ऋग्वेदसंहिता अरय प्रथमं मरडलम् प्रथमोऽष्टकः प्रथमोऽध्यायः १९ वगाः (१-३७) प्रथमोऽनुवाकः सूक्तानि १-३।
(१) प्रथमं सूक्तम् (१-€) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । म्रभिर्देवता । गायत्री छन्दः हरिः ॐ
स्रगनिमीकटे परोहतं य॒ज्ञस्य॑ देवमृत्विज॑म् । होतारं रत्रघात॑मम् ९ स्र्िः पूर्वेभिर्पषिभि रीड्यो नूत॑नैरुत । स देवाँ एह व॑त्तति र स्रयिनां रयिम॑श्नवत् पोषमेव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ३ ग्रग्रे यं यज्ञम॑ध्वरं विश्वतः परिभूरसि । स इद् देवेष गच्छति ४ ग्रयिर्होतां कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः । देवो देवेभिरा ग॑मत् यदङ्ग दाशषे त्व मग्र भद्रं करिष्यसि । तवेत् तत् सत्यमङ्किरः £ उर्पं त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धिया वयम् । नमो भरन्त एम॑सि ७ राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमानंस्वे दम फ स न॑ः पितेव सूनवेऽगर सूपायनो भ॑व । सच॑स्वा नः स्वस्तय €
(२) दवितीयं सूक्तम् (१-€) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । (१-३) ग्राद्यतृचस्य वायुः (४-६) द्वितीयतृचस्येन्द्रवायू (७-€) तृतीयतृचस्य च मित्रावरुणौ देवताः । गायत्री छन्दः
वायवा यांहि दर्शते मे सोमा श्ररंकृताः । तेषां पाहि श्रुधी हव॑म् १ वाय॑ उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छ जरितारः । स॒तसौमा अहर्विदः २ वायो तवं प्रपृञ्च॒ती घेनां जिगाति दाशषै । उरूची सोम॑पीतये ३ इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरा ग॑तम् । इन्द॑वो वामुशन्ति हि ४ वायविन्द्र॑च चेतथः सुतानां बाजिनीवस् । तावा यातमुप द्रवत् वाय॒विन्द्र॑श्च सुन्वत जरा यांतमप॑ निष्कृतम् । मच्त्विश्त्था धिया न॑रा ६ पित्रं हवे पृतद॑त्तं वशूणं च रिशादसम् । धिय॑ घृताचीं साध॑न्ता ७
[४५५५५.6164161.01] 2806 1
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
त्तेन मित्रावरुणा वृतावृधावृतस्पशणा । क्रतं बृहन्तमाशाथे ८ कवी नो मित्रावरूणा तुविजाता उरुत्तयां । दक्तं दधाते स्रपस॑म् €
(३) तृतीयं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । (१-३) स्राद्यतृचस्याश्चिनौ (४-६) द्वितीयतृचस्येन्द्रः (७-६€) त॒तीयत॒चस्य विश्च देवाः (१०-१२) चतुर्थत॒चस्य च सरस्वती देवताः । गायत्री छन्दः ग्रधिना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शभ॑स्पती । पुरुभुजा चनस्यतम् १ ग्रधिना परूदंससा नरा शवीरया धिया । धिष्एया वन॑तं गिरः २ दस्रा युवाकवः सुता नास॑त्या वृक्तव॑र्हिषः । ग्रा यातं रुद्रवर्तनी ३ इन्द्रा यांहि चित्रभानो सुता मे त्वायवः । श्ररवीभिस्तनां पृतास॑ः ४ इन्द्रा यंहि धियेषितो विध्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्मणि वाघतः इन्द्रा याहि तूत॑जान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते द॑धिष्व न॒श्चन॑ः & स्रोमांसश्र्षणीधघृतो विश्च देवास ्रा ग॑त । दाश्वांसो दाशष॑ः सुतम् ७ विश्च देवासो ञ्रपुर॑ः सुतमा ग॑न्त तूर्णयः । उस्रा ईव स्वस॑राणि ८ विश्वै देवासो स्रखिध एहिमायासो द्रहः । मेध जषन्त वह॑यः € पावका नः सर॑स्वती वाज॑भिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्ट धियावसुः ९० चोयित्री सूनृतानां चेत॑न्ती सुमतीनाम् । यज्ञं द॑घे सर॑स्वती १९१ म॒हो स्र्खः सर॑स्वती प्र चैतयति केतनां । धियो विश्वा वि राजति ९२ द्वितीयोऽनुवाकः २
| सर् ट -\9 |
(४) चतुर्थं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः
सुरूपकृलुमूतयं सुदुघ।मिव गोदुहे । जुहूमसि द्यविद्यवि ९ उप॑नः सवना ग॑हि सोम॑स्य सोमपाः पिब । गोदा इद् रेवतो मद॑ः २ ग्रथां ते अन्तमानां विद्याम स॒मतीनाम् । मानो ग्रति ख्य ग्रा ग॑हि ३ परेहि विग्रमस्तत मिन्द्रं पच्छा विपश्चितम् । यस्ते सखिभ्य ्रा वर॑म् ४ उत ब्रुवन्तु नो निदो निरन्यतश्चिदारत । दधाना इन्द्र इद् दुव॑ः
[४५५५५.6164161.01] 206 2
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
उत नः सुभगां ्ररि वचियंर्दस्म कृष्टयः । स्यामेदिन्द्रस्य शर्मणि ६ एमाशुमाशवे भर यज्ञघ्रिय॑ नृमाद॑नम् । पतयन् म॑न्द् यत्स॑खम् ७ सरस्य पीत्वा श॑तक्रतो घनो वृत्राणामभवः । प्रावो वाज॑षु वाजिन॑म् 5 तं त्वा वाज॑ष वाजिनं वाजयामः शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातय € यो रायोरंवनिर्महान्त् संपारः सन्वतः सखा । तस्मा इन्द्राय गायत १०
(५५) पञ्चमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः
्रात्वेतानि षीदते नरममभि प्रगायत । सखायः स्तोम॑वाहसः ९ पुरूतमं पुरूणा मीशानं वार्याणाम् । इन्द्रं सोमे सचां सते २ सघांनोयोग स्रा भ॑व॒त् स राये स पुर॑ध्याम् । गमद्राज॑भिरासन॑ः ३ यस्य॑ संस्थे न वृरावते हरी समत्स॒ शत्र॑वः । तस्मा इन्द्राय गायत ४ स॒तपान्नै सुता इमे श॒च॑यो यन्ति वीतय । सोमासो दध्याशिरः % त्वं स॒तस्य॑ पीतय स॒द्यो वृद्धो म्र॑जायथाः । इन्द्र ज्यैष्ठयांय सुक्रतो £ स्रा त्वां विशन्त्वाशवः सोमांस इन्द्र गिर्वणः । शं तै सन्तु प्रचैतसे ७ त्वां स्तोमां अवीवृधन् त्वामुक्था श॑तक्रतो । त्वां वर्धन्तु नो गिर॑ः प ग्रत्तितोतिः सनेदिमं वाजमिन्द्रः सहस्िण॑म् । यस्मिन् विश्वानि पौँस्यां € मानो मतां ग्रमि द्रुहन् तनूनामिन्द्र गिर्वणः । ईशानो यवया व॒धम् १०
(६) षष्ठं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । (१-३, १०) ग्राद्यानां तिसृणां द शम्याश्चन्द्रः (४-€) चतु्थीतः षरणां मरुतः, तत्रापि (ॐ, ७) पञ्चमीसप्तम्योश्चन्द्रो देवताः । गायत्री छन्दः युञ्जन्ति ब्रध्म॑रुषं चर॑न्तं परि तस्थुषः । रोच॑न्ते रोचना दिवि १ युञ्ञन्त्य॑स्य काम्या हरी विप॑न्सा रथ॑ । शोणं धृष्णू नृवाहसा २ केतं कृरवत्रकेतवे पेशो मर्या अ्रपेशस । समुषद्धिरजायथाः ३ ्रादहं स्वधामन पन॑र्गर्भत्वमेरिरे । दाना नाम॑ य॒ज्ञिय॑म् ४ वी्ठ चिंदारुजलुभि र्गहां चिदिन्द्र वहिभिः । अरविन्द उस्िया रन देवयन्तो यथां मति मच्छां विदद्रसुं गिरः । म॒हाम॑नूषत श्रुतम् &
[४५५५५.6164161.01] 206 3
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
इन्द्र॑ण सं हि दृ च्त॑से संजग्मानो अविंभ्युषा । मन्द् समानवर्चसा ७ स्रनवद्यरभिद्यभिः र्मः सहस्वदर्चति । गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ८
सरतः परिज्मा ग॑हि दिवो वां रोचनादधि । सम॑स्मिचरञ्जते गिरः € इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि । इन्द्र॑ महो वा रज॑सः ९०
(७) सप्तमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः इन्द्रमिद्वाथिनौ बृह दिन्द्रमर्कैभिरर्किंणंः । इन्द्रं वाणीरनूषत १ इन्द्र इद्धर्योः सचा संमिश्ल श्रा व॑चोयुजां । इन्द्रौ व॒जी हिररयय॑ः २ इन्द्रौ दीर्घाय चक्त॑स ग्रा सूर्य रोहयद् दिवि । वि गोभिरद्विमेरयत् ३ इन्द्र वाजेषु नोऽव सहस्ंप्रधनेषु च । उग्र उग्राभिरूतिभिः ४ इन्द्र॑ वयं म॑हाघन इन्द्रमर्भे हवामहे । युजं वुत्रेषु वजिण॑म् सनौ वृषच्रमं चरु सत्रंदाव॒च्रपां वृधि । ्रस्मभ्यमध्रतिष्कतः & तञ्रेत॑ञ्चे य उत्तरे स्तोमा इन्द्र॑स्य वजिण॑ः । न विन्धे रस्य स॒ष्टतिम् ७ वृषां यूथेव वंसगः कृष्टीरियर्त्योजसा । ईजानो ्रप्रतिष्कतः ए य एकश्चर्षणीनां वसनामिरज्यतिं । इन्द्रः पञ्च स्तितीनाम् € इन्द्र॑ वो विश्वतस्परि हवामहे ज्नैभ्यः । अ्रस्माकमस्तु केवलः १० तृतीयोऽनुवाकः ३ ॥ । सू० ८-११।
(८) ग्रष्टमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः एन्द्र॑ सानसिं रयिं सजित्वानं सदासहम् । वर्षिंष्ठमूतय भर १ नि येन॑ मुष्टिहत्यया नि वृत्रा रुणधामहै । त्वोतासो न्यव॑ता २ इन्द्र त्वोतांस आ व॒यं वजं घना द॑दीमहि । जयम् सं युधि स्प्रध॑ः ३ वयं शरैभिरस्तभि रिन्द्र त्वयां युजा वयम् । सासद्यामं पृतन्यतः ४ म॒हाँ इन्द्र॑ः परश्च न म॑हित्वम॑स्त वजिर । द्यौर्न प्रथिना शव॑ः समोहे वा य आश॑त नर॑स्तोकस्य सनितौ । विप्रासो वा धियायवः ६
[४५५५५.6164161.01] 206 4
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
यः कुतिः सोमपातमः समद्र ईव पिन्व॑ते । उर्वीरापो न काकुदः ७ एवा ह्य॑स्य सूनृतां विरप॒शी गोम॑ती मही । पक्वा शाखा न दाश॒षै ८ एवा हि ते विभ॑तय ऊतय॑ इन्द्र माव॑ते । सद्यध्चित् सन्तिं दाशुष € एवा ह्य॑स्य काम्या स्तोम॑ उक्थं च शंस्या । इन्द्राय सोम॑पीतये १०
(६) नवमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्चभिः सोमपर्वभिः । महां अभिष्टिरोजसा १ एमेनं सृजता सते मन्दिमिन्द्राय मन्दिन । चक्रिं विश्वानि चक्रये २ मत्स्वां सुशिप्र मन्दिभिः स्तोमैभिर्विश्वचर्षणे । सचैषु सव॑नेष्वा ३ ग्रसृग्रसिन्द्र ते गिरः प्रति त्वाम॒दहासत । ग्रजोौषा वृषभं पतिम् ४ सं चोदय चित्रमर्वाग् राध॑ इन्द्र वरेयम् । ्रसदित् तै विमु प्रभु ्रस्मान्त्स॒ तत्र चोदये नर राये रभ॑स्वतः । तुविंद्यग्र यश॑स्वतः & सं गोमदिन्द्र वा्जव दस्मे प्रथु श्रवो बृहत् । विश्वारुर्घह्यक्तिंतम् ७ स्रस्मे घैहि श्रवौ बृहद् द्युप्रं स॑हस्सातंमम् । इन्द्र ता रथिनीरिष॑ः प वसोरिन्द्रं वस॑पतिं गीर्भिर्गृणन्त ऋग्िय॑म् । होम गन्त॑रमूतयै € सुते संते न्यौकसे बृहद् बहत एदरिः । इन्द्राय शूषमर्चति १०
(१०) दशमं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः । इन्द्रो देवता ।
अनुष्टुप् छन्दः गार्यन्ति त्वा गायत्रिणोऽ्च॑न्त्यर्कमर्किंणंः । ब्रह्माण॑स्त्वा शतक्रत उद् वंशमिव येमिरे १ यत् सानोः सानुमारूहद् भूर्यस्पष्ट कर्त्व॑म् । तदिन्द्रो स्र्थं चेतति युथेनं वृष्णिरैजति २ युच्त्वा हि केशिना हरी वृष॑णा कनच्त्य॒प्रा । रथां न इन्द्र सोमपा गिरामुप॑श्रुतिं चर ३ एहि स्तोर्मा स्मि स्वराऽमि गंणीह्या रव । ब्रह्म च नो वसो सचे र॑ य॒ज्ञं च॑ वर्धय ४
[४५५५५.6164161.01] 206 5
|. ॐ (> १॥ म्रडल ९
उक्थमिन्द्राय शंस्यं वर्घ॑नं पुरुनिष्षिधं ।
शक्रो यथां सुतेषु णो रारणत् सख्येषु च ‰ तमित् सखित्व ईमहे तं राये तं सुवीर्यँ ।
स शक्र उत न॑ः शक दिन्द्रौ वस॒ दय॑मानः & स॒विवृत॑ सुनिरज मिन्द्र त्वादातमिद्यशः । गवामप व्रजं वृधि कृणुष्व राघो अ्रद्रिवः ७ नहि त्वा रोद॑सी उभे ऋअघायम।श॒मिन्व॑तः । जेषः स्वर्वतीरपः सं गा म्रस्मभ्य॑ धूनुहि ८ ग्राश्रुत्कणं श्रुधी हवं नू चिंहधिष्व मे गिरः । इन्द्र स्तोम॑मिमं मम॑ कृष्वा युजध्चिदन्त॑रम् € विदा हि त्वा वृष॑न्तमं वाजेषु हवनश्रुतम् । वृषन्तमस्य हूमह ऊतिं सहस्रसातमाम् १० रात् न॑ इन्द्र कौशिक मन्दसानः सुतं पिव । नव्यमायुः प्रसू तिर कृधी सहस्रसामृषिम् ११ परि त्वा गिर्वणो गिर॑ इमा भ॑वन्तु विश्वतः । वृद्धायुमनु वृद्धयो जष्टं भवन्तु जुष्टयः १२
(१९१) एकादशं सूक्तम् (१-८) ग्रष्टर्चस्यास्य सूक्तस्य माघुच्छन्दसो जेता ऋषिः । इन्द्रो देवता ।
मरनुष्टुप छन्दः इन्द्रं विश्वां अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिर॑ः । रथीत॑मं रथीनां वाजानां सत्प॑तिं पतिम् १ सख्ये तं इन्द्र वाजिनो मा भैम शवसस्पते । त्वामभि प्रणौनुमो जेतारमपराजितम् रे पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न वि द॑स्यन्त्यृत्॑ः । यदी वाज॑स्य गोम॑तः स्तोतभ्यो मंह॑ते मघम् ३ पुरां भिन्दुर्यवां कवि रमिंतौजा अजायत । इन्द्रो विश्व॑स्य कर्मणो घर्तां वजी पुरुष्टुतः ४ त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिल॑म् । त्वां देवा अ्रलिभ्युषस् तुज्यमानास अराविषुः
[४५५५५.6164161.01] 206 6
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
तवाहं शुर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् ।
उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदष्टे तस्य॑ कारवः ६
मायाभिरिन्द्र मायिनं त्वं श॒ष्एमव।तिरः ।
विदुष्टे तस्य मेधिरास् तेषां श्रवांस्युत्तिर ७
इन्द्रमीशानमोजसा भि स्तोमा ग्रनूषत ।
सहस्वं यस्य॑ रातय उत वा सन्ति भूय॑सीः ८ चतुर्थोऽनुवाकः ४
। सरू ९२९-९\० ।
(१२) द्वादशं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधातियथित््ुषिः । अ्रमिर्देवता, तत्रापि (६) षष्ठया ऋच ्राद्यपादस्य निर्म॑थ्याहवनीयावग्री देवते । गायत्री छन्दः ्रमिं दूतं वुंणीमहे होतारं विधवेंदसम् । अरस्य य॒ज्ञस्य॑ सुक्रत॑म् १ स्रगनिम॑गरिं हवीमभिः सदा हवन्त विशपतिम् । हव्य॒वाहं पुरुप्रियम् २ ग्रमे देवां इहा व॑ह जज्ञानो वृक्तव॑र्हिंषे । असि होतां न ईडः ३ ताँ उशतो वि बौधय यद॑ग्ने यासि दूत्यम् । देवैरा स॑त्सि बर्हिषि ४ घृताहवन दीदिवः प्रतिं ष्म रिष॑तो दह । ग्ग त्वं र॑न॒स्विन॑ः ्रथिना्िः समिध्यते कविर्गृहप॑तिर्यवां । हव्यवाड् ज॒ह्ास्यः ६ कविमग्रिमप॑ स्तुहि सत्यध॑मणिमघ्वरे । देवम॑मीवचात॑नम् ७ यस्त्वामग्ने हविष्पतिर्दूतं दैव सपर्यति । तस्य॑ स्म प्राविता भव ८ यो स्रयिं देववीतये हविष्माँ ्राविवांसति । तस्मै पावक मृव्छय € स न॑ः पावक दीदिवोऽग्रं देवां इहा वह । उप॑ य॒ज्ञं हविश्च नः १० सनः स्तवान जरा भ॑र गाय॒त्रेण॒ नवीयसा । रयिं वीरव॑तीमिष॑म् ९१ ग्रे शक्रणं ोचिषा विश्वाभिर्दृवद्तिभिः । इमं स्तोम॑ जुषस्व नः ९२
(१३) त्रयोदशं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधातिथिकऋषिः । (१) आद्याया ऋच इध्मः समिद्धो वारिः (२) द्वितीयायास्तनूनपात् (३) तृतीयाया नराशंसः (४) चतुर्थ्यां इवः () पञ्चम्या बर्हिः (६) षष्ठया देवीद्ररः (७) सप्तम्या उषासानक्ता (प) अष्टम्या देव्यौ होतारौ प्रचेतसौ (€) नवम्यास्तिस्रो देव्यः
[४५५५५.6164161.01] 206 ¢
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
सरस्वतीव्ठाभारत्यः (१०) दशम्यास्त्वष्टा (११) एकादश्या वनस्पतिः (१२) द्रादश्याश्च स्वाहाकृतयोऽयिरूपा देवताः । गायत्री छन्दः (एतदाप्री सूक्तम्)
सुसमिद्धोन ्रावह देवां ग्रे हविष्मते । होतः पावक यत्तिंच १ मधुमन्तं तनूनपाद् यज्ञं देवेषु नः कवे । ग्रद्या कणुहि वीतये २ नराशंसमिह प्रिय मस्मिन् यज्ञ उप॑ हये । मधलिहं हविष्कृतम् ३ ग्रे सुखतमे रथ॑ देवां ईच्ित श्रा व॑ह । अ्रसि होता मनर्हितः ४ स्तृणीत बर्हिरानषग् घृतपृष्ठं मनीषिणः । यत्रामृतस्य चक्त॑राम् वि श्रयन्तामृतावृधो द्वारौ देवीर॑सश्त॑ः । श्रद्या नूनं च यष्ट॑वे ६ नक्तोषासा सपेश॑साऽस्मिन् यज्ञ उप॑ हये । इदं नौ बर्हिरासदै ७ ता स॑ंजिह्ना उप॑ हये होतारा दैव्यां कवी । यज्ञं नौ यत्ततामिमम् 5 इव्ठा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः । बर्हिः सीदन्त्वस्िधः € इह त्वष्टारमयियं विश्वरूपमर्पं हये । ्रस्माकमस्तु केव॑लः १० स्रव सृजा वनस्पते देव॑ देवेभ्यो हविः । प्र दातुर॑स्त॒ चेत॑नम् ९१ स्वाहां य॒ज्ञं कृणोतन न्द्राय यज्व॑नो गृहे । तत्र॑ देवां उप॑ हये ९२
(१४) चतुर्दशं सुक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधातिधितऋ्रुषिः । विश्वे देवा देवताः । गायत्री छन्दः एेभिरगने दुवो गिरो विश्वथिः सोम॑पीतये । देवेभिर्याहि यत्ति च १ स्रा त्वा करवां ्रहूषत गृणन्ति विप्र ते धिय॑ः । देवेभिरग्र म्रा ग॑हि २ इन्द्रवाय् बृहस्पतिं मित्रां पृषं भग॑म् । गआ्रादित्यान् मातं गणम् ३ प्र वौ भियन्त इन्द॑वो मत्सरा मादयिष्णवः । द्रप्सा मध्वश्चमूषदः ४ ईव॑ते त्वाम॑वस्यवः करावांसो वृक्तबर्हिषः । हविष्म॑न्तो अरंकृतः घृतपृष्ठा मनोयुजो ये त्वा वह॑न्ति वह्वयः । श्रा देवान्त्सोम॑पीतये £ तान् यज॑त्रा ऋतावृधोऽग्ने पतरीवतस्कृधि । मध्व॑ः सुजिह्न पायय ७ ये यज॑त्रा य ईडचास् ते तै पिबन्तु जिह्वयां । मधोरग्ने वष॑ट्कृति ८ ्राकीं सूर्यस्य रोचनाद् विश्वान्देवाँ उषर्बृघ॑ः । विप्रो होतेह व॑त्तति € विश्चैभिः सोम्यं मघ्व ऽग्र इन्द्रस वायुनां । पिबां मित्रस्य धाम॑भिः १० त्वं होता मनर्हितोऽग्रे यज्ञेषु सीदसि । सेमं नौ ्रध्व॒रं य॑ज ११ युच््वा ह्यरूषी रथ॑ हरितो देव रोहितः । ताभिर्देवां इहा व॑ह १२
[४५५५५.6164161.01] 206 8
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१५६) पञ्चदशं सूक्तम्
(१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधातिथिकऋषिः । (१) आद्याया रच
इन्द्रः (२) द्वितीयाया मरुतः (३) तृतीयायास्त्वष्टा (४) चतुर्थ्यां रमिः (५) पञ्चम्या इन्द्रः (६) षष्ठया मित्रावरुणौ (७-१०) सप्तमीतश्चतसृणां द्रविखोदा श्रयिः
(१९) एकादश्या ग्रश्चिनौ (१२) द्वादश्याश्चागिर्देवताः (ऋतदेवता एताः) । गायत्री छन्दः
इन्द्र सोमं पिबं त्रूत॒नाऽऽ त्वा विशन्त्विन्दवः । मत्सरासस्तदोकसः १ मरुतः पिब॑त क्रतुना पोत्राद् य॒ज्ञं पुनीतन । यूयं हि ठा सुदानवः २ रभि यज्ञं गंणीहि नो ग्रावो नेष्टः पिब॑ क्रतुनां । त्वं हि र॑त्रधा प्रसि ३ ग्रमे देवां इहा वंह सादया योनिषु त्रिषु । परि भूष पिव॑ ्रतुनां ४ ब्राह्मणादिन्द्र राघ॑सः पिबा सोमं॑मृर्रनु । तवेद्धि सख्यमस्त॑तम् * युवं दत्तं धृतव्रत मित्रावरुण टूव्क्भ॑म् । ऋतुना यज्ञमाशाथे ६ द्रविणोदा द्रविणसो ग्राव॑हस्तासो म्रघ्वरे । य॒ज्ञेषु देवमीक्ते ७ द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शिवे । देवेषु ता व॑नामहे ८ द्रविणोदाः पिपीषति जहोत् प्र च॑ तिष्ठत । नेष्टरादृत॒भिरिष्यत € यत् त्वां तरीय॑मृतभिद्र विंणोदौ यजामहे । अरघ स्मानो ददिर्भव ९ स्रश्चिनापिव॑तं मधघु दीद्य॑ग्री शुचिव्रता । रतनां यज्ञवाहसा ९१ गार्ह॑पत्येन सन्त्य त्रृतनां यज्ञनीरसि । देवान् दैवयुते य॑ज ९२
(१६) षोडशं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधघातिथिक्रुषिः । इन्द्रो देवता । गायत्री छन्दः म्रा त्वां वहन्त हर॑यो वृष॑णं सोम॑पीतये । इन्द्र॑ त्वा सूर॑चत्तसः ९ इमा धाना घतस्तवो हरी इहोप वत्ततः । इन्द्र॑ सुखतमे रथे र इन्द्रं प्रातर्हवामह इन्द्रं प्रयत्यध्वरे । इन्द्रं सोम॑स्य पीतय ३ उप नः सुतमा ग॑हि हरिधिरिन्द्र केशिभिः । स॒ते हि त्वा हवामहे ४ सेमं नः स्तोममा ग द्यपेदं सव॑नं सतम् । गौरो न तुंषितः पिब ५ इमे सोमांस इन्दवः सतासो अधिं बर्हिषि । तां इन्द्र सहसे पिब ह स्रयंते स्तोमो अ्रगरियो हदिस्प्रग॑स्त शंतमः । अरथा सोम॑ सतं पिब ७
[४५५५५.6164161.01] 206 9
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
विश्वमित्सवनं सत मिन्द्रो मदाय गच्छति । वृत्रहा सोम॑पीतये ८ सेमं नः काममा परण गोभिस्शचैः शतक्रतो । स्तवाम त्वा स्वाध्यः €
(१७) सप्तदशं सूक्तम्
(१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधातिथित्रूषिः । इन्द्रावरुणौ देवते । (१- ३, ६-€ ) प्रथमतृचस्य षष्ठादि चतुक्रुचाच्च गायत्री (४-) चतुर्थीपञ्चम्योश्च पादनिचृत् () पञ्चम्या हसीयसी वा गायत्री छन्दसी
इन्द्रावशूणयोरहं सम्राजोरव प्रा वृणे । ता नौ मृव्ठात ईदृशौ १ गन्तारा हि स्थोऽव॑से हवं विप्रस्य माव॑तः । धर्तारा चर्षणीनाम् २ अरनकामं तर्पयेथा मिन्द्रावरुण राय म्रा । ता वां नेदिष्ठमीमहे ३ युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् । भूयाम वाजदाव्नाम् ४ इन्द्रः सहसखदाव्नां वरूणः शंस्यानाम् । क्रतुर्भवत्युक्थ्य॑ः ५ तयोरिदव॑सा वयं सनेम नि च॑ घीमहि । स्यादुत प्ररेचनम् ६ इन्द्रवरुण वामहं हवे चित्राय राध॑से । स्रस्मान्त्स॒ जिग्युष॑स्कृतम् ७ इन्द्रावरुण न् नु वां सिषासन्तीषु धीष्वा । श्रस्मभ्यं शर्म यच्छतम् ८ प्र वामश्नोतु सुष्टति रिन्द्र।वरुण यां हवे । यामुधाथ सधस्तुतिम् € पञ्चमोऽनुवाकः ॥ ॥ । सू° १८-२३ ।
(श्८) ग्रष्टादशं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेघातियथित्रुषिः । (१-३) प्रथमतृचस्य ब्रह्मणस्पतिः (४) चतुर्थ्यां इन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः सोमश्च (*) पञ्चम्या ब्रह्मणस्पतिः सोम इन्द्रो दल्तिणा च (€&-८) षष्ठ्ादितचस्य सदसस्पतिः (६) नवम्याः सदसस्पतिर्नराशंसो वा देवताः । गायत्री छन्दः
सोमानं स्वर॑णं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । क्तीव॑न्तं य ओओशिजः ९ यो रेवान् यो ग्र॑मीवहा व॑सुवित् पुष्टिवर्धनः । स न॑: सिषक्त यस्तुरः २ मानः शंसो अ्रर॑रुषो धूर्तिः प्रणङ् मरत्य॑स्य । रक्तां णो ब्रह्मणस्पते ३ स घां वीरो न रिष्यति यमिन्द्रो ब्रह्मरस्पतिः। सोमौ हिनोति मर्त्य॑म् ४ त्वं तं ब्रह्मणस्पते सोम इन्द्र मर्त्यम् । द्तिंणा पात्वंहसः सद सस्पतिमद्धतं प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । सनिं मेधामयासिषम् &
[४५५५५५.616)061.010] 206 10
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
यस्मादृते न सिध्यति यज्ञो विपश्चितश्चन । स धीनां योग॑मिन्वति ७ राध्नोति हविष्कृतिं प्राञ्चं कृणोत्यध्वरम् । होत्रां दवेषु गच्छति ८ नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् । दिवो न सद्ममखसम् €
(१६) एकोनविंशं सूक्तम् (१-६] नवच॑स्यास्य सूक्तस्य कारवो मेघातियथिक्ररुषिः । स्र्िर्मरुतश्च देवताः । गायत्री छन्दः प्रति त्यं चारुमध्वरं गोपीथाय प्र हूयसे । मरुदधिरग्र म्रा ग॑हि १ नहि देवो न मर्त्यो महस्तव क्रतं परः । मरुद्िरग्र ्रा ग॑हि २ ये महो रजसो विद् विश्च देवासो ग्रद्रु्हः । मरुद्िरग्र म्रा ग॑हि ३ यडउग्रा श्र्कमानृच रनाधृष्टास ओ्रोजसा । मरुद्धिरग्र म्रा ग॑हि ४ ये शभरा घोरव्॑पसः सुच्तत्रासौ रिशाद॑सः । मरुद्िरग्र ग्रा ग॑हि ये नाकस्याधि रोचने दिवि देवास ग्रासंते। मरुद्धिरग्र स्रा ग॑हि & य ईङ्खयन्ति पर्व॑तान् तिरः संमद्रम॑र्णवम् । मरुद्धिरय्र म्रा ग॑हि ७ स्रा ये तन्वन्ति रश्मिभिस् तिरः स॑म॒द्रमोज॑सा । मरुद्िरग्र ज्रा ग॑हि ८ ग्रभि त्वां पूर्वपीतये सृजामि सोम्यं मधुं । मरुद्दिरग्र ्रा ग॑हि € इति प्रथमाष्टके प्रथमोऽघ्याय । द्वितीयोऽघ्यायः २ वण १-रे८
(२०) विंशं सूक्तम् (१-८) ग्रष्ट्च॑स्यास्य सूक्तस्य कारवो मेघातिथिक्रुषिः । ऋभवो देवताः । गायत्री छन्दः
श्रयं देवाय जन्मने स्तोमो विप्रभिरासया । अकारि रत्रधातमः ९
य इन्द्राय वचोय॒जां ततक्तर्मनसा हरी । शमीभिर्यज्ञमाशत २
तत्तन् नास॑त्याभ्यां परिज्मानं सुखं रथ॑म् । तत्तन् धेनं स॑वर्दघाम् ३ युवाना पितरा पुन॑ः सत्यम॑न््रा ऋरजूयव॑ः । भवौ विष्ट्क्रत ४ संवो मदासो अ्रग्मते न्द्र च मरुत्वता । म्रादित्येभिंश्च राज॑भिः ‰ उत त्यं चमसं नवं त्वष्टरदेवस्य निष्कृतम् । म्रकर्तं चतुरः पुन॑ः &
ते नो रलानि घत्तन त्रिरा साप्राति सुन्वते । एकमेकं सुशस्तिभिः ७ ्रधारयन्त वहयोऽभ॑जन्त सुकृत्यया । भागं देवेषु य॒जिय॑म् ८
[४५५५५५.616)061.010] 2806 11
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
(२१) एकविंशं सूक्तम् (१-६) षडचस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेघातिथिज्रुषिः । इन्द्राम्री देवते । गायत्री छन्दः इहेन्द्राय्ी उप॑ हये तयोरित् स्तोम॑मश्मसि । ता सोम॑ सोमपातमा १ ता यज्ञेष प्र गंसते न्द्राग्री शम्भता नरः । ता गायुत्रेषं गायत २ ता मित्रस्य प्रशस्तय इन्द्राग्नी ता हवामहे । सोमपा सोमपीतये ३ उग्रा सन्ता हवामह उपेदं सवनं सतम् । इन्द्राग्री एह गच्छताम् ४ ता महान्ता सदस्पती इन्द्राग्री रत्त उन्जतम् । ्रपजाः सन्त्वत्रिणः तेनं सत्येन जागत मधि प्रचेतन पदे । इन्द्रा्री शमं यच्छतम् &
(२२) द्वाविंशं सूक्तम् (१-२१) एकविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेधघातिथित्रुषिः । (१-४) प्रथमादि चतुर््रूचामश्चिनौ (*-८) पञ्चम्यादिचतसृणां सविता (६-१०) नवमीदशम्योरयिः (१९) एकादश्या देव्यः (१२) द्वादश्या इन्द्राणीवरुणान्यय्ास्यः (१३-१९४) त्रयोद णीचतुर्दश्यो्यावापृथिव्यो (१) पञ्चदश्याः परथिवी (१६) षोडश्या विष्णर्दवा वा (१७-२९) सप्तद श्यादिपन्चानाञ्च विष्णुर्दवताः । गायत्री छन्दः प्रातर्यजा वि बोधया धिनावेह ग॑च्छताम् । ग्रस्य सोम॑स्य पीतय १ या सुरथां रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । ग्रधिना ता हवामहे २ यावांकशा मध॑मत्य श्विना सूनृतावती । तयां यज्ञं मिमिक्षतम् ३ नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथैन गच्छ॑थः । अ्रश्चिना सोमिनो गृहम् ४ हिर॑शयपाशिमूतयै सवितारमुप॑ ह्ये । स चेत्ता देवतां पदम् स्रपां नपांतमव॑से सवितारमुप स्तुहि । तस्य॑ व्रतान्युश्मसि ६ विभक्तारं हवामहे वसोश्चित्रस्य राधसः । सवितारं नचत्तसम् ७ सखांय॒ स्रा नि षीदत सविता स्तोम्यो न॒ न॑ः । दाता राधांसि शुम्भति 5 रगे पलीरिहा व॑ह देवानाम॒शतीरुपं । त्वष्टारं सोम॑पीतये € स्रा ग्रा ञ्र्॑र इहावसे होत्रां यविष्ठ॒ भार॑तीम् । वरूत्रीं धिषणां बह १० अ्रभिनौ देवीरवसा महः शर्मणा नृपलीः । अच्छिचपत्राः सचन्ताम् ९१ इहेन्द्रासीमप॑ हये वरुणानीं स्वस्तय । ्र्रायीं सोम॑पीतये ९२
[४५५५५५.616)061.010] 206 12
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
मही द्यौः परथिवी च॑ न इमं यज्ञं मिमित्तताम् । पिपृतां नो भरीमभिः १३ तयोरिद् घृतवत् पयो विप्रां रिहन्ति धीतिभिः । गन्धर्वस्य घुवे पदे ९४ स्योना पथिवि भवा नृन्तरा निवेशनी । यच्छं नः शर्म सप्रथः १५
ग्रतो देवा प्रवन्त नो यतो विष्णंर्विचक्रमे । पृथिल्याः सप्र धाम॑भिः १६ इदं विष्युर्विं च॑क्रमे त्रेधा नि द॑घे पदम् । समूंहव्मस्य पांसुरे १७
त्रीणि पदा वि च॑क्रमे विष्णुर्गोपा स्रद।भ्यः । अरतौ घ्मांणि धघारय॑न् १८ विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा १६ तद् विष्णोः परमं पदं सदां पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चन्तुरात॑तम् २० तद् विप्रंसो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत् परमं पदम् २९
(२३) त्रयोविंशं सूक्तम् (१-२४) चतुर्विंशत्यृचस्यास्य सूक्तस्य कारवो मेघातिथित्ऋरषिः । (१) प्रथमाया रचो वायुः (२-३) दवितीयातृतीययोरिन्द्रवायू् (४-६) चतुर्यादितृचस्य मित्रावरुणौ (७-€) सप्तम्यादितृचस्येन्द्रो मरुत्वान् (१०-१२) दशम्यादितृचस्य विश्च देवाः (१३१५) त्रयोदश्यादितृचस्य पूषा (१६-२२, २३) षोडश्यादिसप्तानां त्रयोविंश्याः पूर्वां्घंस्य चापः (२३, २४) त्रयोविंश्याः परार्धस्य चतुर्विंश्याश्चायिर्देवताः । (१-१८) प्रथमाद्यष्टाद शर्चां गायत्री (१६) एकोनविंश्याः पुरउष्णिक् (२१) एकविंश्याः प्रतिष्ठा (२०, २२-२४) विंश्या द्राविंश्यादितृचस्य चानुष्टुप् छन्दांसि तीव्राः सोमास ग्रा गह्या शीव॑न्तः सुता इमे । वायो तान् प्रस्थितान् पिब {4 उभा देवा दिविस्पृशे न्द्रवायू ह॑वामहे । ग्रस्य सोम॑स्य पीतय २ इन्द्रवायू मनोजुवा विप्रां हवन्त ऊतय । सहस्त्रात्ता धियस्पती ३ मित्रं वयं ह॑वामहे वश्णं सोम॑पीतये । जज्ञाना पूतद॑त्षसा ४ त्तेन यावृतावृधावृतस्य ज्योतिषस्पती । ता मित्रावश्णा वे ५ वरणः प्राविता भुवन् मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । कर॑तां नः सुराधसः ६ मरुत्वन्तं हवामह इन्द्रमा सोम॑पीतये । सजूग्णिनं तृम्पतु ७ इन्द्रज्येष्ठा मशद्रणा देवासः पूष॑रातयः । विश्च ममं श्रुता हव॑म् ८ हत वृत्रं सुदानव इन्द्रस सहसा यजा । मा नो दुःशंसं ईशत € विश्वन् देवान् ह॑वामहे मरुतः सोम॑पीतये । उग्रा हि प्ङ्निमातरः ९०
[४५५५५.616)061.010] 206 13
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
जय॑तामिव तन्यतु र्मरुतामेति धृष्णुया । यच्छभ॑ याथना नरः ११ हस्काराद् विद्यतस्पर्य ऽतौ जाता ्र॑वन्त॒ नः । मरुतौ मृव्छयन्त॒ नः ९२ स्रा पषच्चित्रव॑र्हिष माघुणे घरुणं दिवः । राजां नष्टं यथां पशुम् १३ पृषा राजानमाघुंणि रपगृहव्ठं गृहां हितम् । अ्रविन्ददित्रव॑र्हिषम् ९४ उतो स मह्यमिन्द॑भिः षडचुक्तांँ स्र॑नसेषिंघत् । गोभिर्यवं न च॑र्कृषत् १५५ स्रम्नयो यन्त्यघ्व॑भि जमियों अ्रध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पय॑ः १६ म्रमूर्या उप सूर्य याभिर्वा सूर्यः सह । ता नौ हिन्वन्त्वध्वरम् १७ ्रपो देवीरुप हये यत्र गावः पिबन्ति नः । सिन्धुभ्यः कर्त्वं हविः श्प ग्रप्स्वश्न्तरमृत॑मप्स॒ भेषजमपामुत प्रशस्तये । देवा भव॑त वाजिनः १६ स्रप्स॒मे सोमो ्रब्रवी दटुन्तविंशानि भेषजा ।
ग्रथिं च॑ विशधर्शमुव मारश्च विश्वभषजीः २०
रापः पणीत भैषजं वरूथं तन्वेरं मम॑ । ज्योक्च सूर्य दृशो २९१ इदमापः प्र व॑हत॒ यत् किं च॑ दुरितं मयि॑। ॥
यद् वाहमभिदुद्रोह यद् वां शेप उतानतम् २२
स्रापौ ्रद्यान्वचारिषं रसन सम॑गस्महि ।
पयस्वानग्न म्रा गंहितंमा सं संज वर्च॑सा २३
सं माग्ने वर्च॑सा सृज सं प्रजया समार्यषा ।
विद्य अरस्य देवा इन्द्रौ विद्यात् स॒ह ऋषिभिः रे
षष्ठोऽनुवाकः &
। स् २६ ३० |
(२४) चतुर्विंशं सूक्तम् (१-१) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो
देवरातः) ऋषिः । (१) प्रथमाया ऋचः कः (प्रजापतिः) (२) द्वितीयाया म्रमिः (२३-५८) तृतीयादितृचस्य सविता () पञ्चम्या भगो वा (&- १६) षष्ठ्यादिदश्चांन्च वरुणो देवताः । (१-२, ६-१५) ्राद्ययोद्रर्युचोः
षष्ठ्यादिद शच्च त्रिष्टुप् (३-%) तृतीयादितृचस्य च गायत्री छन्दसी कस्य॑ नूनं कतमस्यामृतानां मनामहे चारू देवस्य नाम । को नौ मह्या अदितये पुन॑र्दात् पितरं च दृशेयं मातर च १ स्रगरर्वयं प्रथमस्यामृतानां मनामहे चार देवस्य नाम॑ ।
[४५५५५५.616)461.010] 206 14
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
स नो मह्या ्रदितये प॒नंर्दात् पितरं च दृशय मातरं च र स्रभित्वांदेव सवितरीशानं वार्याणाम् । सदांवन् भागमीमहे ३ यद्चिद्धि तं इत्था भग॑ः शशमानः पुरा निदः । ्रद्रेषो हस्तयोर्दधे ४ भग॑भक्तस्य ते वय मुद॑शेम तवाव॑सा । मूर्धानं राय ग्रारभै ‰ नहि तै त्रं न सहो न मन्युं वयश्चनामी पतयन्त श्रापुः ।
नेमा आपो अनिमिषं चर॑न्ती नं ये वात॑स्य प्रमिनन्त्यभ्वम् & ्रनुध्े राजा वरूणो वन॑स्योः र्ध्वं स्तर्प ददते पृतद॑ चतः ।
नीचीनाः स्थरुपरिं बुध एषा मस्मे ज्रन्तर्निहिताः केतवः स्युः ७ उरु हि राजा वश्णश्चकार सूर्याय पन्थामन्व॑तवा उ ।
ग्रपदे पादा प्रतिधातवेऽक रुताप॑वक्ता हृदयाविध॑श्चित् ८
शतं तै राजन् भिषजः सहस मुर्वी गभीरा स॑मतिष्ट स्रस्त । बाध॑स्व दूरे निरतिं पराचैः कृतं चिदेनः प्र मुमुग्ध्यस्मत् € म्रमीयऋक्ता निहितास उच्चा नक्तं दर्ृश्रे कहं चिद् दिवेयुः । स्रद॑ब्धानि वरुणस्य व्रतानि विचाकशच्चन्द्रमा नक्तमेति ९०
तत् त्वां यामि ब्रह्मणा वन्दमानस् तदा शास्ते यजमानो हविर्भिः । ्रहेव्छमानो वरुणेह बोध्युरुशंस मा न ्रायुः प्र मोषीः १९१ तदिचक्तं तद् दिवा मद्यमाहस् तदयं केतौ हद स्रा वि च॑ष्टे। शुनःशेपो यमह॑द् गृभीतः सो श्रस्मान् राजा वर्णो म॒मोक्त ९२ श॒नःशेपो ह्यह॑द् गृभीतस् त्रिष्वांदित्यं द्रुपदेषु बद्धः ।
ग्रवैनं राजा वरणः ससृज्याद् विद्वां ्रदब्धो वि म॑मोक्त पाशान् १३ ग्रव॑ते हेव्ठौ वरुण नमोभिः रवं यज्ञेभिरीमहे हविर्भिः । त््य्रस्मभ्यमसुर प्रचेता राजतेनांसि शिश्रथः कृतानि ९४
उद॑त्तमं व॑रुण पाश॑मस्म दवांघमं वि म॑ध्य॒मं श्र॑थाय ।
स्रथां वयमादित्य व्रते तवानागसो अ्रदिंतये स्याम १५
(२५) पञ्चविंशं सूक्तम् (१-२१) एकविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः) ऋषिः । वरुणो देवता । गायत्री छन्दः यघिदधि ते विशो यथा प्रदेव वरुण व्रतम् । पिनीमसि द्यविद्यवि ९ मानो व॒धाय॑ हतवे जिहीव्छानस्य रीरघः । मा ह॑णानस्य मन्यवे २
[४५५५५५.616)061.010] 206 15
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
वि मृव्ठीकाय॑ते मनो रथीस्धं न संदितम् । गीर्भिवंरुण सीमहि ३
परा हि मे विमन्यवः पत॑न्ति वस्यदृष्टये । वयो न वसतीरुप ४
कदा ्तत्रध्रियं नरमा वरुणं करामहे । मृव्टीकायोरुचक्तसम्
तदित् समानमाशाते वेनन्ता न प्र यच्छतः । घृतव्रताय दाशुष &
वेदा यो वीनां पद म॒न्तरित्ते पत॑ताम् । वेद॑ नावः स॑म॒द्विय॑ः ७
वेद॑ मासो घृतव्रतो द्वाद॑श प्रजाव॑तः । वेदा य उपजाय॑ते ८
