illi aucem pnoris hujus hierarchia: ordinis orilcium publicum eite alleruerunc , Principes fcilicec , magi- flx.it us,provincias &: rcgna curare ; Secundi vcro ordinis eltdacns m terefleTpre- ccsquehominum&eorumfacrificiaadDEUMreferre; Tertio denique Ange- loiurnordini id provincia: mandacur , ucminora quxque appofite dilponant; Singulienimfingulis Cidcodesadlunc^&rherbis.mineralibus, omnibusq uc infe- rionbas vircuces proprias fubminiitranc. Expra:dicris igirur concludimus,iic- uccaiorum inferiorum elenienca formas eifenciasque luase fonce lucido cceli fuperioris acceperunc ; Cic eciam eorum creaciiras, ex elemencis corum conflacas &:conipoficas,abilliuscalifpiricualis creacuris ordinarijdirigi , &: coniervari : Atque hoc eciam Au<iufltnus confirmac , qui rem viiibilem apud no:: nullam qui- demexcarepra:dicar,cuinon Angelica poceffas pradic,corporaqueomniapcr racionalem vica: fpiricum regi confrancef decernic ; cui enam Qriqtncs videcur af- fentU'c,quiincomnicntariis iiiis non hominibus folummodo , fed & bruds edani animalibus,planris,minerahbus,ca:terarumque refum mcrementis propriuni fpintum aflignavic.
C A P U T
V.
De mctlo Angelo Lucifero Jeejus rebelhone &fuperbta conirA
DW/M^ de ejecitone illius cumfoctis ex cceld
Empyreot
Rimo creacionis die Lucifer creacuse(c,fic dicriis,quia d- mnibus Angelis claricace & fplendore praducebar , ut inquit Gregoritu-: Qjremadmodum enim primus erac Angclus , reli- quos omfies creacione prxcedens , fic excellenci lucis quali- cace incer omnes longc eminebar. Acqjiiinc evcnic, Augufttno /tb.de cjttnft.vet.TeJlament. ailipuhntc, quod llle elevacionefua occa,cacuf.DEofimilisfierigeiciveric,idcfl:,ucomnibuspi\'c- eflet & pra;dominarecur : Unde Efai. 141111 perfona Luciicri : A/iendamincalum & ( rofimUs Alt:Jimi:Hxc autcin Lunfirimalitta,qux fecundum Scotum^nccpit ab amo- re fiii , ejr confumm 4a efi tn odto D £ 1 , quod perquam maxmium eracpeccacum, cripliceina Theologis flacum habere determinacur; Initium ,incrcwentum ,com. ptementum : Inittum a praefumpcione liabuic ; quamprimiim enim pulchricudi- tlerri fuarn conccmplacus fliic,lcacim praiumpfic i Incrementum autcm in ambi- tione cepit ; Etenim ciim priiis prxfumpfifTet,illud infuper , quodfuprafeomni- ii6h)it,ojquodobtineremiiiime pocuic,ambiciosaqtudamevec~tusauraappeci- vit: Owp/<-wf»/tf»;e)usinperniciofiflimisodiiinvidia:qUe afleclibus terminaba- tur . E t c n i m c li m illumteterrimaambicioflagraririflimodiviniimperiidefideri o cici]lallec,&ver6ipie,inipoflibile efle peiipicefetj utconacibus ullisilludaiie-
quctetur
DE CREATURIS COELI EMPYREI. 113
queixtui^abominandafubindeinvidiain D e u Moptimumfuitaccenfus : Un-
deAngelusillepropterhorrendam iftam fuperbiamcum caztcris inferioris or-
dinis,quiejufdemTheomachianmpiosfe(ecommilitones exhibuerunt,e ccclo
Empyreo, ejusque beatiflima lucisfede, per bonos Angelos meritiffimo fuit
prarcipiratus : Deorfum vero & ipfe & confortes ejus pra^cipitati ceciderunt , &C
inaere tenebrofo, feuumbra horrenda &: opaca, qua:deorium obliquomotu
fubterlabebatur, inclufifuerunt &incarcerati,neminimaquidem fpeifcintilla
recuperandipriorisftatusfuperftite, itaut Lucifer,abeximialuce &iplendore
fuo fic di£tus , per nimiam fuamfuperbiam ex fulgore Angelico , in Diabolicam
oblcuritatem ceciderit , ab amoris fede in omnium odium &invidiam tranfmi-
graverit , ex fiimmo profpentatis cacumine in infimam infelicitatis &miferiae
abyll'umdeyolverit?utaitGregorius. Pofteaigitur quam ifto modo cecidiflet,
non Lueifer ulterius ,jed \bzri £ 2^£«?;^.% id eft , dejicere) Diabolus, quafi ob fu-
perbia:(ua: ^ravitatem deorfumde)ecl:us,appellatur. Atq; hoc etiam nomine
rfeliqui tam pra^clari D ynaftx milites, eadem proditionis macula inquinati, infi-
gnmntur. Sed nonabs re erit,fi cum Theologis obfervemus, triplicemefle ordi-
nen 1 mrer Luciferi peccatum , &: reliquorum,qui cum ipfo ceciderunt , Angelo-
ftim. Primus efl: in g'adugravtiatif ; peccatum enim in eo gravius eft ; Unde fit , ut
ipfc ad ccnrrum ceciderit^multo nimiriim reliquis profundius,&: e Lucifero Lu-
cifugusfactusfir: Secunduseft<>r^<9ff ,;/&?»#, quia aliis viam &. occafionem pec-
candi pi:a:ImiF; Tertius eft ordodurationU ; Lucifer enim primo prxfiimpfit & aliis
quibufdam Angelis animi f iii fententiam aperuit : quorum fane quidam horren-
dx nequitia: opemfuppeditarunt,alii a tanto facinore abhorrentes,DE o, ut de-
cuit,.adha:(erunt. Hincpotentillimus omniumcreator innocentes Angelos in
ccelo rctinuit,lucidiflima glorla corufcantes,proditores vero e regno fuo detur-
bayit,perpetuis tenebris obvallados. Quin etiam his7Vngelis,fecundum pecca-
tieorum naturam fecies exilii f ive lenior five gravior conftituitur; Etenimnon-
nuTli propmquiores f unt ccelo i:mpyrco,nempe Jgnei &c Aerei ; alii vero remotio-
res nimirum Aquei&L Terreftrcs,<\ui^c qui cceli luce quammaxime fugiunt.quod
ipfius praefentia debilitantur ; Llnde Z,«f >/«g/ a Marco dicuntur,ficutinfra demon-
ftrabimus ; Poftquamigituracceli Empyreifacieinccclum infimu Lucifer cum
fuis fociis dejeclus eft,ab eo tempore certe dicitur ahquando criminator leu
gff«^/gr,quiabonosfal(is calumniationibus vellicavit : Unde Apocalypf. 1 t. Pro-
Jelhu ett accufator ;aliquando Draconis 8c SerpentU nomineob virulentam fuam a-
ftutiamappellatur; Le *>»7etTa"m propter audacem violentiam comparatur : Un-
dePetrus primo&r ultimo,7 ancjuamkorugiens,&cc. Et quia pertinax &c radicatus
in(uz cft nequitia, dper etiam qtiandotiuf nominatur,ut Efat.z^. Vocatur quoque Cg-»
/«for,utpote,quiiub tenebris delitefcit : Auguflsnus fuper Genefin lib. 8. ipfum cum
flatone Cicodxmonisnoxri\ne,ve\uti ftigmate notat : Atqui Plato omnes Dajmones
fubterraneos & tenebrofbs , Angelos defertores , Da:mones malos , & denique
Sphirus nequam appellitar ; quia ulrro minfico quodamnocendi
ftudioducunrur,utj'»f<*/>./f^0f///f
declarabimus.
CA-
ii4 TRACTATIIS I.LIB.IV.
C A P U T VI.
De malorum Dxmonum corportbutypajjionibuttproprietatibuj
& genenbus.