वेद् वात॑स्य वर्तनि मुरोर््रष्वस्य॑ बृहतः । वेदा ये स्रघ्यास॑ते €
नि ष॑साद घृतवतो वरुणः पस्त्यार॑स्वा । साग्राज्याय सुक्रतुः ९०
मरतो विश्चान्यद्धता चिकित्वाँ स्रमि परयति । कृतानि या च कत्वां १९ सनौ विश्वाहां सुक्रतुरादित्यः सुपथां करत् । प्रण॒ श्रायुंषि तारिषत् ९२ विभरद् द्रापिं हिरण्ययं वश्णो वस्त निर्णिजम् । परि स्पशो नि षेदिरे १३ न यं दिप्सन्ति दिप्सवो न द्रह्ाणो जनानाम् । न देवमभिमातयः ९४ उत यो मानुषेष्वा यशश्चक्रे साम्या । ग्रस्माकमुदरेष्वा १५१
परां मे यन्ति धीतयो गावौ न गव्यूतीरनु । इच्छन्तीरुरुचत्त॑सम् १६
सं न॒ वौचावहे पुन र्यतौ ये मध्वाभतम् । होतैव् ्द॑से प्रियम् ९७ दर्जन विश्वद्॑खतं दर्खं रथमधि त्तमिं। एता ज॑षत मे गिर॑ः १८
इमं म वरुण श्रुधी हव॑म॒द्या च॑ मृव्टय । त्वाम॑वस्युरा च॑के १६
त्वं विश्वस्य मेधिर दिवश्च ग्मश्च॑ राजसि । स याम॑नि प्रतिं श्रुधि २० उद॑त्तमं म॑मुण्धिनो वि पाशं मध्यमं चुत । अर्वाधानिं जीवसं २१
(२६) षडिवंशं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः) रषिः । ग्रथिर्देवता । गायत्री छन्दः वसिष्वा हि मियेध्य वस्त्रारयुर्जां पते । सेमं नौ ्रध्वरं य॑ज १ निनो होता वरेरयः सदा यविष्ठ मन्म॑भिः । अरग दिवित्मता वच॑ः २ स्रा हिष्मां सूनवे पिता पिर्यज॑त्यापय । सखा सख्ये वरेखयः ३ स्रानौ बर्ही रिशादसो वश्यो मित्रो अ्रर्यमा । सीद॑न्त॒ मन॑षो यथा ४ पूर्व्य होतरस्य नो मन्द॑स्व स॒ख्यस्य॑ च । इमा उ षु श्रध गिर॑ः यच्चिद्धि शश्व॑ता तनां दे वंदैवं यजामहे । त्वे इद्धूयते हविः & प्रियो नौ ग्रस्त विशपति रोता मन्द्रो वरैरयः । प्रियाः स्वग्रयौ वयम् ७
[४५५५५५.616)061.010] 206 16
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
स्वग्रयो हि वार्य॑देवासोौ दधिरे च॑नः । स्वग्रयौ मनामहे ८ अरथा न उभर्यैषा ममृत मर्त्यानाम् । मिथः स॑न्तु प्रशस्तयः € विश्वभिरगरे अरयिभि रिमं यज्ञमिदं वच॑ः । चनो धाः सहसो यहो १०
(२७) सप्तविंशं सूक्तम् (१-१३) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो
देवरातः) ऋषिः । (१-१२) प्रथमादिद्रादशर्चामभिः (१३) त्रयोदश्याश्च देवा
देवताः । (१-१२) प्रथमादिद्राद शर्चां गायत्री (१३) त्रयोदश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी स्रश्चं न त्वा वार॑वन्तं वन्दध्या ज्रयिं नमौभिः। सम्राज॑न्तमघ्वराणाम् ९ सघांनः सूनः शवसा पृथुप्रगामा स॒शेव॑ः । मीद्वां स्रस्मार्क बभूयात् २। सनो ट्राच्चासाच्च नि मर्त्यादघायोः । पाहि सदमिद् विश्वायुः ३ इमम् ष त्वमस्माकं सनिं गायत्रं नव्यांसम् । रय देवेष प्र वचः ४ स्रा नौ भज परमे ष्वा वाज॑ष मध्यमेषं । शिक्त वस्वो अन्तमस्य ^ विभक्तासि चित्रभानो सिन्धोरूर्मा उपाक स्रा । सद्यो दाष तरसि & यमग्ने पृत्स मर्त्यमवा वारजेष यं जनाः । स यन्ता शश्वतीरिषः ७ नकिरस्य सहन्त्य पर्येता कय॑स्य चित् । वाजो स्रस्त श्रवा्स्यः ८ स वाजं विश्चच॑र्षणि रर्वद्धिरस्तु तरूता । विप्रथिरस्तु सनिता € जराबोध तद् विंविड़ि विशेविशे यज्ञियाय । स्तोम॑ रुद्राय दृशीकम् १० सनो महां ग्रनिमानो धूमर्कैतः पुरुश्चन्द्रः । धिये वाजाय हिन्वतु ११ स रेवाँ ईव विशपति र्दव्य॑ैः केतः श्य॑णोतु नः । उक्थेरग्र्बृहब्दनुः ९२ नमो महद्भ्यो नमो स्र्भकेभ्यो नमो युव॑भ्यो नम॑ ्राशिनेभ्य॑ः। यजाम देवान् यदि शक्नवाम मा ज्यायसः शंसमा वृत्ति देवाः १३
(२८) ग्रष्टाविंशं सूक्तम् (१-€) नवर्चस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः) रषिः । (१-४) प्रथमादिचतुऋरुचामिन्द्रः (-६) पञ्चमीषष्ठयोरुलृखलम् (७- ८) सप्तम्यष्टम्योरुलूखलमुसले (€) नवम्याश्च प्रजापतिर्हरिन्द्रः अ्रधिषवरणचमं सोमो वा देवताः । (१-६) प्रथमादिषड्चामनुष्टुप् (७-&) अन्त्यतचस्य च
गायत्री छन्दसी यत्र ग्रावां पृथुश्च ऊर्ध्वो भव॑ति सोत॑वे ।
[४५५५५.616)081.010] 2806 17
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
उलूरव॑लस॒ताना मवेद्विनर जल्गुलः १
यत्र द्वाविव जघनां धिषव्रायां कृता ।
उल्ख॑लसुताना वेद्वि जल्गुलः २
यत्र नार्यपच्यव म॑पच्यवं च शिक्तते ।
उलूरव॑लस॒तानाः मवेद्विःद्र जल्गुलः ३
यत्र मन्थां विश्वत रश्मीन् यमितवा ईव ।
उलूरलसुताना मवेरद्विनर जल्गुलः ४
यच्चिद्धि त्वं गृहेगरंह उल॑खलक युज्यसे ।
इह द्युमत्तमं वट् जयतामिव दुन्दुभिः
उत स्मते वनस्पते वातो वि वात्यग्रमित् ।
प्रथो इन्द्राय पातवे सुनु सोममुलूखल &
्रायजी वांजसात॑मा ता ह्य॒श््चा विजर्भृतः । हरी इवान्धांसि बप्स॑ता ७ ता नौं ज्रद्य व॑नस्पती ्रृष्वावृष्वेभिः सोतृभिः । इन्द्राय मधुमत् सुतम् ८ उच्छिष्टं चम्वोर्भर सोम॑ पवित्र ्रा संज । नि षहि गोरधि त्वचि €
(२६) एकोनत्रिंशं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेप ऋषिः (स कृत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः) । इन्द्रो देवता । पद्किश्छन्दः यच्चिद्धि स॑त्य सोमपा अनाशस्ता इव स्मसि । रात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्च॑ष गथिषं सहस्ैष तवीमघ १ जशिपिन् वाजानां पते शचीवस्तव दंसना । रात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्चष गभिषं सहस्रैष तवीमघ र नति ष्वापया पमिथृदूश्ा सस्ताम्बघ्यमाने । रात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्चष गभिष॑ं सहस्रैष तवीमघ ३ ससन्त त्या अरातयो बोघन्त॒ शर रातर्यः । रात् नं इन्द्र शंसय गोष्वश्वषु शभिषं सहस्त्ैषु तुवीमघ ४ समिन्द्र गर्दभं मण नवन्त पापर्यामुया । स्मात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्चष शभिषं सहस््रैष तवीमघ ‰ पताति करडणाच्यां टरं वातो वनादधि । स्मात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्चष गथिषं सहस्रैष तवीमघ &
[४५५५५५.616)061.010] 206 18
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
सव॑ परिक्रोशं ज॑हि जम्भया कृकदाश्वम् । रात् न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्वषु शभिषं सहस्रैषु तुवीमघ ७
(३०) त्रिंशं सूक्तम् (१-२२) द्राविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्याजीगतिंः शुनःशेप ऋषिः (स कृत्रिमो वेश्ासित्रो देवरातः) । (१-९६) प्रथमादिषोडजर्चामिन्द्रः (९७-९६) सप्रदश्यादितृचस्याश्चिनौ (२०-२२) विंश्यादितृचस्य च उषा देवताः । (१-१०, १२-१५, १७-२२) प्रथमादिदशर्चां द्रादश्यादिचतुतऋरुचां सप्तदश्यादिषड्चाच्च गायत्री (१९) एकादश्याः पादनिचूद्रायत्री (१६) षोडश्याश्च व्रिष्टुप् छन्दांसि
ग्राव इन्द्रं क्रिविं यथा वाजयन्तः शतक्रतुम् । मंहिष्ठं सिञ्च इन्दुभिः १ शतं वा यः शुचीनां सहस्रं वा समाशिराम् । एदं निप्र न रीयते २ सं यन्मदाय शष्मिख एना ह्यस्योदर । समुद्रो न व्यचो द्धे ३ स्यम ते सम॑तसि कपोतं इव गर्भधिम् । वच॒स्तच्चि्र ्रोहसे ४ स्तोत्रं राधानां पते गिर्वाहो वीर यस्य॑ ते । विभूतिरस्तु सूनृतां ‰ ऊर्ध्वस्तिष्ठा न ऊतयेऽस्मिन् वाज॑ शतक्रतो । समन्येषु ब्रवावहै £ योगैयोगे तवस्त॑रं वाजैवाजे हवामहे । सखाय इन्द्रमूतये ७ स्रा घां गमद्यदि श्रव॑त् सहस्िणीभिरूतिभिः । वाज॑भिरुप॑ नो हव॑म् ८ रन प्रलस्यौकसो हवे तुविप्रतिं नर॑म् । यं ते पूर्वं पिता हवे € तं त्वां वयं विंश्ववाराऽऽशांस्महे पुरुहूत । सख॑ वसो जरितृभ्यः ९० रस्माकं शिप्रिणीनां सोमपाः सोमपाव्नाम् । सखै वजिन्त्ससवीनाम् ९९१ तथा तद॑स्तु सोमपाः सख विन् तथां कृणु । यथां त उश्मसीष्टय १२ रेवतीर्नः सधमाद इन्द्र॑ सन्तु तुविवाजाः । ्तमन्तो याभिर्मदैम १२३ स्रा घ त्वावान् त्मनाप्रः स्तोतभ्यौ धृष्णवियानः । ऋरणोरच्तं न चक्रयोः ९४ ग्रा यद दुवः शतक्रत॒वा काम॑ जरितृणाम् । त्रणोरक्तं न शचीिः १ शश्वदिन्द्रः पोपध्रथद्धिर्जिंगाय नान॑दद्धिः शाश्चसद्धिर्धनानि । स नो हिररयरथं दंसनावान् त्स नः सनिता सनये स नोऽदात् १६ ्राश्चिनावश्चावत्ये षा यातं शवीरया । गोम॑द् दस्रा हिर॑णयवत् ९७ समानयोजनो हि वां रथो दस्रावमर्त्यः । समुद्रे अ्र्िनेयते १८ न्यश्घ्रयस्यं॑ मूर्धनि चक्रं रथ॑स्य येमथुः । परि द्यामन्यदीयते १६ कस्त॑ उषः कधप्रिये भुजे मर्तो स्मर्य । कं न॑त्तसे विभावरि २०
[४५५५५.616)061.010] 206 19
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
वयं हि ते स्रम॑न्मह्याऽऽन्तादा पराकात् । शरश्च न चित्रि ्ररुषि २९ त्वं त्येभिरा ग॑हि वाज॑भिर्दहितर्दिंवः । स्मे रयिं नि धारय २२ सपमोऽन॒वाकः ७
। सू० २९-३ ।
(२३९) एकत्रिंशं सूक्तम् (१-९८) ग्रष्टादशर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसो हिररयस्तूप ऋषिः । स्रयिर्दैवता ।
(१-७, €-१५८, ९७) प्रथमादि सप्तर्चां नवम्यादि सप्र्चां सप्तदश्याश्च जगतीः (८, १६,
१८) अरष्टमीषोडश्योरष्टादश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी त्वमग्ने प्रथमो ग्रह्खिरा ऋषिर्देवो देवानामभवः शिवः सखां । तव॑ व्रते कवयो विद्यनापसोऽजांयन्त मरुतो भ्राजदृष्टयः ९ त्वमग्ने प्रथमो ्रद्खिरस्तमः कविर्देवानां परि भूषसि व्रतम् । विभुर्विश्वस्मै भुव॑नाय मेधिरो द्विमाता शयुः कतिधा चिदायवे २ त्वमग्ने प्रथमो मातरिश्वन ग्राविर्भव सुक्रतूया विवस्व॑ते। म्ररैजतां रोद॑सी होतृवूर्येऽसंघ्रोभरिमय॑जो महो व॑सो ३ त्वम॑ग्ने मन॑वे द्याम॑वाशयः पुरूरव॑से सुकृतै सुकृत्तरः । श्चत्रेण यत् पित्रोर्मुच्य॑से पर्याऽऽत्वा पूर्वमनयत्राप॑रं पुन॑ः ४ त्वम॑ग्ने वृषभः प॑ष्टिवर्घन् उद्य॑तस्ुचे भवसि श्र॒वाय्य॑ः । य गआ्राहतिं परि वेदा वष॑टकृति मेकायुरग्रे विशं ग्राविवांससि त्वम॑ग्ने वृजिनवर्तनिं नरं सक्म॑नि पिपर्षि विदथ विचर्षणे । यः शूरसाता परितक्म्ये घने टभ्रेभिश्चित् समृता हंसि भूय॑सः £ त्वं तम॑ग्ने त्रमृतत्व उत्तमे मर्तं दधासि श्रव॑से दिवेदिवे यस्तातृषाण उभयाय जन्मने मर्यः कृणोषि प्रय ग्रा च सूरये ७ त्वं नौं अ्रग्रे सनये धनानां य॒शस॑ कारं कहि स्तवानः । रध्याम कर्मापसा नव॑न देवेर््यांवापृथिवी प्रावतंनः ८ त्वं नो अ्रग्रे पित्रोरुपस्थ रा देवो देवेष्वनवद्य जागृविः । तनूकृद् बोधि प्रम॑तिश्च कारवे त्वं कल्याण वसु विश्वमोपिषे € त्वम॑ग्ने प्रमतिस्त्वं पितासि नस् त्वं व॑यस्कृत् तव॑ जामयो वयम् । सं त्वा राय॑ः शतिनः सं संहस्िण॑ः सुवीरं यन्ति व्रत॒पाम॑दाभ्य १० त्वामग्ने प्रथममायुमायवे देवा स्र॑कृरावन् नह॑षस्य विशपतिम् ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 20
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
इव्ठामकृरवन् मन॑षस्य शासनीं पितुर्यत् पुत्रो ममकस्य जायते ११ त्वं नो ्रग्ने तव॑ देव पायभिंर्मघोनौ रक्त तन्व॑श्च वन्द्य ।
त्राता तोकस्य तन॑ये गवाम् स्यनिमेषं रच्तमाणस्तवं व्रते १२
त्वम॑ग्ने यज्य॑वे पायुरन्तरोऽनिषद्गायं चतुर्त इध्यसे ।
यो रातर्हव्योऽवृकाय॒ धारयसे कीरेश्चिन् मन्त्रं मनसा वनोषि तम् १३ त्वम॑ग्र उरुशंसाय वाघते स्पार्हं यद् रेक्ण॑ः परमं वनोषि तत् । ्राघस्य चित् प्रम॑तिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्सिप्र दिशो विदष्टरः १४ त्वमग्ने प्रयतद्तिणं नरं वर्मेव स्यूतं परिं पासि विश्चत॑
स्वादच्तद्या यो वसतौ स्यौनक्रज् जी वयाजं यज॑ते सोपमा दिवः १ इमामग्ने शरणिं मीमृषो न इममध्वानं यमगाम दूरात् ।
स्रापिः पिता प्रमतिः सोम्यानां भमिरस्य॒षिकृन् मत्यांनाम् ९६ म॒नुष्वदग्रे अ्र्खिरस्वदङ्खिरो ययातिवत् सदने पूवुवच्छचे।
ग्रच्छं याह्या व॑हा दैव्यं जन मा सादय बर्हिषि यत्ति च प्रियम् १७ एतेनग्रे ब्रह्मणा वावृधस्व शक्तौ वा यत् त चकृमा विदा वां ।
उत प्र रंष्यभि वस्यो च्रस्मान् त्सं नः सृज सुमत्या वाज॑वत्या १८
(३२) द्रा्िंशं सूक्तम् (१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्या्खिरसो हिररयस्तूप ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः इन्द्रस्य न॒ वीर्यांि प्र वौचं यानि चकारं प्रथमानि वजी । ग्रहच्रहिमन्वपस्त॑तर्द् प्र वत्तणां अभिनत् पर्व॑तानाम् १ ग्रहचहिं पर्व॑ते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वं स्वर्यं ततत्त । वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना ग्रञ्जः समुद्रमव जग्म॒रापः २ वृषायमाणोऽवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेष्वपिबत् सुतस्य । स्रा साय॑कं मघवादत्त वज मह॑चेनं प्रथमजामहीनाम् ३ यदिन्द्राहन पथमजामहीना मान्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः । ्रात् सूर्य जनयन् दयामुषासं तादीबा शरं न किलां विवित्से ४ ्रह॑न् वुत्रं वुंत्रतरं व्य॑स मिनद्रौ वज महता वधेन । स्कन्धसिीव कुलिशेना विवृक्णाऽदहिः शयत उपपृक् पुंथिव्याः ्रयोद्धेवं दर्मद ग्रा हि जहवि महावीरं तुविबाधमृजीषम् ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 21
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
नातारीदस्य स्मृतिं वधानां सं रुजानाः पिपिष इन्द्रशत्रः & ग्रपाद॑हस्तो स्र॑पृतन्यदिन्द्र मास्य वजमधि सानौ जघान । वृष्णो वधिः प्रतिमानं बुभूषन् पुरुत्रा वृत्रो ्रशय॒द् व्य॑स्तः ७ नदं न सिचम॑मुया ख्यानं मनो रुहाणा अ्रतिं यन्त्यापः । याश्चिद वृत्रो म॑हिना पर्यतिंष्ठत् तासामहिः पत्सुतःशीर्बभूव प नीचावया प्रभवद् वृत्रपुत्रे न्द्रौ रस्या रव वधर्जभार । उत्तरा सूरध॑रः पुत्र ्रासीद् दानुः शये स॒हव॑त्सा न घेनुः € अ्रतिंष्टन्तीनामनिवेखनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निरायं वि चरन्त्यापो दीर्घं तम अ्राशयदिद्रशत्रः १० दासप॑तीरहिंगोपा तिष्ठन् निश्द्धा रापः परिनैव गाव॑ः । रपां बिलमपिहितं यदासीद वृत्रं जघन्वां अप तद् ववार ९१ अ्रश्चयो वारौ अभवस्तदिन्द्र सृके यत् त्वां प्रत्यहन् दव एकः । अ्रज॑यो गा ्रज॑यः शूर सोममवासृजः सर्तवे सप्र सिन्धन् १२ नास्मै विद्यन्त त॑न्यतः सिषेध न यां मिहमकिरद् ध्रादनिं च । इन्द्र॑ यद् युयुधाते त्रहिश्चो तापरीभ्यो मघवा वि जिग्ये ९३ ग्रहेर्यातारं कम॑पश्य इन्द्र हदि यत् ते जघ्रषौ भीरग॑च्छत् । नव॑ च यन् न॑व॒तिं च खरवन्तीः श्येनो न भीतो स्रत॑रो रजांसि ९४ इन्द्रौ यातोऽवसितस्य राजा शम॑स्य च शूङ्धिखो बजबाहः । सेदु राजां यति चर्षणीना मरान् न नेमिः परि ता ब॑भूव १५
॥ इति प्रथमाष्टके द्वितीयोऽध्यायः ।
तुतीयोऽघ्यायः ३ । व० १-३ ।
(२३) त्रयस्त्रिंशं सूक्तम् (१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्या्खिरसो हिररयस्तूप ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः एतायामोप गव्यन्त इन्द्रमस्माकं स॒ प्रम॑तिं वावृधाति । स्रनामृणः कुविदादस्य रायो गवां केतं परमावज॑ते नः १ उपेदहं ध॑नदामध्रतीतं जष्टं न श्येनो व॑ सतिं प॑तामि । इन्द्र॑ नमस्यक्च॑पमेभिरकै यः स्तोतृभ्यो हव्यो अस्ति याम॑न् २
[४५५५५५.616)461.010] 206 22
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
नि सर्वसेन इषुधीरं सक्त समर्यो गा प्र॑जति यस्य वष्टि । चोष्कूयमाण इन्द्र भूरिं वामं मा पणिर्भूरस्मदधि प्रवृद्ध ३ वधीर्हि दस्य घनिन॑ घनेन एकश्चर॑च्पशाकभिरिन््र । घनोरधिं विषुखक् ते व्ययः चर्यज्वानः सनकाः प्रेतिमीयुः ४ परा चिच्छीर्षा व॑वृजस्त इन्द्रा ऽय॑ज्वानौ यज्व॑भिः स्पर्ध॑मानाः । प्रयद् दिवो ह॑रिवः स्थातरुग्र निरव्रताँ स्र॑घमो रोद॑स्योः ५ ग्रय॑य॒त्सच्नवद्यस्य सेनामयातयन्त ल्ितयो नवग्वाः । वृषायुधो न वधयो निरष्टाः प्रवद्धिरिन्द्रलितयन्त ्रायन् & त्वमेतान् शूदतो जच्त॑तश्चा यौधयौ रज॑स इन्द्र पारे । अ्रवांदहो दिव ग्रा दस्य॑मुच्चा प्र स॑न्वतः स्तुवतः शंस॑मावः ७ चक्राणासः परीणहं प्रथिव्या हिर॑रयेन मणिना शाम्भ॑मानाः । न हिन्वानासंस्तितिरुस्त इन्द्रं परि स्पशौ अ्रदधात् सूर्येण ८ परि यदिन्द्र रोदसी उपे ्र्ब॑भोजीर्महिना विश्वतः सीम् । ग्रम॑न्यमानां ग्रभि मन्यमान र्निर्बह्यभिरध्मो दस्युमिन्द्र € न ये दिवः पृथिव्या अन्तमापुर्न मायाभिर्धनदां पर्यभवन् । युजं वजरं वृषभश्चक्र इन्द्रौ निर्ज्योतिषा तम॑सो गा अदत् १० रन स्वधाम॑त्तरच्ापो स्रस्याऽवर्घत मध्य ्रा नाव्यानाम् । सध्रीचीनैन मन॑सा तमिन्द्र म्रोजिष्ठेन हन्मनाहन्नभि द्यून् १९१ न्यांविध्यदिलीविश॑स्य दृहव्ठा वि शृङ्किण॑मभिनच्छृष्णमि न्द्रः । यावत्तरौ मघवन् यावदोजो वञेण॒ शत्र॑मवधीः प्रतन्युम् ९२ स्रभि सिध्मो प्रजिगादस्य शत्रून् वि तिग्मेन वृषभेणा पुरोऽभत् । सं वजणासृजद् वृत्रमिन्द्रः प्र स्वां मतिमतिरच्छाशदानः १३ स्रावः कुत्समिन्द्र यस्मिञ्चाकन पावो युध्य॑न्तं वृषभं दश॑द्युम् । शफच्य॑तो रेणर्न्त द्या मुचृष्ठवैत्रेयो नृषाह्याय तस्थौ १४ म्रावः शमं वृषभं त॒ग्ययांस॒ तेत्रजेषे म॑घवचञ्छविच्रयं गाम् । ज्योक् चिदत्र तस्थिवांसौ अक्र चष्त्रूयतामध॑रा वेदनाकः १५ (३२४) चतुस्त्रिंशं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसो हिररयस्तूप ऋषिः । अधिनौ देवते ।
(१-८, १०-१९] प्रथमाद्यष्टर्चां दशम्येकादश्योश्च जगती (€, १२) नवमीद्रादश्योश्च
[४५५५५.616)061.010] 206 23
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
त्रिष्टुप् छन्दसी त्रि्चिन् नो म्रद्या भवतं नवेदसा विभुर्वां याम उत रातिर॑शिना। युवोर्हि यन्त्रं हिम्येव वासंसोऽभ्यायंसेन्यां भवतं मनीषिभिः १ त्रय॑ः पवयो मघुवाह॑ने रथे सोम॑स्य वेनामन विश्च इद् विटः । त्रय॑ः स्कम्भासः स्कभितास म्रारभे त्रिर्नक्तं याथस्त्र्व॑श्चिना दिवां २ समाने ग्रहन् त्रिरवद्यगोहना त्रिरद्य यज्ञं मधुना मिमित्ततम् । त्रिर्वाजवतीरिषो प्रश्चिना युवं दोषा ग्रस्मभ्यमुषसंश्च पिन्वतम् ३ त्रर्वर्तिर्यातं त्रिरन॑वरते जने त्रिः संप्राव्यै त्रेधेव शिक्ततम् । त्रिनान्दिं बहतमश्चिना यवं त्रिः पृत्तौ अस्मे ग्रत्तरैव पिन्वतम् ४ त्रिर्नो रयिं व॑हतमशध्िना युवं त्रिर्देवताता त्रिरुताव॑तं धिय॑ः । त्रिः सौभगत्वं त्रिरुत श्रवांसि नस् त्रिष्ठं वां सूर॑ दुहिता शद् रथ॑म् त्रिनोँ स्रश्चिना दिव्यानि भेषजा त्रिः पार्थिवानि त्रिरु दत्तमद्यः। ्रोमानं शंयोर्ममकाय सूनवे त्रिधातु शम॑ वहतं शुभस्पती & त्रिर्नो स्रश्चिना यजता दिवेदिवे परि त्रिधात॑ पृथिवीम॑शायतम् । तिस्रो नासत्या रथ्या परावतं आ्रात्मेव वातः स्वस॑राणि गच्छतम् ७ त्रिरश्िना सिन्ध॑भिः सप्तमातृथिस् त्रयं ्राहावास्त्रेधा हविष्कृतम् । तिस्रः पथिवीरुपरिं प्रवा दिवो नाक॑ रत्तेये द्युभिरक्तभि॑र्हितम् ८ क्व त्री चक्रा त्रिवृतो रथ॑स्य क्वश त्रयो वन्धुरो ये सनीव्ठाः । कदा योगौ वाजिनो रास॑भस्य येन॑ यज्ञं नासत्योपयाथः € ग्रा नासत्या गच्छतं हूयते हवि मध्वः पिबतं मधुपेभिरासभिः । युवोर्हि पर्वं सवितोषसो रथ॑मृताय॑ चित्रं घृतव॑न्तमिष्य॑ति १० स्रा नांसत्या त्रिभिरैकादशोरिह देवेभि्यतिं मघुपेय॑मश्चिना । प्रायुस्तारिष्टं नी रपांसि मृत्ततं सेघ॑तं द्वेषो भव॑तं सचाभुवा १९ ्रानौ प्रधिना त्रिवृता रथैनाऽव्च रयिं व॑हतं सुवीरम् । श्युरावन्तां वामव॑से जोहवीमि वृधे च॑ नो भवतं वाज॑सातौ ९२
(३८) पञ्चत्रिंशं सूक्तम् (१-१९१) एकाद शच॑स्यास्य सूक्तस्याङ्किरसो हिररयस्तूप ऋषिः । (१) प्रथमर्चः (पाटक्रमेण) अ्रगरिर्मित्रावरुणौ रात्रिः सविता च (२-१९१) द्वितीयादिदशानाञ्च सविता देवताः । (१, €) प्रथमानवम्योत्रुचोर्जगती (२-८, १०-११)
[४५५५५.616)061.010] 206 24
ऋक् वेद्
द्वितीयादिसप्नानां दशम्येकादश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी हय।म्ययिं परथमं स्वस्तये हयांमि मित्रावश्णाविहाव॑से । हयामि रात्रीं जग॑तो निवेशनीं हयामि दवं संवितार॑मूतय १ स्रा कृष्न रज॑सा वर्तमानो निवेशय्॑रमृतं मर्त्य च । हिररययैन सविता रथेनाऽऽ्देवो यांति भुव॑नानि पश्य॑न् २ याति देवः प्रवता यात्युद्रता याति शभ्राभ्यां यजतो हरिभ्याम् । ्रादेवो यांति सविता परावतोऽप विश्वां दुरिता बाध॑मानः ३ ्रभीवुंतं कृशनैर्विश्वरूपं हिर॑खयशम्यं यजतो बृहन्तम् । अ्रास्थाद् रथ॑ सविता चित्रभा॑नः कृष्णा रजांसि तविषीं दधानः ४ वि जनाञ्छ्यावाः शिंतिपादौ रख्यन् रथं हिर॑रायप्रड गं वह॑न्तः । जशश्चद् विशः सवितर्दैव्यस्यो पस्थ विश्चा भुव॑नानि तस्थुः % तिस्रो द्यावः सवित्रा उपस्थां एकां यमस्य भुव॑ने विराषाट् । ्राणिं न रथ्यममृताधि तस्थु रिह ब्रवीतु य उ तचिकैतत् ६ वि सुपर्णो श्रन्तरि्तारयख्यद् गभीरवेपा ्रस॑रः स॒नीथः । क्वेदानीं सूर्यः कर्चिकेत कतमां द्यां रश्मिरस्या ततान ७ ग्रष्ठौ व्यख्यत् ककुभ॑ः पृथिल्यास् त्री घन्व योज॑ना सप्त सिन्धरन् । दहिररयात्तः सविता देव ग्रागाद् दधद्रवां दाशुषे वार्याणि ८ हिर॑ययपाणिः सविता विच॑र्षणि रुभे द्यावापृथिवी ञअ्जन्तरीयते । अ्रपामीवां बाधते वेति सूर्यमभि कृष्णेन रज॑सा द्यामृणोति € हिर॑ययहस्तो असुरः सुनीथः सुमृव्टीकः स्ववाँ यात्व॒वङ् । ग्रपसेधन् र्तसो यात॒धानाः नस्याद् देवः प्रतिदोषं गृणानः १० ये ते पन्थाः सवितः पूर्व्यासौररेणवः सुकरता अन्तरिते । तेभिर्नो रद्य पथिभिः सुगेभी रक्ता च नो ग्रधि च ब्ूहिदेव १९ ्रष्टमोऽनुवाकः ८ । सू० २६-४२ ।
(३६) षटित्रंशं सूक्तम्
[1२1 ९0२]
(१-२०) विंशत्यृचस्यास्य सूक्तस्य घौरः कराव ऋषिः । (१-२०) प्रथमादिविंशत्यृचामयिः (१३-१४) त्रयोद शीचतुर्दश्योर्यूपो वा देवता । प्रगाथः
(विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः
[४५५५५५.616)081.010]
206 25
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
प्रवो यहं पुरूणां विशां द॑वय॒तीनाम् ।
म्रभिं सूक्तेयिर्वचोभिरीमहे यं सीमिदन्य ईवते १ जनांसो अरिं द॑धिरे सहोवृधं हविष्मन्तो विघेम ते। सत्वं नो स्रद्य सुमनां इहाविता भवा वाजेषु सन्त्य २ प्र त्वां दतं वुंणीमहे होतारं विश्ववेदसम् ।
महस्त सतो वि चरन्त्यर्चयो दिवि स्पशन्ति भानवः ३ देवासस्त्वा वर्णो मित्रो ग्र्यमा सं दूतं प्रलमिन्धते । विश्च सो ्र॑ग्े जयति त्वया धनं यस्त॑ ददाश मर्त्यः ४ मन्द्रो होतां गृहपति रमर दूतो विशामसि ।
त्वे विश्वा संग॑तानि व्रता ध्वा यानि देवा ्रकुरावत त्वे इद॑ग्ने सुभगे यविष्ठ्य विश्वमा दूयते हविः ।
सत्वं नौ ग्रद्य सुमनां उतापरं यत्ति देवान्त्सुवीर्यां &
तं चैमित्था नमस्विन उप॑ स्वराजमासते । होत्राभिरयिं मन॑षः समिन्धते तितिर्वांसो अरति सिध॑ः ७ घ्नन्तो वृत्रम॑तरन् रोदसी अ्रपउरु याय चक्रिरे ।
भुवत् करावे वृषां द्य॒म्रयाह॑तः क्रन्ददश्चो गविष्टिषु ८
सं सीदस्व महां स्र॑सि शोच॑स्व देव॒वीत॑मः ।
वि धूमम॑रे ्ररुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतम् €
यं त्वां देवासो मन॑वे टुध॒रिह यजिष्ठं हव्यवाहन ।
यं करवो मेध्यांतिधिर्धनस्पृतं यं वृषा यमुपस्तुतः १० यम॒िं मेध्यातिथिः करव॑ ईघ त्रतादधिं।
तस्य प्रेषौ दीदियुस्तमिमा ऋच॑स् तमि व॑र्घयामसि १९ रायस्पूर्धि स्वधावोऽस्ति हि तेऽग्न देवेष्वाप्यम् ।
त्वं वाज॑स्य श्रुत्यस्य राजसि सनो मृव्ठ महां रसि १२ ऊर्ध्वंऊषुणं ऊतये तिष्ठांदेवो न संविता।
ऊर्ध्वो वाज॑स्य सनिता यद्ञ्जिभिंर्वाघद्धिर्विंह्यांमहे ९३ ऊर्ध्वो न॑ः पाद्यंह॑सो नि केतना विश्च समत्रिणं दह । कृधी नं ऊर्ध्वाद्चिरथाय जीवसं विदा देवेषु नो दुवः श्य पाहि नौ ्रग्रे र्तस॑ः पाहि धूर्तेरराव्णः ।
पाहि रीष॑त उत वा जिघांसतो बृहंद्धानौ यविष्ठ १५८
[४५५५५५.616)061.010]
206 26
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
घनेव विष्वग्वि जह्यरांव्णस् तपुर्जम्भ यो प्र॑स्मघुक् ।
यो मर्त्यः शिशीते स्रत्यक्तभिःर्मानः स रिपुरीशत १६ स्रनिर्व॑व्ने सुवीर्य म॒थिः करवांय॒ सौभ॑गम् ।
स्रमिः प्राव॑न् मित्रोत मेध्यातिथिः मिः साता उपस्त॒तम् ९७ स्रभिनां तर्वशं यद॑ परावत॑ उग्रादैवं हवामहे। स्रमिर्नयत्रव॑वास्त्वं बृहद्रथं तुर्वीतिं दस्य॑वे सह॑ः १८
नि त्वाम॑ग्ने मनुर्दधे ज्योतिर्जनाय शश्व॑ते ।
दीदेथ करव॑ रतजात उल्तितो यं नमस्यन्ति कृष्टयः ९६ त्वेषासो अरगरेरम॑वन्तो अर्चयो भीमासो न प्रतीतये । रक्षस्विनः सदमिद् यांतुमाव॑तो विश्वं समत्रिणं दह २०
(३७) सप्तत्रिंशं सूक्तम् (१-१८) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । मरुतो देवताः । गायत्री छन्दः
क्रीव्ठं वः शर्धो मारूत मनर्वाणं रथेशुभम् । करावा ज्रमि प्रगायत ९ ये प्ृषतीभिरत्रष्टिभिः साकं वाशीभिरञ्जिभिः । अ्रजायन्त स्वभानवः २ इहेवं गुराव एषां कशा हस्तैषु यद् वदान् । नि याम॑च्चित्रमञ्जते ३ प्र वः शर्धाय पुष्व॑ये त्वेषद्युम्नाय शष्मिर । देवत्तं ब्रह्म॑ गायत ४ प्रशंसा गोष्वघ्रयं क्रीव्ठं यच्छर्धो मारुतम् । जम्भे रस॑स्य वावृधे कोवो वर्षिषठग्रा न॑रो दिवश्च ग्मश्च घ्ूतयः। यत् सीमन्तंन धरून॒थ & नि वौ यामाय मान॑षो दध उग्राय॑ मन्यवे । जिहीत पव॑तो गिरिः ७ येषामज्मेषु पृथिवी ज॑जवां ईव विश्पतिः । भिया यामेषु रेज॑ते ८ स्थिरं हि जानमेषां वयौ मातर्निरैतवे । यत् सीमनु द्विता शव॑ः € उदु त्ये सूनवो गिरः काष्ठा अ्रज्मेष्वलत । वाश्रा अभिज्ञ यातवे १० त्यं चिद् घा दीर्घ प्रथं मिहो नपांतमर्मृघम् । प्र च्यावयन्ति याम॑भिः ९१ मरतो यद्ध॑ वौ बलं जनाँ अचुच्यवीतन । गिरीर॑चच्यवीतन ९२ यद्ध यान्ति मरुतः सं हं ब्रुवतेऽध्वचा । शृणोति कर्चिंदेषाम् १३ प्रयात णीभ॑माणभिः सन्ति करवेषु वौ दुव॑ः । तत्रो षु मादयाध्वै ९४ ग्रस्ति हि ष्मामदाय वः स्मसि ष्मा वयमेषाम् । विश्वं चिदायुर्जीवसे १५
[४५५५५.616)061.010] 206 27
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(३८) ग्रष्टात्रिंशं सूक्तम् (१-१८) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । मरुतो देवताः । गायत्री छन्दः
कद्ध नूनं कधप्रियः पिता पत्रं न हस्तयोः । दधिध्वे वृक्तबर्हिषः १ क्व॑ नूनं कद् वो प्र्थं गन्तां दिवो न पंथिव्याः । क्व॑ वौ गावौ न र॑रयन्ति २ क्व॑ वः सुम्रा नव्यांसि मूतः क्व॑ सुविता । क्वोडं विश्वानि सौभ॑गा ३ यद् यूयं पुंशनिमातरौ मर्तासः स्यात॑न । स्तोता वौ स्रमृत॑ैः स्यात् ४ मावौ मृगो न यव॑से जरिता भूदजौष्यः । पथा य॒मस्य॑ गादुप मो षुणः परापरा निरतऋतिर्दर्हणं वधीत् । पदीष्ट तृष्णया स॒ह & सत्यं त्वेषा अ्रम॑वन्तौ घन्व॑ञ्चिदा रद्रियांसः । मिहं कृरवन्त्यवाताम् ७ वाश्रवं विद्युन्मिमाति वत्सं न माता सिषक्ति । यदैषां वृष्टिरसंजिं ८ दिवां चित् तम॑ः कृरवन्ति पर्जन्यैनोद वाहेन । यत्पथिवीं व्यन्दन्तिं € अ्रघ॑ स्वनान्मरुतां विश्वमा सद्य पार्थवम् । ग्ररैजन्त प्र मान॑षाः ९० मरुतो वौव्टपाणिभिश् चित्रा रोधस्वतीरनु । यातेमखिद्रयामभिः ९९ स्थिरा वः सन्तु नेमयो स्था अ्रधास एषाम् । सुसंस्कृता स्रभीशवः ९२ स्रच्छां वदा तनां गिरा जराये ब्रह्मणस्पतिम् । अ्रगरिं मित्रंन दर्जतम् ९३ मिमीहि श्लोकमास्यै पर्जन्य इव ततनः । गाय गायुत्रमुकथ्यम् १४ वन्द॑स्व मारतं गणं त्वेषं पनस्युमर्किणम् । श्रस्े वृद्धा स्र॑सतिह १५
(३६) एकोनचत्वारिंशं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करावः ऋषिः । मरुतो देवताः । प्रगाथः
(विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः प्र यदित्था परावतः शोचिर्न मानमस्यथ । कस्य क्रत्वां मरुतः कस्य वर्पसा कं याथ कं हं धूतयः १ स्थिरा व॑ः सन्त्वायुधा पराण्दे वी्य् उत प्रतिष्कभे । युष्माकमस्त॒ तविषी पनीयसी मा मर्त्यस्य मायिनः २ परां ह यत् स्थिरं हथ नरो व॒र्तय॑था गरु । वि यांथन व॒निन॑ः पृथिव्या व्याशाः पर्व॑तानाम् ३ नहि वः श््विंविदे रथि द्यवि न भूम्यां रिशादसः । युष्माकमस्तु तविषी तनां युजा रुद्रासो नू चिंदाधृषै ४
[४५५५५५.616)061.010] 206 28
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्र वेपयन्ति पर्वतान् वि विञ्चन्ति वनस्पतीन् ।
प्रो ्रारत मरुतो दुर्मदा इव देवासः सव॑या विशा उपो रथ॑षु पृष॑तीरयुग्ध्वं प्रष्टिर्वहति रोहितः ।
स्रावो यामाय पृथिवी चिदश्रोदबीभयन्त मानुषाः £ ग्रावौमक् तनाय कं रुद्रा रवौ वृणीमहे ।
गन्तां नूनं नोऽवसा यथां पुरे त्या करवांय बिभ्युषे ७ युष्मेषितो मरुतो मर्त्येषित म्रा यो नौ स्रभ्व ईष॑ते ।
वि तं युयोत शव॑सा व्योज॑सा वि युष्माकांभिरूतिभिंः ८ ग्रसामि हि प्रयज्यवः करव॑ टद् प्रचेतसः । असामिभिर्मरुत म्रा न॑ ऊतिभिः गन्तां वृष्टिंन विद्यत॑ः € असाम्योजो बिभृथा सुदानवोऽसमि धूतयः शव॑ः । त्षिद्विष मरुतः परिमन्यव इषुं न सजत द्विष॑म् ९०
(४०) चत्वारिंशं सूक्तम् (१-८) अष्टर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । ब्रह्मणस्पतिर्देवता । प्रगाथः (विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒ यन्त॑स्त्वेमहे । उप प्र यन्तु मरुत॑ः सुदानव इन्द्रं प्राशर्भवा सचां १ त्वामिद्धि सहसस्पुत्र मत्य उपब्रूते घन हिते । स॒वीर्य मरुत रा स्वश्चयं दधीत॒ यो व॑ ्राचके २ प्रतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्यैतु सूनृतां । म्रच्छ वीरं नर्य प॒ङ्किरंघसं देवा य॒ज्ञं न॑यन्त नः ३ यो वाघते ददाति सूनरं वस॒ स ध॑त्ते ग्रत्तिति श्रव॑ः । तस्मा इव्ठां सुवीरामा य॑जामहे सुप्रतूर्तिमनेहस॑म् ४ प्र नूनं ब्रह्म॑शस्पतिः र्मन्त्र॑ वदत्युक्थ्यम् । यस्मिचिन्द्रौ वश्णो मित्रो ्र॑र्यमा देवा ओकांसि चक्रिरे ५ तमिद् वोचेमा विदर्थषु शंभवं मन्त्र देवा ्रनेहसंम् । इमां च वाचं प्रतिहर्यथा नरो विश्वेद् वामा वौ स्रश्नवत् ह को द॑वयन्त॑मश्नवज् जनं को वृक्तबर्हिषम् । प्रपर दाश्वान् पस्त्यांभिरस्थिता ऽन्तर्वावित् य॑ दघे ७
[४५५५५५.616)061.010] 206 29
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
उप॑ त्रं पृञ्चीत हन्ति राज॑मि भये चित् सुलतितिं द॑घे। नास्य वर्तान त॑रुता म॑हाधने नार्भे स्रस्ति वजिण॑ः ८
(४१) एकचत्वारिंशं सूक्तम्
(१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । (१-३, ७-६) प्रथमान्तिमितुचयोव॑ंरुखमित्रार्यमणः (४-६&) द्ितीयतुचस्य चादित्या देवताः । गायत्री छन्दः
यं रत्तन्ति प्रचेतसो वरुणो मित्रो ्र्यमा। नू चित् स दभ्यते जन॑ः १
यं बाहतैव् पिप्रति पान्ति मर्त्य॑ रिषः । अरिष्टः सव॑ एधते २
वि दुर्गा वि द्विषः प॒रो घ्रन्ति राजान एषाम् । नयन्ति दुरिता तिरः ३ सुगः पन्थां स्रनृ्र श्रादित्यास ्रृतं य॒ते । नात्रावखादो स्र॑स्तिवः ४
यं युज्ञं नय॑था नर आ्रा्दिंत्या जनां पथा । प्र वः स धीतयै नशत् ‰
स रतं मर्त्यो वस विश्च तोकमत त्मनां । अ्रच्छां गच्छत्यस्त॑तः ६
कथा राघाम सखायः स्तोमं मित्रस्यार्यम्णः । महि प्सरो वरणस्य ७ मावो घ्नन्तं मा शपन्तं प्रतिं वोचे देवयन्तम् । सुपरैरिद् व्रा विवासे ८ चतरश्चिद दद॑मानाद् बिभीयादा निधातोः । न द॑रुक्ताय॑ स्पृहयेत् €
(४२) द्विचत्वारिंशं सूक्तम्
(१-९०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । पषा देवता । गायत्री छन्दः सं पषच्रध्व॑नस्तिर व्यंहौ विमचो नपात् । सत्त्वा देव प्र ण॑स्परः १ यो नः पृषन्रघो वृको दुःशेव ग्रादिद॑शति । ग्रपस्मतं पथो ज॑हि २ स्रप त्यं परिपन्थिनं मुषीवाणं हर्चितम् । दूरमधि स्रुतेरज ३ त्वं तस्य॑ द्रयाविनोऽघश॑सस्य कस्य॑ चित् । पदाभि तिषठ तप॑षिम् ४ स्रा तत् तै दस्र मन्तुमः पूषन्नवो वृणीमहे । येन॑ पितृनचोदयः अरां नो विश्वसौभग हिर॑शयवाशीमत्तम । घनानि सुषणां कृधि & सरति नः स्तौ नय सुगा न॑ः सुपथां कृणु । पूष॑चिह क्रतु विदः ७ रमि सूयव॑सं नय न नवज्वारो प्रध्व॑ने। पृष॑तिह क्रतुं विदः ८ शग्धि पूर्धि प्र य॑सि च शिशीहि प्रास्युदरम् । पृष॑चिह क्रतुं विदः € न पूषणं मेथामसि सूक्तैरभि गृणीमसि । वसूनि ट्स्ममीमहे १०
[४५५५५.616)061.010] 206 30
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(४३) त्रिचत्वारिंशं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य घौरः करव ऋषिः । (१-२, ४-६) प्रथमाद्वितीययो्ऋ्रचोश्तर्थ्यादितृचस्य च रुद्रः (३) तृतीयाया रुद्रो मित्रावरुणौ च (\७-६) सप्तम्यादित॒चस्य च सोमो देवताः । (१-८) प्रथमाद्यष्ट्चां गायत्री (६) नवम्याश्चानुष्टुप् छन्दसी कद् रुद्राय प्रचैतसे मीह्ष्टमाय तव्य॑से । वोचेम शंत॑मं हदे १ यथां नो स्रदिंतिः करत् पश्च नृभ्यो यथा गवै । यथां तोकाय॑ रुद्विय॑म् र य्थानो मित्रो वरुणो यथां रुद्रश्िकैतति। यथा विश्च सजोषसः ३ गाथपतिं मेघर्पतिं सुद्र जलाषभेषजम् । तच्छंयोः सम्नमीमहे ४ यः शक्र इव सूर्यो हिर॑रयमिव रोचते । च्रेष्ठौ देवानां वसः शं नः करत्यर्वते सुगं मेषाय॑ मेष्यै । नृभ्यो नारिभ्यो गव॑ ६ स्रस्मे सोम॒ श्रियमधि नि धंहि शतस्य नृणाम् । महि श्रव स्तविनृम्णम् ७ मानः सोमपरिबाधो मारातयो जहरन्त । श्रा न॑ इन्दौ वाज भज ८ यास्त प्रजा च्रमत॑स्य परस्मिन् धामंन्रतस्य॑ । मूर्धा नाभां सोम वेन ग्राभूष॑न्तीः सोम वेदः € नवमोऽनुवाकः € । सू० ४४-*९० ।
(४४) चतुशत्वारिशं सूक्तम् (१-१४) चतुद श्च॑स्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रकरव ऋषिः । (१-२) प्रथमाद्वितीययोक्ऋरुचोरयिरश्चिनावुषाश्च (३-१४) तृतीयादिद्राद शानाच्चायिर्दवताः । प्रगाथः (विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः रगे विवंस्वदुषसंश् चित्रं राधो स्रमर्त्य। म्रा दाशुष जातवेदो वहा त्व मद्या देवाँ उषर्बघ॑ः ९ जष्टो हि द्तो प्रसि हव्यवाहनोऽग्ने रथीरध्वराणाम् । सज्रश्िभ्यांमषस। सवीर्य मस्मे धि श्रवो बृहत् २ ग्रद्या टूतं वृणीमहे वसंममिं परुप्रियम् । धमर्कैतं भाक्रजीकं व्युष्टिषु य॒ज्ञानामध्वरश्चिर्यम् ३ ्रष्ठं यविष्ठमतिथिं स्व।हतं जष्टं जनाय दाशषं । देवां अच्छा यातवे जातवेदस म्रिमी्टे व्युष्टिषु ४
[४५५५५५.616)081.010] 206 31
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
स्तविष्यामि त्वामहं विश्वस्यामृत भोजन ।
स्रगे त्रातारममृतं मियेध्य यजिष्ठं हव्यवाहन सशंसो बोधि गृण॒ते यविष्ठय मर्ध॑जिह्ः स्वांहतः । प्रस्करावस्य प्रतिरचायुर्जावस नमस्या दैव्यं जन॑म् £ होतारं विश्ववैदसं सं हित्वा विशं इन्धते ।
स स्रा व॑ह पुरुहूत प्रचैतसोऽग्र दर्वा इह द्रवत् ७ सवितार॑मुषसं॑मध्िना भग॑ मिं व्य॑ष्टिषु चपः । करावांसस्त्वा सुतसोमास इन्धते हव्य॒वाहं स्वध्वर प पति्यघ्वराणा मग्रे दूतो विशामसि ।
उषर्वध म्रा व॑ह सोम॑पीतये देवां ज्रद्य स्वर्टूरः €
स्रगने पूर्वां अनूषसो विभावसो दीदेथ विश्वदर्शतः । अरसि ग्रामेष्वविता परोहितोऽसिं यज्ञेष मानुषः १०
नि त्वां यज्ञस्य साधन मग्ने होत।रमृत्विज॑म् । मनष्वद् दैव धीमहि प्रचैतसं जीरं दूतममर्त्यम् १९ यद् देवानां मित्रमहः पुरोहितोऽन्त॑रो यासि दूत्यम् । सिन्धौरिव प्रस्व॑नितास ऊर्मयोऽगररभ्रजन्ते अर्चयः ९२ श्रूधि श्र॑त्करं वल्लि र्दैवेर॑ग्रे सयावभिः ।
म्रा सीदन्त बर्हिषि मित्रो ग्रर्यमा प्रातर्यावाणो ्रध्वरम् ९३ श्ुरावन्तु स्तोमं मरुत॑ः स॒दानवोऽग्रिजिह्ना ऋतावृधः । पिव॑तु सोमं वश्णो धघृतवतोऽश्चिभ्यांमुषसां सजूः १४
(४५८) पञ्चचत्वारिंशं सूक्तम् (१-१०) द श्च॑स्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्कराव ऋषिः । (१-६, १०) प्रथमादिनवर्चां दशम्याः पृवार्घस्य चाग्िः (१०) दशम्या उत्तरार्धस्य चदेवा देवताः । ग्नुष्टुप् छन्दः त्वमग्रे वसूंरिह रुद्रां ग्रादित्यां उत । यजां स्वध्वरं जनं मनंजातं घृतप्रुषम् १ श्रुष्टीवानो हि दाशषं देवा श्न विचैतसः। तान् रोहिदश्च गिर्वणस् त्रय॑स्वरिंशतमा व॑ह २ प्रियमेधवद॑त्रिवज् जात॑वेदो विरूपवत् ।
[४५५५५.616)061.010] 206 32
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
अद्धिरस्वन्महिव्रत प्रस्करावस्य श्रधी हव॑म् ३ महिकेरव ऊतय प्रियमेधा अहूषत । राजन्तमध्वराण। म॒भमिं शक्रं शोचिषा ४ घुताहवन सन्त्ये माड षुश्रघी गिरः ।
याभिः करव स्य सूनवो हवन्तेऽवसे त्वा % त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते वित्त जन्तवः । सोचिष्कैशं पुरुप्रिया ऽग्रै हव्याय वोहव्ठ॑वे ६ नि त्वा होतारमृत्विजं दधिरे व॑सुवित्तमम् । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं विप्रां ज्रग्ने दिविष्टिषु ७ ्रात्वा विप्रां ्रच॒च्यवः सुतसोमा ग्रथि प्रयः । वृहद् भा बिभ्रतो हवि रग्रे मर्ताय दाशषै ८ प्रातर्याव्णः सहस्कृत सोमपेयाय सन्त्य ।
इहाद्य दैव्यं जनं बर्हिरा सादया वसो € स्रव देव्यं जन मग्ने यत्त्व सहतिभिः ।
ग्रयं सोम॑ः सुदानवस् तं पांत तिरो ग्रह्यम् १०
(४६) षट् चत्वारिंशं सूक्तम् (१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्कराव ऋषिः । अरश्चिनौ देवते । गायत्री छन्दः
एषो उषा ग्र्पुर्व्या व्युच्छति प्रिया दिवः । स्तुषे वामश्चिना वृहत् १ या दस्रा सिन्ध॑मातरा मनोतरा रयीणाम् । धिया देवा व॑सुविदां २ वच्यन्तै वां ककहासौ जूर्णायामधि विष्टपि । यद् वां रथो विभिष्पतात् ३ हविषां जारो रपां पिप॑र्ति पप॑रिर्नरा । पिता कुट॑स्य चर्षणिः ४ ग्रादारो वां मतीनां नास॑त्या मतवचसा । पातं सोम॑स्य धृष्णुया यानः पीपरदश्विना ज्योतिष्मती तम॑स्तिरः। तामस्मे र॑ंसाथामिष॑म् & ्रानोौ नावा मतीनां यातं पाराय गन्तवे । युञ्जाथामश्चिना र्थम् ७ स्ररित्र वां दिवस्पृथु तीर्थे सिन्धुनां रथ॑ः । धिया युयु इन्द॑वः प दिवस्करवास इन्द॑वो वसु सिन्ध्रनां पदे । स्वं वविं कहं धित्सथः € स्रभुदु भा ङं ्रंशवे हिर॑रयं प्रति सूर्यः । व्य॑रल्यजिह्ययासिंतः १० ्रभूदु पारमेत॑वे पन्थां तस्य॑ साधुया । अद॑र्छखिं वि स्तुतिर्दिवः ११
[४५५५५.616)061.010] 206 33
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
तत्तदिदश्विनोरवो जरिता प्रति भूषति । मदे सोम॑स्य पिप्रतोः १२ वावसाना विवस्वति सोम॑स्य पीत्या गिरा। मनुष्वच्छभ् ग्रा ग॑तम् १३ युवोरुषा श्रन् श्रियं परिज्मनोरुपाचरत् । ऋता व॑नथो ्रक्तभिः ९४ उभा पिबतमश्चिनो भानः शर्म यच्छतम् । श्रविद्वियाभिरूतिभिः ९५ चतुर्थोऽघ्यायः ४
। व< ९-२€ ।
(४४७) सप्तचत्वारिंशं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्करव ऋषिः । अ्रध्िनौ देवते । प्रगाथः (विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः
ग्रयं वां मघ॑मत्तमः स॒तः सोमं ऋतावृधा । तम॑श्चिना पिबतं तिरोग्र॑हयं धत्तं रत्नि दाशुष १ त्रिवन्ध्रेणं त्रिवृतां सुपेशसा रथेना यांतमश्िना । करा्वासो वां ब्रह्मं कृरावन्त्यघ्वरे तेषां स॒ श्॒॑तं हव॑म् २ ग्रधिना मध॑मत्तमं पातं सोम॑मृतावृधा । अ्रथाद्य द॑स्रा वसु विता रथ॑ दाश्वांसमुप गच्छतम् ३ त्रिषधस्थे बर्हिषि विश्ववेदसा मध्वा यज्ञं मिंमित्ततम् । करवांसो वां सुतसोमा ग्रभिद्यवो युवां ह॑वन्ते ्रश्िना ४ याभिः कराव॑मभिष्ठिभिः प्राव॑तं युवम॑श्चिना । ताभिः ष्वस्मां अर॑वतं श॒भस्पती पातं सोम॑मृतावृधा सदासं दस्रा वसु विभरता रथे प्र्तौ वहतमश्चिना । रयिं स॑मद्रादत वां दिवस्पय स्मे धत्तं पुरुस्पृहम् & यच्ांसत्या परावति यद् वा स्थो अ्रधिं तुर्व । अ्रतो रथ॑न सुवृतां न आर ग॑तं साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ७ अरव वां सप्र॑योऽध्वरश्रियो वह॑न्तु सवनेदप॑ । इष॑ पञ्चन्तां सुकृत स॒दान॑व अरा बर्हिः सीदतं नरा ए तेन॑ नासत्या ग॑तं रथ॑न सूर्यत्वचा । येन शश्चटूहथंदांशषे वसु मध्वः सोम॑स्य पीतय € उक्थेभिरर्वागवसे पुरूवसुं श्रकैश्च नि हवयामहे । शश्चत् करावानां सदसि प्रिये हि कं सोम॑ पपथ॑रश्चिना १०
[४५५५५.616)061.010] 206 34
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(४८) ग्रष्टचत्वारिंशं सूक्तम् (१-१६) षोडशर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्कराव ऋषिः । उषादेवता । प्रगाथः (विषमर्चां बृहती, समर्चां सतोबृहती) छन्दः
सह वामेन न उषो व्युच्छा टहितर्दिंवः । सह द्युम्नेन बृहता विभावरि राया दैवि दास्व॑ती १ ्रश्चावतीर्गोम॑तीर्विश्सुविदो भूरिं च्यवन्त वस्त॑वे । उदीरय प्रतिं मा सूनृतां उषश चोट राधो मघोनाम् २ उवासोषा उच्छाल्चन देवी जीरा रथानाम् । ये स्रस्या म्राचरणेषु दधिरे संम॒द्रे न श्रवस्यवः ३ उषोयेतेप्र यामेषु युञ्जते मनौ दानाय॑ सूरय॑ः । स्रत्राह तत् करव॑ एषां करव॑तमो नाम॑ गृणाति नृणाम् ४ स्राघा योषैव सूनर्युषा यांति प्रभुञ्जती । ॥ जरयन्ती वृज॑नं पद्रदीयत् उत्पातयति प॒लिण॑ः विया सृजति सम॑नं व्यश््थिन॑ः पदं न वेत्योद॑ती । वयो नकिष्टे पपिवांसं ग्रासते व्युष्टौ वाजिनीवति £ एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादधि । खातं रथैभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मान॑षान् ७ विश्व॑मस्या नानाम चक्त॑से जगज् ज्योतिष्कृणोति सूनरी । ्रप॒ द्वेषौ मघोनी दुहिता दिव उषा उच्छदप खिर्धः ८ उष ग्रा माहि भाननां चन्द्रेण दुहितर्दिवः । ्रावह॑न्ती भूर्यस्मभ्यं सौभ॑गं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु € विश्व॑स्य हि प्राणनं जीव॑नं त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सानो रथ॑न बृहता विभावरि श्रुधि चित्रामघे हव॑म् ९० उषो वाजं हि वंस्व॒ यश्चित्रो मान॑ष जने । तेना व॑ह सुकृतो अ्रध्वरों उप ये त्वां गृणन्ति वह्नयः ११ विश्ांन् देवां म्रा व॑ह सोम॑पीतयेऽन्तरिंक्तादुषस्त्वम् । सास्मासं धा गोमदश्चावदक्थ्यश्म॒षो वाजं सुवीर्यम् १२ यस्या रुश॑न्तो अर्चयः प्रतिं भद्रा ग्रदृ्तत। सानौ रयिं विश्ववारं सपेशस मुषा ददातु सुग्म्यम् १३
[४५५५५५.616)061.010] 206 35
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
ये चिद्धि त्वामृषयः पूवं ऊतय जह्रेऽव॑से महि ।
सानः स्तोमाँ ज्रभि गुंणीहि राघसो षैः शक्रेण शोचिषां ९४ उषो यदद्य भानुना वि द्रारावृखवो दिवः ।
प्रनौ यच्छतादवृकं पृथ च्छर्दिः प्रदैवि गोम॑तीरिष॑ः ९५८ संनो राया बहता विश्वपैशसा मिमिकत्वा समिव्छ॑भिरा ।
सं द्युम्रेन विश्चतरोषो महि सं वाजर्वाजिनीवति १६
(४६) एकोनपञ्चाशं सूक्तम् (१-४] चतुत्रुचस्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्कराव ऋषिः । उषादेवता ।
अनुष्टुप् छन्दः उषो भद्रेभिरा ग॑हि दिवश्चिद् रोचनादधि । वहंन्त्वरुणप्स॑व उप॑ त्वा सोमिनो गृहम् १ सपेश॑सं सुखं रथं यमध्यस्था उषस्त्वम् । तेना सुश्रवसं जनं प्रावाद्य दुहितर्दिवः २ वय्॑चित् ते पतत्रिणो द्विपच्चतष्पदर्जनि । उषः प्रारवरतरनं दिवो अरन्तैभ्यस्परिं ३ व्युच्छन्ती हि रश्मिभि र्विश्च॑माभासिं रोचनम् । तां त्वामुषर्वसूयवो गीर्भिः करवां ्रहरषत ४
(०) पञ्चाशं सूक्तम्
(१-१३) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्य कारवः प्रस्कन्व ऋषिः । सूर्योदेवता । (१-
€] प्रथमादिनवर्चां गायत्री (१०-९३) द शम्यादि चतसणाञ्चानुष्टुप् छन्दसी उदु त्यं जातवेदसं देवं व॑हन्ति केतवः । दृ विश्वाय सूर्यम् १ स्रप त्ये तायवौ यथा न्त॑त्रा यन्त्यक्तभिंः । सूराय विश्वच॑त्तसे २ स्रदृश्रमस्य केतवो वि रश्मयो जनां प्रन । भ्राज॑न्तो स्रग्रयो यथा ३ तरणिर्विंश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भांसि रोचनम् ४ प्रत्यङ् देवानां विश॑ः प्रत्यङ्ङ्दषि मान॑षान् । प्रत्यङ् विश्वं स्वर्श येना पावक चत्त॑सा भुररयन्तं जनाँ रन । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि ६ वि द्यामपि रज॑स्पृथ्व हा मिमानो ग्रक्तिः । पश्यञ्जन्मानि सूर्य ७
[४५५५५.616)061.010] 206 36
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
सप्त त्वां हरितो रथे वह॑न्ति देव सूर्य । शोचिष्केशं विचत्तस ए ग्र्युक्त सप्त शन्घ्युवः सूरो रथ॑स्य न॒प्तयः । ताभिर्याति स्व युक्तिभिः € उद् व॒यं तम॑सस्परि ज्योतिष्पश्यन्त उत्तरम् ।
देवं दवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् १०
उद्यत्तद्य मित्रमह ्रारोहत्तत्तरां दिवम् ।
दद्रोगं मम॑ सूर्य हरिमाणं च नाशय ११
शाकैषु मे हरिमाणं रोपणाकासु दध्मसि ।
प्रथो हारिद्रवेष॑ मे हरिमाणं ति दध्मसि १२
उदगाद् यमादित्यो विश्चन सह॑सा सह ।
द्विषन्तं मद्यं रन्धयन् मो अहं द्विष॒ते रघम् १३
दशमोऽनुवाकः १०
।सू० ५१-५५७ ।
(५५१) एकपञ्चाशं सुक्तम् (१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः सव्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१-१३) प्रथमादित्रयोदशर्यां जगती (१४-१) चतुर्दशीपञ्चदश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी ग्रथि त्यं मेषं प॑रुहूतमृण्मिय मिन्द्रं गीर्भिम॑दता वस्वो ्र्खवम् । यस्य द्यावौ न विचरन्ति मान॑षा भजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ९ अ्रभीम॑वन्वन्त्सवभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्तप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दत्तांस भवौ मदच्युतं शतक्रतं जव॑नी सूनृतारुहत् र त्वं गोत्रमद्धिरोभ्योऽवृणोरपो तात्र॑ये शतर्दुरेषु गातुवित् । ससेन॑ चिद् विमदायावहो वस्वा जावद्वं बावसानस्य॑ न॒र्तय॑न् ३ त्वमपामपिधानांवृखोरपाःऽधारयः पर्व॑ते दान॑मद् वसुं । वृत्रं यदिन्द्र शवसावंधीरहि मादित् सूर्य दिव्यारोहयो दृशे ४ त्वं मायाभिरप मायिनौऽघमः स्वधाभिर्ये अ्रधि शप्रावर्जुहत । त्वं पिप्रौनुमणः प्रारूजः प॒रः प्र रजिश्वानं दस्युहत्यैष्वाविथ त्वं कुत्सं श॒ष्णहत्यैष्वाविथा ऽर॑न्धयोऽतिथिग्वाय॒ शम्ब॑रम् । महान्तं चिदर्बदं नि क्रमीः पदा सनादेव द॑स्य॒हत्याय जल्िषे ६ त्वे विश्वा तविंषी सध्ययग्षिता तव राघ॑ः सोमपीथाय॑ हर्षति । तव् वञध्चिकिते बाह्लोर्हितो वृश्चा शत्रोरव विश्वानि वृष्यां ७
[४५५५५५.616)061.010] 206 37
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
वि जानीह्यार्यान ये च दस्य॑वो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान् । शाकी भव् यजमानस्य चोदिता विश्वत् ता तै सधमादषु चाकन ८ ्रन॑व्रताय रन्धयत्तपव्रता नाभूभिरिनद्रः श्नथय॒त्ननांभुवः ।
वृद्धस्य चिद् वर्धतो द्यामिन॑त्ततः स्तवानो व॒म्रो वि ज॑घान संदिहः € तत्तद् यत त॑ उशना सह॑सा सहो वि रोद॑सी मज्मना बाघते शव॑ः । स्रा त्वा वात॑स्य नृमणो मनोयुज ग्रा पूर्यमाणमवहन्नभि श्रव॑ः १० मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचां इन्द्रौ वङ्क् वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोत॑सासृजद् वि शुष्ण॑स्य दृंहिता पैरयत् पुर॑ः १९ स्रा स्मारथं वृषपारेष तिष्ठसि शार्यातस्य प्रभुता येषु मन्द॑से ।
इन्द्र यथां स॒ुतसौमेष चाकनोऽनवणिं श्लोकमा सहसे दिवि ९२ ्रद॑द्ा स्र्भामहते व॑च॒स्यवे कन्तीव॑ते वृचयामिन्द्र सुन्व॒ते ।
मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वत् ता ते सव॑नेषु प्रवाच्यं १३ इन्द्रौ अश्रायि सुध्यो निरेके पञ्चेषु स्तोमो दुर्यो न युरपः ।
्रश्चयर्गव्य् र॑थय॒व॑सूय रिन्र इद्रायः चत॑यति प्रय॒न्ता ९४
इदं नमो वृषभाय स्वराजं सत्यशष्माय त॒वसंऽवाचि ।
स्रस्मिचिन्द्र वृजने सवं वीराः स्मत् सूरिभिस्तव शर्म॑न्त्स्याम ९५
(५५२ ) द्विपञ्चाशं सूक्तम्
(१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्या्खिरसः सव्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१-९२्,
१४) प्रथमादि ट्राद शर्चां चतुर्दश्याश्च जगती
(१३, १) त्रयोद शीपञ्चदश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
त्यं सु मेषं महया स्वर्विदं शतं यस्य॑ सुभ्वः साकमीरते । ्रत्यं न वाज॑ हवनस्यदं रथ मेन्द्र॑ ववृत्यामव॑से सुवृक्तिभिः ९ स पव॑तो न धरुणेष्वच्युतः सहस््॑मूतिस्तविंषीषु वावृघे । इन्द्रो यद् वृत्रमव॑धीत्रदीवृत मुन्जत्र्णंसि जहषासो ग्रन्ध॑सा २ सहि द्रो द्ररिष॑ वव्र ऊध॑नि चन्द्रब॑घो मद॑वृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तम॑ह्वे स्वपस्यया धिया मंहिंष्टारातिं स हि पप्रिरन्धसः ३ स्रा यं परणन्तिं दिवि सद्म॑बर्हिषः समद्र न सभ्वशः स्वा अभिष्टयः । तं वृत्रहत्ये अननं तस्थुरूतयः शष्मा इन्द्रमवाता ्रहुतप्सवः ४ ग्रभि स्ववृष्टिं मद अ्रस्य युध्यतो रघ्वीरिव प्रवणे सस्तुरूतयः ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 38
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
इन्द्रो यद् वृजी धघृषम।सो अन्ध॑सा सिनद् व॒लस्य परिधीरिव त्रितः ५ परीं घणा च॑रति तित्विषे शवोऽपो वृत्वी रज॑सो बध्रमा्यत् । वृत्रस्य यत् धवे दर्गृभिश्चनो निजघन्थ हन्वोरिन्द्र तन्यतुम् &
हदं न हि त्वां न्यृषन्त्यूर्मयो ब्रह्माणीन्द्र तव॒ यानि वर्धना ।
त्वष्टा चित् ते युज्य॑ वावृधे शव॑ स्ततच्त वजमभिभूत्योजसम् ७ जघन्वां उ हरिभिः संभृतक्रत विन्द्र वृत्रं मन॑षे गातुयत्रपः । स्रस॑च्छथा बाह्मोर्वजमायसमधांरयो दिव्या सूर्य॑दृजे प
वृहत् स्व्चन्दरमम॑वद यदुक्थ्य्-मकरवत भियसा रोह॑णं दिवः । यन्मान॑षप्रघना इन्द्रमूतयः स्वर्नृषाचो मरुतोऽम॑दन्नन €
द्योरधिंद् स्याम॑ वां रहः स्वना दयौयवीद् भियसा वज इन्द्र ते । वृत्रस्य यद् व॑द्रघानस्य रोदसी मद सतस्य शवसाभिनच्छिरः १० यदिन्त्विन्द्र पृथिवी दश॑भुजि रानि विश्वा त॒तन॑न्त कृष्टय॑ः । स्रत्राहं ते मघवन् विश्रुतं सहो द्यामन॒ शव॑सा बर्हां भुवत् १९ त्वमस्य पारे रज॑सो व्योमनः स्वभ॑त्योजा ्रव॑से धृषन्मनः ।
चकृषे भूमिं प्रतिमानमोज॑सोऽपः स्व॑ः परिभ्रेष्या दिवम् १२
त्वं भुवः प्रतिमानं पृथिव्या ऋष्ववीरस्य बृहतः पतिर्भुः । विश्वमाप्रा ्रन्तरित्तं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावांन् १३
न यस्य द्यावापृथिवी रन व्यचो न सिन्धवो रजसो म्रन्तमानशः । नोत स्ववृष्टिं मद अरस्य युध्यत एकौ स्नन्यद्चकृषे विश्वमानुषक् ९४ ग्रार्चचत्र॑ मरुतः सस्मि्ाजौ विश्च देवासो ्रमदट्चन॑ त्वा ।
वृत्रस्य यद् भृष्टिमतां वधेन नि त्वमिन्द्र प्रत्यानं जघन्थ १५
(५२३) त्रिपञ्चाशं सूक्तम् (१-१९१) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः सव्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१-६) प्रथमादिनवर्चां जगती (१०-९१) दशम्येकादश्योश्च व्रिष्टुप् छन्दसी न्य॒रं षु वाचं प्र म॒हे भ॑रामहे गिर इन्द्राय सद॑ने विवस्व॑तः । न् चिद्धि रलं ससतामिवाविदनर दष्टतिर्द्रविखोदेषु शस्यते १ दुरो अ्रश्चस्य दुर इन्द्र गोरसि दुरो यव॑स्य वसन इनस्पतिः । शित्तानरः प्रदिवो स्रकामकशन्ः सखा सखिभ्यस्तमिदं गणीमसि २ शचीव इन्द्र पुरुकृद् द्यमत्तम तवेदिदमभित॑श्किते वसं ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 39
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
ग्रतः संगृभ्याभिभूत ग्रा भ॑र मा त्वायतो जरितुः काममूनयीः ३ एभिर्यभिः सुमना एभिरिन्द॑भि र्निरुन्धानो स्रम॑तिं गोभिरधिनां । इन्द्र॑ दस्य॑ द्रय॑न्त इन्द॑भि र्य॒तद्रैषसः समिषा र॑भेमहि ४ समिन्द्र राया समिषा र॑भमहि सं वाजैभिः पुरुश्चन्दरैरभिद्य॑भिः ।
सं देव्या प्रमत्या वीरशष्मया गोग्रग्रयाश्चावत्या रभेमहि
ते त्वा मदा मदन् तानि वृष्णया ते सोमासो वृतव्रहरत्यषु सत्पते । यत् कारवे दशं वृत्रारायप्रति बर्हिष्मते नि सहस्राणि बर्हयः & युधा युधमुप घेदेषि धृष्ण॒या पुरा प्रं समिदं हंस्योजसा ।
नम्या यदिन्द्र सख्यां परावति निबर्हयो नमुचिं नाम मायिनम् ७ त्वं करञ्जमत पर्णयं वधी स्तेजिंष्टयातियिग्वस्य वर्तनी ।
त्वं श॒ता वन्द स्साभिन॒त् परौऽनानदः परिषृता ऋजिश्वना ८ त्वमेताञ्जनराज्ञो द्विदशा ऽबन्धना सुश्रवसोपजग्मषः ।
षष्टिं सहस्रा नवतिं नवं श्रुतो ति चक्र रथ्यां दुष्पदावृणक् € त्वमाविथ सुश्रवसं तवोतिभिः स्तव त्रामभिरिन्द्र तूवयाणम् । त्वम॑स्मै कत्स॑मतिथिग्वमायुं महे राज्ञे यून अरन्धनायः ९०
य उदृचीन्द्र देवगौपाः सखायस्ते शिवत॑मा ्रसांम ।
त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय श्रायः प्रतरं दधानाः १९
(४) चतुःपन्चाशं सूक्तम्
(१-११) एकाद शर्च॑स्यास्य सूक्तस्या्खिरसः सव्य रषिः । इन्द्रो देवता । (१-५ ७, १०) प्रथमादिपञ्चर्चां सप्तमीद शम्योश्च जगती (€, ८-&€, १९]
षष्ठचष्टमीनवम्येकाद शीनाच्च त्रिष्टुप् छन्दसी मानो अस्मिन् म॑घवन् प्रत्स्वंह॑सि नहि ते ्रन्तः शव॑सः परीणशे । ्रक्रन्दयो नद्यो रोश्वद् वनां कथा न नोणीर्भियसा समारत ९ स्र्चा शक्राय शाकिने शची वते श्ृरावन्तमिन्द्र॑ महयन्नभि एहि । यो धुष्णना शव॑सा रोदसी उभ वृषां वृषत्वा वृषभो न्यृञ्जते २ सचां दिवे बृहते शष्यंश वचः स्व्तत्रं यस्य घुषतो धृषन्मनः । लृहच्छवा अरसंरो बर्हण कृतः परो हरिभ्यां वृष॒भो रथो हि षः ३ त्वं दिवो बृहतः सानं कोपयोऽव त्मना धृषता शंलरं भिनत् । यन्मायिनो व्रन्दिनो म॒न्दिना घुष च्छितां गभस्तिमशनिं प्रतन्यसिं ४
१
[४५५५५.616)061.010] 206 40
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
नि यद् वृणक्ति धचसनस्य॑ मूर्धनि शुष्ण॑स्य चिद् व्रन्दिनो रोरूवद् वनां । प्राचीनैन मन॑सा बर्हणावता यदद्या चित् कृणवः कस्त्वा परि त्वमाविथ नर्य॑ तुर्वशं यदुं त्वं तुर्वीतिं वर्यं शतक्रतो ।
त्वं रथमेतशं कृत्व्ये घने त्वं पुरौ नवतिं द॑म्भयो नव॑ &
स घा राजा सत्प॑तिः श॒शुवजनो रातहव्यः प्रति यः शासमिन्वति । उक्था वा यो ग्र॑भिगृणाति राधसा दानुरस्मा उपरा पिन्वते दिवः ७ अ्रस॑मं चत्रमस॑मा मनीषा प्र सोम॒पा अ्रपसा सन्तु नेमे ।
ये त॑ इन्द्र ददषौ व॒र्धय॑न्ति महिं त्रं स्थविरं वृष्यय च प
तुभ्येदेते बहला ग्रद्विदुग्धाः श्मूषदश्चमसा इन्द्रपानाः ।
ठ्य॑श्नुहि तर्पया काम॑मेषा मथा मनौ वसुदेयाय कृष्व €
अ्रपाम॑तिष्ठ द्धरुणंह्वरं तमोऽन्तर्वृत्रस्य॑ जटरेषु पर्वतः ।
्रभीमिन्द्रौ नद्यौ वविणां हिता विश्वां अ्रनुष्टाः प्रवेष जिघ्रते ९० स जेवुंघमधिं घा द्यम्रमस्मे महिं त्रं ज॑नाषाच्िन््र तव्य॑म् ।
रक्ता च नो म॒घोन॑ः पाहि सूरीन् राये च॑ नः स्वपत्या इषे धाः ११
(५९८) पञ्चपञ्चाशं सूक्तम्
(१-८) ग्रष्ट्चस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसः सव्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः दिवर््चिदस्य वरिमा वि पप्रथ इन्द्रं न म॒ह्ना परथिवी चन प्रतिं । भीमस्तविष्माञ्चर्षणिभ्य म्रातपः शिशीते वजरं तेज॑से न वंसंगः १ सो ग्र्शवो न नद्यः समद्वियः प्रतिं गृभ्णाति विश्रिता वरीमभिः । इन्द्रः सोम॑स्य पीतय वृषायते सनात् स युध्म ग्रोज॑सा पनस्यते २ त्वं तमिन्द्र पव॑तं न भोज॑से महो नृम्णस्य घर्मणामिरज्यसि । प्र वीर्ये देवताति चेकिते विश्व॑स्मा उग्रः कर्मणे पुरोहितः ३ स इद् वनै नमस्युभिंर्वचस्यते चारु जनेषु प्रब्रुवाण ईद्रियम् । वृषा छन्दर्भवति हर्यतो वृषा त्तेमेण॒ धेनां मघवा यदिन्व॑ति ४ स इन्महानि समिथानि मज्मनां कृणोति युध्म ओ्रोजंसा जनेभ्यः । स्रघां चन श्रद् द॑धति त्विषीमत इन्द्रौय वं निघनिघ्नते वधम् स हि श्रवस्युः सद॑नानि कृत्रिमां चत्समया वृधान ग्रोजसा विनाशयन् । ज्योतींषि कृरवच्र॑वृकाणि यज्य॒वेऽव॑ सुक्रत॒ः सर्तवा ्रपः संजत् &
[४५५५५.616)061.010] 206 41
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
दानाय मन॑ः सोमपावत्नस्त तेऽर्वाञ्चा हरी वन्दनश्रुदा कृधि । यमिष्ठासः सारथयो य ईन्द्रतेन त्वा केता अ्रा दभ्नुवन्ति भृण॑यः ७ अ्रपर्तितं वसुं बिभर्षि हस्तयो र्षाहव्ठं सह॑स्तन्विं श्रुतो द॑घे । स्रावुंतासोऽवतासो न कर्तृभिस्तनूषु ते क्रत॑व इन्द्र भूर॑यः ए
(५८६) षटरपञ्चाशं सूक्तम्
(१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्याद्धिरसः सव्य रषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः एष प्र पूर्वीरव तस्य चप्रिषोऽत्यो न योषामुदयंस्त भुवंिंः । टत्वं महे पाययते हिररययं रथ॑मावृत्या हरियोगमृभ्व॑सम् ९ तं गर्तयो नेमतिषः परीणसः समद्र न संचरे सनिष्यवः । पतिं दत्तस्य विदथ॑स्यन् सहो गिरिंन वेना ग्रधि रोह तेज॑सा २ स तुर्वरिं्महां अरिणु पस्य गिरेर्भृष्टिर्न भ्राजते तुजा शव॑ः । येन श॒ष्णं मायिन॑मायसो मद दध स्राभूष॑ रामयत्नि दाम॑नि ३ टेवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिष॑क्त्यषसं न सूर्यः । यो धुष्णना शवसा बाध॑ते तम इयति रेणं बृहदर्हरिष्वणिं वि यत् तिरो धरुणमच्युतं रजोऽतिष्ठिपो दिव अ्रातांसु वर्हरं । स्व॑र्मीहव्ठे यन्मद॑ इन्द्र हर्ष्याह॑न् वृत्रं निरपामौन्जो अर्णवम् त्वं दिवो धरुणं धिष ्रोज॑सा पृथिव्या इन्द्र सद॑नेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदै प्ररिणा श्रपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ६
(५७) सप्तपञ्चाशं सूक्तम्
(१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्या्खिरसः सव्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । जगती छन्दः प्र मंहिंष्टाय बृहते बृहद्रये सत्यशष्माय तवसे मतिं भरे । ्रपामिव प्रवणे यस्य॑ दुर्धरं राधो विश्वायु शव॑से प्रपावृतम् १ ग्रधते विश्वमन॑ हासदिष्टय ्रापोौ निम्ेव सव॑ना हविष्मतः । यत् पव॑ते न समशीत हर्यत इन्द्रस्य वज्रः श्नथिता हिररययः २ स्रस्मे भीमाय नम॑सा सम॑घ्वर उषो न शभ्र स्रा भ॑रा पनीयसे । यस्य धाम श्रवसे नामेन्द्रियं ज्योतिरकारि हरितो नार्यसे ३ द्मे त इन्द्र ते वयं परुष्टत ये त्वारभ्य चरामसि प्रभूवसो । नहि त्वदन्यो गिर्वणो गिरः सघ॑त् ौणीरिव प्रतिं नो हर्य तद् वर्चः ४
[४५५५५.616)061.010] 206 42
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
भूरिं त इन्द्र वीर्य तव॑ स्मस्य स्य स्तोतुम॑घवन् काममा पण । अरन॑तेद्योर्बहती वीर्यमम इयं च॑ते परथिवी नैम म्रोज॑से ५
त्वं तमिन्द्र पव॑तं महामुरुं वजैण वजिन् पर्वशश्चकर्तिथ । अ्रवांसृजो निवृताः सतवा ज्रपः स॒त्रा विश्व॑ दधिषे केव॑लं सह॑ः & एकादशोऽनुवाकः १९१
। स् ८६ ।
(५८) ग्रष्टपञ्चाशं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । अअरथिर्देवता । (१-*९) प्रथमादिपञ्चर्चां जगती (६&-६) षष्ठयादिचतसृणाच्च त्रिष्टुप् छन्दसी न् चित् सहोजा ग्रमृतो नि त॑न्दते होता यद् दूतो म्रभवद् विवस्वतः । वि साधिष्ठेभिः पथिभी रजौ मम अ्रादेवत।ंता हविषां विवासति १ स्रा स्वमद्यं युवमानो अ्रजर स्तृष्वविष्यत्॑तसेष तिष्ठति । अ्रत्यो न पृष्ठं परषितस्य॑ रोचते दिवो न सानं स्तनय॑च्रचिक्रदत् २ क्राणा रुद्रेभिर्वस॑भिः परोहिंतौ होता निष॑त्तो रयिषाच्छमंर्त्यः । रथो न वित््वुंञ्जसान श्रायुषु व्यानुषग्वायां देव ऋरावति ३ वि वात॑जूतो ग्रतसेष॑ तिष्ठते वृथां जहूभिः सृरायां तुविष्वशिंः । तृषु यद॑ग्ने वनिनौ वृषायसे कृष्णं त एम रुशदूर्मे अजर ४ तपुर्जम्भो वन अ्रा वात॑चोदितो यूथे न साह्वाँ अ्रव॑ वाति वंस॑गः । अ्रभिव्रजचक्तितं पाज॑सा रज॑ः स्थातश्चरथ॑ भयते पत॒त्रिण॑ः द्धुष्ट्ा भृगवो मानुषेष्वा रयिं न चार सुहवं जनेभ्यः । होतारमग्ने अतिथिं वरैरयं मित्रं न शेव॑ दिव्याय जन्म॑ने ६ होतारं सप्र जहो यजिष्ठं यं वाघतो वृणतै ्रध्वरेष । स्रि विश्चैषामरतिं वसूनां सपर्यासि प्रय॑सा यापि रतम् ७ ग्रच्छिद्रा सूनो सहसो नो रद्य स्तोतृभ्यो मित्रमहः शर्म यच्छ । ग्रमे गृणन्तमंहस उरुष्यो जो नपात् पूर्भिरायसीभिः ए भवा वरूथं गृणते विंभावौ भवां मघवन् मघव॑द्यः शमं । उरुष्याग्ने ग्रंह॑सो गृणन्तं प्रातर्म्् धियावसुर्जगम्यात €
(५61 एकोनषष्टितमं सूक्तम्
[४५५५५.616)061.010] 206 43
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
(१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । भ्रगनिर्वैश्चानरो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
वया इदग्ने ज्रग्र्यस्ते अ्जन्येत्वे विश्च ्रमृतां मादयन्ते । वेश्चानर नाभिरसि त्ितीनां स्थूणेव जनां उपमिद् ययन्थ १ मूर्धा दिवो नार्भिरथिः पृथिव्या अथाभवदरती रोदस्योः । तं त्वां देवासौऽजनयन्त देवं वैश्वानर ज्योतिरिदार्याय २ ्रा सूर्ये न रश्मयो ध्रुवासो वैश्वानरे दधिरेऽपग्रा वसूनि । या पव॑तेष्वोष॑धीष्वप्सु या मानुषेष्वसि तस्य राज ३ बृहती ईव सूनवे रोद॑सी गिरो होतां मनुष्यों न दत्तः । स्व॑र्वते सत्यशष्माय पूर्वी र्वँश्चानराय नृत॑माय य॒ह्वीः ४ दिवर्चित् ते बृहतो जातवेदौ वैश्वानर प्र रिरिचे महित्वम् । राजां कृष्टीनामसि मानुषीं युधा देवेभ्यो वरिवश्चकर्थ % प्र न् म॑हित्वं वुंषभस्य॑ वोचं यं पूरवो वृत्रहणं सच॑न्ते । वैश्वानरो दस्युमयिर्ज॑घन्वां ्रधरनोत् काष्ठा अव शंव॑रं भत् ६ वेश्चानरो म॑दहिम्रा विश्वकृष्टिःर्थरद्राजषु यजतो विभावां । शातवनेये शतिनीभिरभिः पुरुणीथे जरते सूनृतावान् ७
(६०) षष्टितमं सूक्तम्
(१-५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । भ्रमिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः वहि यसं विदथ॑स्य केतुं संप्राव्य॑ दूतं सद्यो भ्र॑र्थम् । द्विजन्मानं रयिमिव प्रशस्तं रातिं भ॑रद् भृग॑वे मातरि ९ ग्रस्य शासुरुभयांसः सचन्ते हविष्मन्त उशिजो ये च मर्ताः । दिवश्चित् पूर्वो न्यसादि होताऽऽपृच्छयौ विशपतिं्विंक्त वेधाः २ तं नव्यसी हद ग्रा जायमान मस्मत् स॑कीर्तिम॑ध॑जिहमश्याः । यमृत्विजो वृजने मान॑षासः प्रय॑स्वन्त ्रायवौ जीज॑नन्त ३ उशिक् पावको वसुमनिषेषु वरैरयो होताधायि वित्त । दमर॑ना गृहपतिर्दम भ्रां अ्रभनिर्भुवद् रयिपती रयीणाम् ४ तं त्वां वयं पतिमग्ने रयीणां प्र शंसामो मतिभिर्गोतमासः । ्राशं न वाजंभरं मर्जयन्तः प्रातर्म्् धियाव॑सुर्ज गम्यात्
[४५५५५.616)061.010] 206 44
ऋक् वेद [२२११८ ८९0३]
(६१) एकषष्टितमं सक्तम् (१-१६) षोडशर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
्रस्मा इदु प्र तवस तराय प्रयो न ह॑ स्तोमं माहिनाय । ऋरचीषमायाधिगव ओ्रोह मिन्द्राय ब्रह्मणि रातत॑मा ९ म्रस्मा इदु प्रय इव॒ प्र य॑सि भराम्याङ्कृषं बाध सुवृक्ति । इन्द्राय हदा मन॑सा मनीषा प्रलाय पत्ये धियौ मर्जयन्त र ्रस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भरांम्याङ्गूषमास्यैन । मंहिंष्ठमच्छौक्तिभिर्मतीनां स॑वृक्तिभिंः सूरिं वावृधध्यै ३ स्रस्मा इद् स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टव तत्सिनाय । गिर॑श्च गिर्वाहसे सुवृक्ती न्द्र॑य विश्वमिन्वं मेधिराय ४ स्रस्मा इद् सप्धिमिव श्रवस्ये न्द्रयाकं जह्वार सम॑ञ्चे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गर्तश्र॑वसं दर्माणम् ्रस्मा इद् त्वष्टा तत्तद् वज स्वप॑स्तमं स्वर्यश रणाय । वुत्रस्य॑ चिद् विदद् येन॒ मर्म तुजच्रीशांनस्त॒जता कियेधाः £ स्रस्येद॑ मातः सव॑नेषु सद्यो महः पितं प॑पिवा्चार्वचां । म॒षायद् विष्णुः पचतं सदी यान् विध्यद् वराहं तिरो ग्रद्विमस्तां ७ स्रस्मा इद् ्रार्धिद् दैवप॑त्री रिन्द्रायार्कम॑हिहत्य॑ ऊवः । परि द्यावांप्रथिवी ज॑भ्र उर्वी नास्यते म॑हिमानं परिष्टः ८ ्रस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवरस्पथिव्याः पर्यन्तरित्तात् । स्वराच्न्द्रो दम रा विश्वगृर्तः स्वरिरमत्रो वव्ने रणाय € ्रस्येदेव शव॑सा शषन्तं वि वु्चद् वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गान त्राणा ्रवर्नीरमञ्च दुभि श्रवौ दावने सचेताः १० म्रस्येदं त्वेषसां रन्त सिन्ध॑वः परि यद् वज्र सीमयच्छत् । ईशानकृद् दाशुष दशस्यन् तुर्वीतये गाधं तुर्विः कः ११ अ्रस्मा इद् प्र भ॑रा तूतुजानो वृत्राय वज़रमीशांनः कियेधाः । गोर्न पर्वं वि रदा तिस्धे ष्य॒चर्णंस्यपां चरध्यै ९२ ्रस्यद् प्र ब्रूहि पुर्व्यांिं तुरस्य कर्माणि नव्य॑ उक्थेः । युघे यदिष्णान आयुधा न्यृघायमांखो निरिणाति शत्रून् ९३ स्रस्येद भिया गिरय॑श्च दृहव्ठा द्यावां च भूमा जनुष॑स्त॒जेते ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 45
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
उपो वेनस्य जोग॑वान श्रोणिं सद्यो भुवद् वीर्याय नोधाः ९४ स्रस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद् वन्ने भूरेरीशानः । प्रतं सूर्यं पस्पृधानं सौव॑श्वये सुष्विंमावदिन्द्रः १५