EcBssEeft,uc Darmones hi fecundumlocinacuram.qudpro-
fcribunrur,corporaauccrafliora aut tenuiora accidentaliter in-
Augufl. lir^v^ £§§ duant; namlgnei fubcilioresfunc Aereis , & hi Aqueis , atque lili
/uper (Je- ^^&^^^ dcnuo Terreftnbus ; quamvis ejufdem cum Augujimo fim fen-
cencia: , omnes Angelos in initio creationis fuaz corpora aerea habuiffei Atque hoc idem quoque Tfellm videtur confirmare, quibonorumAngelorumcorpora quafi immaterialia efle dicit, illavero Da;- monummalorumquodammodo efle compacca e materia afleric , &ficucum- brarumcorporaiqua:etiampaflionibusfubjici,gladiii6turefecari&dividi,indi- vifione ejufmodi dolere,igne denique exuri , & u\ conf picuos verti cineres , va- riis in libello fuo exemplis comprobavit : Procul dubio enim , ii aereafolnmmo- do corpora habuiflenrmecefTe foret , ut paflionibus omnino fubjicerentur , non aliter,quam ipfum aerem,ficubi percutiatur, & fubito recedere , & ftrepitum e- dere,&iccudividi,afliduadocetexperientia 5 Hujufmodi vero paflionibus ne- quaquam cedere,vel locum dare poruerunr, refpe£ru primae fua: compofinonis, quxeademeratcumAngelorumfubftantia,quam quidem e fpiricualibuscceli Empyreielemenrispaulofuperius conflari diximus ; fedpropcerelemencorum corruptibilium & materialium participationem , cum quibus (ecundum pecca- tifuigraviracemcommixcifunc, &plusminusve onerati ; Quodetiamexvarns corporumDxmoniorum defcriptionibus Orpheus luculenter fatis comprobati quorum certe illa Dajmonum Terrenorum nobis confpicua magis , fenfibusque noftris magis obvia & occurcntia efle aflirmat 5 de quibus etiam ^dgricoU m Itb. deammaltb./ubterran. mentionem fecit. HorumDxmonumnatura: & proprie- tates De o optimo , illiufque creaturis , prorfus quam fieri poteft , adverliilimat exiftunt. Nam cilm divinam Majeftatem incaflum Diaboli tentaviifencjhuc ftatimmalitiofas cogitationes intenderunt , ut , quoniam ipfi nequirent , falrem pra^ftatiflimis ipfius,& divina imagine prxditis creacuris infidias nefandas ftrue- . tenc.Homines enim quiecos & infonces divexanc,iis damnum , miferiam , decri- mencuminferunc,&,nificancaeorumaudacia& malicia a bonis Angelis refre- narecur,adunum omnes implacabilem eorum cyrannidem quocidie perfenci- fcerenc ; quoniam,uc aic Porphyriw, nullum eft malum, quod non audeant perpe- trare; moresenimmalefanos&omninoviolencos habenr. Quin eciam lllu d non raro accidic,uc eorum malicia ex divina permiflione in impiis hominibus ple- ftendis exerceacur i Unde Platonici Dxmones cenebrofos , fcelerum & impieta- tisulcores(addivina;iufticia;ordinarionemrefpiciences)appellaverunc. Hicau- temmifencors&diviniflimaDEi bonitasfe nobis otfert confideranda. Quid enim Darmonum horum cacervacrudelius?quid acuciiis, &adquxfibec mala- ingeniofius? Nam fecundiim lfidorttm res alias fpeciei fubcilicace cognofcunr, alias duracione cemporis , & experientia intelligunt , alias revelatione a bonis Ang;elispercipiunt,hominumq"ue damna~& inrelicicacemayidiilime concupi- fcut.Sed ecce tarne fuis viribus nullum vincunc,neminem profternunc ,cancu f u- cacis quibufdam & dolofis perfuafionibus animos hominu icduceces , ucceftacur Gregorttu lib.31. Quandoq;igiturmenteshumanasdefidiaconfopiunt, a 1 i qu a n d o quieteeorumvehemecerperturbant,velelemcntaviolcterexagitado,aut tepe-
ftarcfi
DE CREATURIS COELI EMPYREI. n;
ftates,conicrua, pluvias, ventos, corufcaciones &c reliqua cjus generis cxufcican- do,aut turgidos maris fluctus promovendo.aut fructus humano ufui neceflarios dcitruendo, &:infinitalui)ufmodi nocumentahoneftis hominum ddidetiis ob- jiciendo. Horumicaque Da:monum legiones compluresnumerantur , qui juxcaftellarum&elementorumnomina^&mudiplagasdiiiinguiincurjquorum
alii pocentiores iunc , alii ^orum aucoricaci iubdunrur ; Nam quidam fecum
dummaeos, aRegibus& Principibus gubernancur: Arquifecundum Theolo gorum icholam>mali Dagmonesingradus fyt claffesnovem diftribuuncur, non aJicer,quam boniiuprain cres hierarchias,quae novem ordines comprehendunc, dividuncur : Inprimq gradufuncilli , qui De i nomen ufurpances , divino culcu 1 adorari volunc , facriflcia &: confimiles ceremonias efflagitantes ; dicuntur au- tcm PJeudothet,\dcit, ralfi Dii;e quorumnumeroDxmomfteerac , qui Chriftuni adfixi adorationem in fublimi pinnaculiapiceimportuniuspertcntavin&qui- dcmetiam iftiufmodi Da^mones ablndii hodiepro Diishabentur,quos variis fuffiminibus &: innumeris facrificiis adoranc : Horum aucem Princeps nomina- rur Beelzebub. Gradum fecundum conftituunt Spiritut mendaciorum , falfa lro- ^ phecisVanciniafuggerentes ; atquehorum Princeps eft Pyihon ',undc ApoHe ry- thitu, &r mulier Pythia apud Samuekm dicitur , quse Pythonem inveiltre habuit: Hoc Dctmonum genus fefe oraculis immifcet , &c divinationibus feu prardidrio- nipus incertis dubiisquelucumgeneri humanoiacir. bubtertiograduilh De- "^ rhones contincntur , qui ob impietatem f uam vafa inicfuttatM, vafa irae, mortis f u<- rioris,inteif jdionis & mteritus dicuntur:Himalorumfuntinventores,qualis e- rat Theutut Dxmon ifte aput Platonem > qui ludos &: aleam dqcuit ; Princeps aucemhorumeft .gf//d/>ideft,inobediens&: Apoitaca,dequo Corinth. i. &c6> * Irl quarca clafle {untulicresfcelerum , quiblis princeps eft Ajmodttut , videlicet iudi- ^* ciumfaciens, Subquinraferie Prd^:p.i*ores collocancur ; quimiracula videncur f operari: hi , ut plunmum malehcis & Cacomagis inferviunt, ut popuium ima- ginanis apparitionibus feu pra:ftigi js decipjant ; Princeps eorum Satan eft,qui,u t in dpocdlypfi fcripmm eft , univerfum orbem feducit,faciensfignamagrta. Sexti ^* loci Damiones illifunt) qui tonitruis ,fulminibut fultrurit^ immifcentur , aercm^eltT lencia iriflcientes , aliaque mala aerea inferences; incer qUos eriam qUacuotilli Angeli recenfentut -, quiventosreguntaquatuor orbisanguhsperflantes; ho- rumprincepseft.Afmr/^,ideft,Spiritusa;ftuansi,Da:monfurensinMeridieique Paulus ad Ephefios principem poteftatis aerishujus vocat , Sc Spiritum > qui in fiii qs diffidentia;operatur. Septimo Furi<e computantur, malorumfeminatriccs^ dif- ,? cordi.T , belli , ruinxque matres;&rearu princeps eft Abaddon,hoc ef t,exterm inaS &Tvaftans. Qcl:avammanfionemf^>»wrf/om&:calumniatorespoflident; quorii ? princeps dicitm~Aftaroth,qui peccata noftra laztabundus & pernixcoramD£o exaggerac&:inculcacTUlcimumlocun^>ff/4/gmfiveinfidiacolescompleriC)qui Q fingulis hominibus finguli adiunc , &: Geniorum nomen fbrcici func ; e quibus llle Bruti Geniut fuic , quiillum ad praelium iftu3 folliciravic, in quo ultimtim fpiritum expiravit ; Princeps, autem horum Mammon nuncuparur. Marcut vero P/e//umal- ^ locutusfex cancumDa:monumgeneraconfticuic; quorum primum Lehireon , id elt , igneum vocac , quod circa fublimiorem aeris parcem pervagacur : Secundum in aere nobis propinquo oberrat , quod ideo fpecialitcr aereu dixit ; Tertium ter- irenum eft, quod plurimum circa terram verfatur,terrenisque rationibus ac ma- chinis omnibus adverfatur: Quartum Aquatile & marinum,quod libenter lacus, fluvios, &: paludes frequetat , multosque aquis obruit & peflundat,ac terribiles in mari flu&us & tempeftates excitans > navigia viris onufta flinditus fubmergit; Quintum genus , cum fub terra delitefcat , fubtet raneum appellatux ; hoc in pu - teis cavernisquc pf ofundis minetalium fofTores lethaliter aggr|Riicui: , terra*
V i. hiatul^ >
n6 TRACTATVS l LIB. IV.
hiarusefncit,fundamentaejusconcutit, &c ventosflammivomosexufcitat : Se$> fa/w&ultimumgcniis eft Lucifugum,inperfcrutabile, &penitustenebrofum> rcsomnespaflionibustrigidisviolenterperdens. Ha:c vero omnia Dxmonum generatampraveafledta efle ajebat , ut Deum & Angelosfatali penitus odio perfequantur.&generihumanoperperua hoftilitate adverfentur; licetnona:- qu alis odii rabies omnes exagitet : Aquatile enim, Lucifugum , atque etiam fub- terraneam fummoperc prse caeteris melefica vidcntur & pernitiofa. Huc enim atque illuc fpiritus lfti in morem fcrarum fylveftrium palantes , quem devorent, rapaciusinveftig.mt,inhominumperniciem velociflime ruentes 5 fic etiam A- quatilesinaquis errantes fuflocant , &homines morbo comitialiac dementia arfligunt : Aerei mentes humanas decipiunt , & perturbationibus turpiflimis pernitiofiflimisque diftrahunt ; Qux quidem Marci fententia,parnm ex non- nullis iacrx Scripturae locis,partim fcriptorum tam veter um quam recentiorum autoritate & exemplis,firmari videtur & ftabiliri.