एवा त हारियोजना सवृक्ती द्ध ब्रह्माणि गोत॑मासो श्रक्रन् | एष॑ विशधपैशसं धिय॑ धाः प्रातर्म्न् धियावं सुर्जगम्यात् १६ पञ्चमोऽध्यायः
। ल० ९-३९ ।
(६२) द्विषष्टितमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्व॑णसे अरङ्धिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तवत ऋग्मियाया अ्चामाकं नरे विश्रुताय १ प्र वौ महे महि नमौ भरध्व माङ्गृष्य शवसानाय सामं । येनां नः पूर्वँ पितरः पदज्ञा अर्चन्तो ग्र्खिरसो गा ्रविंन्दन् २ इन्द्रस्याद्खिरसां चेष्टौ विदत् सरमा तन॑याय धासिम् । लृहस्पतिर्भिनदरद्विं विदद् गाः समुसियापिर्वावशन्त॒ नर॑ः ३ स सुष्टभा स स्तुभा सप्त विपैः स्वरेण स्वर्यो नव॑ग्वेः। स्ररयुभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवण दरयो दरंग्वैः ४ गृणानो ्रद्खिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्यां प्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उप॑रमस्तभायः ‰ तद् प्रयत्ततममस्य कमं दस्मस्य चारुतममस्ति दंस॑ः । उपहर यदप॑रा अ्रपिन्वन् मध्व॑णंसो नद्यईत॑स्रः & दिता वि व॑व्रे सनजा सनीरेे ्रयास्यः स्तव॑मानेभिरर्कैः । भगो न मेन परमे व्योम चरधारयद् रोद॑सी स॒दंसांः ७ सनाद दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुश॑द्धि र्वंपुर्थिरा चरतो ग्रन्यान्यां ८ सनैमि सख्यं स्व॑ पस्य्मानः सूनुर्दाधार शव॑सा सुदंसाः । स्रामास॑ं चिद दधिषे पक्वमन्तः पय॑ः कृष्णास रुशद् रोहिणीषु € सनात् सनीव्ठा ज्जवनीरवाता व्रता र्त्त ्रमृताः सहोभिः ।
[४५५५५५.616)081.010] 206 46
ऋक् वेद [२1१८ ४९0१]
पुरू सहस्रा जन॑यो न पती र्दवस्यन्ति स्वसारो अ्रहयाणम् १० सनायुवो नम॑सा नव्यो अर्के व॑सूयवौ मतयो दस्म दद्रुः ।
पतिं न पतीरुशतीरुशन्तं स्पशन्तिं त्वा शवसावन् मनीषाः १९ सनादेव तव रायो गभ॑स्तौ न च्ीय॑न्ते नोप॑ दस्यन्ति दस्म ।
द्मां सि क्रत॑मां इन्द्र घीरः शित्तां शचीवस्तव नः शचीभिः ९२ सनायते गोतम इन्द्र नव्य मतत्तद् ब्रह्म हरियोजनाय ।
स॒नीथाय॑ नः शवसान नोधाः प्रातर्म्् धियावंसुर्जगम्यात् १३
(६३) त्रिषष्टितमं सूक्तम्
(१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । इन्द्रौ देवता । त्रिष्टुप् छन्दः त्वं महां ईन्द्र यो ह शष्यैःर्द्यावा जज्ञानः पृथिवी ग्रमे धाः । यद्धते विश्वां गिरय॑श्चिदभ्वां भिया दृहव्ठास॑ः किरणा नैज॑न् ९ स्रा यद्धरी इन्द्र विब्रतावे राते वं जरिता बाह्योर्घात् | येनाविहर्यतक्रतो अमित्रान् परं इष्णासि परुहूत पर्वीः २ त्वं सत्य ईन्द्र धृष्रेतान् त्वमुंभुत्ता नर्यस्त्वं षाट् । त्वं शष्णं वृजने प्रत्त ज्राणौ यूने कत्साय द्युमते सचाहन् ३ त्वं ह त्यदिन्द्र चोदीः सखां वृत्रं यद् व॑जिन् वृषकर्म्तभ्नाः । यद्ध श्र वृषमणः पराच विं दस्योर्योनावकतो वृथाषार् ४ त्वं ह त्यदिन्द्रारिंषरयन् दृहव्छस्य॑ चिन्मर्तानामज॑ष्टौ । ठ्यश्स्मदा काष्ठा अर्व॑ते वर्घनेव वजिज्छनथिद्यमित्रान् ५ त्वां ह त्यदिन्द्रा्णसातौ स्व॑र्मीहन्टे नरं राजा ह॑वन्ते । तवं स्वघाव इयमा समर्य ऊतिवजिंष्वतसाय्यां भूत् & त्वं ह त्यदिन्द्र सप्र युध्यन् पुरौ विन् पुरुकत्साय दर्दः । नर्हिनं यत्सुदासे वृथा वर्गंहो राजन्वरिवः पूरव कः ७ त्वं त्यां न॑ इन्द्र देव चित्रामिषमापो न पीपयः परिज्मन् । ययां शर प्रत्यस्मभ्यं यंसि त्मनमूर्जं न विश्वध चरघ्ये ८ स्रकारि त इन्द्र गोत॑मेभि बरह्यारयोक्ता नम॑सा हरिभ्याम् । सपेशंसं वाजमा भ॑रा नः प्रातर्म॑न्् धियावसुर्जगम्यात् €
(६४) चतुःषष्टितमं सूक्तम्
[४५५५५.616)061.010] 206 47
|. ॐ (> १॥ म्रडल ९
(१-१८) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्य गौतमो नोधा ऋषिः । मरुतो देवताः । (१- १४) प्रथमादि चतुद शर्या जगती १८ पञ्चदश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
वृष्णो शाय स॒मखाय वेधसे नोध॑ः सवृक्तिं प्र भरा मरुद्धः । अरपो न धीरो मन॑सा स॒हस्त्यो गिरः सम॑ञ्चे विदथ॑ष्वाभुव॑ः ९ ते ज॑ज्ञिरे दिव ऋष्वास उत्तणौ रुद्रस्य मर्या असुरा ्ररेपसंः । पावकासः शुचयः सूर्यां इव सत्वानो न द्रप्सिनो घोरवर्पसः २ युवानो रुद्रा ्रजरां अ्रभोग्घनोौ ववन्तुरधिगावः पर्वता इव । टृहव्ठा चिद् विश्वा भुव॑नानि पार्थिवा प्र च्यावयन्ति दिव्यानि म॒ज्मनां ३ चित्रैरञ्जिभिर्व प॑षे व्य॑ञ्लते वच्तःसु रुक्मा प्रधि यतिरे शभे । ग्रंसष्वेषां ति मिमृल््रष्टयः साकं ज॑ज्ञिरे स्वघयां दिवो नर॑ः ४ ईशानकृतो धुनयो रिशादसो वातान् विद्यतस्तविंषीधिरक्रत । दुहन्त्य॒ध॑र्दिव्यानि धूत॑यो भूमिं पिन्वन्ति पय॑सा परंजयः पिन्वन्त्यपो मरुत॑ः स॒दान॑वः पयो घृतव॑द् विदथष्वाभुवंः । ्रत्यं न मिहे वि नयन्ति वाजिन मुत्स॑ दुहन्ति स्तनय॑न्तमक्तिंतम् & महिषासो मायिन॑श्चित्रभानवो गिरयो न स्वत॑वसो रघ॒ष्यदः । मृगा ईव हस्तिनः खादथा वना यदारूणीषु तविषीरयुग्ध्वम् ७ सिंहा ईव नानदति प्रचैतसः पिशा ईव सुपिशो विश्ववदसः । तपो जिन्वन्तः प्रष॑तीभिरत्रष्टिभिः समित् स॒बाधः शवसाहिमन्यवः ८ रोद॑सी आ्आ व॑दता गणश्रियो नृषाचः शराः शवसाहिमन्यवः । म्रा वन्धुरैष्वमतिर्न द॑र्खता विद्युत्र त॑स्थौ मरुतो र्थैषु वः € विश्ववेदसो रयिभिः समोकसः संमिंश्लासस्तविषीभिरविरपशिनंः अस्तार इषुं दधिरे गभ॑स्त्यो रनन्तशष्मा वृषखादयो नरः १० दहिररययथिः पविभिः पयोवृध उजिघ्नन्त ्रापथ्योरं न पर्व॑तान् । म॒खा श्रयास॑ः स्वसृतो धघवच्यतौ दुधकृतौ मरुतो भ्राज॑दृष्टयः ९१ घुष पावकं वनिनं विचर्षणिं रुद्रस्य सूनं हवसा गृणीमसि । रजस्तुरं तवसं मारुतं गण मुंजीषिणं वृष॑णं सश्चत श्रिये ९२ प्रन् समर्तः शव॑सा जनाँ अरति तस्थौ व॑ ऊती म॑रुतो यमाव॑त । ग्रवंद्धिर्वाजं भरते घना नृभिरापृच्छ्यं क्रतुमा त्तैति पुष्य॑ति ९३ चर्कृत्य॑ मरुतः पृत्सु दष्टरं द्यमन्तं शुष्म॑ म॒घव॑त्सु धत्तन । घनस्प्रतमक्थ्य॑ विश्वचर्षणिं तोकं प॑ष्येम॒ तन॑यं श॒तं हिमाः १४
[४५५५५५.616)061.010] 206 48
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
न् ठिरं म॑रुतो वीरव॑न्त मृतीषाह॑ रयिमस्मासु धत्त । सहस्िणं शतिनं शूशवांसं प्रातर्म्् धियाव सुर्जगम्यात् १ द्वादशोऽनुवाकः १२ सू० ६-७३
(६) पञ्चषष्टितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ्रपिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्दः
पश्चा न तायं गहा चत॑न्तं नमो युजानं नमो वहन्तम् १ सजोषा धीराः पदैरन॑ गम त्प त्वा सीदन् विश्च यज॑त्राः १ २ त्तस्य देवा रन व्रता गु र्भुवत्परिष्टि््योर्न भूम॑ ३ वर्घ॑न्तीमाप॑ः पन्वा स॒शिंश्चि मृतस्य योना गर्भे सुजातम् २ ४ पुष्टिर्न ररवा कल्ितिर्न प्रथ्वी गिरिर्न भुज्म॒ नोदो न शंभु ५ ्रत्यो नाज्मन् त्सर्गप्रतक्तः सिन्धुर्न नोदः कद वराते ३ ६ जामिः सिन्धूनां भ्रातैव स्वस्रामिभ्यान्न राजा वनान्यत्ति ७ यद् वातजूतो वना व्यस्था द्यि दाति रोमां पृथिव्याः ४ ८ श्सिंत्यप्सु हंसो न सीदन् क्रत्वा चेतिष्ठो विशाम॑षर्भत् € सोमो न वेधा ऋतप्रजातः पशुर्न शिश्वा विभुदूरेभाः १०
(६६) षट्षष्टितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ्रपिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्दः रयिन चित्रा सूरोन संदू गायुनं प्राणो नित्योन सूनुः १ तक्वा न मभूर्शिर्वनां सिषक्ति पयो न घेनुः शचिर्विभावं १९ २ दाधार त्तेममोको न ररवो यवो न पक्वो जेता जनानाम् ३ ऋषिर्न स्तभ्वां वित्त ध्रशस्तो वाजी न प्रीतो वयो दधाति २ ४ दुरोकशोचिः क्रतुर्न नित्यो जायेव योनावरं विश्चस्मे चित्रो यदश्रार् छवेतो न वित्त रथौ न रुक्मी त्वेषः समत्स ३ ६ सेनैव सृष्टाम॑ दधात्य स्तर्न दिद्य॒त् त्वेषधतीका ७ यमो हं जातो यमो जनित्वं जारः कनीनां पतिर्जनीनाम् ४ ८ तं व॑श्चराथां वयं वसत्या स्तं न गावो नचत॑न्त इद्धम् €
[४५५५५५.616)061.010] 206 49
॥.41 ॐ (!(॥ मरडल ९ सिन्धन तोदः प्र नीर्चरिनो नव॑न्त गावः स्वश्दुशीके १०
(६.७) सप्तषष्टितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ्रपिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्दः वनेषु जायुर्मर्तेष मित्रो वृणीते श्रुष्टिं राजवाजर्यम् १ त्तमो न साधः क्रतुर्न भद्रो भुव॑त् स्वाघी रहौतां हव्यवार् १९२ हस्ते दघांनो नृम्णा विश्वा न्यम देवान् घाद गहा निषीद॑न् ३ विदन्तीमत्र नरौ धियंधा हदा यत् तष्टान् मन्त्राँ अरश्॑सन् २ ४ स्रजोन तां दाधार प्रथिवी तस्तम्भ द्यां मन्त्रैमिः सत्यैः प्रिया पदानि पश्चोनि पाहि विश्वायुरम्रे गुहा गुहं गाः ३ & य ई चिकेत गहा भव॑न्त मा यः स॒साद् धारामृतस्य ७ वि ये चृतन्त्यृता स्प॑न्त ्रादिद् वसरनि प्र व॑वाचास्मै ४ ८ वि यो वीरुत्सु रोधन्महित्वोत प्रजा उत प्रसूष्वन्तः € चित्तिरपां दमं विश्वायुः सद्रैव घीरांः संमाय॑ चक्रः १०
(६८) ग्रष्टषष्टितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ्रपिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्दः श्रीरतुपं स्याद् दिवं भुरण्युः स्थातुश्चरथ॑मक्तून् व्युर्णोत् १ परि यदैषामेको विर्वषां भुवद् देवो देवानां महित्वा १९२ ग्रादित् ते विश्च क्र्तं जषन्त शष्काद् यद् दैव जीवो जनिष्ठाः ३ भज॑न्त विश्च देवत्वं नामं त्तं सपन्तो स्रमृतमेवैः २ ४ त्तस्य प्रेषां ऋतस्य धीतिः र्विंश्वायुर्विंश्च रपांसि चक्रः ५ यस्तुभ्यं दाशाद् यो वां ते शि्तात् तस्मै चिकित्वान् रयिं द॑यस्व ३ ६ होता निष॑त्तो मनोरपत्ये स चिन्न्वासां पतीं रयीणाम् ७ इच्छन्त रेतौ मिथस्तनूषु सं जानत स्वैर्दनैरमूराः ४ ८ पितुर्न पुत्राः क्रतुं जषन्त श्रोषन् ये त्र॑स्य शासं त॒रास॑ः € वि राय॑ ओौर्णोद दुर॑ः पुरुनतुः पिपेश नाकं स्तभिर्दमूनाः % १०
[४५५५५.616)061.010] 2806 50
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(६€ ) एकोनसप्ततितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ्रपिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्द शक्रः शशक्वाों उषो न जारः पप्रा समीची दिवोन ज्योतिः ९ परि प्रजातः क्रत्वां बभूथ भुवो देवानां पितापुत्रः सन् ९२ वेधा ग्रदृ्ो म्रयिविंजान च्रूधर्नं गोनां स्वाद्मा पितूनाम् ३ जने न शेव्॑॑रहूर्यः सन् मध्ये निष॑त्तो रणवो दुरोणे २ ४ पुत्रो न जातो रर्वो द॑रोणे वाजी न प्रीतो विशो वि तारीत् विशो यदह्वे नृभिः सनींव्ठा ग्रयिर्दैवत्वा विश्वान्यश्याः ३ & नकिष्ट एता व्रता मिनन्ति नृभ्यो यदेभ्यः श्रुष्टिं च॒कर्थ ७ तत् तुते दंसो यदह॑न्त्समानै र्नृभिर्यद् युक्तो विवे रपांसि ४८ उषो न जारो विभावोखः संज्ञांतरूपश्चिकैतदस्मै € त्मना वह॑न्तो दरो व्युरवन् नव॑न्त विश्च स्वश्र्टुशीके १०
(७०) सप्ततितमं सूक्तम् (१-१९१) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । ग्रथिर्देवता । द्विपदा विराट् छन्दः वनेम पूर्वीरर्यो मनीषा रथिः सुशोको विश्वान्यश्याः १ स्रा देव्यांनि व्रता चिकित्वाना मानुषस्य जन॑स्य जन्म॑ १९२ गर्भो यो रपां गर्भो वनानां गर्भ॑श्च स्थातां गर्भश्चरथाम् ३ ्रद्रौ चिदस्मा भ्रन्तर्दरोरे विशांन विश्वौ स्मृतः स्वाधीः २४ सहि त्पार्वां अ्रम्री रयीणां दाशद् यो ग्र॑स्मा ग्रं सूक्तैः ५ एता चिकित्वो भूमा नि पाहि देवानां जन्म मर्ताश्च विद्वान् ३ ६ वधन्यिं पूर्वीः पो विरूपाः स्थातुश्च रथमृतप्रवीतम् ७ अ्ररांधि होता स्वश्निष॑त्तः करवन् विश्चान्यपांसि सत्या ४ 5 गोषु प्रश॑स्तिं वर्नैषु धिषे भर॑न्त॒ विश्च बलिनं स्व॑र्णः € वि त्वा नर॑ः पुरुत्रा सपर्यन् पितुर्न जिव्रेर्वि वेदौ भरन्त ‰ ९० साधुर्न गृधुरस्तैव शूरो यातैव भीमस्त्वेषः समत्सु ६ ९९
(७१९) एक सप्ततितमं सूक्तम्
[४५५५५.616)061.010] 2806 51
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । म्रभिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
उप प्र जिन्वत्रुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीव्ठाः । स्वसारः श्यावीमरूषीमजुषृचफटञ् चित्रम॒च्छन्तीम॒षसं न गाव॑ः १ वीव्ठ चिद् दृहव्ठा पितरौ न उक्थे रद्रि रुजङ्गरसो रवण । चक्रुर्दिवो वृंहतो गातुमस्मे ्रहः स्व॑र्विविदुः केतुमुस्राः २ द् घ॑चरृतं घनय॑चस्य धीति मादिद्र्यो दिधिष्वोरं विभत्राः। स्रतष्यन्तीरपसौ यन्त्यच्छा देवाञ्जन्म प्रय॑सा व॒र्धय॑न्तीः ३ मथीद् यदीं विभूतौ मातरिश्वा गृहेगृहे श्येतो जेन्यो भूत् । ्रादीं राज्ञे न सहीयसे सचा सचा दूत्यं भृग॑वाणो विवाय ४ महे यत् पित्र ई रसं दिवे क रव॑ त्सरत् परशन्य्॑चिकित्वान् । सृजदस्ता धृषता दिद्युम॑स्मै स्वायां देवो द॑हितरि त्विषिं धात् स्व ग्रा यस्तुभ्यं दम स्रा विभाति नमौ वा दाशादुशतो स्रनु द्यून् । वर्घोँ अग्ने वयो ्रस्य द्विबर्हा यास॑द् राया सरथं यं ज॒नासिं £ स्रभिं विश्वां ज्रभि पृक्तः सचन्ते समुद्रं न खवत॑ः सप्र य॒ह्ीः । न जामिभिर्वि चिकिते वयौ नो विदा देवेषु प्रम॑तिं चिकित्वान् ७ स्रा यदिषे नृपतिं तेज ्रानट् चि रेतौ निषिक्त द्योरभीरकै । स्रिः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत् सूदय॑च्च ८ मनो न यो ऽध्व॑नः सद्य एत्ये कः सत्रा सूरो वस्व॑ ईछे । राजाना सित्रावर्ण सुपाणी गोष॑ प्रियममृतं रत्तमाणा € मानों्रगरे सख्या पित्र्याणि प्र मर्षिष्ठा ज्रभि विदष्कविः स॑न् । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्यां ग्रभिशस्तेरघीहि १०
(७२) द्विसप्ततितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । म्रभिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः नि कान्यां वेधसः शश्वतस्कर्हस्ते दधानो न्यां पुरूणिं । स्रमरिभ॑वद् रयिपती रयीणां सत्रा च॑क्राणो स्मृतानि विश्वा ९ स्रस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्द सिच्छन्तो विश्च ग्रमृता म्रमूराः । श्रमयुवः पदव्यो धियंधा स्तस्थुः पदे परमे चारवः २
[४५५५५५.616)061.010] 2806 52
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
तिस्रो यदग्रे शरदस्त्वामि च्छचिं घृतेन शचयः सपर्यान् । नामानि चिद् दधिरे यज्ञियान्य सूदयन्त तन्वः सुजाताः ३ म्रा रोद॑सी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रियं जभिरे य॒ज्ञियांसः । विदन्मर्तो नेमधिता चिकित्वा निं पदे परमे तस्थिवांसम् ४ संजानाना उप॑ सीदव्रभिज्ञ् पलीवन्तो नमस्यं नमस्यन् । रिरिक्वांसस्तन्व॑ः करवत स्वाः सखा सख्युर्निमिषि रक्तमाणाः त्रिः सप्त यद् गुह्याति त्वे इत् पदाविंद्चिहिंता य॒ज्ञियांसः ।
तेभी रत्तन्ते अमृत॑ सजोषाः पशाद स्थातृचफद्ञ्चरथ॑ च पाहि & विद्र ग्रमे वयुनानि सितीनां व्यानुषक् छरुघो जीवसं धाः । ग्रन्तर्विद्रां अध्व॑नो देवयानानतन्द्रो दूतो ग्र॑मवो हविर्वाट् ७ स्वाध्यौ दिव अ्रा सप्र यह्वी रायो द्रो व्यंतज्ञा अजानन् ।
विदद् गव्य॑ सरमां दृहव्मूर्वं येना नु कं मानुषी भोज॑ते विट् ८ स्रा ये विश्वां स्वपत्यानि तस्थुः करवानासौ अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्धिः पृथिवी वि त॑स्थे माता पत्रैरदितिर्धाय॑से वेः € अ्रधि श्रियं नि द॑घुश्चाशूमस्मिन् दिवो यदत्ती ज्रमृता ्रकरावन् । अरघ तरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने ्रशूषीरजानन् १०
(७३) त्रिसप्ततितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य शाक्त्यः पराशर ऋषिः । अ्रगिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिध्चिकित॒षो न शासः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतैव सद्यं विधतो वि तारीत् १ देवो न यः सविता सत्यमन्सा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वां । पुरुप्रशस्तो ्रमतिर्न सत्य ्रात्मेव शेवौ दिधिषाय्यो भूत् २ ट्वो न यः पथिवीं विश्वधाया उप॒त्तेतिं हितमित्रो न राजां । पुरःसदः शमंसदो न वीरा ्रनवद्या पतिंजष्टेव नारी ३ तंत्वानरोदम् म्रा नित्यमिद्धमग्ने सच॑न्त लितिष॑ धवास । स्रधिं दयप्र नि द॑धुर्भूर्यस्मिन् भवां विश्वायुर्धरुणो रयीणाम् ४ वि पृक्तौ अ्रगरे मघवानो अ्रश्यु विं सूरयो दद॑तो विश्वमायुः । सनेम वाज॑ समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रव॑से दधानाः
[४५५५५.616)061.010] 206 53
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
त्तस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभ॑क्ताः । परावतः स॒मतिं भिक्तमाणा वि सिन्धवः समया सस्तुरद्विम् ६ त्वे भ्र॑ग्रे समतिं भिक्त॑माा दिवि श्रवौ दधिरे यज्ञियसः । नक्ता च चक्ररुषसा विरूपे कृष्णं च वर॑मरुणं च सं धः ७ यान् राये मतन्त्सिष॑दो ्रग्ने ते स्याम मघवानो वयं च॑ । छायेव विश्च भुवनं सिसत्त्या पप्रिवान् रोदसी स्रन्तरित्तम् ८ ्र्वद्िरग्ने ग्रव॑तो नृभिर्नन वीरिर्वीरान् वनुयामा त्वोताः । ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अ्रश्युः € एता तं अ्रग्र उचथानि वेधो जष्टानि सन्त॒ मन॑से हदे च॑ । रकेम॑ रायः सुधुरो यमं ते ऽधि श्रवो देवभ॑क्तं दधानाः १० त्रयोदशोऽनुवाकः १३ सू० ७४-४
(७४) चतुःसप्ततितमं सूक्तम् (१-६] नवर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । ्रथिर्देवता । गायत्री छन्दः उपप्रयन्तौ अ्रघ्वरं मन्त्रं वोचेमाग्रय। आरे ्रस्मे च॑ श्ुरावते १ यः स्तरीहितीषु पूर्व्यः संजग्मानासु कृष्टिष॑ । ्रर्द् दाशुषे गय॑म् २ उत ब्रवन्तु जन्तव उद्गिवुंत्रहाज॑नि । धनंजयो रणैरे ३ यस्य॑ दूतो रसि त्ये वेषि हव्यानि वीतय । दस्मत् कृणोष्यघ्वरम् ४ तमित् स॑हव्यमंङ्किरः सुदेवं स॑हसो यहो । जनां आ्राहः सुबर्हिष॑म् म्रा च वहासि तां इह देवां उप॒ प्रश॑स्तये । हव्या सुश्न्द्र वीतय ६ न योशूपल्दिरश्च्ः श्यृरवे रथ॑स्य कञ्चन । यद॑ग्ने यासि दूत्य॑म् «७ त्वोतौ वाज्यहयो ऽभि प्व॑स्मादप॑रः । प्र दाश्वाँ स्र॑परे स्थात् फ उत द्युमत् सुवीर्यं बृहदग्ने विवाससि । देवेभ्यो देव दाशुष €
(७६६) पञ्चसप्ततितमं सूक्तम् (१-५८) पञ्चच॑स्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । म्रिर्देवता । गायत्री छन्दः | ॑स्तमं | ए टेवप्स॑रस्तमम | ग्रासनिं जषस्वं सप्रथस्तमं वचो दूवप्स॑रस्तमम् । हव्या ज॒ह्वान रा १ अ्रथांते अ्रङ्धिरस्तमा गरे वेघस्तम प्रियम् । वोचेम ब्रह्मं सानसि २ कस्तं जामिर्जनानामग्ने को दारश्चघ्वरः। को ह कस्मिचसि शितः ३
[४५५५५.616)081.010] 206 54
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
त्वं जामिर्जनाना मगरे मित्रो असि प्रियः । सखा सखिभ्य ईडः ४ यजां नो पित्रावरूणा यजा देवां रतं बृहत् । अग्रे यजति स्वं दम॑म्
(७६) षट् सप्ततितमं सूक्तम् (१-) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । अ्रभिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः कात उपेतिर्मनसो वराय भुवदग्ने शंतमा का मनीषा । कोवां य॒ज्ञैः परिदच्त॑तञ्रापकनवाते मन॑सा दाशेम ९ एद्यग्र इह होता नि षीदादब्धः सु पुरएता भ॑वा नः । अ्रव॑तां त्वा रोद॑सी विश्वमिन्वे यजां महे सौमनसाय॑ देवान् २ प्र सु विश्वान् रत्तसो धत्यग्रे भवा यज्ञानामिशस्तिपावा । ग्रथा वंह सोमपतिं हरिभ्या मातिथ्यमंस्मै चकृमा सुदाव्नै ३ प्रजावता वच॑सा वदह्िरासा 55 च॑ हवे ति च॑ सत्सीह देवैः । वेषि होत्रमुत पोत्रं य॑जत्र बोधि ्रयन्तर्जनितर्वसनाम् ४ यथा विप्रस्य मन॑षो हविर्भिं र्दवांँ अरय॑जः कविभिः कविः स॑न् । एवा हौतः सत्यतर त्वमद्या गर मन्द्रयां जह्वा यजस्व
(७७) सप्तसप्ततितमं सूक्तम् (१-] पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । भ्रथिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः कथा दाशेमाग्रये कास्मै देवजंष्टोच्यते भामिने गीः । यो मर्त्यष्वमृतं रतावा होता यजिष्ठ इत् कृणोति देवान् १ यो ग्र॑घ्वरेषु शंत॑म ऋतावा होता तम् नमौभिरा कृणुध्वम् । अ्रयिर्यद् वेर्म्ताय देवा न्त्स चा बोधांति मन॑सा यजाति २ सहि क्रतुः स मर्यः स साधुर्मित्रो न भूदद्धतस्य रथीः । तं मेधेषु प्रथमं दैवयन्ती र्विंश॒ उप॑ ब्रवते दस्ममारीः ३ सनो नृं नृतमो रिशादा अ्रथिर्गिरोऽवसा वेतु धीतिम् । तनां च ये मघवानः शविष्ठा वाजप्रसूता इषय॑न्त मन्म॑ ४ एवागिर्गोतिमेभिर्रतावा विप्रभिरस्तोष्ट जातवेदाः । स एषु द्प्रं पीपयत् स वाजं स पष्ट यांति जोषमा चिकित्वान्
(७८) ग्रष्टसप्ततितमं सूक्तम्
[४५५५५.616)061.010] 206 55
|. ॐ (> १॥ म्रडल ९
(१-५८) पञ्चच॑स्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । म्रयिर्देवता । गायत्री छन्दः
ग्रभित्वा गोत॑मा गिरा जातवेदो विच॑र्षणे । द्युप्रैरमि प्र णोनुमः १ तमं त्वा गोत॑मो गिरा रायस्कामो दुवस्यति । द्युप्रैरमि प्र णोनुमः २ तमु त्वा वाजसातम मद्धिरस्वद्धवामहे । द्युप्रभि प्र णोनुमः ३
| | 1५. शः तमु त्वा वृत्रहन्तमं यो दरस्युरवधूनुषे । द्युभ्ैरभि प्र णोनुमः ४ स्रवोचाम रहूगणा ्रग्रये मधुमद् वच॑ः । द्युप्रैरथि प्र णौन॒मः ‰
(७६) एकोनाशीतितमं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । (१-३) प्रथमतृचस्यागिर्मघ्यमोऽगिवां (४-१२) चत्थ्यादिनव्चाञ्चामिर्देवता । (१-३) प्रथमतुचस्य त्रिष्टुप् (४-६) द्वितीयतुचस्योष्िक् (७-१२) तुतीयचतर्थतुचयोश्च गायत्री छन्दांसि दहिर॑रयकेशो रज॑सो विसारि ऽदहिर्धनिर्वात इव् घजीमान् । शुचिभ्राजा उषसो नवेदा यश॑स्वतीरपस्यवो न सत्याः १ श्रातं सुपणा म्रमिनन्ते एवैः कृष्णो नोनाव वृषभो यदीदम् । शिवाभिर्न स्मय॑मानाभिरागात् पत॑न्ति मिह॑ः स्तनय॑न्त्यभ्रा २ यदीमृतस्य पय॑सा पियानो नय॑च्रतस्य॑ पथिभी रजिष्ठः । स्र्यमा मित्रो वश्णः परिज्मा त्वच॑ पञ्चन्त्यप॑रस्य योनौ ३ ्रग्रे वाज॑स्य गोम॑त॒ ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः र्ट स इधानो वसुष्कवि रिरीर्छेन्यौ गिरा । रेवदस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ‰ त्तपो राजत त्मना ग्रे वस्तोरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रत्तसो दह प्रतिं ६ अरवा नो ग्रग्र ऊतिभिर्गायत्रस्य प्रभ॑र्मणि । विश्वासु धीषु व॑न्द्य ७ ्रानो ग्रमे रयिं भर सत्रासाहं वरैरयम् । विश्वासु पृरत्स॒ दष्टरम् ८ ्रानौ स्रग्रे सुचेतुना रयिं विश्वायुपोषसम् । मार्डकं घैहि जीवस € प्र पृतास्तिग्मशोचिषे वाचो गोतमाम्रय । भर॑स्व सुस्रयुर्गिरः १० यो नौ अ्रग्रे ऽभिदासत्यन्ति दूरे प॑दीष्ट स॑: । अ्रस्माकमिद् वृधे भ॑व ११ सहस्ात्तो विचंर्षणि रम्री रक्तंसि सेधति । होता गृणीत उक्थ्यः १२
[४५५५५.616)061.010] 2806 56
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(८०) अशीतितमं सूक्तम्
(१-१६) षोडशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । (१-१५६) प्रथमादिपन्चद शर्चामिन्द्रः (१६) षोडश्याश्चन्द्रोऽथर्वां मनुर्दध्यङ् च देवताः । पङ्किश्छन्दः
इत्या हि सोम इन्मदे ब्रह्मा चकार वर्धनम् ।
शविष्ठ वजिन्रोज॑सा प्रथिव्या निः श॑ंशा रहि मर्चचन॑ स्वराज्य॑म् ९ स त्वामदद् वृषा मदः सोम॑ः श्येनाभृतः स॒तः ।
येनां वृत्रं निस्यो जघन्थ॑ वजित्रोजसा र्चचन॑ स्वराज्यम् २ प्रह्यभीहिं घृष्णहि न ते वजो नि य॑सते ।
इन्द्र नम्णं हि ते शवो हनो वृत्रं जयां ञ्रपो ऽचर्जन स्व॒राज्य॑म् ३ निर्न भूम्या अ्रधिं वृत्रं ज॑घन्थ निर्दिवः ।
सृजा मरुत्व॑तीरवं जीवधन्या इमा श्रपो ऽर्चचनं स्व॒राज्य॑म् ४ इन्द्रौ वृत्रस्य दोध॑तः सानुं वञ्जण हीच्ठितः ।
अ्रभिक्रम्याव॑ जिघ्रते ऽपः सर्माय चोदय चर्चचनं स्व॒राज्य॑म् ग्रधि सानौ नि जिघ्रते वज शतपर्वणा ।
मन्दान इन्द्रो ्रन्॑सः सखिभ्यो गातुमिच्छ त्यर्च्॑न स्वराज्यम् ६ इन्द्र तुभ्यमिदद्रिवो ऽनुत्तं वजिन् वीर्यम् ।
यद्ध त्यं मायिनं मृगं तम॒ त्वं माययावधी रर्च्न॑ स्वराज्यम् ७ विते वांसो अस्थिर वतिं नाव्या अनं ।
म॒हत् त॑ इन्द्र वीर्यं बाह्योस्ते बल॑ हित मर्चचन स्व॒राज्य॑म् 5 सहस्रं साकमर्चत परि ष्टोभत विंशतिः ।
शतेनमन्वनोनव रिन्द्राय ब्रह्योद्यत मर्चचन॑ स्वराज्यम् €
इन्द्रौ वृत्रस्य तविषीं निर॑हन्त्सह॑सा सह॑ः ।
म॒हत् तद॑स्य पौँस्य॑ वृत्रं ज॑घन्वांँ स्र॑सृज दर्चचनु स्व॒राज्य॑म् ९० इमे चित् तव॑ मन्यवे वेपते भियसा मही ।
यदिन्द्र वजिन्रोज॑सा व॒व्रं मरुत्वाँ अ्रव॑घी रर्चचन स्व॒राज्य॑म् ९१ न वेप॑सा न त॑न्यते न्द्रं वृत्रो वि बीभयत् ।
स्रभ्यैनं वज अ्राय॒सः स॒हस्॑भृष्टिरायता र्चचन स्व॒राज्य॑म् १२ यद् वृत्रं तवं चाशनिं वञण समयोधयः ।
्रहिंमिद््र जिघांसतो दिवि तै बद्रधे शवो ऽचर्बन स्व॒राज्य॑म् ९३
[४५५५५५.616)061.010] 2806 57
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
ग्रभिष्टनेते ्रद्रिवो यत् स्था जग॑च्च रेजते।
त्वष्टां चित् तवं मन्यव इन्द्र वेविज्यते धिया ्चचन॑ स्वराज्यम् १४
नहि न यादधीमसी न्द्रंको वीर्या परः।
तस्मिनरम्णम॒त क्रतं देवा ग्रोजांसि सं दधुर रचन स्वराज्यम् १५
यामथर्वा मनुष्पिता द॒ध्यङ् धिय॒मव॑त ।
तस्मिन् ब्रह्माणि पर्वथ न्द्रं उक्या सम॑ग्मता र्चनु स्वराज्यम् १६ षष्ठोऽध्यायः व० १-३२
(८९ ) एकाशीतितमं सूक्तम्
(१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । इन्द्रो देवता । पङ्किश्छन्दः इन्द्रो मदाय वावृधे शव॑से वृत्रहा नृभिः । तमिन्महत्स्वाजिष् तेमर्भ हवामहे स वाजेषु प्र नोऽविषत् १ सरसि हि वीर सेन्यो ऽसि भूरिं पराददिः। ` अ्रसिं दभ्रस्य चिद् वृधो यज॑मानाय शित्तसि सुन्वते भूरिं ते वसुं २ यदुदीर॑त श्राजयोौ धृष्णवे घीयते धनां । युच्त्वा म॑द॒च्युता हरी कं हनः कं वसौ दघो ऽस्माँ ईन वसौ दधः ३ क्रत्वा महां ्र॑नुष्वधं भीम अर वांवृघे शव॑ः । ध्रिय रष्व उपाकयो नि शिप्री हरिवान् दधे हस्तयोर्वजमायसम् ४ स्रा प॑प्रौ पार्थिवं रजौ बद्धे रौचना दिवि । न त्वार्वाँ इन्द्र कश्चन न जातो न ज॑निष्यते ऽति विश्च ववचल्तिथ ‰ यो ग्रर्यो मर्तभोजनं पराददाति दाशं । इन्द्रौ रस्मभ्यं शित्ततु वि भ॑जा भूरिंते वसं भ्तीय तव राधसः £ मदमद हि नौ ददिः र्यथा गवामृजुक्रतुः । सं गृभाय पुरू शतो भ॑याहस्त्या वसं शिशीहि राय स्रा भ॑र ७ मादय॑स्व सुते सचा शव॑से श्र राध॑से । विद्या हि त्वां पुरूवसु मुप कामांन्त्ससृज्महे ऽथां नोऽविता भ॑व 5 एते त॑ इन्द्र जन्तवो विश्च पुष्यन्ति वार्य॑म् । स्रन्तर्हिं ख्यो जनाना मर्यो वेदौ अ्रद्।शुषां तेषां नो वेद् अरा भ॑र €
(८२) द्रयशीतितमं सूक्तम्
[४५५५५.616)061.010] 206 58
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१-६) षडचस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । इन्द्रोदेवता । (१-६) प्रथमादि पञ्चा पङ्कः (६) षष्ठयाश्च जगती छन्दसी
उपो षु शख॒ही गिरो मघ॑वन् मातथा इव । यदा न॑ः सूनृतावतः कर श्रादर्थयांस इद् योजा न्विन्द्रते हरी ९ अ्र्त्रमीमदन्त ह्य व॑ प्रिया ्र॑घूषत । स्रस्तौषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया म॒ती योजा न्विन्द्रते हरी २ स॒संटशं त्वा वयं मघ॑वन् वन्दिषीमदहिं । प्र नूनं पर्णव॑न्धुरः स्तुतो यांहि वशाँ अननु योजा न्विन्द्रते हरी ३ सयातं वृष॑णं रथमधि तिष्ठाति गोविद॑म्। यः पात्र हारियोजनं पूर्णमिन्द्र चिकेतति योजा न्विन्द्र ते हरी ४ य॒क्तस्तै स्रस्त द्तिण उत सव्यः श॑तक्रतो । तेन॑ जायामुप॑ प्रियां म॑न्दानो याह्यन्धसो योजा न्विन््रते हरी युनज्मि ते ब्रह्मणा केशिना री उप॒ प्र याहि दधिषे गभ॑स्त्योः । उत् त्वां सुतासो स्भसा अ्र॑मन्दिषुः पृषरावान् व॑जिन्त्समु पतचांमदः ६
(८३) तयशीतितमं सूक्तम् (१-६] षड़चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । इन्द्रोदेवता । जगती छन्दः ग्रधावति प्रथमो गोष॑ गच्छति सुप्रावीरिन्द्र मर्त्यस्तवोतिभिः । तमित् पणल्ति वस॑ना भवीयसा सिन्धमापो यथाभितो विचैतसः १ स्रापो न देवीरुप यन्ति होत्रियमवः प॑श्यन्ति वित॑तं यथा रज॑ः । प्राचैर्देवासः प्रखयन्ति देवयुं ब्रह्मपियं जोषयन्ते व॒रा ईव २ ग्रधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वचो य॒तस्तचा मिथ॒ना या स॑प॒र्यत॑ः । असंयत्तो व्रते तै तेति पुष्य॑ति भद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वते ३ ्रादर्खिराः प्रथमं दधिरे वय॑ इद्धाग्नयः शम्या ये सुकृत्यया । सव॑ पणेः सम॑विन्दन्त॒ भोज॑न मश्चावत्तं गोम॑न्तमा पशं नरः ४ य॒ज्ञेरथ॑रवां प्रथमः पथस्तते ततः सूर्यो व्रतपा वेन म्राज॑नि । ग्रा गा ्राजदुशनां काव्यः सचां यमस्य जातममृतं यजामहे बर्हिर्वा यत् स्व॑पत्याय॑ वृज्यते ऽर्को वा श्लोकमाघोषते दिवि । ग्रावा यत्र वद॑ति कारुरुक्थ्यश्स्तस्येदिन्द्रौ अभिपित्वेषु रणयति &
[४५५५५५.616)061.010] 206 59
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(८४) चतुरशीतितमं सूक्तम् (१-२०) विंशत्यृचस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१- ६] प्रथमद्ितीयत॒चयोरनष्टुप् (७-€) तृतीयतुचस्योष्णिक् (१०-१२) चतुर्थतृचस्य पङ्कः (१३-१९५८) पञ्चमतृचस्य गायत्री (१६-श८) षष्टतृचस्य त्रिष्टुप् (१६-२०) एकोनविंश्या विंश्याश्च प्रगाथः (विषमाया बृहती, समायाः सतोबृहती) छन्दांसि अ्रसावि सोमं इन्द्र ते शविष्ठ घृष्णवा ग॑हि । ग्रा त्वां पृरक््विद्द्ियं रजः सूर्यो न रश्मिभिः १ इन्द्रमि री वहतो ऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्त॒तीरुपं यज्ञं च मानुषाणाम् २ स्रा तिष्ठ वृत्रहन् रथ॑ युक्ता ते ब्रह्मणा हरीं । स्रवचीनंसुते मनो ग्रावां कृणोतु वम्रुनां ३ इममिन्द्र सतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदम् । शक्रस्य॑ त्वाभ्य्॑ञरन् धारां ्रृतस्य साद॑ने ४ इन्द्राय नूनमर्चतोक्थानि च ब्रवीतन । सुता म्र॑मत्स॒रिन्द॑वो ज्येष्ठं नमस्यता सह॑ः नकिष्टद् रथीत॑रो हरी यदिन्द्र यच्छ॑से । नकिष्टानु मज्मना नकिः स्वश्च म्रानशे £ य एक इद् विदयते वस॒ मर्ताय दाशषं । ईशानो ्रप्रतिष्कुत् इन्द्रौ अर्ं ७ कदा मर्तमराधसं पदा ज्ञम्पमिव स्फुरत् । कदा न॑ः शृश्रवद् गिर इन्द्रौ गर्गं ८ यश्चिद्धि त्वां बहभ्य श्रा स॒तावां ग्राविवांसति । उग्रं तत् प॑त्यते शव इन्द्रौ म्रञ्गं € स्वादोरित्था विषूवतो मध्व॑ः पिबन्ति गौर्यः । या इन्द्र सयावरीर्वृष्णा मद॑न्ति शोभसे वस्वीरनु स्व॒राज्य॑म् ९० ता ग्रस्य पृशनायुवः सोमं श्रीरन्ति पृङ्नयः । प्रिया इन्द्रस्य घेनवो वजं हिन्वन्ति साय॑कं वस्वीरन॑ स्वराज्यम् १९१ ता ग्रस्य नम॑सा सहः सपर्यन्ति प्रच॑तसः । व्रतान्यस्य सश्चिरे पुरूणि पूर्वचित्तये वस्वीरनु स्वराज्यम् १२
[४५५५५.616)061.010] 2806 60
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
इन्द्रौ दधीचो स्रस्थभिः रवृत्रारायधतिष्कृतः । जघानं नवतीर्नव १३ इच्छचश्व॑स्य यच्छिरः पव॑तेष्वप॑श्चितम् । तद विंदच्छर्यणाव॑ति ४ स्रत्राह गोर॑मन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम् । इत्या चन्द्रमसो गृहे १ को स्रद्य युङ्क्ते घुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हणायन् । ग्रासनिषून हत्स्वसोौ मयोभून् य एषां भृत्यामृखधत् स जीवात् ९६ क षते तुज्यते को बिभाय॒ को म॑सते सन्तमिन्द्रं को अन्ति । कस्तोकाय क इभायोत राये ऽधि ब्रवत् तन्वे को जनांय १७ को ्रभरिमींटे हविषां घृतेन॑ सखुचा य॑जाता त्रुतुभि॑र्धवेभिंः ।
कस्मै देवा म्रा व॑हानाश होम॒ को म॑सते वीतिहोत्रः सुदेवः श्प त्वमङ्ग प्र शंसिषो देवः श॑विष्ठ मर्त्यम् ।
न त्वदन्यो म॑घवचस्ति मईडिते न्द्र ब्रवीमिते वच॑ः ९६
माते रार्धांसिमा तं ऊतयो वसो ऽस्मान् कद् चना द॑भन् । विश्वां च न उपमिमीहि मानुष वसूनि चर्षणिभ्य म्रा २० चतुर्थोऽनुवाकः १४ सर° ८-६३
(८५८) पञ्चाशीतितमं सूक्तम्
(१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । मरुतो देवताः । (१- ४, &-१९) प्रथमादि चतुरौचां षष्ठयादिषरणाञ्च जगती (*, १२) पञ्चमीट्रादश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