C A P U T VII.
J^uam ccelttnferiompiagam Luofercum Angelujuii ut plurimumfrequentet ?
IaboLus rebellionis Princeps, olimZ,»f»/<'r)nunc vero Lucifu~ gus dicl:us,cum legionibus fuis fibi peccati gravitate proximis,in Septenrrionalibus terra; partibus magis vcrfatur , ut cum facra Scripturaconveniamus/quaSatanamineamundi parre fedem luamteneredocemur; quodetiamtumratione manifefta,tum vivis exemplis confirmareminime hercle difficile fuent. Nam fi extrcmae flhus partis m turam exa&e' confideremus, cum Dsmonum Lucitugo- rum difpofitione optime fitum ejus videbimus convenire s Olaut enim Magnu* Biarmiaregionem ait,Septentrionalem polum Ar&icum pro Zenithfuo;pro horizonte^Equinodialemhabere: Dicitporroexterioribus ejus partibus (lllis nempe,quae 1 ropicum Cancri fpedtant) diem unicum duntaxat naturalemin anno folari illucere : Illis namque annus in duas partes aequales dividitur ; m dicm niminim unicum artificialem , deinde etiam in unicam noftem ; Dies ,
Solejn Arietemingrediente,emergit;noxautem, eodem a Libra egtediente,
incipK. Inpartibusvero hujus a Tfopico temotionbus,magisquefubPolo,& ultraeumpofitis,parsquardam terrae immenfa reperitur,ubinunquam Sol ra-
uItraeumpohtis,parsquardam terrae immenfa repentur,ubinunquam Sol ra- diosfuosejaculatur,fedqua: perpetua tenebrarum caligine obfufcatur : quod idem Fretgtu* etiam vult in Geographia fila , qui partem Zona: frigida: polo vi- ciniorem,nequeilluftrariunquam,nequecalefieri, fedrrigore& cafigine hor- rere&rigereaflerit : Hinc igitur ratione manifefta demonftratur , Da:mones iftos Lucifugos hanc terrasplagammajore voluptate delinire, quoniam ipfi na- turaliter lucis prarlentiam , tanquam D e 1 imaginem , odio nabentes , ut evitent Uzmtt» ipfam,inlocaejufdemtenebrofarecedunt.Atq;hocveterumceremonia:viden- morfho- turconfirmare,quibusinmotefuitpofitum,utlucerna:pr^grandes,cumoleoad fiw. lucemfufliciente, juxta defun&orum cadaveraapponerentur,quoDaemones ejufmodi Cacomagis infervientes , eximio lucis fulgore deterriti , afolitaeorum. laniena reprimerentur ; At vero in hoc loco,cum lucis abfentia femper inveniat» mirum eft,^uimcatervatimibi conglomerentur; quodcumaDEoaltiflimoita ordinatu fic^nullaratione poteft eyitari. Quin etia hic Daunonii horum miferia,
&
DE CREATURIS COELI EMPYREI. 117 .
&fummainfclicicas obfervari potcric ; qui > ediin creatione fua,ex fubftanria
aereaigneaque conflaci client,poftea tamcn , quam flagitia horrenda perpe-
trailent,anima eorum lgnea , vapore quafi caliginofo & fngidillimo iurloca-
batur ; corpora aerea iiccitate terrea congclabantur , & humidiratis iux ipi-
ritualis libertate privabantur : quare omnimodo aftiombus contrariis arn-
gunrur,puniuntur,&in Gehennaz quafi perpetua voragine cruciantur. Ex-
emplavero, quaj Dxmonum horum frequentiam in pricdidtis locis probant,
quamplurima nobis autores fuppcditant : Inter quos Olaut CM&gnm in bm-
mi& parcibus exterioribus , praxipuein Sueaa ; & flmiliter quoque , licetnon
adeofrequenter,inDd»/<:,F;»»M.^/(j»^/4, laresieu larvas no£turno tempore tri-
pudiai e ; lemures fub forma beftiarum apparere , manes gentium incolas terre-
racere prardicavit : Fauni quoque & Satyn,& Panes,& Striges,ac infimta; hujuf-
modi Daemonum ipecis noftis tempeftate viiibiliter obambulantes , gravifiU
mumindigenisterroremincutiunt. Praetereaparsfere quadiber harum nario-
num ventiicis, in mirificas Ce(c formas transformantibus, abundat , & Cacoma-
gis,quiinrimamcumhis Dazmqnibus famdiariracem habent,ubique repletur;
utScriptores de regionibus Septentrionahbus prodiderunt. Nec vero miniis
perniriofisfpcclrisplaga oppoliti poli icacec,ciim tenebris etiam nt plurimum
circumdiicacur. Sed tamen hoc Daemonum genus uno gradu ab lllo polum bo-
realeminhabir.intedficrepar. Hienimluci&calorialiquanro familiarius fefe,
quam Boreales illi exponunnlmo libenter aliquando folares radios incuecur, no
quod eos amcnt, (luccm enim pei niciofiilime oderunt)fed ut gelidi eorum artus
gracocaloreparumpcrreficianrur;qua* ipfis hbertas fuper Lucifugos permifta
ruir,quianonade6graviceracqueiIhdeliquerunc. Hacc autem fpecies igneum
quendam fulgorem.renebroficace quafipra*focarum,in fe occulce continet ; nec
vcroitafrigore&ficcitate terreftri compofitionis eorum partes contrahuntur
&conftringuncur,quemadmodumiftis Lucifugis accidic ; quodfcilicccaftuofi
funcpropcerincernumignemfrigidicacisoperacionesnonnihilrecundecem: Ac-
quehic(ulphureuseorumfulgorocculcacus,cenebrofbs & liquidos fubftanriae
ipforumvaporesimpedir,quominus congelencur. Divina igicur voluncas.ie-
cundumpeccacieorumgradum,levioremiispcenam infligere volens, huncfe-
cundumpeilimorumDarmonumordineminhanc mundi parcem exulempro-
trufic,ubiccelum nccadeo percinacicer fievic frigore, necficcirate terreftri res
hetetogeneantafacile congregantur.propter Solisinperigacofuo exiftentispro-
pinquitatem , qui illicmundicentro magis appropinquat , quemadmodumin
hujus oppofito,iiij4ftggfuanempe,elevatur,&longius,iecundum Aftronomos,
aterradiftat. Hinc ln Septentrionali plaga nives indillolubiles & glacies perpe-
tU2,nomenillius partis mari tribuentes,ac violenti & terreftres flatus fpintu (uo
congelarivo,grandinem,pruinam,nivemglaciemque inducentes; qua: omnia
ficpenumeroacciditSpirituumLucifugorumhalituinmagna hominum belua-
rumquedetrimentaexcitari: Atqshxquidem veriflimadunc Sacana: hujuspla-
gaePnncipismirabilesoperariones. Ca:cera,quazCacomagisipfiusmirabiliavi-
dentur,pro fi&is & phancafticisimaginacionibus funt habenda , & pro Diaboli-
cis illufionibus forcicer explodenda. Alccra vero pars nive non ica abundans,nec
glaciecancopeceobduraca(undemariaejus qualibecanni cempeftace fiilcacur,)
ccli pari cum fede oppofica tenebrarum velo obducatur, ubique tamen flammas
& ignea meteora eru£tar ; unde Ttrradelfuo^oi Cofmographis appellatur; Hu-
jus igirur plaga; Dzmones frequentius,quam illi Boreales , conicrua fblent excl-
tare : unae Princeps eorum Meririm vocatur , id eft , Dasmon Meridianus , Spi-
ritusagftuans,Da;monturensinmeridie : Hunc Paulus ad Ephefios Principcm
poteltatis aeris vocat. Regkquoque vencum Auftralem ; Cujuslegiones,utte-
P j ftatur
n8 TRACTATVS I. LIB. IV.
ftaturC^r*f/;V^y^r/^,conitiuiis/iilminibus,&:fiilguribusfeieimmircertf, utfti- pra dichimeft; Undefit,ut hujufmodi tempeftatesin lllis partibus crebriofes farviant » quinetiam & aerem pravis vaporibus inficiunr,peftilentia , rcgritudini- busque aliis Epidemicis poptilum corripientes : Sed de liis alibi Copiofius difcur- remus.Suntquoque&intermedix Dafmonum legiones,qui plus miniisve dc* natura duorum extremorum participant.Nam Dasmones inter TropicumCan- cri & circulum polarem in ihfihitis prope locis reperiunrur,in locis frigidioribus &monciumcavernis delitefcentes : Inter hos locos montes Alpmi, Apenntm & JPyrf»^multorepletiotesjudicantur:quodiiideclariu?e^nicefcit,quiataru^llic incahtatorum &j veneficarummulticudo invenitur. Memini enim, me ex quo* dam boh£ fideiin HelfetiaJuferioriau.diVi{ie , omnem totius parochias cacervanij tamviros,quamfceminas, unico tantiim miniftro excepto , Cacomagije reoS compettos , & jure Chriftiano morte muldtatos fuiffe. Hi autem Daunones funtqitafi ex LucifugorUm genere , & natura: frigidiilimaj, ut ex confefliontf mulieris cujufdam,epra?di&ovico,judicesiftiuslocirecordahtur ; quippe qua£ fafla eft,fe cum Ioci illius Danilone coiviffe, atque in a£cu ejus frigidi tatem pror- fusintolerabilemperfenfifTe; SicetiamD£monesincermedii,ultraaequacorem verfus polum Aiirardticum habitantes , plus minusve de natura fpiricuum meri- dionalii participant , nifi quod quanto tropico Capricorni &: i£quinoc~Hali fuhc vicinioreSjtahtocalidiores&seftuofiores funtarftimandi ; Undeqitocidie fere corufcaciones,conicrUa&fulguraiispercipiuncur,quiillas parces adrare folenc praterire. Incerhoseciamnonnullifunc/y<W0/£f/;e quorum numero eft Dx- moh jlle,quem Madagafcarenfes pra: cimore culcil divino honoranc : Hujufmodi quoque Diaboio facrificia & preces offerunc Chinenfes , uc referunc peregrihato-» res,qui cum illis nationibus commerciumhabuerunr.
C A P U T VIII.
De amma <uariis appellatiombtui& mcertts Philo/opbomm njeterum optmombtu de ey.u ejfentta,
Nfima fpiritualium creacurarum (peciesAnima dicirur,qua- cenus vitam omnibus tnbuic. Uhde GencifiUm honhulh veh-
tum eam & fpiritum vocarunC; Dicitur etiam Animus,quatenus voluhtatem aliquam habet ; Ratio,quatenus direcle judicati Spiritusitidem,fpirationisrefpeflu;Senfus dehique,dum fentit, ut te(ia.tm /fidoriu lib.iycap.i^. Sedutplenius ab omnibhs ihtel- ligatur,qUidfitha:cultimaintelligehtiarumfpecies, quohiamvereres tum Grx- f,-,tum Arabes,tum Lattni Phtlofof /?/,quiinejusnacura: exploratione fudavcrunt, hon tam certas , quam di verfas & nutantes de ipfa fentetias protulerunt,idcircd eorum opiniones hocin loco primiim explicare opera: pretium exiftimamus. A- lii enim huc,nonnulli llluc, &c omhes in diverfas fehtentias diftracti varium de ea judiciumprotulerunt. P/i/pigiturdefinitanimamelfeeffentiaminfevivehtemj Anfloteles aftum corporis Phyfici organici , vitam habentis in potentia ; Zeno hu- merum feipfum movehtehi ; Xenocrates humerum in feipfb moventem ; Ariftoxe- nus nuffieri principium ; Pylhagords harmoniam & mclodia: concordiam, cUm quo Di/Wf/;«*,principium quatuor elementoru,afferens corpori , cum quo jun- girur,pulcherrimumeorumremperamentum&: harmoniam ; Hippnrchu* igheffi ieu vimigneam ; Heraclitm Pontictulucem ; Alitu ejufdem nominis fubftantia: ftel-
DE CREATVRIS COELI EMPYREI. uP
latcujufdamfcintillam ; Vcftaonitu ideam vocat,quatenuseft forma fpeciei ani- matae; 4flepiadesczmq\xxii chordam quandam fingit, pratftantem quinquefen- fibustiinclionTmifuarumcxpediendarumracultatem ; Hippocrates eam fpiritum lubtilem arbitratur,per univerf bs corporis meatus difperfum ; Democrates incer- tumfubtilem fpiritumcenfet , ex minutiflimis individuisque corpufculis , quae atomosvocat,infe concurrentibus & cohxrentibus : Tertullitnu* &c y^Avicenna animamitaab anima nafci autumant, ut corpus a fpermate procreatur , eamque itamultiplicari,utluxmultarumcandelarumabunolumine accenditur ; Thales Mikfiu* eam virtutem motivam cuj ufque rei appellat ; atque hinc illa ej us opinio derivatur,magnetemidebanimatumefle, quodferrilaminasadfetrahat ; Alc- jneon cam corporibus cccleftibus comparavit , quoniam res eft mobiliilima , imo femper mobilis ; exqua ejus difpofitione atternitatem ejus facihme , ait , pofle dif cerni; Parmenidts hanc ex terra & igne fa&am effe vulf, Epicuru* ex igne &c aere; Empedocles, &c Ericrates rem in corpore maxime valentem dicunt;y4/« denique eam cerebrum,*/» fanguinem,ut Cra/^,fentiunt; alii vaporem &: humorem cre- dunt ; cjuiaam eam f iibftantiam efle,omnino inficias eunt. Horum autem vete- rumPhilofbphorumaircrtiones,licetmagnaexpartegravifrime interfe difcre- parevideantur,alias tamen ahis veriratipropiusaccedere.imb etiamnonnullas cum lpfa veritate confentire,exinfra fcriptis manifefte declarabimus.
C A P U T IX.
lAmmaquid) fS de ejusproprietatibta.
* Ecundum Auguflini, Damafceni,ljidori, Bernardi,Remigii , Chal- b cidii, Phifofbphorhmque fere omnium , tam Gentilium,quam Chriftianorum fententias , anrma: naturam &c difpofitionem tH duplici modo explicari colligimus ; aut f cilicet per fe,hoc eft, acorpore feparata confideratur, autquatenuscorporicon- jungitur,illudq;informat. Ut igiturin fuapropria&libera ) difpofitioneaccipitur,defcribitur: \. Efle lux quxdamdivina A„r-mil ad primi exemplaris,hoc eft , ad lucis increatae imaginem condita , &c pulchritu- itbi,.c.yj dinequafiangelicaornata. II. Subftantia (piritualis, adivinis fontibus emanans, fimplex,indifIblubilis,immortalis,libera,incorporea,&invifibilis,quantitate,fi- h*m*fCj gura,ponderc,&colorecarens, III. lntellecluirationalu. IV. Spirttm intelleelua- Bemard. /»,rationis particeps,femper movens & ad beatitudinem per fe tendens. V. Mens Damajcg. deniquedfm»4,omniaintelligens,omnibusquefeafIimilans. Et inhac quidem '„je'^ defcnpnoneproprietates ejusadamuflim delineantur. Harum«»,!jeft,cogni-g«/2i». tionemilluminare : Undcinre/dlut.Theolog.trafl. i.part.i.por.i qu&ft. t.intellechis lux^xaxiocognofcendidicitur,quoniam cognitionisprincipiumeft aclrivum: Altera eft MicrocofmumajdDEUM fua. praefentia reducere , utprimo Genefees ha- betur ; Undeanimamlucemadlucisincreatximaginem creatam definivimus : Tertia ej us proprietas eft,ut,cum fubftantia fit puriflima , fimpliciffima , fpiritua- liifima, invifibilis , &c incorporea,communicationem cum intelligentiis habeat, &c,utcum]ambticho loquar, per harmonias eflentia; &c afiionum fuarum nonun- quam fe divinis conciliet : Quarta eft , quod,dum corpori includitur,moriiIIud nunquam"permittit;quiaeftipfavita,nec unquam mortis violentia perimitur; (quemadmodum optime loquitur Porphjriut.) Unde eam cum Sapientibusim- ^. mortalem &c indiflblubilem nominamus. Sed &c atia mfwpcr proprietate infigni-
tur,
lZo TRACTATVS I. LIB. IV.
tur,ut fcilicet fui femjjer remiminifcatur > &: nunquam lh('c non intelligat. Nihil enim tamnovit,quamid,quod fibipraefto eft, nec quicquam menti magis pra:ft6 eft,quamlpfafibi ; utteftatur Aurel.Ub.\o.&\^cap.\o. Atque hinc eft,quod eam intellec1iumrationalem&:fpiritumintellefiualemefledefinivimus , quia omnia a mente intelliguntur ; quae ab AuguJtino>quia. rcbus cuncHs fe alfimilat , omnium dicitur (imilitudo, Itb. de Anim. ejr/pir. vel quia rerum omnium fimilitudines in fe retinet,quas intelligere intendit; ciim omnis cognido per viam aillmilationis fit: Unde per fuameflentiam terra: ;per imaginationem, aqua; ; perrationem , aeri ; per intellectum firmamento aflimilatur : Sexta ejus proprietas fequitur , quae eft, f e cu n d u m Bernardum, ut fitRationisfbcia : Septima ef t , ut per fe ad beatitudinem tendat,quam /'tfr^wwdpfam vitam divinam appellat ; cujus rei contemplatio contemplatorem cum eo,quod contemplatur , in unum conflat , ut videre eft a- pudprardiclumautorem ; hinc eft , quod animam humanam beatitudinis parti- cipem,heredemq;falvationis lter;?tfr<jw vocavit. Nona &: ultima eius proprietas, quam ex prajdicta definitione obfervavimus , eft, ut femper &: indefinenter mo- ■»veatur ; Quare formam efle vivaciifimam , a&umque primarium certumeft; Unde a Piatone in P/Wr*numerusfeipfummovens vocatur^&Ta Xenocrate nume- rus in feipfo agens ;moveturenimanimain fuo fpiritu. Ex his igitur manifeftc apparet , primam prxdictarum proprietatem cum Hipparcbi , utrmfque HeracUtt & £p;f»riopinionibusconcurrere: Pertertiam PlatonU fapientia & AlcmeonU pro- funditas clariffime elucent : Cum nona denique Thaletu MileJii,AriJloxem &: Xeno- fr<*/# fententia: conveniunt.