प्रये शुम्भन्ते जनयो न सप्तयो याम॑न् रुद्रस्य सूनवः सुदंससः । रोद॑सी हि मरुतश्चक्रिरे वृघे मद॑न्ति वीरा विदथेषु घृष्व॑यः ९
त उक्तितासोौ महिमान॑मारत दिवि रुद्रासो अ्रधिं चक्रिरे सद॑ः । ग्र्चन्तो स्कं जनयन्त इन्ियमधि श्रियो दधिरे पुषनिमातरः २ गोमातरो यच्छुभयन्ते रञ्खिभि स्तनूषुं शभ्रा दधिरे विरुक्मतः । बाध॑न्ते विश्वमभिमातिनमप वर्त्मान्येषामनु रीयते घृतम् ३
वि ये भ्राज॑न्ते स॒म॑खास त्रृष्टिभिः प्रच्यावय॑न्तो अ्रच्य॑ता चिदोजसा । मनोजवो यन्म॑रुतो रथेष्वा वृषव्रातासः पृषतीरयुग्ध्वम् ४
प्र यद् रथ॑षु पष॑तीरयुग्ध्वं वाजे ग्द मरुतो रंहय॑न्तः । उतारुषस्य वि ष्य॑न्ति धारा श्रमे वोदभिर्व्युन्दन्ति भूम॑
ग्रा वौ वहन्त सप्तयो रघघष्यदौ रघपत्वानः प्र जिगात बाहुभिः ।
[४५५५५.616)061.010] 2806 61
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
सीदता बर्हिरुरु वः सद॑स्कृतं मादर्यध्वं मरुतो मध्वो ग्रन्धसः € तेऽवर्धन्त स्वत॑वसो महित्वना नाक तस्थुरुरु च॑क्रिरे सदः । विष्यार्यद्धावद् वृष॑णं मदच्युतं वयो न सीदत्रधिं बर्हिषि प्रिये ७ खारा |= ॥ घयो ज्वमयं ॥ | ग्रा इवेद् युर्युघयो न : श्रवस्यवो न पृत॑नास येतिरे । भयन्ते विश्वा भुव॑ना मरुद्भ्यो राजान इव त्वेषसंदृशो नर॑ः ८ त्वष्टा यद् वजरं सुकृतं हिररयय॑ सहस्रभृष्टिं स्वपा म्रव॑र्तयत् । घत्त इन्द्रो नर्यपांसि कर्तवे ऽदह॑न् वत्र निरपामौन्नदणंवम् € ऊर्ध्वं न॑नद्रेऽवतं त ्रोज॑सा ददृहाणं चिद् विधिदुविं पर्व॑तम् । धम॑न्तो वाणं म॒रुत॑ः सुदानवो मदे सोम॑स्य ररयानि चक्रिरे १० जिह्यं न॑नद्रेऽवतं तयां दिशा सिंञ्च्रत्सं गोत॑माय तृष्णजं । स्रा गच्छन्तीमवसा चित्रभानवः कामं विप्रस्य तर्पयन्त धाम॑भिः ११ ¶ स्ति घार्तति ॥ या व॒ः शमं शशमानाय सन्तिं त्रिधातूनि दाशुष यच्छताधि । ्रस्मभ्यं तानि मरुतो वि य॑न्त रयिं नौ घत्त वृष॑णः सुवीर॑म् १२
(८६) षडशीतितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । मरुतो देवताः । गायत्री छन्दः मरुतो यस्य हि त्य पाथा दिवो विमहसः । स सुगोपातमो जन॑ः १ यज्ञैर्वा यज्ञवाहसो विप्रस्य वा मतीनाम् । मरूतः शृण॒ता हव॑म् २ उतवा यस्य॑ वाजिनो ऽनु विप्रमत॑तनत । स गन्ता गोम॑ति व्रजे ३ सरस्य वीरस्य॑ बर्हिषि स॒तः सोमो दिविष्टिषु । उक्थं मर्दश्च शस्यते ४ अरस्य श्रौषन्त्वा भुवो विश्वा यश्॑र्षणीरभि । सूरं चित् सस्ुषीरिष॑ः पूर्वीभिर्हि ददाशिम शरदिर्मरुतो वयम् । ्रवोभिश्चर्षणीनाम् & सुभगः स प्रयज्यवो मरतो स्रस्त मर्त्य॑ः । यस्य॒ प्रयांसि पर्ष॑थ ७ ररमानस्य॑ वा नरः स्वेद॑स्य सत्यशवसः । विदा काम॑स्य वेन॑तः ८ यूयं तत् सत्यशवस ग्राविष्कतं महित्वना । विध्यता विद्युता र्तः € गृह॑ता गृह्यं तमो वि यांत विश्वमत्रिखंम् । ज्योतिष्कर्ता यदुश्मसि १०
(८७) सप्राशीतितमं सूक्तम् (१-६] षड़चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । मरुतो देवताः ।
[४५५५५.616)061.010] 2806 62
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
जगती छन्दः प्रत्व॑ सः प्रतवसो विरपशिनो ऽनांनता श्रविंथुरा ऋजीषिणः । जष्टतमासो नृत॑मासो स्रञ्जिभि व्यांनजे के चिंट्सखरा ईव स्तृभिः १ उपहरेषु यदचिध्वं य॒यिं वय॑ इव मरुतः केन॑ चित् पृथा । श्चोतन्ति कोशा उप॑ वौ रथेष्वा घृतम चता मघवर्खमर्चते २ प्रेषामञ्मष विथरेवं रेजते भमियांमेष यद्ध युञ्जत शभे । ते क्रीव्छयो घनयो भ्राजदृष्टयः स्वयं महित्वं पनयन्त धूतयः ३ स हि स्वसृत् प्रषदश्चो यवा गणोरं ऽया ईशानस्तविषीभिरावृतः । अ्रसिं सत्य ऋखयावानेैद्यो ऽस्या धियः प्राविताथा वृषां गणः ४ पितः प्रस्य जन्मना वदामसि सोम॑स्य जिह्वा प्र जिगाति चक्तसा । यदीमिन्द्रं शम्युक्वांण आता दि्रामांनि यज्ञियानि दधिरे ध्रियसे कं भान॒थिः सं मिमितिरे ते रश्मिभिस्त ऋक्वभिः सुखादयः । ते वाशीमन्त इष्मिणो अभीरवो विद्रे प्रियस्य मारुतस्य धाम्नः £
(८८) ग्रष्टाशीतितमं सूक्तम् (१-६] षड़चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । मरुतो देवताः । (१, ६] प्रथमाषष्ठयोर््रुचोः प्रस्तारपङ्किः (२-४) द्वितीयादितृचस्य त्रिष्टुप् (५) पञ्चम्याश्च विराड्रूपा छन्दांसि ग्रा विद्यन्मद्िर्मरुतः स्वकैः रर्थभिर्यात ऋष्टिमद्धिस्धपर्यैः । स्रा वर्षिष्ठया न इषा वयो न पप्तता समायाः १ तैऽरुणेभिवंरमा पिशर्चैः शभे कं यान्ति रथतूर्भिरैः | रुक्मो न चित्रः स्वधितीवान् पव्या रथस्य जङ्घनन्त भूम २ धिये कं वो ग्रधि तनूषु वाशीःर्मधा वना न कणवन्त ऊर्ध्वां । युष्मभ्यं कं म॑रुतः सुजाता स्तुविद्यग्रासौ धनयन्ते ग्रद्विम् ३ अ्रहानि गृधाः पर्या व॒ आगुरिमां धिय॑ वार्कर्या च॑ देवीम् । ब्रह्म॑ कृरावन्तौ गोत॑मासो अर्के रूर्घ्व नुनुद्र उत्सधिं पिब॑ध्यै ४ एतत् त्यत्र योज॑नमचेति सस्वर्ह यन्म॑रुतो गोत॑मो वः । पश्यन् हिर॑णयचक्रानयोौदंष्रान् विधाव॑तो वराहून् एषा स्या वौ मरुतोऽनुभर्त्री प्रतिं टोभति वाघतो न वाणीं । स्रस्तौभयद् वृथांसा मनं स्वधां गभ॑स्त्योः ६
[४५५५५५.616)061.010] 2806 63
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(८९६) एकोननवतितमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । विश्वदेवा देवताः । (१-, ७) प्रथमादिपञ्चर्चां सप्तम्याश्च जगती (६) षष्ठया विराट्स्थाना (८-१०) अ्रष्टम्यादितुचस्य च त्रिष्टुप् छन्दांसि म्रा नो भद्राः क्रत॑वो यन्त॒ विश्वतोऽदब्धासो अ्रपरीतास उद्धिदः। देवा नो यथा सदमिद वृधे प्रस त्रप्रायुवो रक्षितारो दिवेदिवे १ देवानां भद्रा स॑मतिर््रजूयतां देवानां रातिरभि नो निव॑र्तताम् । देवानां सख्यमप॑ सेदिमा वयं देवा न श्रायुः प्र तिरन्तु जीवसं २ तान् पूर्वया निविदां हूमहे वयं भग॑ मित्रमदितिं दत्तमसिघ॑म् । ग्र्यमणं वरुणं सोम॑मधिना सर॑स्वती नः स॒भगा मर्यस्करत् ३ तत्रो वातौ मयोभु वातु भेषजं तन्माता पृथिवी तत् पिता द्यौः । तद् ग्रावाणः सोमसत मयोभुवः स्तदश्चिना शृतं धिष्एया युवम् ४ तमीशानं जग॑तस्तस्थुषस्पतिं धियंजिन्वमव॑से हूमहे वयम् । पूषा नो यथा वेदसामसद् वृधे र॑ल्िता पायुरद॑ब्धः स्वस्तय स्वस्ति न इन्द्रौ वृद्धश्रवाः स्वस्ति न॑: पषा विश्ववेदाः । स्वस्ति नस्ताच्त्यौँ अ्ररिंष्टनेमिः स्वस्तिनो लृहस्पतिर्दधघात॒ & पृषदश्चा मरुतः पृश्निमातरः ख॒थंयावानो विदर्थैषु जग्मयः । अ्रधिजिह्वा मन॑वः सूर॑चत्तसो विश्च नोदेवा प्रवसा ग॑मचिह ७ भद्रं कर्योथिः शृणुयाम देवा भद्रं प॑श्यमाक्तभिर्यजत्राः । स्थिरैरजःस्तुष्टवांस॑स्तनूभि र्व्यशेम देवहितं यदायुः ८ शतमिन शरदो अ्रन्तिदेवा यत्रां नश्चक्रा जरसं तनूनाम् । पुत्रासो यत्र॑ पितरो भवन्ति मा नौ म॒ध्या रीरिषतायर्गन्तौः € स्रदि॑तिर््यौरदितिरन्तरिं् मदिंतिर्माता स पिता स पुत्रः। विश्च देवा स्रदिंतिः पञ्च जना अ्रदिंतिर्जातमदितिर्जनिंत्वम् १०
(६०) नवतितमं सूक्तम् (१-६] नवच॑स्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । विश्वदेवा देवताः । (१- ८} प्रथमाद्यष्टर्चां गायत्री (६) नवम्याश्चानुष्टुप् छन्दसी
~> ~ ^
ऋजनीती नो वरूणो मित्रो नयतु विद्धान् । अर्यमा देवेः सजोषाः ९
[४५५५५५.616)061.010] 206 64
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
ते हि वस्वो वसं॑वाना स्ते ्रप्मूरा महोभिः । व्रता र्॑तन्ते विश्वाहां २
ते रस्मभ्यं शमं यंस तरमृता मर्त्य॑भ्यः । बाघमाना स्रप॒ द्विषः ३
वि नः पथः सुविताय चियन्त्विन्द्रौ मरुतः । पूषा भगो वन्द्यासः ४
उत नो धियो गोग्रग्राः पूषन् विष्णवेवयावः । कतां नः स्वस्तिमतः
मधु वातां ऋतायते मध॑ रन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः स॒न्त्वोष॑धीः & ध नक्तमतोषसो घ॑मत भवं ५ रजं | घ द्यौर॑स्त
मधु नक्तमतोषसो म्घमत् पाथिवं रजः । मधु त॒ नः पिता ७ धमाच्रो ए वनस्पतिःर्म घमां =) ¶ घ्वीगवि [9 भवन्त
मधुमान्नो वनस्पतिः र्म॑ध॑मां ग्रस्त सूर्यः । माध्वी तनः ८
शंनो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा ।
शं न इन्द्रो बृहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः €
(६१) एकनवतितमं सूक्तम् (१-२३) त्रयोविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । सोमोदेवता । (१-४, १८-२३) प्रथमादि चतुत्ऋरंचामष्टादश्यादिषरणाच्च त्रिष्टुप् (- १६) पञ्चम्यादिद्राद जानां गायत्री (९७) सप्रदश्याश्चोष्णिक् छन्दांसि त्वं सोम प्र चिकितो मनीषा त्वं रजिष्ठमनु नेषि पन्थाम् । तव प्रणीती पितरौ न इन्दो देवेषु रलंमभजन्त धीराः १ त्वं सौम क्रत॑भिः सुक्रत॑र्भ् स्त्वं दत्तैः सुदत्तौ विश्वेदाः | त्वं वृषां वृषत्वेभिर्महित्वा दयप्रेभि््॑म्रथभवो नृचक्ताः २ राज्ञो न ते वश्णस्य व्रतानि बृहद् ग॑भीरं तव॑ सोम॒ धाम॑ । सुचिष्टम॑सि प्रियो न पित्रो द्ताय्यो ्र्यमेवांसि सोम ३ याते धामानि दिवि या रप्रथिव्यां या पर्वतेष्वोष॑धीष्वप्सु | तेभिर्नो विश्वैः सुमना ग्रहैव्ठन् राज॑न्त्सोम प्रतिं हव्या गृभाय ४ त्वं सौमासि सत्प॑ति स्त्वं राजोत वुंत्रहा । त्वं भद्रो सि क्रतुः ५ त्वं च सोम नो वशो जीवातं न म॑रामहे । प्रियस्तोत्रो वनस्पतिः & त्वं सौम महे भगं त्वं यून॑ ऋतायते । दत्तं दधासि जीवस ७ त्वं नः सोम विश्वतो रत्तं राजचघायतः । न रिष्येत् त्वाव॑तः सखां ८5 सोम यास्तं मयोभुवं ऊतयः सन्ति दाशुष । ताभिर्नो ऽविता भव € इमं यज्ञमिदं वचो ज॒ज॒षाण उपागहि । सोम त्वं नो वृधे भव १० सोम॑ गीर्थिष्ट वयं वर्धयामो वचोविदः । सुमृव्ठीकोन अरा विंश १९ गयस्फानो अमीवहा व॑सुवित् प॑ष्टिवर्ध॑नः । सुमित्रः सौम नो भव १२
[४५५५५.616)061.010] 206 65
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
सोमं रारन्धि नौ हदि गावो न यवसेष्वा । मर्य इव॒ स्व ग्रोक्य १२३
यः सौम सख्ये तव॑ रारण॑द् देव मर्त्य॑ः । तं दक्तैः सचते कविः ९४ उरुष्या णो ्रथिश॑स्तेः सोम ति पाह्यंहसः । सखा सुशेवं एधि नः १ स्रा प्यायस्व समेत ते विश्वत॑ः सोम वृष्य॑म् । भवा वाज॑स्य संगथे १६ स्रा प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वभिरंशुभिः ।
भवां नः सुश्रव॑स्तमः सखां वृधे १७
सं ते पयांसि सम॑ यन्त॒ वाजाः सं वृष्रयान्यभिमातिषाह॑ः । स्राप्याय॑मानो ज्रमृतांय सोम दिवि शरवांस्युत्तमानि धिष्व श
याते घामानि हविषा यज॑न्तिताते विश्वां परिभूरस्तु यज्ञम् । गयस्फानः प्रतरणः सुवीरो ऽवीरहा प्र च॑रा सोम दुर्यान् १€
सोमौ धेनुं सोमो म्र्वन्तमाशं सोमौ वीरं क॑र्मराय॑ ददाति ।
सादन्यं विद्थ्य॑ सभ्यं पितृश्रवणं यो ददाशदस्मै २०
अ्रष।हन्ं युत्सु प्रत॑नासु पिं स्वषमिप्सां वृजनस्य गोपाम् ।
भेषजां सुलितिं सुश्रव सं जय॑न्तं त्वामनु मदेम सोम २९
त्वमिमा ्रोष॑घीः सोम विश्वास्त्वमपो अ्र॑जनयस्त्वं गाः ।
त्वमा त॑तन्थोर्वश्न्तरि त्तं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ २२
देवेन नो मन॑सा देव सोम रायो भागं संहसावत्रभि य॑ध्य।
मात्वा त॑नदीशिंषि वी्य॑स्यो भयैभ्यः प्र चिकित्सा गविष्टौ २३
(६२) द्विनवतितमं सुक्तम् (१-श८) ग्रष्टादशर्च॑स्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । (१-१) प्रथमादिपञ्चदशचमिषाः (१३-श्८) षोडश्यादितृचस्य चाश्चिनौ देवताः । (१-) प्रथमादि चतुत्ऋरुचां जगती (-१२) पञ्चम्याद्यष्टानां त्रिष्टुप् (१३-१८) त्रयोदश्यादिषरणाञ्चोष्िक् छन्दांसि
एता उ त्या उषसः केतुमक्रत पूर्वे ग्र्धं रज॑सो भानुमञ्जते । निष्कृरवाना आ्आय॑धानीव धृष्णवः प्रति गावोऽरूषीर्यन्ति मातर॑ः ९ उद॑पप्त्ररुणा भानवो वृथां स्वायुजो अ्रशूषीर्गा अ्र॑य॒त्तत । ्रक्रतरुषासो वयुनानि पूर्वथा रुशन्तं भानुमरूषीरशिश्रयुः २ स्र्च॑न्ति नारीरपसो न विष्टिभिः समानेन योजनेना प॑रावत॑ः । इषं वहन्तीः सकृत स॒दान॑वे विश्वदह यजमानाय स॒न्वते ३
[४५५५५५.616)061.010] 2806 66
ऋक् वेद्
प्रधि पेशांसि वपते नृतूरिवा पोर्णुते वत्तं उस्रेव बर्जहम् ।
ज्योतिर्विश्चस्मै भुव॑नाय करवती गावो न व्रजं व्युश्षा ग्रावुर्तम॑ः
प्रत्यर्ची रुश॑दस्या अ्रदर्थिं वि तिष्ठते बाध॑ते कृष्णमभ्व॑म् । स्वरुं न पेशो विदथैष्वञ्जञ् चित्रं दिवो द॑हिता भानुमश्रेत् ग्रतारिष्म तमसस्पारमस्योषा उच्छन्ती वयुनां कृणोति । श्चिये छन्दो न स्म॑यते विभाती सुप्रतीका सौमनसायाजीगः & भास्वती नेत्री सूनृतानां दिवः स्त॑वे दुहिता गोत॑मेभिः । प्रजाव॑तो नृवतो अ्रश्चबध्या न॒षो गोग्र॑ग्रां उप॑ मासि वाजान् ७ उषस्तमश्यां यशसं स॒वीर॑ दासधवर्गं रयिमश्व॑नुध्यम् । स॒दंसंसा श्रव॑सा या विभासि वाज॑प्रसूता सुभगे बृहन्तम् ८ विश्वानि देवी भुव॑नाभिचत््यां प्रतीची च्तुरुर्विंया वि भांति । विधं जीवं चरस बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः € पुनःपनर्जायमाना पराणी संमानं वण॑मभि शम्भ॑माना ।
श्वघ्नीव कृलुर्विंजं अ्रामिनाना मर्तस्य देवी जरयन्त्यायुः १० व्युरार्वती दिवो अन्ताँ रवो ध्यप स्वसारं सनुतर्युयोति । प्रमिनती म॑नघ्यां युगानि योषां जारस्य चन्त॑सा वि भांति १९ परात्र चित्रा सुभगां प्रथाना सिन्धुर्न नोदं उर्विया व्य॑शत् । अमिनती देव्यानि व्रतानि सूर्यस्य चेति रश्मिभि॑दूशाना १२ उषस्तचित्रमा भ॑रा स्मर्भ्यं वाजिनीवति ।
येन॑ तोकं च तन॑यं च धाम॑हे ९३
उषो स्रद्येह गोम त्यश्चावति विभावरि ।
रेवदस्मे व्युच्छ सूनृतावति ९४
युच्त्वा हि वाजिनीव त्यश्चाँ अ्रद्यारुख उषः ।
स्रथांनो विश्वा सौोभ॑गान्या व॑ह १५
ग्रधिना वर्तिरस्मदा गोम॑द् दस्रा हिररयवत् ।
्र्वाग्रथं समनसा नि य॑च्छतम् श्
यावित्था श्लोकमा दिवो ज्योतिर्जनाय चक्र्थः ।
ग्रान ऊज वहतमश्चिना युवम् १७
एह देवा म॑योभुवां ट्स््रा हिर॑णयवर्तनी ।
उषर्बघो वहन्तु सोम॑पीतये शठ
[४५५५५५.616)061.010]
[1२1 ९0२]
2006 67
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(६३) त्रिनवतितमं सूक्तम् (१-१२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्य राहूगणो गोतम ऋषिः । भ्रम्रीषोमौ देवते । (१-३) प्रथमादितृचस्यानष्टप् (४-७, १२) चत्यादिचतसृं द्वादश्याश्च व्रिष्टुप् ८ अष्टम्या जगती त्रिष्टुब् वा (€-११) नवम्यादितृचस्य च गायत्री छन्दांसि अ्रग्रीषोमाविमं स॒मे शृख॒तं वुंषणा हव॑म् । प्रतिं सूक्तानि हर्यतं भव॑तं दाशुषे मय॑ः १ ्रग्रीषोमा यो अद्य व मिदं वच॑ः सपर्यति । तस्मै घत्तं सुवीर्यं गवां पोषं स्वश्चयम् २ म्रय्ीषोमा य ्राह॑तिं यो वां दाशांद्ध विष्करुतिम् । स प्रजया सुवीर्यं विश्वमायुर्व्यश्नवत् ३ स्रम्रीषोमा चेति तद्वीर्यं वां यदमुष्णीतमवसं पणिं गाः । ग्रवातिरतं ब॒स॑यस्य शेषो ऽविन्दतं ज्योतिरेकं बहुभ्यः ४ युवमेतानि दिवि रौचनान्यभिश्च सोम सक्रतू ्रधत्तम् । युवं सिन्धुंरभिश॑स्तेरवद्या द ग्रीषोमावमुञ्चतं गृभीतान् स्रान्यं दिवो मांतर्धां जभारा म॑ध्नादन्यं परि श्येनो द्वः । ्रग्रीषोमा ब्रह्मण वावृधानो रं यज्ञाय चक्रथुरु लोकम् ६ ग्रग्रीषोमा हविषः प्रस्थितस्य वीतं टर्यतं वृषणा जषेथांम् । सुशर्माणा स्वव॑सा हि भूत मथा धत्तं यज॑मानाय शं योः ७ यो स्रग्रीषोमां हविषां सपर्याद् द॑ वद्रीचा मन॑सा यो घृतेन॑ । तस्य॑ व्रतं र्तं पातमंहसो विशे जनांय महि शम॑ यच्छतम् ८ ्र्रीषोमा सवैदसा सहूती वनतं गिरः । सं देवत्रा ब॑भूवथुः € स्रग्रीषोमावनेनं वां यो वां घृतेन दाति । तस्मै दीदयतं बृहत् ९० स्रग्रीषोमाविमानिं नो युवं हव्या ज॑जोषतम् । स्रा यांतमप॑ नः सचां ११ स्रग्रीषोमा पिपृतमर्व॑तो न ्रा प्यांयन्तामुख्ियां हव्यसूदः । स्रस्मे बलानि मघवत्सु धत्तं कृणुतं नौ स्रध्वरं श्रुष्टिमन्तम् १२ पञ्चदशोऽनुवाकः १ सू €४-१०५
(€४) चतुर्नवतितमं सूक्तम् (१-१६) षोडशर्चस्यास्य सूक्तस्याङ्खिरसः कृत्स ऋषिः । (१-१६)
[४५५५५५.616)081.010] 206 68
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्रथमादिषोडशचमिग्रिर्जातवेदाः, तत्रापि (८) ग्रष्टम्याः पादत्रयस्य देवाः (१६) षोडश्या उत्तरार्धस्य मित्रवरुणादितिसिन्घुपृथिवीद्यावो वा देवताः । (१-श) प्रथमादि चतुर्द श्चां जगती (१५-१६) पञ्चद शीषोडश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी इमं स्तोममर्हते जातवेदसे रथमिव सं म॑हेमा मनीषया । भद्रा हिनः प्रम॑तिरस्य संस द्य सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ ९ यस्मै त्वमायजसे स साधः त्यनर्वां त्तति दध॑ते सुवीर्यम् । स त्॑ताव नैन॑मश्नोत्यंहति रग्रै सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ २ शकम त्वा समिधं साधया धिय स्त्वे देवा हविर॑टन्त्याह॑तम् । त्वमादित्याँ म्रा वंह तान् द्युश्श्म स्यग्रे सख्ये मा रिषामा व॒यं तवं ३ भर।मेध्मं कृरावांमा हवींषि ते चितय॑न्तः पर्वापर्वणा वयम् । जीवात॑वे प्रतरं सांघया धियो ऽग सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ ४ विशां गोपा ग्रस्य चरन्ति जन्तवो द्विपञ्च यदुत चतुष्पदक्तुभिः । चित्रः प्रकेत उषसो महाँ अ स्यग्नै सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ त्वम॑घ्वर्युरुत होतांसि पूर्व्यः प्रशास्ता पोतां जनुषां पुरोहितः । विशां विद्वाँ ्रात्विंज्या धीर पुष्य स्यग्रै स॒ख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑ & यो विश्वतः सुप्रतीकः सदृङ्ङसि ट्रे चित् सन्तच्ठिदिवातिं रोचसे । रात्रयांधिदन्धो अरति देव पश्य स्यग्रै सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ ७ पूवो देवा भवतु सुन्वतो रथो ऽस्माकं शंसो ग्रभ्य॑स्तु दूढ्यः । तदा जानीतोत प॑ष्यता वचो ऽग्र सख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑ ववेर्दःशंसां अरप दूढयो जहि दूरे वाये ्रन्तिवा के चिदत्रिणः । अ्रथां यज्ञाय॑ गृण॒ते सुगं कृ ध्यग्रै सख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑ € यद ्युक्था अ्ररुषा रोहिता रथे वात॑जूता वृषभस्यैव ते रव॑ः । प्रादिन्वसि वनिनो धघूमकैतुना ऽग्रे सख्ये मा रिषामा व॒यं तवं १० अ्रध॑ स्वनादत विभ्यः पतत्रिणो द्रप्सा यत् तै यवसादो व्यस्थिरन् । सगं तत् तै तावकेभ्यो रथेभ्यो ऽग्र सख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑ ९१ रयं मित्रस्य वश्णस्य धाय॑से ऽवयातां मरुतां हेव्ठो अ्द्धतः । मृव्ठा सुनो भूत्वेषां मनः पुन रगै सख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑ १२ देवो देवानामसि सित्रो अद्धतो वसुर्वसुनामसि चार्रघ्वरे । शर्म॑न्त्स्याम तव॑ सप्रथ॑स्तमे ऽग सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ १३ तत् तै भद्रं यत्समिद्धः स्वे दमे सोमांहतो जर॑से मृव्छयत्तमः ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 69
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
दधासि रलं द्रविणं च दाशषे ऽग्रे सख्ये मा रिषामा वयं तवं १४
यस्मै त्वं सद्रविखो ददशो ऽनागास्त्वम॑दिते सर्वताता ।
यं भद्रेण शवसा चोदयासि प्रजावता राधसा ते स्याम ९५
स त्वम॑ग्ने सौभगत्वस्य विद्रा नस्माकमायुः प्र तिरिह द॑व ।
त्नौ मित्रो वश्णो मामहन्ता मदितिः सिन्धः परथिवी उत द्यौः ९६ सप्तमोऽध्यायः ७ व० १-३२
(६५५) पञ्चनवतितमं सूक्तम् (१-१९१) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसः कुत्स ऋषिः । अिरौषसोऽभिर्वा देवता । त्रिष्टुप् छन्दः द्र विरूपे चरतः स्वर्थे ्रन्यान्यां वत्समर्पं घापयेते । हरिरन्यस्यां भवंति स्वधावांञ् छुक्रो अ्नन्यस्यां ददृशे सवचांः ९ दशेमं त्वष्टजनयन्त गभ॑ मतन्द्रासो युवतयो विभृत्रम् । तिग्मानीकं स्वय॑शसं जन विरोचमानं परि षीं नयन्ति २ त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समद्र एक दिव्येकमप्सु । पवामन प्र दिशं पार्थिवाना मृत्न् प्रशणासद् वि दधावनुष्ठ ३ क इमं वो निरायमा चिकेत वत्सो पातृजंनयत स्वघाभिं बह्मीनां गर्भो स्रपसाम॒पस्या-न्महान् कविर्निश्चरति स्वधावान् ४ म्राविष्टयौ वर्धते चारूरास जिद्यानांमूर्ध्वः स्वय॑शा उपस्थं । उभे त्वष्टर्विभ्यतुर्जाय॑मानात् प्रतीची सिंहं प्रतिं जोषयेते उभे भद्रे जौषयेतेन मेने गावोन वाश्रा उप तस्थुरेवैः । स दत्ताणां दच्तपतिर्बभूवा ञ्जन्ति यं द्तिणतो हविर्भिः & उद् ्ययमीति सवितेव बाहू उभे सिचौ यतते भीम ऋञ्जन् । उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मा चवा मातृभ्यो वस॑ना जहाति ७ त्वेषं रूपं कृणुत उत्त॑रं यत् संपृञ्चानः सद॑ने गोभिरद्धिः । कविर्बध्ं परि ममृंज्यते धीः सा देवताता समितिर्बभूव ८ उरु ते जयः प्यति बुधं विरोच॑मानं महिषस्य घाम । विश्चैभिरग्रे स्वय॑शोभिरिद्धो ऽद॑ब्धेभिः पायुभिः पाह्यस्मान् € घन्वन्त्सरोतंः कृणुते गातुमूर्मिं शक्रैरूमिंभिरथि न्ति ्ताम् । विश्वा सनानि जठरेष धत्ते ऽन्तनव।सु चरति प्रसूष॑ ९०
[४५५५५५.616)081.010] 206 0
ऋक् वेद [२२११८ ८९0]
एवा नौ म्रग्रे समिघ। वृघानो रेवत् पावक श्रव॑से वि भाहि । त्नौ मित्रो वणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्यौः ११
(६६) षराणवतितमं सूक्तम्
(१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । अ्रमिर्द्रविखोदा स्रथिवां देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
स प्रतथा सहसा जायमानः सद्यः काव्यानि बव्छघत्त विश्वां । स्रार्पश्च मित्रं धिषणां च साधन् देवा अगिं धारयन् द्रविणोदाम् १ स पवया निविदा कव्यतायोरिमाः प्रजा अजनयन्मनूनाम् । विवस्वता चच्तसा द्यामपश्च देवा श्रमिं घारयन् द्रविणोदाम् २ तमीव्छत प्रथमं यज्ञसाधं विश श्रारीराहतमृञ्जसानम् । ऊर्जः पुत्रं भ॑रतं सप्रदान देवा रगं धास्यन् द्रविणोदाम् ३ स मातरि पुरुवार्पष्टि र्विंदद् गातं तन॑याय स्वर्वित् । विशां गोपा जनिता रोदस्यो र्दैवा ्रमिं घारयन् द्रविणोदाम् ४ नक्तोषासा वण॑मामेम्याने घापयते शिमेकं समीची । द्यावा्तामां रुक्मो ग्रन्तविं भाति देवा रयिं घारयन् द्रविणोदाम् ‰ रायो बध्ः संगमनो वसनां यज्ञस्य केतुर्मन्मसाघनो वेः । म्रमृतत्वं रत्त॑माणास एनं देवा स्रयिं धारयन् द्रविखोदाम् & न् च॑ पुरा च सद॑नं रयीणां जातस्य॑ च जाय॑मानस्य च त्ताम् । सतश्च गोपां भव॑तश्च भरँ र्देवा श्रमं धारयन् द्रविणोदाम् ७ द्रविणोदा द्रविणसस्तुरस्य द्रविणोदाः सन॑रस्य॒ प्र य॑सत् । द्रविणोदा वीरव॑तीमिष॑ नो द्रविणोदा रासते दीर्घमायुः फ एवा नो ग्रमे समिधां वृधानो रेवत् पावक श्रव॑से वि भाहि । त्रौ मित्रो वणो मामहन्ता मदि॑तिः सिन्धः प्रथिवी उत द्यौः €
(६७) सप्रनवतितमं सूक्तम् (१-८) ग्रष्टचस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसः कुत्स ऋषिः । अरिः शुचिरग्मिवां देवता । गायत्री छन्दः | -जोडशचदघः मम क ध्या 1 -जोशचदघम् = स्रपनः ट् शशग्ध्या रयिम् । अपनः ट्घ्म् ९ 2 ज) ~ ~> सेत्रिया सुगातुया व॑सूया च यजामहे । ग्रप नः शोशचदघम् २
[४५५५५.616)061.010] 206 01
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
प्र यद् भन्दिष्ठ एषां प्रास्माकासश्च सूर्य॑ः । रप नः गोशचद्घम् ३ प्रयत्तेग्रगे सूरयो जायेमहिप्रते वयम् । अपनः गोशचदघम् ४ प्र यदग्नेः सह॑स्वतो विश्वतो यन्ति भानवः । अर्प नः णोशचदघम् ‰ त्वं हि विश्चतोमख विश्वतः परिभूरसि । अपनः णोशचदघम् ह द्विषौ नो विश्वतोमखा ति नावेवं पारय । अ्रपनः गोशचद्घम् ७ सनः सिन्धमिव नावया तिं पर्षा स्वस्तय । अ्रपनः गोशचद्घम् ८
(€८) गरष्टनवतितमं सूक्तम् (१-३) तृचस्यास्य सूक्तस्याद्धिरसः कुत्स ऋषिः । ग्रथिर्वैश्चानरोऽभिवां देवता । त्रिष्टुप् छन्दः वैश्वानरस्य समतौ स्याम् राजा हि कं भुव॑नानामपिश्रीः । इतो जातो विश्वमिदं वि चष्ट वेश्वानरो यतते सूर्यस १ पृष्टो दिवि पृष्टो स्रमिः पथिव्यां पृष्टो विश्वा ्रोष॑घीरा विवेश । वेश्चानरः सह॑सा पृष्टो अ्रिःसनोदिवा स रिषः पांत नक्तम् २ वेश्ांनर तव॒ तत् सत्यम स्त्वस्मान् रायौ मघवानः सचन्ताम् । त्रौ पित्रो वरणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः परथिवी उतद्यौः ३
(६६) नवनवतितमं सूक्तम् (१) एकर्चस्यास्य सूक्तस्य मारीचः कश्यप ऋषिः । म्रभिर्जातवेदा ्रथिवां देवता । त्रिष्टुप् छन्दः जातवेदसे सुनवाम सोम॑ मरातीय॒तो नि द॑हाति वेद॑ः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वां नावेव सिन्ध दुरितात्य्चिः १
(१००) शततमं सूक्तम् (१-१६) एकोनविंशत्यृचस्यास्य सूक्तस्य चार्षागिरा ऋरजाश्चाम्बरीष- सहदेव- भयमान- सुराघस ऋषयः । इन्द्रोदेवता । त्रिष्टुप् छन्दः सयो वृषा वृष्णय॑भिः समोका म॒हो दिवः पथिव्याश्च सम्राट् । सतीनसत्वा हव्यो भरैषु मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ९ यस्यानांप्रः सूर्यस्येव यामो भरेभरे वृत्रहा शष्मो रस्ति । वृषन्तमः सखिभिः स्वेभिरेवे मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती २
[४५५५५५.616)061.010] 206 2
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
दिवो न यस्य रेत॑सो दुघानाः पन्थासो यन्ति शवसापरीताः । तरट्द्रैघाः सासहिः पौँस्यैभि मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ३
सो ्रद्खिरोभिर्खिरस्तमो भूद् वृषा वृष॑भिः सखिभिः सखा सन् । त्रण्मिभिंत्रग्मी गात॒भिर्ज्येष्ठौ मरुत्वान् नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊती ४
स सूनुथिर्न रुदरेभिर्त्रभ्वां नृषाद्यं सासह्यां ्रमित्रान् ।
सनीरछभिः श्रवस्यानि तूर्वन् मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ‰
स मन्युमीः समदनस्य कर्तां ऽस्माकैथिर्नृभिः सूर्य सनत् । ्रस्मिच्रहन्त्सत्प॑तिः परुह्रतो मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती & तमूतयो रणयच्छरं सातौ तं ततेम॑स्य लितय॑ः कृरावत त्राम् ।
स विश्व॑स्य करुणस्येश एकौ मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ७ तम॑प्सन्त॒ शवस उत्सवेषु नरो नरमव॑से तं घनाय ।
सो अन्धे चित् तम॑सि ज्योतिर्विदन् मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ८ स सव्येन यमति व्राघतध्चित् स दस्ति संगंभीता कृतानि ।
स कीरिणा चित् सनिता धनानि मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती € स ग्रामेभिः सनितासरथैभि रविंदे विश्वाभिः कृष्टिभिर्न्वश्द्य ।
स पोस्यैभिरभिभूरश॑स्ती मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती १०
स जामिधिर्यत् समजाति मीरे ऽजामिभिर्वा पुरुहूत एवैः ।
रपां तोकस्य तन॑यस्य जेषे मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ९१
स वंजभृद् दस्युहा भीम उग्रः सहस्रचेताः शतनीथ ऋभ्वा । चम्रीषो न शव॑सा पाञ्च॑जन्यो मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ९२ तस्य वः क्रन्दति स्मत् स्वषां दिवो न त्वेषो रवथः शिमीवान् । तं सचन्ते सनयस्तं घनानि मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती ९३ यस्याजस्रं शवसा मान॑मक्थं परिथजद रोदसी विश्वत॑ः सीम् ।
स पारिषत् क्रत॑भिर्मन्दसानो मरुत्वान् नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊती ९४
न यस्य॑ देवा देवता न मर्ता आ्र्पश्चन शवसो ग्रन्तमापुः |
स प्ररिक्वा त्वत्त॑सा तत्सो दिवश्च मरुत्वान् नो भवत्विन्द्र ऊती १५ रोहिच्छ्यावा समर्द॑शर्ललामीःर्दय्ता राय क्रजाश्चस्य ।
वृष॑रवन्तं बिभ्रती धूर्षं रथ॑ मन्द्रा चिकेत नाहषीषु विक्त १६ एतत् त्यत् त॑ इन्द्र वृष्ण॑ उक्थं वार्बागिरा अभि गुंखन्ति राध॑ः । त्जाश्चः प्रठिभिरम्बरीषः सहदैवौ भयमानः सुराधाः ९७
[४५५५५५.616)061.010] 206 3
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
दस्यूच्छर्म्युश्च पुरुहूत एवै हत्वा पृथिव्यां शवां नि ब॑र्हीत् ।
सनत् नेत्रं सखिभिः श्चितचेभिः सनत् सूर्यं सन॑दपः सुवः १८ विधाहेन्द्रौ अधिवक्ता नौ स्र स्त्वप॑रिहताः सन॒याम वाज॑म् ।
तच मित्रो वश्णो मामहन्तामदितिः सिन्धः परथिवी उत द्यौः १६
(१०१) एकोत्तरशततमं सूक्तम् (१-१९) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१- ७) प्रथमादि सप्र्चां जगती (८-११) अष्टम्यादिचतसृणाच्च त्रिष्टुप् छन्दसी प्र मन्दिन पित॒मद॑र्चता वचो यः कृष्णगगभां निरहंन्रूजिश्चना । म्रवस्यवो वृष॑णं बजदल्तिरं मरुत्वन्तं स॒ख्याय॑ हवामहे १ यो व्य॑सं जाहषाणेनं मन्युना यः शम्बरं यो अ्रहन् पिप्रुमव्रतम् । इन्द्रो यः शष्ण॑म रुषं न्यावुंणङ् मरुत्वन्तं स॒ख्याय॑ हवामहे २ यस्य द्यावांप्रथिवी पस्य महद् यस्य॑ व्रते वरणो यस्य सूर्यः । यस्येन्द्रस्य सिन्ध॑वः सश्च॑ति बतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ३ यो स्र्वानां यो गवां गोपतिर्वशी य श्रारितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः । वीव्टोध्चिदिन्द्रो यो अ्रस॑न्वतो वधो मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ४ यो विश्वस्य जग॑तः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मे प्रथमो गा स्रविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यरघ॑राँ म्रवातिरन् मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे यः श्रैभिर्हव्यो यश्च॑ भीरुभिर्यो घाव॑द्धिर्हुयते यश्च॑ जिग्युभिः । इन्द्रं यं विश्वा भुव॑नाभि स॑दघु र्मरुत्व॑न्तं स॒ख्याय॑ हवामहे & रुद्राणामेति प्रदिशां विचक्षणो रुद्रेभिर्योषां तनुते प्रथ जयः । इन्द्र॑ मनीषा स्रभ्य॑र्चति श्रुतं म॒रुत्व॑न्तं स॒ख्याय॑ हवामहे ७ यद् वां मरुत्वः परमे सधस्थे यद् वावमे वृजन मादयासे । ग्रत म्रा यांद्यध्वरं नो रच्छं त्वाया हविश्चकृमा सत्यराघः ८ त्वायेन्द्र सोम॑ सुषुमा सुदत्त त्वाया हविश्चकृमा ब्रह्मवाहः । ग्रधां नियुत्वः सग॑णो मरुद्धि रस्मिन् यज्ञे बर्हिषि मादयस्व € मादयस्व हरिभिर्ये तं इन्द्र वि ष्यस्व शिप्रे वि सुंजस्व घेन । ्रात्वां सुशिप्र हर॑यो वहन्त शन् हव्यानि प्रतिं नो जुषस्व १० मरुत्स्तोत्रस्य वृजन॑स्य गोपा वयसिन्द्र॑स सनुयाम वाज॑म् । त्नौ पित्रो वरूणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रथिवी उत द्यौः ११
[४५५५५५.616)061.010] 206 74
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१०२) द्रयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१९) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्रोदेवता । (१- १०) प्रथमादिद शर्या जगती (१९) एकादश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी इमां ते धियं प्र भरि महो मही मस्य स्तोत्रे धिषणा यत् त॑ प्रानजे । तम॑त्सवे च॑ प्रसवे च॑ सासहि मिन्द्र देवासः शव॑सामदनन १ ग्रस्य श्रवो नद्यः सप्र लिंभ्रति द्यावात्तामां पृथिवी दर्खतं वर्पुः। म्रस्मे सूर्याचन्द्रमसाभिचनक्तं श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितर्तुरम् २ तं स्मा रथ॑ मघवन् प्राव॑ सातये जेत्रं यं तै अनुमदाम संगमे। राजा न॑ इन्द्र मन॑सा पुरुष्टत त्वायद्भ्यो मघवञ्छर्म यच्छ नः ३ वयं जयेम त्वया युजा वृत मस्माकमंशमदंवा भरेभरे । स्रस्मभ्य॑मिन्द्र वरिवः सुगं कृधि प्र शत्रणां मघवन् वृष्यां रुज ४ नाना हि त्वा हव॑माना जनां इमे घनानां धर्तरव॑सा विपन्यवः । रस्माकं स्मा रथमा तिष्ठ सातये जैत्रं दीन निभतं मनस्तव गोजितां बाह रमितक्रतुः सिमः कर्म॑न्कर्मज्छतमूतिः खजंकरः । स्रकल्प इन्द्रः प्रतिमानमोजसाथा जना वि ह्यन्ते सिषासवः ६ उत् तै शतान्म॑घवनरुच्च भूयस उत् सहस्राद रिरिचे कृष्टिषु श्रव॑ः । स्रमात्रं त्वां धिषणां तित्विषे म॒ द्यघां वुत्राणिं जिघ्नसे पुरंदर ७ त्रिविष्टिधातु प्रतिमानमोज॑स स्तिस््ो भूमीर्नृपते त्रीणिं रोचना । ग्रतीदं विश्वं भुव॑नं ववक्तिथा शत्रुरिन्द्र जनषां सनादसि ८ त्वां देवेष प्रथमं ह॑वामहे त्वं ब॑भूथ पृतनासु सासहिः । सेमं नः कारुमपमन्यम॒द्दिद मिन्त्रः कृणोत प्रसवे रथ॑ पुरः € त्वं जिंगेथ न घनां ररोधिथा र्भष्वाजा म॑घवन् म॒हत्स च । त्वामुग्रमव॑से सं शिंशीम स्यथां न इन्द्र हव॑नेषु चोदय १० विधाहेन्द्रौ अधिवक्ता नौ स्र स्त्वप॑रिहताः सन॒याम् वाज॑म् । तौ मित्रो वश्यो मामहन्तामदितिः सिन्धः परथिवी उत द्यौः ११