Porroquatenusanimacorpori conjungitur,eatenus etiam cam bifariam defcripfimus ; aut refpe&u folius Microcofmi,vel quatenus ad beftias &: vegeta- biliarefertur. Ut autem cumfolius Microcofmi corpore conjungitur,Anima cum fuo vehiculo definitur,principium incorporeum , numerus proportionalis, rlato. &: actus primus corporibus noftris accommodatus,cuiuspradentiavivimus,ien- Dxmafce. timus,f ecundum locum movemus,ratione przditi iumus,intelligimus primum, Remim ^ ^o^^gmala^vc voluntatis capaces fumus. Ex qua ejus defcriptione qualclam Auguftin. ipfius proprietates circa corporis humani difpofitionem obfervavimus : qua- smeca. rum prima eft,ut fit principium, quatuor elementa in compofitione adeo apte & congruc conneclens , ut pulcherrimam iis temperiem , fuavemque harmoniam impertiatur : Secunaa eft,quod quatenus eft numerus proportionalis,poteftatem habct harmonico quodain confenfu corporis partes,ad vitaz , fenfus , motus &: a- ftionisrationcsre&e difponere : Et hujufmodi proportio in corpore humano humanamMuficamproducit,qua£ nihil aliud eft,quam concordia ; per quam animadiligitcorpus,corporisquepartes;Undenonmalefana fuit Pytbagor<eopi- nio, Animam melodia: efie concordantiam exiftimantis : Tertia,quod neceiTe fit, ut corpus.ubi hsec anima reperitur, vivat,fentiat,moveatur,&ratiocinetur; Quvrta , quod in fuo motu femper bona? malxve voluntatis capax eft ; Nam, quamviscorporelibera&r feparata nunquam fui meminifle,&:nimquamfein- telligercdefinat,utdicT:umeft,quatenus tamen rebus terrenis involvitur,quas per icnfus haurit.nonnuquam illud haud ita exa£te prxftare folet. Atq; hic qui- dcm lamblchi fententiam minime cenfemus repudiandam,qua docemur^paflio- . nes qualefcunqueanimaliumnon certe anima; illoruminefleded corpori iOjuod fiib anima certam qualitatem poffidet^qua agat &: patiatur: Wltinn ej us proprie- tas eft,quod univerfaliter corpus regit &: gubernat, fecundum Remigito^\mo- nem,nonaliter,quamnautanavem,veljuxtaC/>a/f?flW,quemadmodumaranea in telalux centro manens fiio motu totam tclam movere pcrcipitur,ficetiamin corde,quod centrum eft corporis , ipfa deliteicens , univerlam corporis molem movere folet. Creterum ut ad beltias rerertur cteatura h«ec fpiritualis , definiti o
ejus
DE CREATllRIS COELI EMPYREI. m
cjus,iis omnibuspariter ac hominibus convenit ; nifi quod illis intellectum &: ra« tionem non affert ; quippe quae fpecifica eft dirrerentia, homines a brutis diftin- guens,quseobJillorum defectum irrationalia dicuntur,unde per anima: hujus prsefentiam eodem modo cum homine vivunt,fentiunt , & localiter moventur; nihil vero intelligunt,fed fenfiiahter tantum res quafdam diftinguunt & cogno- fcunt. Similitet anima in vegetabilibus eodem modo definitur ,. quo in brutis; prseterquam quod iis fenfum non fuppediat. Quare , ut anima beftiasnonfa- cit rationis participes-,fic vegetabilia fenfus expertiarelinquit.Harc igitur animae defcriptio cuilibetanimalium fpeciei conVenit; quodfcilicet fit vis qusedam fen- fibilis,feufpiritusvivificanscorpus animatum , eiqitefenfum tribuens,quoco- gnofcit & difcernit materialia fenfibilia,hoc eft, formas corporeas rerum corpo- ralium tam prcfentium,quam abfentium,foris & intus. Ut autem tam animali- busingenerc,quamvegetabilibus competit, definitura Damafceno homil. 16. &c ipfoArtftotele; ellevisquaedamcorpori,corvitae,Vegetationem8£generationem. impertiens,hoc eft,virtus quxdam,feu actus primus, incorpore phyfico organi- co vivente,convertens alimentum in fubftantiam aliti , ut lpfum in fuo efle con - fervet,ad qitantitatem debitamprovehat,&fimileinfpeciegeneraretribuat;in quaquidemdefcriptionetresvegetativa? facultatis potentiae expnmuntur , ni- mimm nutrtre,<tugere,£>C gignere. Exhac itaque animai defcriptione multas alias proprietates colligere poffumus ; dequibus ciim prompte philofophantibus fine dilatatione innotefcant,hoc in loco dicere ftiperfedebimus.
gttjlum:
C A P U T X.
T>e anima mundt,Jeu njirtute divtna uhique in mundo dtjherjay
&pr<eapue in ejtu medto ,• unde amma medta
naturxdtatur.
Undum nonmodo animam & fpiritum habere affirmaruht Platonkt omnes, Pythagsrici, Orphem , Trifmegiftm , ArijloteUs, 7heo- phraftm.Avicenna; fed ctiam eum divina: mentis quodammodo participemjudicarunt, cum quibtis Marcm Mantltm ,&cFirgilim, ftmiliter Boethim &: AugureUm, Poe tx tam Gentiles , quam Chri- * ftianividenturconfentire ; Qu.orum prior in Ajlronomicis ad Au*
Hoc opm immenftconftrutlum corpore mundh
Vu amm& divina regit. Secundtis/ftf/o JEneidos:
Spiritm intus alit,totam^ ;nfufaper trtut
Mens agitat rnoUm. Tertius:
Tu triplicu mediam natur& cuntia moventent
ContietJu animam, tk. c . Quartits lib.x. Cbryjop.
Nonnu/It, quicquiddiffunditm undique cotlh
i^derafe ejr terras, ejr lati marmoris <zquor>
lntits a$i referunt anima, qua vivere ftiundi
Cuntta putant, ipfunt^hac mundum ducere vitam.
Afi animte quoniamniinon eft corporu expers,
i£_ Mundm
i22 TRACTATVS I. LIB. IV.
CMundut ut & mundipartes queque corpere con/lant,
Spiritut hos inter mediutfit, quem neque corpm
Aut animum dtcunt,fedeum quifilus utreque
Participans in idemfimulhdtc extrema reducat* Habct igitur mundus,habentcceli,habent ftelke, habent elementa ani^ mam ,cumquagenerantanimaminipfisinferioribus &mixtis ; quia , ut AugttreVT /S^argumentoutat^corporafunt perfe&a ; quorumperfeftionemabanimaquaj ciam provcnire necefle eft. Quid igitur dubii eft,mundum qtiafi vivere & mo- vere motu naturali.cum f it corpus nobiliffi.mum,&: per confequens animam ha- bere vivaciflimam , vitam motumque eifuggerentem cum fpiritu quodam pu- nflimo,quivehiculum eft &:medium , quoanimaad inferiora transfertur. Sed qualis lit ha:c mundi anima , quamvis in capitibus de forma univerfali & cceli Empyrei defcriptione fatisjampridem loquuti fimus,de eo tamen quid alii non- nullifcntiantjcumleviquodamnoftrxopinionis conta&u , hocinlocoparum- perexaminabimus. Eft igitur haec mundi anima fecuhdum nonnullos , eflentia „x qua;dam omnia replens,omnia ad centrum uique penetrans,omnia colligans at-j que connedtens,ut unam reddat totius mundi machinam , fitq; tanquam unuml rnonochordum tribus creaturarum genenbus reionaBS ,'unico flatu tantummo_-y d~6,&runica. vitaTln cujus quidem dennitionis particulis , tum veterum Philofo- phorum opiniones praedi£ta;,tum recentiorum optime depingutur ; ut in prardi- ttis anima: capitibuslatius declaratur. Secundumalios defcribituranimamun-^, . diefleyirtusDE i,& quafi ipfius natura: Deus , feu anima mCdia natura; , per guampEus in rnundo ubique efle , eumimplere ,moderari, jugiterquecon- iervare dicitur. Atquehazceftillayirtusdivina,quam Deus rebus creatisafli-^, due,deperennifonteSpiritusiuiliberaliterimpluit,quares omnes vivunt, fuf- tentantur,creicunt&: multipiicantur; quamquidem mundi animamin Solc praxipue collocari crediderunt. Quam plurimi enim Philoibphi corpusfblarc eximium luurrTfplendorem &: pulcritudinem inde accepiffe autumant ; nec quicquam in caclo efle referunt , quod magis lumine & clantate D E i fimili tudi- nempra;feferat;im6remquamlibet,inquantum luminis capax fuerit,tantum D e i fibi vendicare arbitrantur. Concludimus igitur hanc mundi animamefle xV> quaii lucispjdmo diecreataza&um &: ellentiam,fubmittentem iele ex ccelo Em- pyreo per cceli Cryftallini cribrum in irrferiora, &: feiplamquartodieinSole, tanquam in cceli aetherei centro &: corde congregantem , ac exinde circulariter ubiq; IhCc ejaculantem&: extendentem: qjiam quidemnaturamlucis formalem Au%ujtinut in lib delih. arbit. cujufquereiformamefle, &:animamhacrationear- guerevidetur. Dicit enim,lucem in corporibus primum tenere locum,qua; qui- demipfiuseftanimsedifpofitio. Praeterea in Hbro fuper Genefin adliteram; & alihi dTcitur,quod tantse fitlux nobilitatis , ut etiam corporalia,quantopluslucis par ticipant, tantonobiliora&: perfe&iora judicentur; ficutin elementis perfectc cetnitur.Nihilenimeftintotomundoea dignius,cum fitactusquidamfimplex, cunctaadfevivifico calore convertens,cun£tapermeans Entia,qualitateseo- rumvirtutesqueducensperomnia,acomnesdenique tenebras &: caligines dif- cutiens : Atque hinc eft,quod Sol propter fufe^claritatis excellentiam , tanquam Rex arthereus , &: Imperator mundi corporalis fceptrum ac gubernaculum te- nens,ineiusjnediocollocetur,fulgore fuper reliquas mundi creaturas eximia iUuftratus,vitam,fenfum,motum &: vegetationeminferioribus per radios fuos infpirans & kifundens.
CA-
t>L CREATllRlS COELI EMPYREI. 125
C A P U T XI.
Jguod amma intelletluatis, quamvis componatur,ficut & lAnvelimultii tamen ratiombm ab lis differat, f^ de amm<z immorfialitate.
P Ni m a m exmatcria &: forma componi omnes fere teftantur , tam ve^ tcrcs,quamrecenfioresPhilofophi:Sedhujuimodicompolitio cx ma- tLiiaprxjacentenonfit, qucmadmodum iiia generabilium&corru- ptibilium,(ed exnihflo > hoc eft,ex materia non prarexiftente j &: pef creationempioducl:a7exquaccelumEmpyreum,eiusq;creatura;,interquasani- mx numerantur,derivantur,utrf/fl/«7/.ttWgg. tratt .z.part. t.pdrt. ?. q. j.Iatius decla- fatur.fctquamviscadamiitanimarum&:angelorumcompofitio,has tamenduas crcaturasprgcceleftes^tpecie multis rationibus differre corn^emim eft , tum a Philofophis,tumabipiisquoq;Theologis,utw/»r^c?(?/r^/«habetur;quarum prtma eft,quiaformaereata,quant6eft nobilior,pef tantopluresgradus multi- plicaturfpecciiios;quodetiamc6rirmatj47wW/f/;«i,intelligentiasinquatuorgra- dusdiftinguens:Sedcreaturaintellectualis eft nobiliftima : Ergo plures habet fpecies ; ac per confequens, Angelus &: Anima non limt ej ufdem t peciei : Seiunda cft,quia diverfus eftmodus intelligendi;majorinAngelis,minorin animabus: Tfrta*,quia Animaaliquando eft difcurfiva, quatenusfciliceteitin corpore hu- mano ; Angelusveroiempcrcftintuitivus&r fine difcurfu : XXltima , quia Anima eft corpons perfeftrix ; Aiigelus vero nihil ad corporis adfert perfeetionem. Ex . quibus menifeftumelt , Anima eile lnterioremjntelligentiarum fpeciem~&: ho- minibus proximam,ac ad ipforum corpora gubernanda aptilfimam, immorta- lem tamen,&: poft corpons fui corruptionem perpetuo fuperftitem. Nam quam- visvirtusmetetia: compofita: naturaliter corruptibilisfit,&:teinporc fenefcat; Anima:tamenrationalis&:mentisoperatiotemporis progreflu minime confu - mitiu-,aut vetuftior redditur ; imojuvenefceremagisvidetur,&:minficaratione feflorefcere.Infenibusenimvigetfapientia,&:temporislapfuprudetia augecur. Prxterea,cumintelligerefit anima: operatio rationalis,acorpore non dcpen- dens,quia nullunl eam determinat corporis organon,certum eft , ipfam eflc in- corrupdbilem. Eftetiamincorruptibilis,qiiatenusbeatitudinemnaturaliterap- petit,ut ante dictum hnt ; qui appetitus naturalis non eft fruftraneus,quadoqui- dem Anima beatitudinem habere poteft ; Ubicunq; autem eft beatitudo , ibi efi: fecuritas ; ubi-fecuritas,ibiimmotalitas &: iricorruptibilitas» mrefol. Theol. tratt.i. fort.i.q.2. habetur» Inquibus certe rationibus videntuf autores nonnunquam Mentem tclligere,aliquando fpiritum rationalem , quatenus beatitudinem ap- pctitjnonraroetiammentem fimul cum fpiritu ex quibus fit animasrationalis copofiitio. Concludimus igitur prxter rationes pra:dieT:as , animam proprer fua: compofitionis rationem mcorruptibilem elie ; quia nulla contrana ad compoli-"^ tionem ejus concurrunt,cum f piritus,qui elt quafi anima: materia,aereus fit;mes vero ignea,quae eft forma compofiti ;eftenimdefpiritualilucisfubftantia : Ciim vero aer &: ignis amiciifimi exiftant,&i unumfit quafi pabulum alterius, altcrurn vero tanquam vita &: anima fuo nutrimento,matrimonio naturali quaii vinculis perpetuisfimulcopulantur,&:nonaliterinter feagunt ac patiuntur,fine unius aut alterius deftru£tione,quam vir &: muher fimul coeuntes : Praterea multitu- doformselucidxade6materia:fpiritualisappetitumexplevit,utnovamformam minimedefideret;feditaformaliseftinfuafubftantia, ut ipfum etiam craflum Microcofmi corpufculum ex terra &: luto confe&um divinittis infor- mafle Sapientes fcripferint.
Q_ t LIBEK,
H4
?*&:?*&&&&&&& iMlAMlMllAMAkMM
LIBER QUINTUS.
T>€ Creaturis ccelt xtherei,
Contcntaliiijus libri.
{vpirittt , nec nimis fpuTo , nec nimis te- nui,dequocap.i.
autemfuntex LuceJecudaria,Sole cxccpto, dc qua. c.<$. rStelI<tjix<t,de quibus cap.3»
iiurtantfia iu:t a.ifJtfti t
tria funt obfervan- -iDifferentiafxxnta^ SplaneU, de quibus fA~4/»™,cap.io. da,fcilicet. ' aut < cap,9 In his /ra l
notantur , fcili- <f*fl<«»tu3cap.iz. t ceteorum [^c.^^;
Modutretentionitcujtulibetinfaolocoydc quo cap.4.
In creaturU cteli £therei
CA-
'*;
M^B^iM^&^^m^
C A P U T I.
^De corporis Jiellarts fubjlanttajiattira & difyojittone.
Mn e s fere Philofophi in hoc conveniunt , corpora ftellaria efle ex propria medii cceli fubftantia : Et Arifioteles quoquein^rtf decalo vult,quod ftellarfint demateriacceli,in quoponuntur: Nosautcmcum illis non penitus confentientes, corpus folare exmole tencbrofae ccelofuperiorede pulfaderivatumcfledi- cimuSjUt infrafuoloco declarabimus. Quod autem ad cgete- rarumftellarum conftitutionem attinet,necelfe eft,ut aliq uid deniitatis &: opa- citatis corpori ftellari inlit,cuj us ptarfentia vifibile reddatur; qua: tamen in tenui ca:h 1 ubf tanria minime quidem reperiri poterit. Atque hoc eft, quodin Optica fcientiaperitioresvoluerunt. 2V*w,inquit Algazelde naturafpeculi, quodfteU<t orbispars nulia vftv£potenti& objecJaJumin/Jve SoUs receptiva ejr retentivafit ,prnter ejus fartemdenfiorern, quam ipfamftellam appe Ramut ,reddens rationem quta orbis ejustn ahUpartibu4,citmfit rarior lumine verfits ipfum projeclo , non fit lucidm , hoceft,non illu- minatur ,quoniam colori non Jitbjicitur , eyper con/equens non eft vifbilis. Dicitenim Hatten.lib.i.deaJpeclibu4,illudvifibilenoneJJe,quodcoloreninonhabet,quonUm,mc\\iit i\\c,resviftbdisnon eft ,nfifecundum lucemin re vifa, lux autem vifiltlis caloratum tan- tumoccupat. Prxtereadid:usH4//«z.aliametiamrationemdat, curtenujorfphar- xx pars non vidcatur ; fcilicet quia necefje eft , ui res vfaftt refiftens vfut , nempe , ut nonlitineaperfpicuitas,autfiiit,ut tameniit multo fpillior perfpicuirate aeris mediiintervifum<St remvifim;fedtaleedamfubjecT:umnonpoteftefre,nificu4Ti coloreautejusfimili. Exhis igitur certum eft,corpus quodammodo opacum &rcoloratumrequiriad lucis radios recipiendos &c tetinendos;cujiifmodi efle nonpotuittenuiorccelimediimateria,quatenusfecundo die creata erat,pro- pternimiamejusper(picuitatcm:quinpotius,poftSolis in cccli corde pofitio- nem quarta die fa&am, natura Solis concurrebat ad cseterarum ftellarumo- mnium erraticarum conftitutionem ; Partes enim cceliinfimi f ubtiliores furfum adfe attrahebat,easque cum cceli medii fubftantia conjungebat,corporaque carterorum Planetarum fitu difterentium corrogabat, quemadmodum paulo inferiiisdocebimus. Sedquia qua;dam materia aptior eftalia ad lucem fufci- piendam,qi!acrendumputamus,qualemfubftantiamnatura potiflir umfelege- rit,quafi magisidoneam ad corpora ftellaria conftituenda. Ur autem ad loci naturam & mfpofitionem,ubiincluduntur,inclinent,necefle eft ; unde ab omni fordc terreftri & opacitate (exigua quadam obf curitate excepta, quae nimiam e- jusperfpicuitatem retundat)immunis efle debet. O^uamvis igitur corpusfo- lare ex mareria umbrse terreftris fpiriruali quodammodo confletur , opus tamen eft,ut illa formam fuam putridam elementaremque exuat , quo novamccele- ftemque melius &rfaciliiis induat. Videmus enim Itgna ^«m^^quorummajq^ rempartemaerem feu fpiritum efle per eorumin aquis fupernatationemcon- ftat,luceminv:fibiliter per aerem difperfam fibi nocTurno tempore attrahere, acJiavidiflimodefideriocapcrenturfQtmamlucidamfulcipiendi;quodquidem
Q 3 priuf.