(१०३) उयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-८) ग्रष्टचस्यास्य सूक्तस्याङ्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्रो देवता । व्रष्टुप् छन्दः
[४५५५५.616)061.010] 206 05
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
तत् त॑ इद्द्ियं परमं पराचैरधारयन्त कवयः पुरेदम् । -्मेदमन्यद् दिव्यश्न्यद॑स्य समी पच्यते समनेव केतः ९
स धारयत् प्रथिवीं पप्र्थद्च वञजण हत्वा निरपः स॑सर्ज । ग्रहचहिमभिनद्रौहिणं व्यहन् व्य॑सं मघवा शचीभिः २
स जात्भ॑रमां श्रदघान ग्रोजः पुरौ विभिन्दत्रचरद् वि दासीः । विद्रान् व॑जिन् दस्य॑वे हेतिमस्याःऽऽ्यं सहौ वर्धया द्य॒ु्रमिन्द्र ३ तट्चषे मान॑षेमा यगानिं कीर्तेन्यं मघवा नाम बिभत् ।
उपप्रयन् दस्य॒हत्याय वृजी यद्ध सूनः श्रवसे नाम द्धे ४ तदस्येदं पश्यता भूरिं पुष्टं श्रदिन्द्रस्य घत्तन वीर्याय ।
सगा ग्र॑विन्दत् सो ्रविन्ददश्चान् त्स ओष॑धीः सो अपः स वनानि ५ भरि कर्मे वृषभाय वृष्णे सत्यङष्माय सुनवाम सोम॑म् ।
य ग्रादूत्या परिपन्थीव श्रो ऽ्यज्वनो विभजति वेदः & तदिन्द्र प्रवं वीर्य चकर्थ यत् ससन्तं बजेणाबोधयोऽदहिम् ।
ग्न त्वा पतीर्हषितं वर्य॑श्च विश्च देवासो प्रमदचनु त्वा ७
शुष्णं पिप्रं कुय॑वं वृत्रमिन्द्र यदाव॑घीविं पुरः शम्बरस्य ।
त्नौ पित्रो वश्णो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रथिवी उतद्यौः ८
(१०४) चतुरुत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) नवच॑स्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्रो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
योनिष्ट इन्द्र निषदं अकारि तमा नति षीद स्वानो नार्वां । विमच्या वयोऽवसायाश्चान् दोषा वस्तोर्वहीयसः प्रपित्वे १ ग्रो त्ये नर इन्द्रम्तय॑गुरनू चित् तान् त्सद्यो ्रध्व॑नो जगम्यात् । देवासो मन्यं दास॑स्य प्रन तेन ग्रा व॑त्तन् त्सुविताय वर्ण॑म् र श्रव त्मनां भरते केतवेदा प्रव त्सनां भरते फेनमुदन् । चीरिणं स्नातः कय॑वस्य योष॑ हते ते स्यातां प्रवणे शिफायाः ३ युयोप नाधिरुप॑रस्यायोः प्र पूर्वाभिस्तिरते राष्टि शूरः । ग्रञ्जसी कलिशी वीरप॑त्री पयो हिन्वाना उदभिर्भरन्ते ४ प्रति यत् स्या नीथादर्शि दस्यो रोको नाच्छा सद॑नं जानती गात् । स्रघंस्मानो मघवन्र्कृतादि न्मानो मघेव निष्षपी परादाः ‰ सत्वं न॑ इन्द्र सूर्ये सो ग्प्स्व॑ नागास्त्व ्रा भ॑ज जीवशंसे ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 6
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
मान्तरां भुजमा रीरिषो नः श्रितं ते महत ईन्द्ियायं &
अ्रघां मन्ये श्रत् तै अस्मा स्रघायि वृषां चोदस्व महते घनांय । मानो श्रकृते पुरुहूत योना विन्द ्तध्य॑दभ्यो वर्य ्रासुतिं दाः ७ मानो वधीरिनद्रमा परादा मा न॑ः प्रिया भोज॑नानि प्र मोषीः । श्रारडा मा नौ मघवच्छक्र निर्भ न्मा नः पात्रं भत् स॒हजान॒षाणि ८ ग्रवङिहि सोम॑कामं त्वाह रयं सुतस्तस्य पिबा मदाय ।
उरुल्यचां जठर ग्रा वुंषस्व पितेवं नः शृणुहि हूयमानः €
(१०६) पञ्चोत्तरशततमं सूक्तम् (१-१६) एकोनविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्याप्रयस्त्रित ग्राङ्खिरसः कुत्सो वा ऋषिः । विश्च देवा देवताः । (१-७, €-श्ठ) प्रथमादि सप्तर्चां नवम्यादिद शानाच्च पङ्कः (८) ग्रष्टम्या यवमध्या महाबृहती (१६) एकोनविंश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दांसि चन्द्रमां ग्रप्स्वश्न्तरा सुपर्णो धावते दिवि । न वौ हिररयनेमयः पदं विन्दन्ति विद्य॒तो वित्तं म ्रस्य रोदसी ९ ग्र्थमिद् वा उ म्रर्थिन ग्राजाया युवते पतिम् | तुञ्जाते वृष्यं पय॑ः परिदाय रस॑ दहे वित्तं म श्रस्य रौदसी २ मोषुदैवा ग्रदः स्वश रव॑ पादि दिवस्परिं। मा सोम्यस्य शंभुवः शून भूम कदां चन वित्तं म अ्रस्य रोदसी ३ यज्ञं पृच्छाम्यवमं स तद् दूतो वि वोचति । क्व॑ ततं पूर्व्य गतं कस्तद् बिभर्ति नूत॑नो वित्तं मै ्रस्य रौदसी ४ अ्रमीये दवा स्थन॑ त्रिष्वा रोचने दिवः। कद् व॑ तरतं कदनुतं क्वं प्रता व॒ आ्रर्हति र्वित्तंमे अ्रस्यरोदसी कद् व॑ त्रृतस्य॑ धर्णसि कद् वरुणस्य चत्तंणम् । कदर्यम्णो महस्पथा तिं क्रामेम दूढचौ वित्तं म ग्रस्य रौदसी £ ग्रहं सो ग्र॑स्मि यः पुरा सुते वर्दामि कानि चित् । तं मां व्यन्त्याध्यो वृको न तृष्णजं मृगं वित्तं म मरस्य रौदसी ७ सं मां तपन्त्यभितः सपलीरिव पर्श॑वः । मूषो न शिश्ना व्यदन्ति माध्यः स्तोतारं ते शतक्रतो वित्तं म ग्रस्य रोदसी त रमी ये सप्त रश्मय स्तत्रां मे नाभिरातता ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 77
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
त्रितस्तद् वदाप्रचः स जामित्वाय रेभति वित्तं मे ्रस्यरोदसी € ्रमी ये पञ्चोत्तणो मध्य तस्थुर्महो दिवः।
देवत्रा न॒ प्रवाच्यं सधघीचीना नि वावृतु वित्तम ्रस्यरोदसी १० सुपर्णा एत श्रांसते मध्य॑ श्रारोधने दिवः।
ते सघन्ति पथो वृकं तर॑न्तं यह्वतीरपो वित्तं म ज्स्यरोौदसी ९९ नव्यं तदुक्थ्यं हितं देवासः सप्रवाचनम् ।
त्रतम॑र्षन्ति सिन्ध॑वः सत्यं तातान सूर्यो वित्तं म अ्रस्यरौदसी श्र ्रग्रे तव त्यदुक्थ्यं देवेष्वस्त्या्प्यम् ।
स न॑ः सत्तो म॑नुष्वदा देवान् य॑तति विदष्ट॑रो वित्तं म ्रस्यरौदसी ९३ सत्तो टोतां मनुष्वदा देवाँ रच्छं विद्ष्ट॑रः ।
स्रथिर्हव्या स॑ष्दति देवो देवेषु मेधिरो वित्तं म अस्य रौदसी ९४ ब्रह्मां कृणोति वरशणो गात॒विदं तमीमहे ।
व्युर्णोति हदा मतिं नव्यौ जायतामृतं वित्तं म अरस्य रौदसी ९५ अ्रसौ यः पन्थां अ्रादित्यो दिवि प्रवाच्य॑ कृतः ।
नस दैवा ज्रतिक्रमे तं मर्तासो न प॑श्यथ वित्तं मे स्रस्यरौदसी १६ त्रितः कूपेऽव॑हितो देवान् ह॑वत ऊतये ।
तच्छश्राव बृहस्पतिः कृरवत्र॑हूरणादुरु वित्तं म रस्य रौदसी १७ स्रो मां सकृद् वृकः पथा यन्त॑ द्टर्खं हि ।
उजिंहीते निचाय्या तष्टेव पृष्टयामयी वित्तं म अ्रस्यरौदसी ९८ एनाङ्कृषेणं वयमिन्द्रवन्तो ऽभि ष्याम वृजने सर्व॑वीराः ।
त्नौ मित्रो वरूणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रथिवी उत द्यौः १६ षोडशोऽनुवाकः १६ सू० १०६- १९१
(१०६) षडत्तरशततमं सूक्तम् (१-\७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्या्खिरसः कुत्स रषिः । विश्चदेवादेवताः । (१- ६} प्रयमादिषड़चां जगती (७) सप्तम्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी इन्द्र॑ सित्रं वशणममिमूतये मारतं शर्धो अदितिं हवामहे । रथं न दुर्गाद् व॑सवः सुदानवो विश्व॑स्माच्रो ग्रंह॑सो निष्पिपर्तन ९ त अ्रदित्या रा ग॑ता सर्वतांतये भूत दैवा वृत्रतूर्येषु शंभुव॑ः। रथं न दुर्गाद् व॑सवः सुदानवो विश्व॑स्माच्रो ्रंह॑सो निष्पिपर्तन २
[४५५५५५.616)061.010] 206 08
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
स्रवन्तु नः पितरः सुप्रवाचना उत देवी दवर्प॑त्रे ऋतावृधा ।
रथं न दर्गाद् वसवः स॒दानवो विश्वस्मान्नो ग्रंह॑सो निष्पिपर्तन ३ नराशंसं वाजिन॑ं वाजय॑चिह त्यद्ररं पूषणं सुपरैरौ महे ।
रथं न दुर्गाद् व॑सवः सुदानवो विश्व॑स्मा ्रंह॑सो निष्पिपर्तन ४ बृह॑स्पते सदमिन्नः सुगं कधि शं योर्यत् ते मनुर्हितं तदीमहे ।
रथं न दर्गाद् व॑सवः सुदानवो विश्वस्मान्नो ग्रंह॑सो निष्पिपर्तन इन्द्रं कत्सौ वृत्रहणं शचीपतिं काटे निवांहव्ट ऋषिरह्वदूतये ।
रथं न दर्गाद् व॑सवः सुदानवो विश्वस्मान्नो ्रंह॑सो निष्पिपर्तन ६ देवैर्नो देव्यदितिर्नि पांत देवस्त्राता त्रंयतामपरयुच्छन् ।
त्नौ मित्रो वकूणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्यौः ७
(१०७) सप्तोत्तरशततमं सूक्तम् (१-३) तुचस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसः कुत्स ऋषिः । विश्वेदेवा देवताः । त्रिष्टुप् छन्दः य॒ज्ञो देवानां प्रत्यैति सुप्र मादित्यासो भव॑ता मृव्छयन्तः । म्रा वो ऽर्वाची स॒मतिर्व॑वृत्या दंहोश्चिद्या व॑रिवोवित्तरास॑त् ९ उपनोदेवा ्रवसा गम न्त्वद्खिरसां साम॑भिः स्तूयमानाः । इन्द्र॑ इच्दियेर्मरुतौ मरुद्ि रादित्येरनो अदितिः शमं यंसत् २ तत्र इन्द्रस्तद् वरूणस्तट्ग्ि स्तद॑र्यमा तत् सविता चनौ धात् । त्नौ पित्रो वरणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः परथिवी उतद्यौः ३
(१०८) ग्रष्टोत्तरशततमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोद शच॑स्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्राग्नी देवते । त्रिष्टुप् छन्दः य इन्द्राग्नी चित्रतमो रथौ वाम॒भि विश्वानि भुव॑नानि चष्ट । तेना यातं स॒रथं तस्थिवांसा था सोम॑स्य पिबतं सुतस्य १ याव॑दिदं भुव॑नं विश्वम स्त्य॑रुव्यचां वरिमता गभीरम् । तावां अ्रयं पात॑वे सोमो स्र स्त्वरमिन्द्राग्री मन॑से युवभ्याम् २ चक्राथे हि सध्ययश्ड्नामं भद्रं संघीचीना वुंत्रहणा उत स्थ॑ः। ताविंन्द्राम्री सध्रथन्चा निषद्या वृष्णः सोम॑स्य वृषणा वषेथाम् ३
[४५५५५५.616)061.010] 206 79
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
समि द्धेष्वगिष्वानजाना यतस्रुचा बर्हिरु तिस्तिराणा ।
तीव्रैः सोमेः परिंषिक्तेभिरर्वां गेन्द्राग्री सौमनसाय यातम् ४ यानीन्द्राग्नी चक्रथुर्वीर्याणि यानि रूपारयुत वृष्एयानि ।
या वां प्रतानि सख्या शिवानि तेभिः सोम॑स्य पिबतं सुतस्य॑ यदब्रवं प्रथमं वाँ वृणानो ऽयं सोमो स्रस्रिर्नो विहव्यः ।
तां सत्यां श्रद्धामभ्या हि यातमथा सोम॑स्य पिबतं स॒ुतस्य॑ £ यदिन्द्राग्नी मद॑थः स्वे द॑रोशे यद् ब्रह्मणि राज॑नि वा यजत्रा । ग्रतः परि वृषणावा हि यातमथा सोम॑स्य पिबतं स॒तस्य॑ ७ यदिन्द्राग्नी यदुषु तुर्वशेषु यद् द्हयष्वनषु पूरुषु स्थः ।
मरतः परं वृषणावा हि यात मथा सोम॑स्य पिबतं स॒तस्य॑ 5 यदिन्द्राग्नी अवमस्यां परथिल्यां म॑ध्यमस्यां परमस्यामुत स्थः । मरतः परं वृषणावा हि यात मथा सोम॑स्य पिबतं सुतस्य॑€ यदिन्द्राग्नी परमस्यां प्रथिव्यां म॑ध्यमस्यांमवमस्यांम॒त स्थः । मरतः परं वृषणावा हि यात मथा सोम॑स्य पिबतं स॒तस्य॑१० यरदिन्द्राग्री दिवि ठौ यत् परुथिव्यां यत् प्व॑तेष्वोष॑धीष्वप्सु । ग्रतः परि वृषणावा हि यातमथा सोम॑स्य पिबतं सुतस्य १९१ यदिन्द्राग्नी उदिता सूर्यस्य मध्यैदिवः स्वधयां मादययैथ।
ग्रतः परि वृषणावा हि यातमथा सोम॑स्य पिबतं स॒तस्य॑ १२ एवेन्द्राग्नी पपिवांसा सतस्य विश्वास्मभ्यं सं जयतं घनानि । त्नौ मित्रो वश्णो मामहन्तामदितिः सिन्धः प्रथिवी उत द्यौः ९३
(१०६) नवोत्तरशततमं सूक्तम् (१-८) ग्रष्टाचंस्यास्य सूक्तस्या्खिरसः कुत्स ऋषिः । इन्द्राग्नी देवते । त्रिष्टुप् छन्दः वि ह्यख्यं मनसा वस्य॑ इच्छ सिन्द्राग्री ज्ञास उत वा सजातान् । नान्या युवत् प्रम॑तिरस्ति मद्यं स वां धिय॑ वाजयन्तीमतत्तम् ९ स्रश्र॑वं हि भरिदाव॑त्तरा वां विजामातुरुत वां घा स्यालात् । ग्रथा सोम॑स्य प्रयती युवभ्या मिन्द्राग्नी स्तोम॑ जनयामि नर्व्यम् २ मा च्छद रश्मीरिति नाध॑मानाः पितृचफदणां शक्तीर॑नयच्छ॑मानाः । इन्द्रायिभ्यां कं वृष॑णो मदन्ति ता ह्यद्री धिषणाया उपस्थ ३
[४५५५५५.616)061.010] 206 80
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
युवाभ्यां दवी धिषणा मदाये ्द्राग्री सोम॑म॒शती स॑नोति । ताव॑श्चिना भद्रहस्ता सुपाणी अ्रा घांवतं मध॑ना पृङ्क्तमप्सु ४ युवामिंन्द्राम्री वसनो विभागे तवस्त॑मा शाश्रव वृत्रहत्य । तावासद्यां बर्हिषि यज्ञे ्रस्मिन् प्र च॑र्षणी मादयेथां सुतस्य॑
प्र च॑र्षशिभ्य॑ः परतनाहवेंषु प्र पथिव्या रिरिचाथे दिवश्चं।
प्र सिन्ध॑भ्यः प्र गिरिभ्यो महित्वा प्रेन्द्राग्नी विश्वा भुवनात्यन्या £ स्रा भरतं शित्ततं वजवबाहू अस्मां इन्द्राम्री ्रवतं शचीभिः।
द्मे नु ते रश्मयः सूर्यस्य येभिः सपित्वं ईपतरो न रास॑न् ७ पुरंदरा शिच्त॑तं वजहस्ता स्मा ईन्द्राग्री अवतं भरैषु ।
त्नौ मित्रो वणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उतद्योः ८
(१९१०) दशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्याङ्धिरसः कुत्स ऋषिः । ऋभवो देवताः । (१-४ ६&-८) प्रथमादिचतुत्रचां षष्ठ्यादितृचस्य च जगती (*, €) पञ्चमीनवम्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
ततं मे म्रपस्तद॑ं तायते पुनः स्वादिष्ठा घीतिरुचथांय शस्यते । ग्रयं समद्र इह विश्दैव्यः स्वाहाकृतस्य सम॑ तुपृण॒त ऋभवः १ स्राभोगयं प्र यदिच्छन्त एतना पाकाः प्राञ्चो मम के चिंदापर्यः सोध॑न्वनासश्चरितस्यं भूमनागच्छत सवितर्दाशिषौ गृहम् २ तत् सविता वोऽमृतत्वमासंव द गोह्य यच्छचफद् वयन्त एेतन । त्यं चिच्चमसमसुरस्य भक्त मेकं सन्तमकृण॒ता चतुर्वयम् ३ विष्ट शमी तरणित्वेन वाघतो मर्तासः सन्तौ म्रमृतत्वमानशः । सौधन्वना ऋभवः सूरचत्तसः संवत्सरे सम॑पृच्यन्त धीतिभिः ४ ेत्रमिव वि म॑मुस्तेज॑नेनं एकं पात्रमृभवो जेह॑मानम् । उप॑स्त॒ता उपमं नाघ॑माना अ्रमर्त्यषु श्रव॑ इच्छमानाः स्रा म॑नीषामन्तरिं्तस्य नृभ्य॑ः स॒चेव॑ घृतं ज॑हवाम विद्यनां । तरणित्वा ये पितुरस्य सश्चिर ऋभवो वाज॑मरुहन् दिवो रज॑: ६ रभून इन्द्रः शव॑सा नवीया नृभर्वाजिभिर्वस॑भिर्वसुर्ददि युष्माक देवा अवसाहनि प्रियेर ऽभि तिष्ठेम पृत्सतीरसंन्वताम् ७ निश्चमण ऋभवो गामपिंशत सं वत्सेनासृजता मातरं पुनः ।
१
[४५५५५.616)061.010] 2806 81
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
सो्घ॑न्वनासः स्वपस्ययां नरो जिव्री युवाना पितराकृणोतन प वाजंभिर्नो वाजंसातावविङ्कयु भुमां इन्द्र चित्रमादर्षिं राघः। त्नौ मित्रो वणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्योः €
(१९९) एकाद् शोत्तरशततमं सुक्तम् (१९-) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्या्किरसः कुत्स ऋषिः । रभवो देवताः । (१-४)
प्रथमादिचतुरृचां जगती (‰) पञ्चम्याश्च व्रिष्टुप् छन्दसी ततन् रथ॑ सुवृतं विद्यनापस स्तन् ठरी इन्द्रवाहा वृष॑रवसू । तत्तन् पितृभ्यांमृभवो युवद् बय स्तत्त॑न् वत्साय॑ मातरं सचाभुव॑म् १ स्रा नौ य॒ज्ञाय॑ तत्तत ऋरभमद्रयः क्रत्वे दत्ताय सुप्रजाव॑तीमिष॑म् । यथा चयांम सर्व॑वीरया विशा तचः शर्धाय धासथा स्विंद्ियम् २ स्रा तत्तत सातिमस्मभ्यमृभवः सातिं रथाय सातिमर्वते नरः । सातिं नो जेत्रीं सं म॑हेत विश्वहा जामिमजापिं पृत॑नासु सत्तसिंम् ३ त्रभु्रमिन्द्रमा हव ऊतय॑ त्रभून् वाजान् मरुतः सोम॑पीतये । उभा मित्रावश्णा नूनमश्विना ते नौ हिन्वन्तु सातयै धिये जिषे ४ तरमूर्भराय सं शिशातु सातिं स॑मर्यजिद्राजौ स्रस्मां स्र॑विष्ट । त्नौ मित्रो वरूणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्यौः
(१९१२) दाद शोत्तरशततमं सूक्तम् (१-२५८) पञ्चविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्याङ्खिरसः कुत्स ऋषिः । (१) प्रथमच प्रथमपादस्य द्यावाप्रथिव्यौ द्वितीयपादस्यागिरु्तरार्घस्य (२-२८) द्वितीयादिच- तुर्विशतीनान्चाधिनौ देवताः । (१-२३) प्रथमादित्रयोविंशतीनां जगती (२५-२) चतुर्विंशीपञ्चविंश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी ९ उत्तरार्धस्य अ्रश्िनौ २-२५८ अ्रधिनौ । जगती २४५४-२ त्रिष्टुप् । ईट्टे द्यावापृथिवी पूर्वचित्तये ऽयिं घर्म सुरुचं याम॑तिष्टय । यापिर्भरै कारमंशाय जिन्व॑थ स्ताभिरू ष॒ ऊतिभिरञश्चिना ग॑तम् ९ युवोर्दानाय सुभरां अ्रसश्चतो रथमा त॑स्थु्वचसं न मन्त॑वे । याभिर्धियोऽवथः कर्म॑तरिष्टये ताभिरू ष॒ ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् २ युवं तासां दिव्यस्यं प्रशासने विशां त्तयथो स्मृतस्य मज्मना । याभिर्घनमस्वं्दुपन्व॑थो नरा ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् ३
[४५५५५५.616)061.010] 206 82
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
याभिः परिज्मा तन॑यस्य म॒ज्मना दविमाता तूर्षु तरणिर्विभूषति । याभिंस्त्रिमन्तस्भवद् विचक्षण स्ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् ४ याभी रेभं निवतं सितमदभ्य उद् वन्द॑नमैर॑यतं स्वर्जञ ।
याभिः करावं प्र सिषांसन्तमाव॑तं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् याधिरन्तकं जसमानमारणे भुज्युं याभिरव्यथिभिर्जिंजिन्वर्थः ।
याभिः कर्कन्धुं वय्यं च जिन्व॑थ स्ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् £ याभिः शुचन्तिं धनसां स॑षंसदं तप्तं घर्ममोम्यावन्तमत्रये ।
याभिः पृशनिगं पुरुकत्समाव॑तं ताभिरू षु ऊतिर्भिरश्चिना ग॑तम् ७ याभिः शचीयिवृंषणा परावृजं प्रान्धं श्रोणं चत्तस एत॑वे कृथः । याभिर्वर्तिकां ग्रसितामम॑ञ्चतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् प याभिः सिन्ध मधमन्तमस॑शतं वसिष्ठं याभिरजरावजिन्वतम् ।
याभिः कृत्स श्रुतर्यं नर्यमावतं ताभिरू षु ऊतिर्भिरश्चिना ग॑तम् € याभिर्विंश॒पर्लां घनसाम॑थर्व्य स॒हस्र॑मीहक्छ ्राजावजिंन्वतम् । यापिर्वशमश्चचं प्रेणिमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् १० याभिः सुदानू ग्रोशिजायं वणिजं दीर्घश्र॑वसे मघु कोशो अ्रच्त॑रत् । कत्तीव॑न्तं स्तोतारं याभिरावतं ताभिरू षु ऊति्भिरश्चिना ग॑तम् १९ याभी रसां तोदं सोदरः पिपिन्वथुरनश्वं याभी रथमावतं जिषे । याभिस्त्रिशोक उस्ियां उदाजत तार्भिरू षु ऊतिर्भिरश्चिना ग॑तम् १२ याभिः सूर्यं परियाथः परावति मन्धातारं त्रपत्येष्वावंतम् । यापिर्विप्रं प्र भरद्राजमाव॑तं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् १३ याभिम॑हाम॑तिथिग्वं कशोजवं दिवोदासं शम्बरहत्य म्राव॑तम् । याभिः पूर्भिद्ये त्रसदस्युमावतं ताभिरू षु ऊति्भिरश्चिना ग॑तम् ९४ याभिर्वम्रं विंपिपानम॑पस्ततं कलिं याभिर्वित्तजानिं द वस्यथ॑ः । याभिर्व्यश्वमुत पृथिमाव॑तं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् ९५ याभिर्नरा शयवे याभिरत्रये याभिः पुरा मन॑वे गातुमीषर्थः |
याभिः शारीराज॑तं स्यूमरश्मये तार्भिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् १६ याभिः पठर्वां जठरस्य मज्मना यिर्नादीदेचित इद्धो ज्मा । याभिः शर्यातमवथो महाघने ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् ९७ यार्भिरङ्किरो मन॑सा निरखयथो ऽग्रं गच्छ॑थो विवरे गोग्र॑णंसः । याभिर्मनुं शूरमिषा समावतं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् श
[४५५५५.616)061.010] 206 83
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
याभिः पबीविंमदायं न्यूहथुरा घं वा याभिररुणीरशिं तम् ।
याभिः स॒दास॑ं ऊहटथ॑ः सदेव्यंश ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् ९६ याभिः शंताती भव॑थो ददाशषं भुज्यं याभिरव॑थो याभिरधिगम् । स्रोम्याव॑तीं स॒भरांमृतस्तभं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् २० याभिः कृशान॒मसं॑ने दुवस्यथो जवे याभिर्यूनो ्रव॑न्तमाव॑तम् ।
मधुं प्रियं भरथो यत् सरडभ्य स्ताभिरू षु ऊतिभि॑रश्चिना ग॑तम् २९ याभिर्नरं गोषुयुधं नृषाह्ये चेत्रस्य साता तन॑यस्य जिन्व॑थः ।
याभी रथाँ ्रव॑थो याभिरर्वत स्ता्भिरू षु ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् २२ याभिः कत्संमार्ज॑नेयं शतक्रत प्र तुर्वीतिं प्र च॑ दभीतिमावतम् । याभिर्ध्वसन्तिं पुरुषन्तिमावतं ताभिरू ष॒ ऊतिभिरश्चिना ग॑तम् २३ स्प्रस्वतीमश्चिना वाचमस्मे कृतं नौ दस्रा वृष॑णा मनीषाम् । ग्रद्यत्येऽव॑से नि ह्वये वां वृघे च॑ नो भवतं वाज॑सातौ रे४ द्युभिरक्तभिः परि पातमस्मा नर्षटिभिरश्चिना सौभ॑गेभिः ।
त्नौ मित्रो वणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्यौः २८ ्रष्टमोऽध्यायः १८ व० १-२६
(१९३) त्रयोद शोत्तरशततमं सूक्तम् (१-२०) विंशत्यृचस्यास्य सूक्तस्याद्घिरसः कुत्स ऋषिः । (१, २-२०)
प्रथमर्चः
पूर्वार्धस्य द्वितीयाद्येकोनविंशतीनान्च उषाः (१) प्रथमाया उत्तरार्धस्य च रात्रिर्देवते
। त्रिष्टुप् छन्दः इटं श्रष्ठं ज्योतिषां ज्योतिरागां छत्रः प्रकेतो अजनिष्ट विभ्वां । यथा प्रसूता सवितुः स॒वाय॑ एवा रात्रयुषसे योनिंमरिक ९ रुरद्रत्सा रुश॑ती श्चत्यागा दरगु कृष्णा सद॑नान्यस्याः । समानव॑न्ध् अ्रमृतै अनूची द्यावा वणं चरत आमिनाने र समानो अध्वा स्वस््रौरनन्त स्तमन्यान्यां चरतो देवि । न मेथते न तस्थतः समेके नक्तोषासा सम॑नसा विरूपे ३ भास्व॑ती नेत्री सूनृताना मचैति चित्रा वि द्रौ न आ्आवः। प्रार्पया जगद्भु नो रायो ्र॑ख्य दुषा स्र॑जीगर्भुव॑नानि विश्वां ४ जिह्यश्येर चरितवे मघो न्यांभोगय॑ इष्टयै राय ड त्वम् । ट्भ्रं पश्य॑द्भ्य उर्विया विचत्तं उषा ्र॑जीगर्भुव॑नानि विश्वां
[४५५५५५.616)081.010]
2006 84
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
त्राय त्वं श्रव॑से त्वं महीया इष्टये त्वमर्थमिव त्वमित्ये । विस॑दृशा जीविताभिंप्रचत्तं उषा अ्र॑जीगर्भुव॑नानि विश्वां & एषा दिवो दुहिता प्रत्यदिं व्युच्छन्ती युव॒तिः शक्रव।साः । विश्वस्येशाना पार्थिवस्य वस्व उषो अ्रद्येह स॑भगे व्य॑च्छ ७ प॒रायतीनामन्व॑ति पार्थं स्रायतीनां पथमा शश्च॑तीनाम् । व्युच्छन्ती जीवम॑दीर्यः न्त्युषा मृतं कं चन बोधयन्ती ८ उषो यदं समिध चकर्थ वि यदावश्चत्त॑सा सूर्यस्य । यन्मान॑षान् यत्त्यमाणां ग्रजीग स्तद् देवेष चकृषे भद्रमप्नः € कियात्या यत् समया भवाति या व्यूषुर्याश्च नूनं व्युच्छान् । रनु पूर्वाः कृपते वावशाना प्रदीर्ध्याना जोष॑मन्यार्भिरिति १० ईयुष्टे ये पूर्वतरामप॑श्यन् व्युच्छन्तीमुषसं मर्त्यासः । स्रस्मारभिरू न॒ ध्रतिचक्याभू दो ते य॑न्ति ये अ्र॑परीषु पर्यान् १९१ यावयद् द्रैषा ऋतपा ऋतेजाः संस्रावरीं सूनृतां ईरय॑न्ती । सुमङ्खलीर्बिभ्रती देव वीति मिहाद्योषः श्रष्ठ॑तमा व्युच्छ ९२ शश्वत् पुरोषा व्य॑वास देव्य थौ अ्रद्येदं व्यांवो मघोनीं ।
अ्रथो व्युच्छादुत्तराँ अनुद्य नजरामृतां चरति स्वधाभिः १३ ठ्यश्ञ्िभिर्दिव स्रातास्वद्यौ दर्पं कृष्णां निर्णिजं देव्यावः । प्रबोघय॑न्त्यरुणेभिरश्ै रोषा यांति सुयुजा रथ॑न ९४ स्रावह॑न्ती पोष्या वार्याणि चित्रं केतं कते चेकिताना । ईयुषीणामुपमा शश्व॑तीनां विभातीनां प्रथमोषा व्य॑श्चेत् १५ उदीर्ध्वं जीवो त्रसं्न रागा दप प्रागात् तम रा ज्योतिरिति । ्ररिक पन्थां यात॑वे सूर्यायाः ग॑न्म यत्र प्रतिरन्त रायः १६ स्यूमना वाच उदियर्ति बहविः स्तवानो रेभ उषसो विभातीः । स्रद्या तद॑च्छ गृणते म॑घो न्यस्मे ्रायुर्निं दिदीहि प्रजाव॑त् ९७ या गोम॑तीरुषसः सर्व॑वीरा व्युच्छन्ति दाशषे मर्त्याय । वायोरिव सूनृतानामुदर्के ता शश्वदा अरनवत् सोमसत्वां १८ माता देवानामदितेरनीकं य॒ज्ञस्य॑ केतर्बुहती वि भाहि । प्रशस्तिकृद् ब्रह्मणे नो व्युश्च्छा नो जन जनय विश्ववारे १६ यच्चित्रमप्न उषसो वह॑न्ती जानाय॑ शशमानाय॑ भद्रम् ।
त्नौ मित्रो वरूणो मामहन्ता मदितिः सिन्धः पृथिवी उत द्यौः २०
[४५५५५५.616)061.010] 206 85
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(१९४) चतुर्दशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-१९१) एकाद शर्च॑स्यास्य सूक्तस्याद्खिरसः कुत्स ऋषिः । रुद्रोदेवता । (१-६) प्रथमादिनवर्चां जगती (१०-९१) दशम्येकादश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी इमा रुद्रायं तवस कपर्दिनै चयद्वीराय प्र भरामहे मतीः । यथा शमस द्विपदे चतुष्पदे विश्व॑ पुष्टं ग्रामे स्रस्मि्र॑नातुरम् १ मृव्छा नौ रुद्रोत नो मय॑स्कृधि चयद्रौराय नम॑सा विघेम ते । यच्छं च योश्च मन॑राये जे पिता तद॑श्याम तवं रुद्र प्रणीतिषु २ स्रश्याम॑ ते सुम॒तिं दैवय॒ज्ययां नयद्ररस्य तव॑ रुद्र मीद्वः । सु्रायतिद् विशो श्रस्माकमा चरारिष्टवीरा जुहवाम ते हविः ३ त्वेषं वयं रुद्रं य॑ज्ञसाघ॑ वङ्कुं कविमव॑से नि हयामहे । स्रारे अ्रस्मद् दैव्यं हेव्टौ अस्यत सुमतिमिद् वयमस्या वुंणीमहे ४ दिवो व॑राहम॑रुषं कपर्दिनं त्वेषं रूपं नम॑सा नि ह॑यामहे । हस्ते विभरद् भेषजा वार्याणि शर्म वम च्छर्दिरस्मभ्यं यंसत् % इदं इंप॒त्रे मरुतामुच्यते वच॑ः स्वादोः स्वादीयो रुद्राय वर्धनम् । रास्वां च नो अमृत मर्तभोज॑नं त्मनै तोकाय तन॑याय मृव्छ £ मानौ महान्तम॒तमा नँ अर्भकं मान उत्तन्तम॒त मा न॑ उल्तितम् । मानौ वघीः पितरं मोत मातरं मा न॑ः प्रियास्तन्वौ रुद्र रीरिषः ७ मा न॑स्तोके तन॑ये मानंञ्रायोमानौ गोषुमानो श्रश्चैषु रीरिषः । वीरान् मानौ रुद्र भामितो व॑घीर्हविष्मन्तः सदित्त्वां हवामहे ८ उपते स्तोमान् पपा इवाकरं रास्वां पितर्मरुतां सुम्नमस्मे । भद्रा हि तै स॒मतिर्मृव्छयत्तमा थां वयमव इत् तै वृणीमहे € रारे तै गोघ्नमुत परुषघ्रं लय॑द्रीर सुम्नमस्मे ते अरस्तु । मृव्ठा च॑ नो प्रधि च ब्रूहि टवा घां च नः श्म यच्छ द्विबर्हाः ९० अ्रवौचाम् नमो स्रस्मा स्रवस्यव॑ः शृणोत॑ नो हव॑ रुद्रो मरुत्वान् । त्नौ पित्रो वरूणो मामहन्तामदितिः सिन्धः परथिवी उत द्यौः ९१
(११५) पञ्चदशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्याङ्खिरसः कुत्स ऋषिः । सूर्योदेवता। व्रिष्टुप् छन्दः
चित्रं देवानामदंगादनीकं चचर्मिंत्रस्य वरूणस्याग्नेः ।
[४५५५५५.616)061.010] 2806 86
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
्राप्रा द्यावापृथिवी अ्रन्तरित्तं सूर्य ्रात्मा जगतस्तस्थुषश्च १ सूर्यो देवीमुषसं रोच॑मानां मर्यो न योषामभ्यैति पश्चात् ।
यत्रा नरौ देवयन्तौ युगानि वितन्वते प्रतिं भद्राय भद्रम् २
भद्रा अश्वां हरितः सूर्यस्य चित्रा एत॑ग्वा अनुमाद्यासः । नमस्यन्तौ दिव आरा पृष्टम॑स्थः परि द्यावापृथिवी य॑न्ति सद्यः ३ तत्सूर्यस्य देवत्वं तन्म॑हित्वं मध्या कर्तोर्विंत॑तं सं ज॑भार । यदेदयुक्त हरितः सधस्थादाद्रात्री वास॑स्तनुते सिमस्मै ४ तन्मित्रस्य वरणस्याभिचनते सूर्यो रुपं कृण॒ते द्योरुपस्थं । स्रनन्तमन्यद् रुशद स्य पाज॑ः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति म्रद्या दैवा उदिता सूर्य॑स्य निरंह॑सः पिपृता निर॑वद्यात् ।
त्नौ पित्रो वकश्णो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रथिवी उत द्यौः & सप्तदशोऽनुवाकः १७ सू ११६-१२०
(१९६) षोडशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-२८) पञ्चविंत्युचस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् ऋषिः । अ्रश्चिनौ देवते । त्रिष्टुप् छन्दः
नासत्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृद्धे स्तोमां इयर्म्यभिर्यैव् वात॑ः । यावर्भगाय विमदाय जायां सेनाजवां न्यूहत् रथ॑न ९ वौीक्छपत्मभिराशहेमभिवां देवानां वा ज॒तिथिः शाशदाना । तद् रास॑भो नासत्या सहस्र माजा यमस्य प्रधन जिगाय २ तग्र ह भुज्यम॑श्चिनोदमेषे रयिं न क्चिन्ममृवां अ्रवांहा तम्हथनौभिरत्मन्वतीभि रन्तरि्नप्रद्धिरपौदकाभिः ३ तिसः चपस्त्रिरहातिवजंद्धि नास॑त्या भुज्युमूहथुः पतङ्गः । समद्रस्य धन्व॑नरार््रस्य॑ पारि त्रिभी रथैः खतप॑द्धिः षव्श्चैः ४ ्रनारम्भरे तद॑ वीरयेथा मनास्थाने भर॑ग्रभे समुद्रे । यद॑श्िना ऊहथुर्भज्यमस्तं शतारित्रां नाव॑मातस्थिवांसंम् यम॑श्चिना ददथुः श्चेतमश्च मघाश्चाय॒ शश्चदित् स्वस्ति । तद् वां दात्रं महिं कीर्तेन्य॑ भूत् पेद्रो वाजी सदमिद्धव्यो स्र्यः & युवं न॑रा स्तुवते प॑ञियायं कत्तीव॑ते प्रदतं पुरंधिम् । कारोतराच्छफादश्वस्य वृष्ण॑ः शतं कुम्भां ्र॑सिञ्चतं सुरायाः ७
[४५५५५५.616)061.010] 206 87
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
हिमेनायिं घ्रंसमवारयेथां ईंपत॒मतीमूज॑मस्मा अधत्तम् । त्बीसे त्रत्रिमश्चिनावनीत म््॒निन्यथः सव॑गणं स्व॒स्ति ८ परावतं नांसत्यानुदेथा म॒च्चाब॑ध्रं चक्रथु्जिंह्यर्वारम् ।
तर्ापो न पायनाय राये सहस्राय तुष्यते गोत॑मस्य € जजरुषौ नासत्योत वविं प्रामंञ्चतं द्रापिमिव च्यवानात् । प्रातिरतं जहितस्यायुर्दस्रा दित् पतिंमकृण॒तं कनीनाम् ९० तद् वां नरा शंस्यं रार््य चा भिष्टिमचांसत्या वरूथम् ।
यद् विद्वांसा निधिसिवार्पगूहव्ठ मुद् द॑र्छतादूपथर्वन्द॑नाय १९ तद्वां नरा सनये दंस॑ उग्र माविष्कुणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम् । दध्यङ् ह यन्मध्वाथर्वणो वा मश्चस्य शीर्ष्णा प्र यदीमुवाच १२ अ्रजौहवीत्रासत्या करा वां महे याम॑न् पुरुभुजा पुरंधिः ।
श्रुतं तच्छासुरिव वधिमत्या हिर॑रयहस्तमश्चिनावदत्तम् १३ स्रास्ो वृकस्य व्तिकामभीक युवं न॑रा नासत्याममक्तम् । उतो कविं पुरुभुजा युवं ह कृर्पमारमकृणुतं विचक्तै ९४ चरित्रं हि वेरिवाच्छेदि पर्ण माजा खेलस्य परितक्म्यायाम् । सद्यो जद्धामायसीं विश्पलायि धन हिते सर्त॑वे प्रत्यधत्तम् १५१ जातं मेषान् वृक्ये चत्तदान मृजाश्चं तं ईंपतान्धं च॑कार ।
तस्मां रत्ती नांसत्या विच आध॑त्तं दस्रा भिषजावनर्वन् १६ स्रा वां रथ॑ दुहिता सूर्यस्य कार्ष्मवातिष्ठदर्वता जरयन्ती ।
विश्च देवा ्रन्व॑मन्यन्त हद्धिः समु श्रिया नासत्या सचेथे १७ यदयातं दिवोदासाय वर्ति रभरद्जायाश्चिना हय॑न्ता । रेवदुवाह सचनो रथौ। वां वृषभश्च शिंशमा्श्च युक्ता श
रयिं स॑चत्रं स्व॑पत्यमाय॑ः सुवीर्यं नासत्या वह॑न्ता ।
स्रा जह्वावीं सम॑नसोप वाजे स्तिरहौ भागं दध॑तीमयातम् १६ परिविष्टं जाहषं विश्वतः सीं सगेभिर्नक्तमूहथ् रजोभिः । विभिन्दुनां नासत्या रथैन वि पवतां ्रजरय् अयातम् २० एकस्या वस्तौरावतं रणाय वशमश्चिना सनय॑ सहस्त्रं । निर॑हतं दच्छना इन्द्रवन्ता प्रथुश्रव॑सो वृषणावरातीः २१ शरस्य॑ चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा च॑क्रथुः पात॑वे वाः। शयवे चित्रासत्या शचीभि जसुरये स्तर्यं ईंपप्यथुर्गाम् २२
[४५५५५.616)061.010] 206 88
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
स्रवस्यते स्तवते कृष्णियाय ऋरज॒यते नासत्या शचीभिः पशं न नष्टमिव दनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय २३ टा रात्रीरशिवेना नव द्य नवनद्धं श्नयितमप्स्वश्न्त विधुतं रेभमुदनि प्रवृक्त मुतिन्यथुः सोममिव स्रुवेण र प्र वां दंसास्यश्चिनाववोच मस्य पतिः स्यां सुगव॑ः सुवीरः । उत पश्य॑च्रर्न॒वन् दीर्घमायु रस्त॑पिवेज॑रिमाणं जगम्याम् २५
(१९७) सप्तदशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-२५) पञ्चविंत्युचस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् ऋषिः । अ्रश्चिनौ देवते । त्रिष्टुप् छन्दः
मध्वः सोम॑स्याश्चिना मदाय प्रतो होता विवासते वाम् । बर्हिष्मती रातिर्विश्रिता गीरिषा यातं नासत्योप वाजैः ९ यो वांमश्चिना मन॑सो जवीयान् रथः स्वश्चो विशं ज्रजिगाति। येन गच्छथः सुकृतो दुरोणं तेन नरा वर्तिरस्मभ्यं यातम् २ ऋषिं नरावंहसः पाञ्चजन्य मृबीसादत्रिं म॒ञ्चथो गणेन । सिनन्ता दस्योरशिवस्य माया भ्र॑नुपूर्वं वुंषणा चोदय॑न्ता ३ ्रश्चं न गृहव्छम॑श्चिना दुरेवै ऋषिं नरा वृषणा रेभमप्सु । सं तं रिणीथो विध्रतं दंसौभि र्न वां जूर्यन्ति पूर्व्या कृतानि ४ सुषुप्वांसं न नित्रतेरुपस्थे सूर्यन दस्रा तमसि ल्ियन्तम् । शभे रुक्मं न द खतं निखात सद्पथ॒रश्चिना वन्दनाय तद् वां नरा शंस्य पजियेणं कत्तीव॑ता नासत्या परिज्मन् । शफादश्चस्य वाजिनो जनाय शतं कुम्भाँ अ्रसिच्तं मधूनाम् & युवं न॑रा स्तुव॒ते कुष्णियाय॑ विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय । घोषायि चित् पितृषदं दुरोणे पतिं जूर्यन्त्या अश्विनावदत्तम् ७ युवं श्यावाय रुश॑तीमदत्तं महः ्ौणस्याश्चिना करावाय । प्रवाच्यं तद् वंषणा कृतं वां यत्रार्षदाय श्रवो अ्रघ्यध॑त्तम् ८ पुरू वर्पास्यध्िना दधाना नि पेदव ऊहथुराशमश्व॑म् । सहस्रसां वाजिनमध्रतीत महिहनं श्रवस्यं तश्त्रम् € एतानिं वां श्रवस्या सदान् ब्रह्याङ्कषं सद॑नं रोद॑स्योः । यद् वां पजासोौ अ्रधिना हव॑न्ते यातपिषा च॑ विदषै च वाज॑म् १०