i«2 TRACTATUS. I. LIB.V.
>,i iiifquam putredine ifta fuerunt arTe(Sta,nullo modo prxftare potucrunt. Sirni- liter/^MWwquorundam pifciumhocidemfaciunt ; nampropter fuam hiimidH tatemfacile aeris caloreputrefcentemviquadam magnetica luceminvidbilent reddunt manifeftam. Sunt ctiam & alia corpora , qux propter completam fubftantia: perfe&ionem folares radios naturaliter, & quidemgradatimad fe attrahunt , attradosque firmitet retinent. Nam fecunditm meritum marerid , ut inquit Plato, daturforma.cum forma agat fecundiim difpofitionem materiae. Hu - judnodi igitur ipeciei funt Aurum &C, Carbuncului. Suntetiamadhuc nonnulla a- lia corpora,quse,licetperfe&a nonfint, fpiritum tamen quendamin fehabent, corpori Qmnta: eflentia:,propter difpofitionisfua: puritatem,itapropinquam, utnodefplendefcerepercipianturiCujulmodieftillaC/ffg^Ztparstotumiuum
corpusvermiculatumintenebris vifibile redderrs. Reperiuntur & alia corpo,
ra,quaequamvisperfpicuafint,radiostamenfolares evidenter attrahere folenr?
ita ut deforma Cryftallina ad Rubini fimilitudinem tranfeant ; qualemego ipfe
humoremfpiritualem excorpore quodamnobilillimo extraxi,cjusqueinSole
miramtranfmutionem obfervavi ; imo memini me vidilTe,illum fpiritum pro-
prercalorem fimmnaturalem,afoleacquifitum,perfe,cumfuatin&uranovircr
.ft'r|i //./ ad'umpta,in caput alembici more Rubini fulgentifTimi abfque ulla ignis ele-
nricixl^^' ' ' "entai'is violentiaafcendifle. Sed,utvere fatear, poftingreflum lucis folaris in
/ ' ", • t/. «^ f eum Spiritum,feu potius concubitum maris cum fcemina , aliquantulo fpiffior bc
L /g' opaciorreddituserat:Undeeorumpatetignorantia,quifolislumenmereacci-
Z dens efle opinati funt,& non omnino materiale.
Sedutadhucpropinquius adrem accedamus,&uttribus quafi gradibus admediicceli fummitatem afcendamus,primumde meteoro ,quod ftellam ca- dentem vocant ; fecundo de Ccw«rfmateria,ultimo de vi&La£lt& f eu Gaiaxix fub- ftantia & conftitutione paucis agemus.
Ipfeautemaliquandonodurno tempore & ccelo fereno per campos ob- ambulans,ftellam meteoron juxta m<E cadentem confpexi , e)us fiibftantiam vigi- lantiindagatione tandeminveni,,rhanibus contre<5tavi,in craftinum refervnvi ; ipfam vero fequenti aurora dihgenter refpiciens ,evifcofaadmodum & lubrica fubftantia compadam efle^ & morcfpermatisranarum confiftentiam fiiam ha - buifle qbfgrvavi. Ej us enimmateriafubalbida&obfcuromodo perfpicuaerat, multis minutiflimis maculis obfcuris infeda^ Procul dubio igitur hujus fub- ■ ftantiaexvaporeterreftremfpiritumincludente fafla eranqua: uon accenfa, utnonnulIivolunt;fedmorefpeculi radiorum ltellarium claritatem recipiens,
licut ltellaz radiorumTticis cceli fpiritualis &: claritatis folaris, Veram ftellSnatu- ralis efhgiem ejusque claritatemreprasientabat : & fine dubiomacula: illas , quce inejusperfpicuitatenebuIofaincludebantur,matcriam illam tranfparentem a- ptiotemreddebant,adlucis radiosin fuam materiam fufcipiendos;imd,nifal- lor,locoliciniorumfunthumoridiaphano,nonalitereilumenpra:bentes,quam licinia illalampadis oleo fiammam. Nam & hocidemin luna: fubftantia vi.de- ripotcft;incu)us corpore partes denfiores & obfcuriores etiam oculis noftm apparent,at boris alicujus ramulisnon multum diflimiles.
Anmultumabhoc diftert illud,quod Philofophide ComeU fubftantia&: conftitutionemnarrant ? dicen tes, Cometam effeexhalationemfubttlem noni» flamma- tam,fed lucentemex lumine folis ejr aflroruminipfo incorporato ; quam quidem exhala- tionem chcuntin vifceribus terrg generari,maxime cum pori per frigus conftrin- guntur,egredi vero,cUm pori prsedi&a a calore refolvuntur & aperiuntur.
Quid denique dicuntPhyfici de via i\\a.lafieam cceli medii convexitate per pedcs Geminorum & Sigittarii principium protenfa , quam Galaxtam nominat? Qjux cceli pars , li ita rcnuis foret & perfpicua,ut cajtera: ejus partcs, per rationes
pracdidas
DE CREATURIS COELI iETHEREL n7 '
pratdidtasomnindcumillisefletinvifibilis. Similiter, fiviahxcalba adeo fpif- (aefl~et,accorporaftellarumfixarumjuxtaeampofitarum,proculdubioper to- tam f uam fubftantiam non minus quam aliqua ftellarum pra:dictarum elucereu Manifeftum igitur eft , Gaiaxiam hanc dimenf lonem &: opacitatem mediamha^ bere,inter corpusiplins cceli cryftallini , &c ftellarum in concava ejufdcm fiiper- ficiefixatarumiUndefatis vifibilis,coloratT&7mediocriter fucida eft\ Atque hincobfervandumeft,quod,quoiv,agisftellarecorpus ad perfpicuitatem ver^ git,eo obfcurius eft , &: miniis lucidum, id quod manifeitum eft in ftellis fixls quinta' magnitudinis , qua; ideo ob earum obfcuritatem , a nimia perfpicuitate provenientena , nebula; dicuntur ; non enim multo funt denfiores quam Galaxia ; qiiareilla^claritatenonmukumexcelhint. Ex his igitur ratio in promptu eft t cur alise f tella: fixaz aliis lucidiores exiftanr. Concludimus itaque eandem elfe g ma.tcriam fletttcadentu fpecie,qua: Comet£,&c eandem Cometa,qux Gilaxidt,&c ean- demGalaxu,c\ux ftellarum tam ftxarum quam erraticarum , omnemque ipfarum difterentiam a denfitate^perfpicuitate , &: puritate majori minorive defumptam effe; quasquidemmateriarumvarietates,a majon aut minori tormae portione elfluxme/upra &:fa:piusinculcavimus,
C A P U T II.
^uod corporaftel/aria nonjint cormpttbtlia>
Uamvis qujelibet hujus mundi fubftantia tam vifibilis qUarti invifibilisex materia prima in aclum jam deducta oriatur, quai infuanatura aptaeft, ut formam appetat, atque hanc ob cau- famfemper mutabilis &: corruptibilis fit,ubiformailla debihor reperitur ; Siquando tamen in locum aliquem pervenefit,ubi formam ad fuum appetitum explendum fiirficientem invene- rit,tum(erte£ quiefcit,hoc eft, ulteriiis non appetit. Res ehim quaelibet natura- lisinclinationem habet adperfectionem , in quaappetitus ejus finis eft , &: com- plementum. Atverof ciim omnisperfectionismenfurainlucis formalis eflen- tia confiftat,materia in ej us amplexu gaudet, &: in ccelum quafi rapitur ; nam nifi fitin ccelo materia , appetitus haud quaquam completur. Hinc , inquam , eft, quodlicetftellarum corpora,imo &: univerfi cceli fubftantia , perfecorruptibi- liafint aeftimanda , quoniam de univer-fali hyke fubftantia tenebrofa efforma- bantur,&:lucispra£fentiainactumerant reducta ; nihilominus propter forma* proportionalisprxfentiam,cumduxfintlucis partes , &totidem materiat,ne- cefleeft , ut fubftantix illius fpiffitudo in fuo appetitu compleatur &: perfecta reddatur. Quemadmodumetiam , ubi forma* proportio materiam fuperatj plufquamperrectio&fpiritualitas efle dicitur ; cujufmodifubftantiaultra con- vexam cceli aetherei fuperficiem reperitur. Hinc igitur mahifeftumeft , quod tamformamediicceli,luxfecundariadi(^a,quamillaco^lifi3iritualis,qualefcuri- quefubftantiasin regionibus fuis repertas,a putredine &: corruptionis injuriis vendicet,easfemperineodemftatuconfervans, perpetuasquefecundumnatu- tx leges efficiens ; quamvis necefie fit, cuj ufque rei continuationem a fempiter- naDEivoluntatedependere,utpotecujusfoliusimperiQ - & difpoiitioni res quadibet
fubjiciuntur,
CA-
128
TRACTATVS I. LIB. V.