[४५५५५५.616)061.010] 206 89
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
सूनोमनिनाश्चिना गृणाना वाजं विप्राय भुरणा रद॑न्ता । ्रगस्त्ये ब्रह्मणा वावृधाना सं विश्पलां नासत्यारिणीतम् ९१ कह यान्तां स॒ष्टतिं कान्यस्य दिवो नपाता वृषणा शयुत्रा । हिर्रयस्येव कलशं निखात मदट्पथर्दशमे ्र्िनाहन् १२ युवं च्यवानमधिना जरन्तं पुनर्यवांनं चक्रथुः शचीभिः
युवो रथ॑ दुहिता सूर्यस्य सह श्रिया नांसत्यावृणीत ९३
युवं तुग्राय पूर्व्यभिरेवैः पुनर्मन्यावभवतं युवाना ।
युवं भुज्युमण॑सो निः संमद्राद् विभिरूहथुक्रजिभिरशचैः ९४ अ्रजोटवीदश्िना तौग्ययो वां प्रोहव्ठः समुद्रम॑व्यथिज॑गन्वान् । निष्टमूहथुः सुयुजा रथ॑न मनौजवसा वृषणा स्वस्ति १५ अ्रजौहवीदश्िना वर्तिका वामास्नो यत् सीमम॑ञ्चतं वृक॑स्य । वि जयुषां ययथुः सान्वद्रैर्जातं विष्वाचो अहतं विषेण १६ शतं मेषान् वृक्यं मामहानं तमः प्रणीतमशिवेन पित्रा ।
स्रा्ती जाश स्रशिनावधत्तं ज्योतिरन्धाय चक्रथुर्विचत्तै ९७ नमन्धाय भरंमहय॒त् सा वृकीरश्चिना वृषणा नरेति ।
जारः कनीन इव चत्तदान त्रूजाश्चः शतमेकं च मेषान् श्प मही वामूतिरश्चिना मयोभू रुत सामं धिष्यया सं रिणीथः स्रथां युवामिद॑हय॒त् पुरधि राग॑च्छतं सीं वृषणाववोभिः ९६ ्रघैनं दस्रा स्तर्यश विष॑क्ता मपिन्वतं शयवे अशिना गाम् । युवं शचीभिर्विमदाय जायां न्युहथुः पुरुमित्रस्य योषाम् २० यवं वृकैणाध्िना वपन्ते ष॑ दुहन्ता मन॑षाय दस्रा ।
अ्रभि दस्युं बकुरेणा धमन्तो रु ज्योतिश्क्रथुरार्याय २९ स्राथर्वणायांश्चिना दधीचे ऽश्वचं शिरः प्रत्यैरयतम् ।
स वां मधु प्रवोचदृतायन् त्वाष्ट्रं यद् द॑स्रावपिक््यं वाम् २२ सद। कवी सुमतिमा च॑के वां विश्वा धियो अ्रश्िना प्राव॑तं मे। स्रस्मे रयिं नासत्या बृहन्तमपत्यसाचं श्रुत्य॑ रराथाम् २३ हिररयहस्तमश्चिना रराणा पुत्रं न॑रा वध्रिमत्या ज्रदत्तम् ।
त्रिधां ह श्याव॑मधिना विकस्त मुजीवसं एेरयतं सुदानू र एतानि वामश्चिना वीर्याणि प्र पूर्व्यारयायवोौ ऽवोचन् ।
ब्रह्म॑ कृरावन्तौ वृषणा युवभ्यां सुवीरासो विदथमा व॑देम २५
[४५५५५५.616)081.010] 206 90
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१९८) अअ्रष्टादशोत्तरशततमं सूक्तम् (१-११) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कच्तीवान् ऋषिः । अधिनौ देवते । त्रिष्टुप् छन्दः
्रावां रथो ्रिना श्येनपत्वा स॒मृव्टीकः स्वर्वां यात्वर्वाङ् । यो मर्त्य॑स्य मन॑सो जवीयान् त्रिवन्धुरो वृषणा वातरंहाः १ त्रिवन्धुरेणं त्रिवृता रथ॑न त्रिचक्रणं सुवृता यातमर्वाक् । पिन्व॑तं गा जिन्वतमर्वतो नो वर्धय॑तमश्चिना वीरमस्मे २ प्रवद्यामना सुवृता र्थन दस्राविमं शण॒तं श्लोकमरद्रः । किमङ्ग वां प्रत्यवर्तिं गसिंष्ठा हर्विप्रंसो अशिना पुराजाः ३ स्रा वां श्येनासो ग्रधि वहन्तु रथं युक्तासं म्राशवंः पतङ्गाः । ये श्रप्रसौ दिव्यासो न गृधां रभि प्रयौ नासत्या वह॑न्ति ४ ग्रा वां रथ॑ युवतिस्तिष्ठदत्र जुष्ट न॑रा दुहिता सूर्यस्य । परि वामश्वा वपुषः पतङ्गा वयो वहन्त्वरुषा अभीक उद् वन्दनमेरतं दुसनांभि रुद्रेमं द॑स्रा वृषणा शचीभिः
निष्टौग्रचं पारयथः समद्रात् पनश्चचवांनं चक्रथुर्युवानम् & युवमत्रयेऽवनीताय तप्र म॒ज॑ंमोमानमश्चिनावघत्तम् । युवं करावायापिरिप्राय चतः प्रत्यघत्तं सष्टतिं जजषाणा ७ युवं घेनं शयवे नाधिताया पिन्वतमश्चिना पूर्व्याय । ्रम॑ञ्तं वर्तिकामंहसो निः प्रति जङ्घां विश्पलाया अ्रघत्तम् ८ युवं धतं पेदव इन्द्र॑जृत महिहन॑मधिनादत्तमश्चम् । जोहरत्रमर्यो अ्रभिभतिमुग्रं सहस्रसां वृष॑णं वीड्वङ्गम् € तावां नरा स्वव॑से सजाता हवामहे स्रश्चिना नाध॑मानाः । ग्रान उप वस॑मता रथ॑न गिरौ जषाणा स॑वितायं यातम् १० स्रा श्येनस्य जवसा नूतनेना स्मे यातं नासत्या सजोषाः हवे हि वांमश्िना रातह॑व्यः शश्वत्तमाया उषसौ व्युष्टौ ९१
(१९१६) एकोनविंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो देर्घतमसः कच्तीवान् ऋषिः । ्रधिनौ देवते
। जगती छन्दः
[४५५५५.616)061.010] 206 91
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
म्रा वां रथ॑ पुरुमायं मनोजवं जीराश्वं यज्ञियं जीवसं हवे । सहस्रकेतुं वनिन॑ शतद्रसं श्रुष्टीवानं वरिवोधामभि प्रय॑ः १
ऊर्घ्वां घीतिः प्रत्यस्य प्रयाम न्यधायि शस्मन्त्सम॑यन्त अरा दिश॑ः । स्वदामि घर्मं प्रतिं यन्त्यूतय म्रा वामूर्जानी रथ॑मधिनारुहत् २
सं यन्मिथः पस्पृधानासो अग्म॑त शभे मखा श्रमिंता जायवो रे । युवोरहं प्रवरे चकिते रथो यदश्चिना वहथः सूरिमा वर॑म् ३
युवं भुज्यं भुरमाणं विभिर्गतं स्वय॑क्तिभिर्निवहन्ता पितभ्य त्रा । यासिष्टं वर्तिर्वृषणा विजेन्यं दिवोदासाय महिं चेति वामवः ४ युवोरश्िना वर्पषे युवायजं रथं वाणी येमतुरस्य शर्ध्यम् ।
स्रा वां पतित्वं स॒ख्याय॑ जग्मुषी योषावृणीत जेन्यं युवां पती युवं रेभं परिषूतेरुरुष्यथो हिमेन घर्म परितप्तमत्रये ।
युवं शयोरवसं इंपप्यथर्गवि प्र दीर्घेसा वन्दनस्तार्यार्यषा ६
युवं वन्दनं नित्ऋतं जररयया रथंन दस्रा करणा समिन्वथ त्तेत्रादा विप्रं जनयो विपन्यया प्र वामत्र विधते दंसना भुवत् ७ ग्रग॑च्छतं कृपमाणं परावति पितः स्वस्य त्यजसा निबाधितम् । स्वर्वतीरित ऊतीर्यवोरहं चित्रा अ्रभीरकै अ्रभवन्नभिष्टयः ८
उत स्या वां मधुमन्मक्तिकारप न्मदे सोम॑स्योशिजो ह॑वन्यति । युवं दधीचो मन श्रा विंवासथो ऽथा शिरः प्रतिं वामश्चयं वदत् € युवं पेट व॑ पुरुवार॑मश्चिना स्प्रधां शेतं तरुतारं दुवस्यथः । सर्यैरभिद्यं पृत॑नासु दष्टर॑ चकृत्यमिन्द्रमिव चर्षणीसहम् १०
(१२०) विंशत्युत्तरशततमं सूक्तम्
(१-९२) द्वादशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् ऋषिः । अश्विनौ
देवते । (१, १०-१२) प्रथमच॑ः दशम्यादितृचस्य च गायत्री (२) द्वितीयाया ककुप् (३) तृतीयायाः काविरार् (४) चतुर्थ्यां नष्टरूपी (%) पञ्चम्यास्तनुशिरा
(६) षष्ठया उष्णिक् (७) सप्तम्या विष्टारबृहती (८) ग्रष्टम्याः कतिः (६)
नवम्याश्च विराट् छन्दांसि
का राघद्धोत्राश्चिना वां को वां जोषं उभयोः । कथा विधात्यप्रचेताः १ विद्रांसाविद् दुर॑ः पृच्छे दविंद्रानित्या्परो अ्रचेताः। न् चित्त मर्ते ्रक्रौ २ ता विद्वांसा हवामहे वां ता नौ विद्वांसा मन्म॑ वोचेतमद्य ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 92
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्रार्चद् दय॑मानो युवाकुः ३
वि पुंच्छामि पाक्यारं न देवान् वष॑ट्कृतस्याद्धतस्य दस्रा ।
पातं च सह्यसो यवं च रभ्य॑सो नः ४ र
प्रया घोषे भृग॑वाणो न शोभे ययां वाचा यज॑ति पियो वाम् । प्रेषयुर्न विद्धान्
श्रुतं गायत्रं तकवानस्याहं चिद्धि रिरेभाश्िना वाम् । स्राक्ती शभस्पती दन् द
युवं ह्यास्तं महो रन् युवं वा यचिरत॑तंसतम् ।
तानौ वस् सुगोपा स्यातं पातं नो वृकादघायोः ७
मा कस्मै घातमभ्यसित्रियौ नो माकुत्रा नो गृहेभ्यो धेनवो गः । स्तनाभजो अशिश्वीः ८ ह
दुहीयन् मित्रधितये युवा राये चनो मिमीतं वाज॑वत्ये।
इषे च॑ नो मिमीतं धनमत्यै €
अरश्चिनौरसनं रथ॑ मनश्च वाजिनीवतोः । तेनाहं भूरिं चाकन १०
स्यं समह मा तनूह्याते जनाँ रनु । सोमपेयं सुखो रथ॑ः १९१
अरघ स्वप्न॑स्य॒ निर्विंदे ऽभ॑ञ्जतश्च रेवत॑ः । उभा ता बस्तिं नश्यतः ९२ ्रष्टादशोऽनुवाकः १८ सू० १२९१-१२६
(१२१) एकविं शत्युत्तरशततमं सूक्तम्
(१-१८) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कक्तीवान् ऋषिः । इन्द्रो विश्वे देवा वादेवताः । त्रिष्टुप् छन्दः
कदित्था नः पात्र देवयतां श्रवम् गिरौ ग्रङ्खिंरसां तुरण्यन् । प्र यदानड्विश ग्रा हर्म्यस्योरु क्रसते ्रध्वरे यज॑त्रः ९ स्तंभीद्ध् द्यां स धरुणं प्रषाय द्रवाय द्रविणं नरो गोः । अन॑ स्वजां म॑हिषश्च्॑त वरां मेनामश्वस्य परं मातरं गोः २ नल्तद्धवंमरुणीः पूर्व्य॑ राट् तुरो विशामरङ्खिरसामनु द्यून् । तत्तद् वजरं नियतं तस्तम्भद् दद्यां चतुष्पदे नर्याय द्विपाद ३ ग्रस्य मदे स्वर्य॑दा क्रृतायापीवृतम॒स्ियांसामनीकम् । यद्धं प्रसर्गे त्रिकक्प्रिवर्त दप द्रुहो मान॑षस्य द्रौ वः ४ तुभ्यं पयो यत् पितरावनीतां राध॑ः सुरेत॑स्तुरणं भुररय् ।
[४५५५५.616)061.010] 206 93
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
शुचि यत् ते रेक्ण॒ ग्रार्यजन्त सवर्दघायाः पय॑ उस्तियांयाः अरघ प्र जज्ञे तरणिर्ममत्तु प्र रोच्यस्या उषसो न सूरः । इन्दुर्येभिराष्ट स्वेद॑हव्येः ख॒वेणं सिञ्चञ्जरणाभि घाम £ स्विध्मा यद् वनधितिरपस्यात् सयौ अ्रध्वरे परि रोधना गोः । यद्ध प्रभासि कृत्व्यां अनु द्य ननंर्विशे पश्चिष॑ तुराय॑ ७
ग्रष्टा महो दिव ग्रादो हरी इह द्य॑भ्रासाह॑मभि योधान उत्स॑म् । हरिं यत् तै मन्दिनं दच्तन् वृधे गोर॑भसमद्िभिवरतिाप्य॑म् ८ त्वमायसं प्रतिं वर्तयो गोर्दिवो अ्रङ्मानमु्पनीतमृभ्वां | कुत्साय यत्र पुरुट्रूत वन्व ज्छृष्णमनन्तेः परियासि वधैः € पुरा यत् सूरस्तम॑सो ग्रपीते स्तमद्विवः फलिगं हेतिमस्य । राष्ण॑स्य चित् परिहितं यदोजौ दिवस्परि सु्रथितं तदाद॑ः १० ग्न त्वा म॒ही पाजसी प्रचक्रे द्यावाक्तामां मदतामिन्द्र कर्म॑न् । त्वं वृत्रमाशयानं सिरास महो वज सिष्वपो वराहम् ११ त्वमिन्द्र नर्यो याँ तरवो नन् तिष्ठा वात॑स्य सुयुजो वदष्ठान् । यं तै काव्य उशना मन्दिनं दाद् वुंत्रहणं पार्यं तत्न वजम् १२ त्वं सूरो हरितो रामयो नृन् भर॑द्चक्रमेत॑शो नायमिन्द्र ।
प्रास्य पारं नवतिं नाव्यानामपि कर्तम॑वतंयोऽय॑ज्यून् १३
त्वं नौ रस्या इन्द्र दुर्हणायाः पाहि व॑जिवो दुरितादभीके ।
प्र नो वाजान् रथ्यो ग्रश्चनुध्या निषे य॑न्धि श्रव॑से सूनृतायि ९४
मासात ्रस्मत् स॑मतिर्विं दसद वाज॑प्रमहः समिषो वरन्त । स्रा नो भज मघवन् गोष्वर्यो मंहिंष्टास्ते सधमादः स्याम १५ दति प्रथमोऽष्टकः १
[४५५५५.616)061.010]
2006 94
ऋक् वेद [२१८ ४९0१] प्रथमोऽध्यायः १९ व० १-२६
(१२२) द्राविंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-१८) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् ऋषिः । विश्वेदेवा देवताः । (१-४, ७-१६) प्रथमादि चतुतऋरचां सप्तम्यादिनवानाद्च त्रिष्टुप् (*-६&)
पञ्चमीषष्ठयोश्च विराड्रूपा छन्दसी प्र वः पान्त रघुमन्यवोऽन्धो यज्ञं रुद्रायं मीहव्टषं भरध्वम् । दिवो त्र॑स्तोष्यस॑रस्य करि रिषुध्येवं म॒रुतो रोदस्योः ९ पीव पूर्वहृतिं वावृधध्यां उषासानक्ता पुरुधा विदाने । स्तरीर्नात्कं व्युतं वसाना सूर्यस्य श्रिया सुदृशी हिर॑सयेः २ ममत्त॑ नः परिज्मा वसर्हा म॒मत्त॒ वातौ श्रपां वृष॑रवान् । शिशीतमिंन््रापर्वता युवं न स्तत्र विश्च वरिवस्यन्तुदेवाः ३ उत त्या म यशसां श्तनाये व्यन्ता पान्तौशिजो हव्य । प्रवो नपातमपां कुण॒ध्वं प्र मातरं रास्पिनस्यायोः ४ रा वौ रुवरयुमौशिजो हवध्यै घोषैव शंसमज॑नस्य नं । प्र व॑ः पृष्टे दावन आरं अच्छं वोचेय वसुतांतिमग्नेः श्रतं म मित्रावरुणा हवेमो त श्रुतं सद॑ने विश्वत॑ः सीम् । श्रोतुं नः श्रोत॑रातिः सुश्रोत॑ः सु्तेत्रा सिन्धरद्दिः ६ स्तुषे सावां वरुण मित्र रातिर्गवां शता पृत्तयांमेषु पञ । श्रतर॑ये प्रियर॑थे दधानाः सद्यः पष्ट तिरुन्धानासौ अर्मन् ७ रस्य स्त॑षे महिमघस्य राधः सचां सनेम॒ नह॑षः सुवीराः । जनो यः पजेभ्यो वाजिनीवा नश्चावतो रथिनो मद्य सूरिः प जनो यो सिंत्रावरुणावमिधघु गपो न वां स॒नो्त्य॑त्त्छयाधघुक् । स्वयं स यत्त्मं हृद॑ये नि ध॑त्त राप यदीं होत्रंभिरत्रतावां € स व्राध॑तो नर्हषो दंसुजूतः शर्ध॑स्तरो नरां गूर्तश्रवाः । विसुष्टरातिर्याति बाहव्छसृत्वा विश्वास पृत्सु सदमिच्छरर॑ः १० रघ गमन्ता नह॑षो हवं सूरेः श्रोतां राजानो श्रमृत॑स्य मन्द्राः । नभोजवो यत्निरवस्य राधः प्रश॑स्तये महिना रथ॑वते ९१ एतं शर्धं धाम यस्य॑ सूरे रित्यवोचन् दश॑तयस्य नंज । द्यस्रानति येषु वसुताती रारन् विश्च सन्वन्त प्रभृथेषु वाज॑म् १२
[४५५५५.616)061.010] 206 95
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
मन्दामहे दश॑तयस्य घासे द्विर्यत् पञ्च लिभतो यन्त्यत्नां । किमिष्टाश्च इष्टरश्मिरेत ईशानासस्तरुष ऋञ्चते नृन् १३ हिर॑रयक्णं मशिग्रीवमर्ख स्तत्र विश्च वरिवस्यन्त॒ देवाः ।
मर्यो गिरः सद्य ग्रा जग्मुषीरो स्राश्चाकन्तरभरयष्वस्मे ९४ चत्वारौ मा मशशररिस्य शिश्च स्त्रयो राज्ञ ग्राय॑वसस्य जिष्णोः । रथौ वां मित्रावरुणा दीर्घाप्साः स्युम॑ गभस्तिः सूरो नाद्यौत् १५
(१२३) त्रयोविंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्य ग्रौशिजो दैर्घतमसः कक्तीवान् ऋषिः । उषा देवता । व्रिष्टुप् छन्दः
पृथू रथो दक्षिणाया ्रयोज्ये न॑ देवासो ्रमृतांसो स्रस्थुः । कृष्णादद् स्यादर्यारं विहाया ्िकित्सन्ती मान॑षाय॒ याय १ पर्वा विश्वस्माद् भुव॑नादबोधि जय॑न्ती वाज॑ बृहती सनुत्री । उच्चा व्य॑ख्यद् युवतिः पनर्भू रोषा अगन् प्रथमा पूर्वह्र॑तौ २ यदद्य भागं विभजासि नृभ्य उषौ देवि मर्त्यत्रा संजाते । देवो नो अत्र॑ सविता दमूना ्रनागसो वोचति सूयय ३ गृहंगृहमहना यात्यच्छा दिवेदिवे अ्रधि नामा दघाना। सिषासन्ती द्योतना शश्चदागा दथरमग्रमिद भ॑जते वसूनाम् ४ भग॑स्य स्वसा वरूणस्य जामिः रुषः सूनृते प्रथमा ज॑रस्व । पश्चा स द॑घ्या यो ्रघस्य॑ धाता ज्यैम तं दल्िंणया रथन उदीरतां सूनृता उत् पुरन्धी रुदयय॑ः शुशचानासौ ्रस्थः । स्पार्हा वसूनि तमसार्पगूहव्ठा विष्करवन्त्युषसौ विभातीः & अ्रपान्यदेत्यभ्यश्न्यदैति विषुरूपे स्रह॑नी सं चरिते । परिक्तितोस्तमो जनन्या गुहाकरद्यौदुषाः शोशचता रथ॑न ७ सदृशीरद्य सद्शीरिद् धो दीर्घं स॑चन्ते वशू्णस्य धाम॑ । ्रनवद्यास्व्रिंगतं योज॑ना न्येकैका क्रतुं परं यन्ति सद्यः ८ जानत्यह्ः प्रथमस्य नाम॑ शक्रा कृष्णादजनिष्ट श्वितीची । त्तस्य योषा न मिनाति धामा हरहर्निष्कृतमाचर॑न्ती € कन्यैव तन्वारं शाश॑दाना एषि देवि देवमिय॑ माम् । संस्मय॑माना य॒वतिः परस्ता दाविर्वत्तांसि कृणुषे विभाती ९०
[४५५५५.616)061.010] 2806 96
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
सुसंकाशा मातृमृष्टेव योषा विस्तन्वं कृषे दृशे कम् ।
भद्रा त्वम॑षो वितरं व्युच्छ न तत् तं अरन्या उषसो नशन्त ११ ्रश्चावतीर्गोमतीविंश्चवारा यतमाना रश्मिभिः सूर्य॑स्य ।
परां च यन्ति पुनरा च यन्ति भद्रा नाम वहमाना उषासंः ९२ त्तस्य रङ्मिम॑न॒यच्छमाना भद्र॑भद्रं क्रत॑मस्मासुं धेहि ।
उषो नो श्रद्य सुहवा व्य॑च्छा स्मासु रायो म॒घव॑त्सु च स्युः ९३
(१२४) चतुर्विंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोदशर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः क्तीवान् ऋषिः । उषा देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
उषा उच्छन्ती समिधाने म्रग्रा उद्यन्सूर्य उर्विया ज्योतिरश्रेत् । देवो नो अ्रत्र॑ सविता न्वर्थं प्रासावीद् द्विषत् प्र चतंष्पदित्ये १ प्रमिनती दैव्यानि व्रताति प्रमिनती मनघ्यां युगानि । ईयुषीौरामपमा शश्च॑तीना मायतीनां प्रथमोषा व्य॑द्यौत् २ एषा दिवो दुहिता प्रत्यदशिं ज्योतिव॑साना समना पुरस्तात् । रतस्य पन्थामन्वेति साध प्रजानतीव न दिशो मिनाति ३ उपो अ्रदर्शिं शन्ध्यवौ न वत्तौ नोधा ईवाविरकृत प्रियाणि । ्रद्यसच संसतो बोघर्यन्ती शशत्तमागात् पुनरियषीणाम् ४ पर्वे ग्र्धे रज॑सो ग्रप्तयस्य गवां जनित्यकृत प्र केतुम् । व्यु प्रथते वितरं वरीय ओ्रोभा परणन्ती पित्रोरुपस्थां एवेदेषा प॑रुतमां दृ कं नाजा॑पिं न परि वृणक्ति जामिम् । ्ररेपसां तन्वां शाखरंदाना नार्भादीष॑ते न महो विभाती & स्रभ्रातेव॑ पंस एति प्रतीची ग॑र्तारुगिंव सनये धनानाम् । जायेव पत्य॑ उशती सुवासा उषा हस्रेव नि रिणीते ्रप्स॑ः ७ स्वसा स्वस्रे ज्यायस्यै योनिंमरि गपैत्यस्याः प्रतिचत्त्यैव । व्युच्छन्ती रश्मिभिः सूर्यस्या ञ्जयङ्क्ते समनगा इव॒ व्राः ८ ग्रासा पूर्वासामहसु स्वसुंणा म्प॑रा पूर्वांमभ्यैति पश्चात् । ताः धरलवत्नव्य॑सीनूनमस्मे रेवद॑च्छन्तु सुदिना उषासः € प्र बौघयोषः प्ररतो म॑घो न्यब॑घ्यमानाः पणयः ससन्तु । रेवद्॑च्छ मघवद्भ्यो मघोनि रेवत् स्तोत्रे सनुते जारय॑न्ती १०
[४५५५५५.616)081.010] 206 97
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
ग्रवेयम॑श्चेद् युवतिः पुरस्ताद् युङ्क्ते गवामरुणानामनीकम् । वि नूनमुच्छादसति प्र केतु रगुहंगुहमुप॑ तिष्ठाते रमिः ९९ उत् ते वय॑श्चिद् वसतेर॑पघ्रन् नरश्च ये पित॒भाजौो व्य॑ष्टौ |
रमा सते व॑हसि भूरिं वाम मुषौ देवि दाशुषे मर्त्याय १२ ग्रस्तोटवं स्तोम्या ब्रह्मा मे ऽवीं वृघध्वमुशतीरुषासः । युष्माकं देवीरवसा सनेम सहस्िणं च शतिन॑ च वाज॑म् १३
(१२५८) पञ्चविं शत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्यौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् ऋषिः । स्वनयम्य दानस्त॒तिर्दवता । (१-३, ६-७}) प्रथमतृचस्य षष्ठीसप्तम्योऋंचोश्च त्रिष्टुप् (४-*) चतुर्थीपञ्चम्योश्च जगती छन्दसी प्राता रल प्रातरित्वा दधाति तं चिकित्वान् प्रतिगृह्य नि घ॑त्ते। तेन॑ प्रजां वर्घय॑मान आयू रायस्पोष सचते सुवीरः १ सुगर॑सत् सुहिरणयः स्वश्चौ बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसना प्रातरित्वो मुच्तीज॑येव पदिमुत्सिनाति २ स्राय॑मद्य सुकृतं प्रातरिच्छ विष्टः पुत्रं वसुमता रथ॑न । स्रंसः सुतं पायय मत्सरस्य लयद्रीरं वर्घय सूनृताभिः ३ उप॑ त्तरन्ति सिन्ध॑वो मयोभुवं ईजानं च॑ य्॒त्यमांणं च घेनव॑ः । प्रणन्तं च पपुरिं च श्रवस्यवोौ घृतस्य धारा उप यन्ति विश्वतः ४ नाकस्य पृष्ठे ्रधिं तिष्ठति शितो यः प्रणाति स ह॑ देवेषु गच्छति । तस्मा ज्रापौ घृतमर्षन्ति सिन्ध॑व स्तस्मा इयं द्तिंणा पिन्वते सद्। ‰ दक्तिणावतामिदिमानिं चित्रा दक्तिंणावतां दिवि सूर्यासः। दक्तिणावन्तो म्रमृतं भजन्ते दक्षिणावन्तः प्र तिरन्त ्रायुः & मा पृणन्तो दुरितमेन अआरारन् मा जारिषुः सूरयः सुव्रतासः । स्रन्यस्तेषां परिधिर॑स्त॒ कश्चि दप॑रन्तम॒भि सं य॑न्त॒ शोकाः ७
(१२६) षडि वंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्य (१-) प्रथमादिपञ्चर्चामौशिजो दैर्घतमसः कत्तीवान् (६) षष्ठयाः स्वनयो भावयन्य ऋषी (७) सप्तम्याश्च रोमा ऋषिका । (१-‰, ७} प्रथमादि पच्चर्चां सप्तम्याश्च स्वनयो भावयव्यः (६) षष्ठया रोमशा
[४५५५५५.616)061.010] 206 98
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
देवते । (१-) प्रथमादिपञ्चर्चा त्रिष्टुप् (६, ७) षष्ठीसप्तम्योश्चानष्टुप् छन्दसी स्रमन्दान् त्स्तोमान् प्र भरि मनीषा सिन्धावधि ्ियतो भाव्यस्य । यो मे सहस्तममिंमीत सवानतूर्तो राजा श्रव॑ इच्छमानः १ शतं राज्ञो नाध॑मानस्य निष्काय् छतमश्चान् प्रयतान् त्सद्य ्राद॑म् । शातं क्तवा ्रस॑रस्य गोनां दिवि श्रवौ ऽजरमा त॑तान २ उपमा श्यावाः स्वनयैन दत्ता वधूमन्तो दश रथांसो प्रस्थः । षष्ठिः सखहस्मन गव्यमागात् सन॑त् कत्तीवां ्रभिपित्वे अ्रह्लाम् ३ चत्वारिंशद् दशरथस्य शोणः सहस्नस्यागर श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अ्रत्यान् क्तीवन्त उद॑मृत्तन्त पजाः ४ पवामिनु प्रयतिमा ददे व॒ स्त्रीन् युक्तं ग्रष्टावरिधांयसो गाः । सुबन्धवो ये विश्यां इव् व्रा अ्रन॑स्वन्तः श्रव॒ रेष॑न्त पजाः स्राग॑धिता परिगधिता या कशीकेव जहे । ददाति मह्यं या दरी याशूनां भोज्यां श॒ता & उपोपमे परां मृ मा मे ट्भ्राणिं मन्यथाः । सर्वाहमस्मि रोमशा गन्धारणामिवाविका ७ एकोनविंशोऽनुवाकः १६ सू० १२७-१३३
(१२७) सप्तविं शत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-१९१) एकाद शर्चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । अ्रभिर्देवता । (१-‰, ७-१९१) प्रथमादि पञ्च्चां सप्तम्यादिपञ्चानान्चात्यष्टिः (६) षष्ठयाश्ाधृतिश्छन्दसी म्रभिं होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुं सूनं सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्घ्वयां स्वध्वरो देवो देवाच्यां कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमन वष्टि शोचिषाऽऽजृहांनस्य सर्पिषः ९ यजिष्ठं त्वा यज॑माना हवेम ज्येष्ठमद्धिरसां विप्र मन्म॑भि रविपभिः शुक्र मन्म॑भिः । परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् । शोचिष्केशं वृष॑णं यमिमा विशः प्राव॑न्तु जूतये विश॑ः २ स हि पुरू चिदोज॑सा विरुक्मता दीद्यानो भव॑ति द्रुहंतरः प॑रशर्न द्र॑हंतरः ।
[४५५५५५.616)061.010] 206 99
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
वीव्ठ चिद् यस्य समतौ श्रवद् वनैव यत् स्थिरम् ।
निष्षहमाणो यमते नायते घन्वासहा नायते ३
टृहव्ठा चिदस्मा म्न दर्यथां विदे तेजिष्ठाभिररणिंभिद्रष्टयवंसे ऽग्रयं टाष्टयवसे ।
प्रयः पुरूणि गाहते तज्तद् वनैव शोचिषा ।
स्थिरा चिदत्र नि रिणात्योजसा नि स्थिराणिं चिदोजसा ४
तम॑स्य पृ्नमुपरासु धीमहि नक्तं यः स॒दर्छतरो दिवांतरा दप्रायुषे दिवातरात् ।
स्रादस्याययर््र॑भणवद् वीव्छ शर्म न सूनवे ।
भक्तमभक्तमवो व्यन्तो अजरां अय्यो व्यन्तो अजराः
स हि शर्घो न मारुतं तविष्वणिः रप्स्वतीषर्व॑रास्विष्टनिरार्तनास्विष्टनिं स्राद द्धव्यान्याद दि यज्ञस्य के तर्हसा ।
स्रघ॑ स्मास्य हष॑तो हषीवतो विश्च जषन्त पन्थां नर॑ः शभे न पन्थाम् & द्विता यदीं कीस्तासो अभिद्यवो नमस्यन्तं उपवोचन्त भगवो मथ्नन्तौ दाशा भर्गवः ।
म्रभिरीजे वसूनां श॒चिर्यो धरणिरैषाम् ।
प्रियां ग्रपिधीर्वनिषीष्ट मेधिर ग्रा व॑निषीष्ट॒ मेधिरः ७
विश्ांसां त्वा विशां पतिं हवामहे सर्वासां समानं दंपति भजे सत्यगिर्वाहसं भुजे । ॥
्रतिथिं मानुषाणां ईंपतुर्न यस्यासया ।
स्रमी च विश्च ज्रमृतांस॒ ग्रा वयो हव्या देवेष्वा वय॑ः ८
त्वमग्ने सहसा सहन्तमः शष्मिन्तमो जायसे देवतातये रयिन देवतातये । शष्मिन्तमो हि ते मदौ द्यमिन्तम उत करतः ।
अरघ स्मा ते परि चरन्त्यजर श्रष्टीवानो नाज॑र €
प्रवो महे सह॑सा सह॑स्वत उष्ब॑धै परशषे नाग्रये स्तोमो बभूत्वग्रय ।
प्रति यदीं हविष्मान् विश्वास तास जोग॑वे ।
स्र रेभो न ज॑रत ऋषणां ज॒रिं्होतं ऋषृणाम् १०
सनो नेदिष्ठं ददृशान आराभरा गरे देवेभिः सच॑नाः सचेतनां महो राय स॑चेतुनां ।
महिं शविष्ठ नस्कृधि संचक्तै भजे त्रस्य ।
[४५५५५५.616)481.010] 206 100
ऋक् वेद [२१८ ४९0१] महि स्तोतृभ्यो मघवन् त्सुवीर्यं मथीरुग्रो न शव॑सा १९
(१२८) ग्रष्टाविंशत्युत्तरशततमं सूक्तम् (१-८) अष्टर्चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । अ्रथिर्देवता । अत्यष्टिश्छन्दः श्रयं जायत मन॑षो धर्मणि होता यजिष्ठ उशिजामनं व्रत मिः स्वमनु व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते । स्रद॑ब्धो होता नि ष॑ददिव्छस्पदे परिवीत इ्छस्पदे ९ तं य॑ज्ञसाघमपिं वातयाम स्यृतस्य॑ पथा नम॑सा हविष्म॑ता देवताता हविष्मता । सनं ऊ्जामुपाभ त्यया कृपा न जूर्यति । यं मातरिश्वा मन॑वे परावतौ देवं भाः प॑रावत॑ः २ एवन सद्यः पर्येति पार्थिवं म॒हर्गी रेतौ वृषभः कनिक्रदद दधद् रेतः कनिक्रदत् । त शतं चत्तो ्र्भि रदवो वनैषु तुर्वंिंः । सदो दधान उ्पिषु सान ष्वः परैषु सानुषु ३ स स॒क्रत॑ः पुरोहितौ दमेदमे ऽगिर्यज्ञस्यांध्वरस्य॑ चेतति क्रत्वा य॒ज्ञस्य॑ चेतति | क्रत्वां वेधा इषूयते विश्वां जातानि पस्पशे । यतो घ॒तश्रीरतिंथिरजायत् वह्लिर्वेघा अजायत ४ क्रत्वा यद॑स्य तविषीषु पञ्चते ऽग्रेरवैण म॒रुतां न भोज्य षिराय न भोज्यां । स हि ष्मा दानमिन्व॑ति वसूनां च मज्मनां। स न॑स्त्रासते दुरितादथिहुतः शंस।दुघाद यितः विश्वो विहाया ग्ररतिवंसुर्दधे हस्ते दक्तिणे तरणिर्न शिश्रय च्छ्वस्यया न शिश्रथत् । विश्वस्मा इदिषुध्यते दवत्रा हव्यमोहिषे । विश्वस्मा इत् स॒कृते वार॑मृरवः त्यग्िरद्रारा व्युरवति & स मानुषे वृजने शंत॑मो हितों ऽग्रिर्यज्ञेष जन्यो न विशपतिः प्रियो य॒ज्ञेषु विशपतिः । ॥ ॥
[४५५५५.616)481.010] 206 101
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
स हव्या मान॑षाणा । मिव्ठा कृतानिं पत्यते ।
स न॑स्त्रासते वशस्य धूर्ते महो टेवस्य॑ धूर्तैः ७
स्रभिं होतांरमीव्छते वस॑धितिं इंप्रयं चेतिष्ठमरतिं न्यैरिरे हव्य॒वाहं न्यैरिरे । विश्वाय विश्ववेदसं होतारं यजतं कविम् ।
देवासो रणवमव॑से वसूयवो गीर्भी रखवं व॑सूयव॑ः ८
(१२६) एकोन त्रिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-११) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । (१-९, ७-११) प्रथमादि पञ्च्चां सप्तम्यादि पञ्चानाच्चन्द्रः (६) षष्ठयाश्चन्दुर्देवते । (९-७, १०) प्रथमादिसप्तानां दशम्याश्चात्यष्टिः (८-६) ्रष्टमीनवम्योरतिशक्वरी (११) एकाद श्याश्चाष्ठिश्छन्दांसि यं त्वं रथमिन्द्र मेधसातये ऽपाका सन्तमिषिर प्रणयसि प्रानवद्य नय॑सि । सद्य्ित्तमभिष्टये करो वर्जश्च वाजिनम् । सास्माकमनवद्य तूतुजान वेधसा मिमां वाचं न वेधसाम् १ स श्रुधि यः स्मा प्रतनासु कासं चिद् द्ताय्य॑ इन्द्र भरटतये नृभिरसि प्रतूर्तये नृभिः । ॥ यः खरैः स्वश्ः सनिता यो विपरर्वाजं तरूता । तमीशानास इरधन्त वाजिनं प्रत्तमत्यं न वाजिन॑म् २ दस्मो हि ष्मा वृष॑ण इपन्व॑सि त्वचं कं चिद् यावीररर$ शर मर्त्य॑ परिवृणक्ति मर्त्यम् । ॥ इन्द्रोत तभ्यं तद् दिवे तद् रुद्राय स्वर्यशसे । मित्राय वोचं वरूणाय स॒प्रथः सुमृव्टीकायं सप्रथः ३ ्रस्माकं व॒ इन्द्रमश्मसीष्टये सखायं विश्यं प्रासहं यजं वा्जेष प्रासहं युज॑म् । ्रस्माकं ब्रह्मोतये ऽवां पृत्सुषु कासं चित् । नहि त्वा शत्रः स्तर॑ते स्तृणोषि यं विश्वं शत्रं स्तृणोषि यम् ४ निष् नमातिमतिं कय॑स्य चित् तेजिंष्ठाभिररणिंभिर्नोतिभिं रुग्रा्भिरुग्रोतिभिंः । नेषि सो यथां पुरा ऽनेनाः शर मन्य॑से । विधानि पूरोरप पर्षि वद्धि रासा वद्धिर्नौ स्रच्छं ५
[४५५५५५.616)081.010] 206 102
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्र तद् वोचेयं भव्यायेन्दवे हव्यो न य इषवान् मन्म रेज॑ति रचोहा मन्म रेज॑ति । ॥
स्वयं सो श्रस्मदा निदो वधैरजेत दुर्मतिम् ।
स्रव स्रवेद्घरंसोऽवतर मवं चतद्रमिंव स्रवेत् ६
वनेम तद्धोत्रया चितन्त्या वनेम रयिं रयिवः सुवीर्यं ररवं सन्तं सवीर्यम् । दुम॑न्मानं सुमन्त॑भि रेमिषा परचीमहि ।
स्रा सत्याभिरिन्द्र द्युम्रहूतिभि यजत्रं द्युम्रहूतिभिः ७
प्रप्रावो श्रस्मे स्वयशोभिरूती परिवगं इन्द्रौ दुर्मतीनां दरीमन् दर्मतीनाम् । स्वयं सा रिषयध्यै या न॑ उपेषे अरेः ।
हतेमसन्न वंति लिप्ता जुर्णिंनं वत्ति ८
त्वं न इन्द्र राया परीणसा याहि पथाँ ्र॑नेहसां पुरो यांद्यरत्तसां ।
सच॑स्व नः पराक ग्रा सच॑स्वास्तमीकम्रा।
पाहि नो टूरादारादभिष्ठिथिः सदां पाह्यभिष्टिभिः €
त्वं न॑ इन्द्र राया तरूषसो ग्रं चित् त्वा महिमा स॑नदव॑से महे मित्रं नाव॑से ।
्रोजिंष्ठ त्रातरविता रथं कं चिदमर्त्य ।
अ्रन्यमस्मद् रिरिषेः कं चिदद्रिवो रिरिंत्तन्तं चिदद्रिवः १०
पाहि न॑ इन्द्र सुष्टत खि ऽवयाता सदमिद् दर्मतीनां देवः सन् दुर्मतीनाम् ।
हन्ता पापस्य रत्तस॑ स्त्राता विप्रस्य माव॑तः ।
स्रधा हि त्वां जनिता जीज॑नद् बसो रत्तोहणं त्वा जीज॑नद् वसो ९१
(१३०) त्रिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१- €) प्रथमादिनवचांमत्यष्टिः (१०) दशम्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
एन्द्र याद्युप नः परावतो नायमच्छा विदथानीव सत्पतिः रस्तं राजव सत्पतिः । हवामहे त्वा वयं प्रयस्वन्तः सते सचा । पत्रासो न पितरं वाजसातये मंहिष्ठं वाज॑सातये १ पिबा सोम॑मिन्द्र सवानमद्विभिः कोरञेन सिक्तमवतं न वंसंग स्तातषाणो न
[४५५५५५.616)481.010] 206 103
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
वंसगः ।
मदाय हर्यताय ते त॒विष्ट॑माय धाय॑से ।
्रा त्वां यच्छन्तु हरितो न सूर्य महा विश्चैव सूर्यम् र
अ्रविन्दद् दिवो निहितं गृहां निधिं वेनं गर्भं परिवीतमश्म॑- न्यनन्ते अ्रन्तरश्मनि ।
व्रजं वजी गवामिव सिषांसनर्खिरस्तमः ।
ग्रपावृणोदिष इन्द्रः परीवृता द्वार इषः परीवृताः ३
दादृहाणो वजमिन्द्रो गभ॑स्त्योः द्यैव तिग्ममसनाय सं श्य टहिहत्यांय॒ सं स्यत् ।
संविव्यान ओ्रोजसा गवौभिरिन्द्र मञ्मनां ।
तष्टैव वृत्तं वनिनो ति वुंश्चसि परथधव ति वृश्चसि ४
त्वं वृथां नद्यं इन्द्र सर्तवे ऽच्छ। सम॒द्रम॑सृजो र्था इव वाजय॒तो र्था इव । इत ऊतीरयुञ्जत समानमर्थमत्तिंतम् ।
धेनूरिव मन॑वे विश्वदोहसो जनाय विश्वदौहसः
इमां ते वाच॑ वसूयन्त ्रायवो रथं न धीरः स्वपां अरतत्तिषुः सुम्राय त्वाम॑तत्तिषुः । ` ॥
शम्भन्तो जेन्य॑ यथा वाजेषु विप्र वाजिनम् ।
्रत्यमिव शव॑से सातये धना विश्वा घनानि सातय &
यिनत् पुरौ नवतिमिन्द्र पूरवे दिवोदासाय महिं दाशुष नृतो वञण दाशुष नृतो । ॥
ग्रतिथिग्वाय शम्बरं गिरेरुग्रो अवाभरत् ।
महो घनानि दयमान ओज॑सा विश्चा धनान्योजसा ७
इन्द्रः समत्सु यजमानमार्यं प्रावद् विश्वषु शतमूतिराजिषु स्व॑र्मीहर्ेष्वाजिषं |
मन॑वे शासदव्रतान् त्वच॑ कृष्णाम॑रन्धयत् ।
ट्त्तच विश्व॑ तत॒षारमोषति न्य॑र्शसानमौषति ८
सूरश््रं प्र वंहज़ात ग्रोज॑सा प्रपित्वे वाच॑मरुणो मषायती शान श्रा मुषायति ।
उना यत् परावतो ऽज॑गन्रूतय॑ कवे ।
सुम्नानि विश्वा मन॑षेव तुर्वणि रहा विशश्चैव तुर्वणिः €
[४५५५५.616)481.010] 206 104
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
सनो नव्यैभिर्वृषकर्मचुक्थेः पुरां दर्तः पायुभिः पाहि शग्मैः । दिवोदासेभिरिन्दर स्तवानो वावृधीथा ग्रहौभिरिव द्यौः १०
(१३९) एकत्रिं शदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप रषिः । इन्द्रो देवता । अत्यष्टिश्छन्दः इन्द्राय हि द्यौरसुरो अ्रन्॑नते न्द्राय म॒ही पथिवी वरीमभि रद्युप्रसाता वरीमभिः । ॥ इन्द्रं विश्च स॒जोष॑सो देवासो दधिरे पुरः । इन्द्राय विश्वा सव॑नानि मान॑षा रातानि सन्तु मान॑षा ९ विश्चैषु हि त्वा सव॑नेषु तुञ्जतै समानमेकं वृष॑मरायवः पृथक स्व॑ः सनिष्यवः पृथ॑क् । ॥ तं त्वा नावं न पर्षणिं शूषस्य धुरि धीमहि । इन्द्रं न यज्ञैश्चितयन्त म्रायवः स्तोमैभिरिन्द्र॑मायव॑ः २ वि त्वा ततस्ते मिथ॒ना श्र॑व॒स्यवो व्रजस्य साता गव्य॑स्य निःसृजः सक्तन्त इन्द्र निःसृजः । यद् गव्यन्ता द्रा जना स्वश्र्यन्तां समूहसि । स्राविष्करिंक्रद् वृष॑णं सचाभ॒वं वजसमिन्द्र सचाभुव॑म् ३ विदुष्ट रस्य वीर्यस्य पूरवः पुरो यदिन्द्र शारदीरवातिरः सासहानो अ्रवातिरः। ॥ शासस्तमिन्द्र मर्त्य मर्ज्यं शवसस्पते । महीम॑मष्णाः पृथिवीमिमा अरपो मन्दसान इमा ्रपः ४ ्रादित् तै रस्य वीर्यस्य चर्किरन् मदषु वृषन्नुशिजो यदाविथ सखीय॒तो यदाविथ । ॥ चकर्थं कारमेभ्यः पृतनासु प्रव॑न्तवे । ते अ्रन्याम॑न्यां नद्य सनिष्णत श्रवस्यन्तः सनिष्णत उतो नौं ज्रस्या उषसौ जघत द्य र्कस्य॑ बोधि हविषो हवीमभिः स्व॑र्षाता हवीमभिः । _ यदिन्द्र हन्तवे मृधो वृषां वजिच्चिकैतसि । स्रामं ग्रस्य वेधसो नवीयसो मन्म॑ श्रुधि नवीयसः &
[४५५५५.616)481.010] 206 105
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
त्वं तमिन्द्र वावृधानो ्रस्मयु रमित्रयन्तं तुविजात मर्त्य वज शूर मर्त्यम् |
जहि योनो ग्रघायतिं शृणष्व सुश्रवस्तमः ।
रिष्टं न यामन्रप॑ं भूतु दुर्मति ्विंश्ाप॑ भूतु दुर्मतिः ७
(१३२) द्रात्रंशदुत्तरशततमं सूक्तम्
(१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप रषिः । (१-९, ६}
प्रथमादिपञ्चर्चा षष्ठया उत्तरार्धर्चस्य चेन्द्रः (६) षष्ठयाः पूर्वार्धर्चम्येन्द्रापर्व॑तौ देवताः । अत्यष्टिश्छन्दः