C A P U T
III.
JQuod ^veriftmilefit^fiellasfixasfecundo creationis dtefaSlas effe ;
De earum ormnejoco, & drver/itate,tam mmagm-
tudme quam mfflendore.
N fuperioribus demonftratum eft , lucem prima die creatam ef« fe,qux concavam cceli fiipremi fuperficiem univerfam reple- bat ; Atque hoc modo feparata erat lux fupremam regionem in-
, , ^^§f habitans , quam primariam appellavimus , a tenebris , quas illa ^^^J^^E Ulxmpartibus inferionbus infpiffavit, illasnempetenebrasre- ^a=MwJ» giohis fupcrions fua prxfentia & aclione verfus inferiora , & centrum totius depellendo ; unde dies j am primus,id eft , pnma lux ccelum Em- pyrcum occupavit,&: nox,hoc eft,tenebras omne illud fpatium, inter hujus cceli bafirri & centrum totius lnterpofitum. Deiiide cum lux in fuo ccelo fpirituali jam firmata acluofiffima efTet,& nunquam quiefcens,vi fuain contrariUm,nem- pematefiamtenebrofaminfraccelifupremi bafim detrufam, fecundo die acu- tiflime agebat,eam a fuis terminis tanquam maximum adverfarium deorfum hoftiliter depellendosPartes igitur innumerabileslucis hujus pximaiix cceli cry- ftallihidiaphragmapenetraverunt, tenebrarum media: regionis quietem per- turbando ; qua* quidem tenebra; , quamvis radiorum lucidorum mvafionibus valide fatis refiftebant,deorfum tamen paulatim obliqua revoludone ufquead inferioris cceli concavitatem,cum cujus tenebris etiamjungebaritur j defcende- re compellebantur ; Unde mafla tenebrarum regionis lnfimx valde I pifTa,grofia &opacareddebaturj quoniamcxtdtorumccelorum tenebrat cura iis commi- fcebantur. Atqueitaf«cundodie,dieseratin utraque regione fuperiori , quae jamcoelidicuntur;noxverdinfimampofridebatluceilla,quamfecundafiamvo- cavimus,utpote a primaria immediate derivatam, totam coeli medii concavita - tcmreplente ; unde & regionis ejus fubftantia xther dicitur. Hujns denique regions luce fecundaria j am illuminatse radii nonnulii,nempe tertia ej us pars , in infimam regiohem adhuc inf ormatam tcr tio die penetrantes, omnes ej us vapo- res fuligihofbs, imo & nigerrimos , circa machiha: univerfie centrum , afliftence etiamelementoignis,accelorummotu,radiorumqueinflexioneaccidehtaliter proVeniehte,reverberaverunt,quiibivirtutefrigoris, qfiodmateria infe conti- het,inmaftamduramfuerunt conftricti. Jam igitur maghum oriri poteft du- biuin;quibusmediisccelumilluda;thereumfecuhdodie,ccelumveroinfimum tertioilluminatumfit,cumfupra , lucemperfeinVifibilemefTe , &tam nobisin hocccelo3quaminccelomedio, utpoteincujusqualibetparte copioseeamad- effealibi declaraVimus } etiam no&urno tempote aburidare dixerimus , & ta- men nullo modo oculis apparere. Ut igitur diftinctio fiat tehebrarum a luce , hccefte eft , ut obje&um vifiis tam pnvativum , quam pofitivumrequiratur; quodquideminrebusinvifibilibushabcrinon poteft ; quare necefle eft,utlux ilhmvifibilisvifibiliterproducatur ; quod ut fiat,corporaqua:dam,tanquamor- gana&fpeculapolita, formarainviiibiliterirtraedioicufpiritu communi deli- teicentemmanifeftantia,requirendafunt;quorumfubftanna>5pca&naturalitet' difpohta efle debetad radiorum lucidorum occulte dehtefcentium multitudi- nem fimul congregandam & multiplicandam , cujufmodi funt illa fyderum& aftrorum,utcapitehujus hbri primo explicavimus. Ciim autem in ccelo mc-
dic
DE CREATVRIS COELI iETHEREI. 120
dio,poftejusregionisafuaforde tenebrofa mundificationem,nullatalia , pras- ter llla ftellarum,propter cajterarum partium tenuitatem, inveniantur corpora, necefle eft,ut corpora aliqna ftellaria fint organa & inftrumenta illa,per qua: lux illa fecundaria fibi ipfi tantum lucida , vifibiliter (eCe carteris quoque mundi fub- ftantiisilluminandisoftendat. Quarenonalienumaveritatevidetur,ftellasfi- xasfecundodieantecompletam cceli artherei creationem fa&as efle , ciim fine Kis diem vifibilem in hoc ccelo apparere rationi conientaneum non videatiir. Sunt enim tanquam ubera,perquazNectar divinum, AmbToiiaiupercceleltis, ieulac luminofum , quafi a mammilla luce replctiifima in inferiora lmpluuntur, & mundi Filius,quem Solem feu Phcebum appellant, poft fuam nativitatem nu- tritur & lactatur. Prxparatur enim hujufmodi lac ccelefte in cceli fuperioris mammillis,tumentq ; ej us ubera ante Solis partum,non aliter quam foeminarum mammillar antequam pariunt.
Sed hic obj iciet aliquis , haudita necejfarium fuiffe , ut luxficundo ejr tertio die vi- fibUtter appareat ,ficfu>.drmfenfibtlia nondum effent creata i Huic , criplici modo refpon- derepoflumus; Primitm, quoddiesanocte diftingui non pofi"et,necluxatene- bris,finelucisvifibiIimanifeftatione ; Secundo , quia lumen ccelefte vifibihter& f.uiibiliteradtenebrarumexpulfionemverfuscentrumdefcendebat,&adplan- tarume terra exurgentium vegetationem,cumadearumeflentiamtriarequi- ranturjumen, calor,& influentia; Tertib & ultimo,quod Sol,vel ante animalium productionem vifibiliter apparuerit in ccelo , ac per confequens non fit necefla- rium,fenfumaliquemadreivifibilitatemrequirere. Exquibus manifeftumeft» lucem manifeftam & vifibilem fuifle ante animalium videntium creationem. Necvero fufrecerit hujufmodi incredulis , aflerere , iacras Moyjis Scripturas huic opinioni contrarias efle,in quibus reperitur , Deum duoluminariamagxaquartodit fe(ij]e,cateras^etiamf}el!as eodemdte faclas fuijfe. Hic enim verifimile eft , Antifti- tem illum Sacrum caeteros Planetas feu ftellas erraticas intellexifle , cum imme- diate antea de duobus principalioribus mentionem fecerir. Hoc etiam Trtfme- giflus verir\ca.rcvidct\xt inCiio fermone Jacro , ubi dicit , quod,ciim conturbata ejfento- mnia, leviajpiritu igneo adjuferiores regiones veherentur , ejr continuo coelum emicaretfe- ptemincirculu ;exquibusmanifeftumerat,feptem Planctas poit ignis afcenfiim ihfupremamregionemimmediate tactosefle ; decazteris autemftellismentio- nemnullamtacit. Pra:tereairregularisefletordo , utipfodieconditi cceli Em- pyreiejus etiam creatura» crearentur , atque fimiliter in terraz creatione,ejus quoquecreaturxnonnullxprovenirentjfiincceli medii creatione nullis crea- turisilludinhabitandumeademdietribueretur.
Atfortaflealiquisdemodoconflandi hujufmodi ftellarum molem addu- bitzvcrit; quaCc&icetviaaut ex quojubjefto corpora eorum produci fotuerint , ejrineum locum,quifirmamentnm dicitur fecundo dte fUvart ibique fixe quaftinh&rere; Similiter, qua ratione ita luminis diverfitate corporu^ magnitudine diffwguantur ? Cui ut in o- mnbusprobabiliter& philoiophice refpondeam,fciendum,quod lmmediate poft lucis penetrationem per fpharrse cryftallinae diaphragma , tanquam per cri- bru v.,maximusconfhctusoriebatur inter lucis radios atque umbra: tenebrofic nvateriamibiinventam,tumpropter actiones fubftantiae umus,&ftupiditatem ■" &coactumalteriusmotum,tumetiam ob ipfarum qualitates contrarias