त्वयां वयं मघवन् पूर्व्यं घन इन्द्रत्वोताः सासह्याम पृतन्यतो वनुयाम वनुष्य॒तः । ॥ नेदिष्ठे ्रस्मित्रह न्यधिं वोचा न॒ संन्वते । स्रस्मिन् यज्ञे वि चयेमा भर कृतं वाजयन्तो भर कृतम् ९ स्वजि भर॑ म्राप्रस्य वक्म॑॑न्युषर्बघः स्वस्मिचञ्ज॑सि क्राणस्य स्वस्मिचञ्ज॑सि । ग्रहचिन्द्रो यथां विदे शीर्ष्णशीरष्णोपिवाच्यः । ्रस्मत्रा तै सध्ययक् सन्तु रातयो भद्रा भ॒द्रस्य॑ रातयः २ तत् तु प्रयः प्रथां ते शुशक्वनं यस्मिन् यज्ञे वारमकृरावत त्तय॑ मृतस्य वारसि त्यम् । ह वि तद् वोचेरध द्विता ऽन्तः प॑श्यन्ति रङ्मिभिः | स घां विदे अ्रन्विन्द्रौ गवेषणो बन्धु्तिद्भ्यो गवेषणः ३ न् इत्या तै पूर्वथा च प्रवाच्यं यदद्धिरोभ्योऽवृंणोरपं व्रज मिन्द्र शि्तत्तप॑ व्रजम् । एेभ्य॑ः समान्या दिशा ऽस्मभ्य॑ जेषि योत्सि च । सन्वद्भ्यो रन्धया कं चिदव्रतं हंणायन्तं चिदव्रतम् ४ सं यजनान् क्रत॑भिः शरं ईत्तय द्धन हिते त॑रुषन्त श्रवस्यवः प्र स॑त्तन्त श्रवस्यवः । ॥ तस्मा ्रा्यः प्रजावदिद् वाध ्र्चन्त्योजसा । इन्द्र॑ ग्रोक्यं दिधिषन्त धीतयो देवां अ्रच्छान धीतयः ५ युवं तमिन्द्रापर्वता परोयधा यो न॑ः प्रतन्यादप तंतमिद्धतं वज तंतमिद्धतम्
[४५५५५५.616)481.010] 206 106
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
। दूरे चत्ताय च्छन्त्सद् गह॑नं यदिन॑त्तत् । रस्माकं शत्रून् परि शर विश्वतो दुर्मां दर्षीष्ट विश्वतः &
(१३२३) त्रयस्तरिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१) प्रथमर्चस्त्रिष्टुप् (२-४) द्वितीयादितुचस्यानुष्टुप् () पञ्चम्या गायत्री (६) षष्ठया घृतिः (७) सप्तम्याश्चाष्ठिश्छन्दांसि उपे पनामि रोदसी क्रतेन द्रुहौ दहामि सं महीरनिन्द्राः । स्रभिन्लग्य यत्र हता स्रमित्रां वेलस्थानं परि तृहव्ा अशैरन् १ स्रभिन्लग्यां चिदद्रिवः शीर्षा यातमतीनाम् । छिन्धि व॑टूरिणां पदा म॒हाव॑टूरिणा पदा २ अ्रवांसां मघवञ्जहि शर्धो यातुमतीनाम् । वैलस्थानके स््॑मके महावैलस्थे स्रर्मके ३ यासां तिस्रः पञ्चाशतो ऽभिव्लङ्गैरपाव॑पः । तत् स॒ तै मनायति तकत् सुत मनायति ४ पिशब्गभृष्टिमम्भृणं ईपशाचिमिन्द्र सं मण । सर्व रत्नो नि बर्हय स्रवर्मह ईन्द्र दादृहि श्रुधी नैः शशोच हि द्यौः लान भीषां स्र॑द्रिवो घृणा भीषाँ स्रद्रिवः। ह ष्मन्तमो हि शष्मिभिं वंघरुग्रेभिरीस॑से । ्रपुरुषघ्रो ग्रप्रतीत शुर सत्व॑भि स्विसपिः शर सत्व॑भिः & वनोति हि सन्वन् लयं पररसः सन्वानो हि ष्मा यजत्यव द्विषो देवानामव द्विषः। सन्वान इत् सिषासति सहस्रां वाज्यवृतः । स॒न्वानायेन्द्रौ ददात्याभुवं रयिं द॑दात्याभुव॑म् ७ विंशोऽनुवाकः २० सू० १३४-१२६
(१३४) चतुस्त्रंशदुत्तरशततमं सूक्तम्
(१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । वायुर्देवता । (१-*९) प्रथमादिपन्च्चामत्यष्ठिः (६) षष्ठचाश्चाष्टिश्छन्दसी
[४५५५५.616)481.010] 206 107
|. ॐ (> १॥ म्रडल ९
्रात्वा जुवौ रारहाणा ्रभि प्रयो वायो वहन्त्विह पूर्वपीतये सोम॑स्य पूर्वपीतये ।
ऊर्ध्वा ते अ्रन॑ सूनृता मन॑स्तिष्ठतु जानती ।
नियत्व॑ता रथेना याहि दावने वायौ म॒खस्य॑ दावन ९
मन्द॑न्तु त्वा मन्दिनौ वायविन्दवो ऽस्मत् कराणासः
सुरकृता ्रभिद्यवो गोभिः क्राणा श्रभिर््यवः।
यद्धं क्राणा इरध्यै दत्तं सचन्त ऊतर्यः ।
सध्रीचीना नियतौ दावने धिय॒ उप॑ ब्रुवत ई धियः र
वायुय॑ङक्तं रोहिता वायुररुणा वायू रथै प्रजिरा धुरि वोहव्ट॑वे वरिष्ठा धुरि वोह्व्ैवे । ॥ ॥ प्र बोधया पुरंधिं जार श्रा संसतीमिंव।
प्र चत्तय रोदसी वासयोषसः श्रव॑से वासयोषसः ३
तुभ्यमुषासः शुच॑यः परावति भद्रा वस्त्रां तन्वते दंसु रश्मिष॑ चित्रा नव्येषु रश्मिषु ।
तुभ्यं धेनुः संवर्दृघा विश्वा वसूनि दोहते ।
स्रजनयो मरुतौ वत्तणाभ्यो दिव स्रा वच्तणांभ्यः ४
तभ्य॑ शक्रासः शुच॑यस्तररयवो मदेषूग्रा ईषणन्त भूर्वयय पामिंषन्त भूर्वरिं । त्वां त्सारी दसमानो भग॑मीट्टे तक्व वीर्य ।
त्वं विश्वस्माद् भुव॑नात्पासि धर्म ऽसर्यांत् पासि धर्मणा
त्वं नौ वायवेषामरपुर्व्यः सोमानां प्रथमः पीतिमर्हसि सुतानां पीतिमर्हसि । उतो विहत्म॑तीनां विशां व॑वर्जषीम् । र
विश्वा इत् तै धेनवो टह ग्राशिरं घृतं ट॑हृत श्राशिरंम् &
(१३५) पञ्चत्रिंशदत्तरशततमं सूक्तम् (१-€] नवर्चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । (१-३, ६] प्रथमादितृचस्य नवम्यृचश्च वायुः (४-प८) चतुर्थ्यादिपञ्चानाञ्चन्द्रवायू देवताः । (१-६, ६) प्रथमादिषड्चां नवम्याश्चात्यष्ठिः (७-८) सप्तम्यष्टम्योश्चाष्टिश्छन्दसी स्तीर्णं बर्हिरुप नो याहि वीतय स॒हस्तण निय॒तां नियुत्वते शतिनीपिर्नियुत्वते । तुभ्यं हि पूर्वपीतये देवा दवाय येमिरे ।
[४५५५५५.616)081.010] 206 108
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्रते सुतासो मधुमन्तो अ्रस्थिरन् मदाय क्रत्व अ्रस्थिरन् १
तुभ्यायं सोमः परिप्रतो अद्रिभिः स्पार्हा वसानः परि कोश॑मर्षति शक्रा वसानो ग्र्षति । तवायं भाग म्रायुषु सोमो देवेषु हूयते ।
वहं वायो नियुतौ याद्यस्मयु ज॑षाणो याह्यस्मयुः २
म्रा नौ नियुद्िः शतिनीभिरध्वरं सहस्िणीभिरुपं याहि वीतये वायो हल्यानिं वीतय ।
तवायं भाग ऋत्वियः सरश्मिः सूर्य सचां ।
स्रघ्वर्युभिर्भस्माणा ्रय॑सत॒ वाये रक्रा अयंसत ३
म्रा वां रथो नियुत्वान् वज्तदव॑से ऽभि प्रयांसि सुधितानि वीतये वायो हठ्यानिं वीतय ।
पिब॑तं मध्वो अ्रन्ध॑सः पूर्वपेयं हि वां हितम् ।
वाय॒वा चन्द्रेण राधसा गत॒ मिन्द्रश्च राधसा ग॑तम् ४
ग्रा वां धियो ववृत्युरध्वरां उपे ममिन्दं मर्मृजन्त वाजिन माशमत्यं न वाजिनम् ।
तेषां ईंपबतमस्मयू अरा नौ गन्तमिहोत्या ।
इन्द्रवायू सुतानामद्विभिर्युवं मदाय वाजदा युवम् ‰
इमे वां सोमां श्रप्स्वा सुता इहा ध्वर्युभिर्भर॑माणा स्रयंसत् वायो शक्रा स्र॑यंसत । _
एते वामभ्यसृत्तत तिरः पवित्रमाशवः ।
युवायवोऽति रोमांयायव्यया सोमासो त्रत्य॒व्ययां &
ग्रति वायो ससतो यांहि शश्व॑तो यत्र ग्रावा व्दति तत्र॑ गच्छतं गृहमिन्द्र॑ध गच्छतम् । ह
वि सूनृता ददशो रीय॑ते घृत मा पूर्णयां नियुतां याथो ग्रध्वर मिन्द्र याथो अ्रघ्वरम् ७ च ह
ग्र्राह तद् वहेथे मध्व् ग्राहतिं य्मश्चत्थम॑पतिष्ठन्त जायवो ऽस्मे ते सन्त जायवः ।
साकं गावः सुव॑ते पच्यते यवो न तै वाय उप दस्यन्ति धेनवो नाप दस्यन्ति धेनवः ८
ड्मे येते सु वायो बाह्लोजसो ऽन्तर्नदी तै पतय॑न्त्यु्तणो महि व्राध॑न्त उत्तणंः ।
[४५५५५.616)481.010] 206 109
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
घन्व॑ञचिद् ये स्र॑नाशवो जीराश्चिदगिरौकसः । सूर्यस्येव रश्मयो दुर्नियन्तवो हस्त॑योदुर्निंयन्तवः €
(१३६) षटित्र॑शदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्य देवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । (१-६) प्रथमादि पञ्च्चा मित्रावरुणौ (६-७) षष्ठीसप्तम्योश्च लिङ्गोक्ता देवताः । (१-६) प्रयमादिषटचामत्यष्टिः (७) सप्तम्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी प्र सु ज्येष्ठं निचिराभ्यां बृहत्रमो हव्यं मतिं भ॑रता मृव्छयद्भ्यां स्वादिष्ठ मूृव्छयद्भ्याम् । ॥ ता सम्राजां घृतासुती यज्ञेय॑ज्ञ उरपस्त॒ता । स्रथैनोः त्रं न कत॑श्चनाधृषै देवत्वं न् चिंदाधृषै ९ ग्रदर्शिं गातुरुरवे वरीयसी पन्था रतस्य सम यंस्त रश्मिथि क्तर्भग॑स्य रश्मिभिः । ॥ द्युत्तं मित्रस्य सादन मर्यम्णो वरुणस्य च । अरथा दघाते बृहदुक्थ्यं वय॑ उपस्तुत्य बृहद् वय॑ः २ ज्योतिंष्मतीमदिंतिं धारयत्तिंतिं स्व॑र्वतीमा स॑चेते दिवेदिवे जागृवांसा दिवेदिवे। ॥ ज्योतिष्मत् ्तत्रमांशाते ग्रादित्या दान॑नस्पतीं । मित्रस्तयोर्वरुणो यातयज॑नो ऽर्यमा यांतयज॑नः ३ स्यं मित्राय वरुणाय शंतमः सोमो भूत्ववपानेष्वाभगो देवो देवेष्वाभगः । तं देवासो जषेरत विश्च ग्रद्य स॒जोष॑सः । तथां राजाना करथो यदीम॑ह ऋतावाना यदीम॑हे ४ यो मित्राय वरूणायाविंघजनौ ऽनर्वाणं तं परि पातो अ्रंह॑सो दाश्वांसं मर्तमंहसः । तमर्यमायि र्त त्यृजूयन्तमनं व्रतम् । उक्थ्य एनोः परिभूष॑ति व्रतं स्तोमैराभूषति व्रतम् ‰ नमो दिवे बृहते रोदसीभ्यां इम॒त्राय॑ वोचं वरुणाय मीहव्छष॑ सुमृव्टीकायं मीहव्छषै । इन्द्रमग्रिमपं स्तुहि द्यु्तम॑र्यमणां भग॑म् । ज्योग्जीव॑न्तः प्रजय। सचेमहि सोम॑स्योती स॑चेमहि & ऊती देवानां वयमिन्द्रवन्तो मंसीमहि स्वयशसो मरुद्िः ।
[४५५५५.616)481.010] 206 110
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
्रगिर्मित्रो वरुणः शम॑ यंसन् तदश्याम मघवानो वयं च ७ द्वितीयोऽध्यायः २ वर्गाः १-१२७
(१३७) सप्तत्रिंशदुत्तरशततमं सूकम् (१-३) तृचस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । मित्रावरुणौ देवते । अतिशक्वरी छन्दः सषमा यातमद्विभि र्गोश्रीता मत्सरा इमे सोमासो मत्सरा इमे । स्रा राजाना दिविस्प॒ला ऽस्मत्रा गन्तमपनः। ट्मे वां दमत्रावरुणा गवाशिरः सोमाः शक्रा गवाशिरः १ ट्म स्रा यातमिन्दवः सोमासो दध्याशिरः सतासो दध्याशिर उत वामषसौ बधि साकं सूर्यस्य रङ्मिभिं स॒तो मित्राय वरूणाय पीतये चास्तऋरुताय॑ पीतय २ तांवां धेनुं न वांसरी मंशं दुहन्त्यद्रिभिः सोम॑ दुहन्त्यद्विभि स्रस्मत्रा गन्तमप नो ऽवाद्चा सोमपीतये । श्रयं वां मित्रावरुणा नृभिः सुतः सोम श्रा पीतये सुतः ३
(१२८) अष्टात्रिंशदत्तरशततमं सूक्तम् (१-४) चतुरऋ्चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप ऋषिः । पूषा देवता । अ्रत्यष्टिश्छन्दः
प्रप्र पृष्णस्त॑विजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न त॑न्दते स्तोत्रम॑स्यन त॑न्दते । ग्र्चामि सुप्नय्रह मन्त्यतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन॑ अ्रायुयुवे मखो देव श्रायुयुवे मखः १ प्रहि त्वां पूषत्रजिरं न याम॑नि स्तोमेभिः कृरव ऋणवो यथा मृध उषो न पीपरो मृध॑ः । ॥ ॥ हवे यत् त्वां मयोभुवं देवं सख्याय मर्त्यः । स्रस्माकमाङ्गूषान् दयु्रिन॑स्कृधि वाजेषु द्यु्निन॑स्कृधि र यस्य॑ ते पूषन् त्सख्ये विपन्यवः क्रत्वां चित् सन्तोऽव॑सा बुभुखिर इति क्रत्वां बुभुजिरे । तामनं त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे ।
[४५५५५५.616)481.010] 2806 111
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
्रहेव्छमान उरुशंस सर भव वाजेवाजे सर भव ३
म्रस्या ऊषु ण उप सातय भुवो ऽहँव्ठमानो ररिवां ग्रजाश्च श्रवस्यताम॑जाश्च ौ ~
्रोषु त्वां ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः ।
नहि त्वां पूषच्तिमन्यं आघृशे न तै सख्यमं पल्लवे ४
(१३६) एकोनचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-११) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्य दैवोदासिः परुच्छेप रषिः । (१, ११] प्रथमच एकादश्याश्च विश्च देवाः (२) द्वितीयाया मित्रावरुणौ (३-*५)
तृतीयादितचस्याश्चिनौ (६) षष्ठया इन्द्रः (७) सप्तम्या रभिः (८) अष्टम्या
मरुतः (६) नवम्या इन्द्राग्नी (१०) दशम्याश्च बृहस्पतिर्देवता: । (१-४, &-१०) प्रथमादि चतुत्रचां षष्ठादि पञ्चानान्चात्यष्टिः () पञ्चम्या बृहती (११) एकाद श्याश्च त्रिष्टुप् छन्दांसि
ग्रस्तु श्रोष॑ट् पुरो ्रमिं धिया द॑ध म्रा नु तच्छर्धो दिव्यं वुंणीमह इन्द्रवायू वुंखीमहे। ` यद्धं करारा विवस्वति नाभां संदायि नव्यसी | ग्रधप्र स् न उप यन्तु धीतयो देवां ग्रच्छान धीतयः १ यद्ध त्य्ित्रावरुणवृताद ध्याददाथे श्रनतं स्वेन मन्य॒ना दत्तस्य स्वेन॑ मन्युनां । ॥ युवोरित्थाधि सद्य स्वप॑श्याम हिरणययम् । घीभिश्चन मन॑सा स्वेभिरच्तभिः सोम॑स्य स्वेभिरच्तभिः २ युवां स्तोमैभिर्देवयन्तौ अ्रश्चिना ऽऽश्रावय॑न्त इव रलोकमायवौ युवां हव्याभ्याद॑यवंः । ह युवोर्विश्वा अधि श्रिय॒ः पृ्त॑ध्च विश्ववेदसा । प्रषायन्तै वां पवयो हिररयये रथ दस्रा हिरणययै ३ स्रचैति दस्रा व्यु नाकमृरवथो युञ्जत वां रथयुजो दिविष्ठ ष्वध्वस्मानो दिविष्टिषु । ॥ ग्रधि वां स्थामं वन्धुरे रथ॑ दस्रा हिररययं । पथेव यन्तावन॒शास॑ता रजो ऽञ्जसा शासता रज॑ः ४ रचींभिर्नः शचीवसू दिवा नक्तं दशस्यतम् ।
[४५५५५.616)481.010] 206 112
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
मा वां रातिरुप दसत् कद चना स्मद् रातिः कदां चन
वृष॑निन्द्र वृषपाणास इन्दव इमे सुता ग्रद्विषुतास उद्धिद-स्तुभ्य॑ स॒तासं उद्धिदः। [र ह
ते त्वां मन्दन्तु दावने महे चित्राय राध॑से ।
गीर्भि्गिंर्वाहः स्तव॑मान अ्रा ग॑हि समृव्टीकोन श्रा ग॑हि &
्रोष् णो ग्रमरे शृणुहि त्वमीक्छितो देवेभ्यो ब्रवसि यज्ञियेभ्यो राज॑भ्यो यज्ञियेभ्यः ।
यद्ध त्यामद्धिंरोभ्यो धनं दैवा अ्रद॑त्तन ।
वितां दहे ्र्यमा कर्तरी सर्चाँएषतां वैद मे सचां ७
मोषु वौं अस्मदभि तानि पौँस्या सनां भूवन् द्युम्नानि मोत जारिषु रस्मत् पुरोत जारिषुः । ॥
यद् व॑श्चित्रं यमेय॑गे नव्यं घोषादमर्त्यम् ।
स्रस्मासु तन्मरुतो यच्च॑ दष्टर॑ दिधृता यच्च॑ दुष्टर॑म् ८
द्ध्यङ् हं मे जनुषं पूर्वो प्र्धिंराः प्रियमेधः करवो अ्रतरिर्मनुर्विंद् स्ते मे पर्वे मनुर्विदुः । ॥
तेषां देवेष्वाय॑तिः रस्माकं तेषु नार्भयः ।
तेषां पदेन मह्या न॑मे गिरे न्द्रामी न॑मे गिरा €
होतां यत्तद् वनिनो वन्त वार्यं बृहुस्पतिंर्यजति वेन उत्तरभिः पुरुवारेभिरुत्तभिः ।
जगृभ्मा टूरग्रादिशं श्लोकमद्रेरध त्मना ।
अ्रघारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सद्मानि सुक्रतुः १०
ये दैवासो दिव्येकादश स्थ पुंथिव्यामध्यैकांटश् स्थ ।
ग्रप्स॒त्ितो महिनैकादश स्थते दैवासो यज्ञमिमं ज॑षध्वम् ११ एकविंशोऽनुवाकः २९१९ सू० १९४०-१
(१४०) चत्वारिशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोदशर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अरथिर्देवता । (१- €, ११) प्रयमादिनवचामिकादश्याश्च जगती (१०) दशम्या जगती त्रिष्टुब् वा (१२-१३) द्वाद शीत्रयोदश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी वेदिषद प्रियधामाय सद्यतै धासिमिव प्र भरा योनिमम्रये।
[४५५५५५.616)481.010] 206 113
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
वस्त्ररोेव वासया मन्मना शुचिं ज्योतीरथं शक्रव॑णं तमोहनम् ९ रभि द्विजन्मा त्रिवृदन्मृज्यते संवत्सरे वावृघे जग्धमी पुन अ्रन्यस्यासा जिहया जन्यो वृषा न्यश्न्येन वनिनो मृष्ट वारणः २ कृष्णप्रतौ वेविजे ग्रस्य सतिता उभा तरेते रभि मातरा शिशम् । प्राचाजिंहनं ध्वसयन्तं तृषच्य॒त मा साच्यं कर्पयं वर्ध॑नं दंपतः ३ ममत्त्वोरं मन॑वे मानवस्यते रघ॒द्रव॑ः कृष्णसीतास ऊ जवः । स्रसमना अजिरासो रघलष्यदौो वाजता उप॑ युज्यन्त आशवः ४ स्राद॑स्य ते ध्वसयन्तो वृर्थैरते कृष्णमभ्वं महि वर्प॑ः करिक्रतः यत् सीं महीमवनिं प्राभि म्मुणश टभिश्चसन् त्स्तनयत्रेति नान॑दत् भूषन् न योऽधि बभ्रूषु नम्नते वृषैव पवीरभ्यति रोरुवत् । ्रोजायमांनस्तन्व॑श्च शुम्भते भीमो न शृङ्गा दविधाव दुर्गृभिः £ स संस्तरौ विष्टिरः सं गंभायति जानचरेव जानतीर्नित्य म्रा श॑ये । पुनर्वर्धन्ते ्रपिं यन्ति देव्य मन्यद् वर्पः पित्रोः कूरवते सचां ७ तमग्रव॑ः केशिनीः सं हि रेथिर ऊर्ध्वास्तिस्थर्मप्रषीः प्रायवे पुन॑ः । तासां जरां परमञ्चतरैति नानददसुं परं जनय॑ञ्चीवमस्तरतम् ८ ्रघीवासं परि मात् रिह त॒विगरेभिः सत्व॑भिर्याति वि जय॑ः । वयो दध॑त् पद्रते रेरिंहत् सदा ऽनु श्येनी सचते वर्तनीरह € ्रस्माकमगरे मघवत्सु दीदि ह्यध शसीवान् वृषभो दमूनाः । स्रवास्या शिशमतीरदीदे वर्मेव यत्स परिजरभराणः १०
इदमग्ने स॒धितं दुर्धितादधि प्रियादु चिन्मन्मनः प्रेयो अ्रस्तुते। यत् तै शक्रं तन्वो रोचते ग॒चि तेनास्मभ्यं वनसे रत्रमा त्वम् ९१ रथाय नाव॑मत नो गृहाय नित्यारित्रां पद्रतीं रास्यमे ।
ग्रस्माकं वीरांउतनो मघोनो जनाश्च या पारयाच्छ्मया च॑ १९२ ग्रभी नो ग्रय उक्यमिजरगर्या द्यावात्तामा सिन्धवश्च स्वगर्ताः । गव्यं यव्यं यन्तौ दीघहि षं वरमरुरयो वरन्त १३
(१४१) एकचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१३) त्रयोदशर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अरथिर्देवता । (१- ११) प्रथमाद्येकाद शर्चां जगती (१२-१३) द्वाद शीत्रयोदश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी नच्ठित्या तत् वर्पुषे धायि दर्खतं देवस्य भर्गः सह॑सो यतो जनिं ।
[४५५५५५.616)481.010] 206 114
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
यदीमुप हरते साध॑ते मति रतस्य धेनां प्रनयन्त सस्॒तः १
पृत्तो वर्पः पित॒मान् नित्य स्रा खये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातुष । तृतीय॑मस्य वृषभस्य॑ दोहसे द श॑प्रमतिं जनयन्त योष॑रः २
निर्यदीं बध्रान्म॑हिषस्य वर्पस ईशानासः शव॑सा क्रन्त॑ सूरयः । यदीमनं प्रदिवो मध्व॑ आधवे गहा सन्तं मातरिश्रां मथायति ३ प्रयत् पितः परमान्नीयते पार्या पृत्तधो वीरुधो दंसु रोहति ।
उभा यद॑स्य जनुषं यदिन्व॑त् ्रादिद् यविष्ठो अभवद् घृणा श॒चिः ४ अ्रादिन्मात्राविंशद् यास्वा शुचि रदिस्यमान उर्विया वि वावृधे । गरन यत् पूर्वां ्ररुहत् सनाज॒वो नि नव्यसीष्ववरासु धावते अ्रादिद्धोत।रं वृते दिविष्टिषु भग॑मिव पपृचानास॑ ऋञ्जते ।
देवान् यत् क्रत्वा मज्मना पुरुष्टतो मर्तं शंसं विश्वधा वेति धाय॑से & वि यदस्थांद् यजतो वात॑चोदितो ह्वारो न वक्वां जरणा अनाकृतः । तस्य पत्म॑न् द॒त्तष॑ः कृष्णज॑हसः शुचिजन्मनो रज म्रा व्य॑ध्वनः ७ रथो न यातः शिक्व॑भिः कृतो द्यामङ्खभिररुषेभिंरीयते ।
स्राद॑स्य ते कृष्णासौ दक्षि सूरयः शूर॑स्येव त्वेषथादीषते वय॑ः ८ त्वया ह्यग्रे वश्णो धृततो मित्रः शाशद्रे ग्रर्यमा स॒दान॑वः ।
यत् सीमनु क्रतैना विश्वां विभु ररा नेमिः प॑रिभूरजांयथाः € त्वम॑ग्ने शशमानाय॑ सुन्व॒ते रत॑ यविष्ठ देवत।तिमिन्वसि ।
तंत्वा नु नव्य सहसो युवन् वयं भगं न कारे म॑हिरत्र धीमहि १० स्रस्मे रयिं न स्वर्थं दमूनसं भगं दतं न पपृचासि धर्णसिम् । रश्मीरिव यो यम॑ति जन्म॑नी उपे देवानां शंसमृत ग्रा च सुक्रतुः १९१ उत न॑ः सद्योत्मां जीराश्वो होतां मन्दरः श॑रवच्चन्द्रथः।
स नौं नेषतेष॑तमेरमुरो ऽगिरवामिं सवितं वस्यो स्रच्छं १२ अ्रस्ताव्ययिः शिमीवद्धिरर्कैः साम्राज्याय प्रतरं दघानः |
स्रमीचये मघवानो वयं च मिहं न सूरो रति निष्टतन्युः १३
(१४२) द्विचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१२) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो देर्घतमा ऋषिः । (१) प्रथमच इध्मः समिद्धो वा्िः (२) द्वितीयायास्तनूनपात् (३) तृतीयाया नराशंसः (४) चतुर्थ्यां इव्ठः (‰) पञ्चम्या बर्हिः (€) षष्ठया दे वीद्ररः (७) सप्तम्या
[४५५५५.616)481.010] 206 115
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
उषासानक्ता (८) ग्रष्टम्या दैव्यौ होतरौ प्रचेतसौ (€) नवम्यास्तिस्रो देव्यः सरस्वतीव्ठाभारत्यः ( १९० ] द् राम्यास्त्वष्टा (११) एकादश्या वनस्पतिः (१२) द्वादश्याः स्वाहाकृतयः (१३) तयोदश्या्चन्द्रो देवताः । अ्नष्टुप् छन्दः समिद्धो श्रग् ्रावंह देवां स्रद्य यतस्रुचे । तन्तं तनुष्व पूर्व्य॑ सुतसोमाय दाशषै १ घृतवन्तमुप मासि मधमन्तं तनूनपात् । य॒ज्ञं विध्रस्य माव॑तः शशमानस्य दाशुषः २ शुचिः पावको ग्रद्धतो मध्वां यज्ञं ईंममित्तति । नराशंसस्त्रिरा दिवो देवो देवेषु यज्ञियः ३ ईच्ठितो रग्न रा वहे न्द्रं चित्रमिह प्रियम् । इयं हि त्वां मतिर्ममाच्छा स॒जिह् वच्यतै ४ स्तणानासौ यतस्॑चो बर्हिर्यज्ञे स्वध्वरे । वृञ्चे देवव्य॑चस्तम मिन्द्रंय॒ शम॑ सप्रथः ‰ वि श्र॑यन्तामृतावृध॑ः प्रये देवेभ्यौ म॒हीः । पावकासः पुरस्प्रहो द्वारौ देवीरसश्चतः & ग्रा भन्दमाने उपाके नक्तोषासा सुपेशसा । य॒ह्वी तस्य॑ मातरा सीद॑तां बर्हिरा सुमत् ७ मन्द्रजिंह्या जगर्वणी होतारा देव्यां कवी । य॒ज्ञं नौ यच्ततामिमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् ८ शुचिर्देवेष्वर्पिता होत्रां मरुत्स॒ भार॑ती । इव्ठा सर॑स्वती मही बर्हिः सीदन्तु यज्ञियां: € तस्तरीपमद्धतं पुरु वारं पुरु त्मनां । त्वष्टा पोषाय वि ष्य॑तु राये नाभां नो अस्मयुः १० ग्रवसृजन्तप त्मना देवान् यत्ति वनस्पते । स्रपिर्ह॑व्या संषूदति देवो देवेषु मेधिरः १९ पूषरवतै मरुत्व॑ते विश्वदैवाय वायवे । स्वाहां गायत्रवैपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन १२ स्वाहाकृतान्या ग ह्युप हव्यानि वीत्य । इन्द्रा ग॑हि श्रुधी हवं त्वां ह॑वन्ते अध्वरे १३
[४५५५५५.616)481.010] 206 116
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१४३) त्रिचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-प८) अष्टर्चस्यास्य सूक्तस्योचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अयिर्देवता । (१-७)
प्रयमादिसप्तर्चां जगती (८) अष्टम्याश्च व्रिष्टुप् छन्दसी प्र तव्यसीं नव्य॑सीं घीतिमम्रयै वाचो मतिं सह॑सः सूनवे भरे । स्रपां नपाद् यो वस॑ंभिः स॒ह प्रियो होतां पृथिव्यां न्यसीददृत्वियः ९ स जाय॑मानः परमे व्यौम न्याविरप्िस्मवन्मातरिश्वने। रस्य क्रत्वां समिधानस्य म॒ज्मना प्र द्यावां शोचिः परथिवी स्र॑रोचयत् २ ग्रस्य त्वेषा ग्रजरां रस्य भानवः ससंद्श॑ः सुप्रतीकस्य सद्यतः । भात्व॑ सो अ्रत्य्तर्न सिन्ध॑वो ऽग्रे र॑जन्ते प्रस॑ सन्तो स्रजरः ३ यमेरिरे भगवो विश्ववेदसं नाभां प्रथिल्या भुवनस्य म॒ज्मना । ्रयिं तं गीर्भिहिनहिस्वम्रादमे य एको वस्वो वरूणो न राज॑ति ४ न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टा दिव्या यथाशनिः । अररिर्जम्भैस्तिगितेर॑त्ति भर्व॑ति योधो न शत्रन् त्स वना न्युञ्जते ५ कविचौ अरगिरुचथ॑स्य वीरसद् वबस॑ष्कविद् वसंभिः काम॑मावरत् । चोदः कुवित् त॑तज्यात् सातये धियः शचिप्रतीकं तमया धिया गणे £ घुप्रतीकं व रतस्य घूष॑द म्नि इम्रं न समिधान ऋञ्चते। इन्धानो स्रक्रो विदथेषु दीद्य च्छुक्रव्णामिद॑ नो यंसते धिय॑म् ७ ्रधय॒च्छतध्यच्छद्धिरये शिवेभिर्नः पायुभिः पाहि शग्मैः । स्रद॑ब्धेभिरदूपितेभिरिषटे ऽनिंमिषद्धिः परिं पाहि नो जाः ८
(१४४) चतुश्चत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । भ्रमिर्देवता । जगती छन्दः
एति प्र होतां व्रतमस्य माययोर्ध्वां दधानः शच्पिशसं धिर्यम् । ग्रथि स्तुच॑ः क्रमते दत्तिणावृतो या ्रस्य घामं प्रथमं ह निंसते १ ग्रभीमृतस्य॑ दोहनां अनूषत योनौ देवस्य सद॑ने परीवृताः । स्रपामपस्थे विभर॑तो यदाव॑स॒दध॑ स्वधा ्र॑घय॒द् याभिरीयते २ युयूषतः सव॑यसा तदिद् वप॑ः समानमर्थं वितरित्रता मिथः ्रादी भगो न हव्यः समस्मदा वोहव्छर्न रश्मीन् त्सम॑यंस्त सारथिः ३ यमीं द्रा सवयसा सपर्यतः समाने योनां मिथना समोकसा ।
[४५५५५.616)481.010] 206 117
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
दिवा न नक्तं पलितो य॒वाजनि पुरू चरत्रजरो मान॑षा युगा ४ तमीं हिन्वन्ति धीतयो दख विशौ देवं मर्तास ऊतय हवामहे । धनोरधि प्रवत म्रास ऋरवः त्यथिव्रजद्िर्वयुना नवाधित त्वं ह्यग्रे दिव्यस्य राजसि त्वं पार्थिवस्य पशपा इव॒ त्मन। ।
एनी त एते बहती ग्र॑भिश्ियां हिरणययी वक्व॑री बर्हिराशाते & स्रग्रै जषस्व प्रतिं हर्य तद् वचो मद्र स्वधाव ऋतजात सुक्रतो । यो वित॑: प्रत्यङ्ङसि दर्शतो ररवः संदृष्टौ पितमांँ ईव यैः ७
(१४५) पञ्चचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-५५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अ्रधिर्देवता । (१-४) प्रथमादि चतुत्ऋरुचां जगती (‰) पञ्चम्याश्च व्रिष्टुप् छन्दसी
तं पच्छता स जगामा स वद् स चिकित्वाँ ईयते सा न्वीयते । तस्मिन् त्सन्ति प्रशिषस्तस्मितरिष्टयः स वाजस्य शव॑सः शष्मिणस्पतिः ९ तमित् पच्छन्ति न सिमो वि पृच्छति स्वेनैव घीरो मन॑सा यदग्रभीत् | न मृष्यते प्रथमं नापरं वचो ऽस्य क्रत्वा सचते अ्रधदूपितः २ तमिद् गच्छन्ति जह्वश्स्तमव॑ती र्विंश्चान्येकः शृणव॒द् वचांसि मे । पुरुप्रेषस्ततंरिर्यज्ञसाघनो ऽच्छिद्रोतिः शिशरा्द॑त्त सं रभ॑ः ३ उपस्थायं चरति यत् समार॑त सद्यो जातस्त॑त्सार युज्यैभिः । ग्रथि शान्तं मुशते नान्यं मदे यदीं गच्छन्त्युश॒तीर॑पिष्ठितम् ४ स ई मृगो स्रप्यौ वनर्ग रुप॑ त्वच्य॑प॒मस्यां नि धायि । व्य॑त्रवीद् व॒युना मर्त्यैभ्यो ऽग्रिर्विद्रां ऋतचिद्धि सत्यः ‰
(१४६) षट् चत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । भ्रभिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषे ऽननममिं ईंपत्रोरुपस्थं । निषत्तम॑स्य चर॑तो घरवस्य विश्वां दिवो रौचनाप॑प्रिवांस॑म् ९ उत्ता महाँ ज्रभि व॑वत्त एने ज्रजर॑स्तस्थावितऊतिर्रष्वः । उर्व्याः पदो नि द॑घाति सानौ रिहन्त्युधो अ्ररुषासो प्रस्य २ समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि च॑रतः सुमेकै । अनपवृज्याँ स्रध्व॑नो मिमाने विश्वान् कतां स्रधिं महो दधाने ३
[४५५५५५.616)081.010] 206 118
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नानां हदा र्तमाणा ग्रजुर्यम् ।
सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो ्रभवत् सूर्यो नृन् ४
दिद्त्तरयः परि काष्ठासु जेन्य॑ ईब्छेन्यो म॒हो प्रभाय जीवसे । पर्त्रा न यदभ॑वत हः च्छ ॥ चि श्वद॑र्जत ॥ ८
पुर वत् सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवां विश्वदंर्जतः
(१४७) सप्रचत्वारिंशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । ्रमिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
कथाते ग्रे णचय॑न्त ग्रायो दंदाशुर्वाजिभिराशुषाणाः । उभे यत् तोके तनये दधाना रतस्य साम॑न् रणयन्त देवाः १ बोधा मे मरस्य वच॑सो यविष्ठ मंहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः । पीयति त्वो शरन त्वो गृणाति वन्दारुस्ते तन्वं वन्दे अ्रग्रे २ ये पायवो मामतेयं तै अ्रग्ने पश्यन्तो ग्रन्धं दुरितादरक्षन् । ररत्त तान् त्सुकृतोौ विश्ववेदा दिप्सन्त इद् रिपवो नाहं देभुः ३ योनोँ ग्ने ्रर॑रिवां स्रघायु र॑रातीवा म॒र्चय॑ति द्येन । मन्त्रो गुरुः पुन॑रस्त॒ सो ग्र॑स्मा गरन मृ्तीष्ट तन्वं दुरुक्तैः ४ उतवा यः स॑हस्य प्रविद्वान् मर्तो मर्त॑ मर्चयति द्रयेन॑ । ग्रतः पाहि स्तवमान स्तुवन्त मग्ने माकिर्नो दुरिताय धायीः %
(१४८) गरष्टचत्वारिशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अ्रगिर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
मथीद यदीं विष्टो मांतरिश्चा होतारं विश्वाप्स॑ विश्वदेव्यम् । नि यं दधुर्मनुष्यासु वित्त स्वश्णं चित्रं वपुषे विभावम् १ ददानमिन्न ददभन्त मन्मा यिर्वरू थं मम तस्य॑ चाकन् | जषन्त विश्वान्यस्य कर्मो प॑स्तुतिं भर॑माणस्य कारोः २ नित्य चिन्न यं सद॑ने जगृभ्र प्रख॑स्तिभिर्दधिरे यज्ञियासः । प्रसू न॑यन्त गृभय॑न्त इष्टावश्वासो न रथ्यो रारहाणाः ३ पुरूणिं दस्मो नि रिणाति जम्भे राद् सौचते वन श्रा विभावां। स्राद॑स्य वातौ गरन वाति शोचिरस्तुर्न शर्यामसनामनु द्यून् ४ न यं रिपवौ न रिंषरयवौ गर्भे सन्तं रेषणा रेषयन्ति । ्रन्धा ्र॑पश्या न द॑भत्रभिख्या नित्यास ई प्रेतारो स्ररत्तन्
[४५५५५५.616)481.010] 206 119
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(१४६) एकोनपच्चादुत्तरशततमं सूक्तम् (१-५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । भ्रमिर्देवता । विराट् छन्दः महः स राय एष॑ते पतिर्द चिन इनस्य वसनः पद श्रां । उप घज॑न्तमद्रयो विघचित् १९. सयो वृषां नरां न रोदस्योः श्रवोभिरस्ति जीवपीतसर्गः । प्रयः संस्राणः शिश्रीत योनौ २ रायः परं नामिंणीमदीदे दत्यः कविर्नभन्योरं नार्वां । सूरो न रूरुक्वाञ्छतात्सां ३ ॥ ग्रथि द्विजन्मा त्री रोचनानि विश्वा रजांसि शुशचानो प्रस्थात् । होता यजिष्ठो रपां सधस्थे ४ स्रयंस होता यो द्विजन्मा विश्चांदट्घे वार्याणि श्रवस्या । मर्तो यो ग्रस्मै सुतुको ददाश
(१०) पच्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-३) तृचस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । ्रनिर्देवता । उष्णिक् छन्दः पुरु त्वां दाश्वान् वोचे ऽरिरग्रे तव॑ स्विदा । तोदस्यैव शरण म्रा महस्य १ ठ्य॑निनस्य॑ धनिनः प्रहोषे चिदररुषः । कदा चन प्रजिग॑तो ग्रदैवयोः २ स चन्द्रो विप्र मर्त्यो महो व्राधन्तमो दिवि । प्रप्रेत् तं ग्रमे वनुषः स्याम ३
(१८१) एकपन्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) नवर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । (१) प्रथमर्चो सित्रः (२- ह ] द्वितीयाद्यष्टानाञ्च मित्रावरुणौ देवताः । जगती छन्दः मित्रं न यं शिम्या गोष॑ गव्यवः स्वाध्यो विदथं ग्रप्सु जीज॑नन् । अ्रर॑जतां रोदसी पाज॑सा गिरा प्रतिं प्रियं यजतं जनषामव॑ः १ यद्ध त्यद् वां पुरुमीहन्छस्य सोमिनः प्रमित्रासो न दधिरे स्वाभुवः । ग्रध क्रतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रतं वृषणा पस्त्यावतः २ स्रा वां भूषन् लितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दच्त॑से महे । यदीमृताय भरथो यद व॑ते प्र होत्रया शिम्यां वीथो ्रध्वरम् ३
[४५५५५५.616)481.010] 206 120
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
प्रसा लितिर॑स॒र या महिं प्रिय ऋतावानावृतमा घोषथो बृहत् । युवं दिवो बृहतो दत्तमाभुवं गां न धुर्युप युञ्चाये अ्रपः ४
म॒ही ग्रत्र॑ महिना वार॑मृरवथो ऽरेणवस्तज अरा सद्य॑न् धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसंस्तक्ववीरिव
स्रा वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरूण गातुमर्चथः ।
अरव त्मना सृजतं ईपन्व॑तं धियौ युवं विध्रस्य मन्म॑नामिरज्यथः & यो वां य॒ज्ञैः शशमानो ह दारंति कविर्होता यज॑ति मन्मसाधनः । उपाह तं गच्छ यो वीथो ग्र॑घ्वरमच्छा गिर॑ः सुमतिं गन्तमस्मयू ७ युवां यज्ञैः प्रथमा गोभिरञ्जत ऋतावाना मन॑सो न प्रयुक्तिषु । भरन्ति वां मन्म॑ना संयता गिरो ऽदुप्यता मन॑सा रेवदाशाथे प रेवद् वयो दधाथ रेवदाशाथे नरां मायाभिरितऊति माहिनम् ।
न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्ध॑वो न देवत्वं पणयो नानशुर्मघम् €
(१५२) द्विपञ्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-७) सप्तर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । मित्रावरुणौ देवते । त्रिष्टुप् छन्दः
युवं वस्त्राणि पीवसा व॑साथे य॒वोरच्छिद्रा मन्तवो ह सर्गाः । स्रवातिरतमन॑तानि विश्च ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे ९ एतच्चन त्वो वि चिकेतदेषां स॒त्यो मत्र: कविशस्त ऋघावान् । त्रिरश्रिं हन्ति चतुरश्रिरुग्रो दैवनिदौ ह प्रथमा अ्र॑जूर्यन् २ स्रपादति प्रथमा पद्रतीनां कस्तद् वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्य क्रतं पिपर्त्यनृतं ति तारीत् ३ प्रयन्तमित् परि जारं कनीनां पश्यामसि नोपनिपद्यमानम् । स्रनवप्रगणा वित॑ता वसानं प्रियं मित्रस्य वरुणस्य घाम ४ स्रनश्चो जातो अ्रनभीशुरर्वां कनिक्रदत् पतयटूध्व॑सानुः | अ्रचित्तं ब्रह्मं जजषुर्यवांनः प्र मित्रे धाम वश्णे गृणन्तः स्रा घेनवौ मामतेयमव॑न्ती ्ब्रह्यप्रिय॑ पीपयन् त्सस्मिन्रध॑न् । पित्वो भित्तेत वयुनानि विद्रा नासाविवांसचरदितिमुरुष्येत् & ्रावां मित्रावरुणा हन्यज॑ष्टिं नमसा देवाववसा ववृत्याम् । ्रस्माकं ब्रह्म पृतनासु सद्या म्रस्माकं वृष्टिर्दिव्या स॑पारा ७
[४५५५५.616)481.010] 206 121
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(१५५३) त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-४) चतुर््रूचस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । मित्रावरुणौ देवते । त्रिष्टुप् छन्दः
यजामहे वां महः सजोषां हव्येभिंमिंत्रावरुणा नमोभिः । घुतेघंतस्त्र रध यद् वामस्मे ग्र॑घ्वर्यवो न धीतिपिर्भर॑न्ति १ प्रस्त॑तिर्वां घाम न प्रयुक्ति रयांमि मित्रावरुणा सुवृक्तिः । ग्रनक्ति यद् वां विदथेषु होतां सुप्र वां सूरिवृंषणाविय॑त्तन् र पीपाय घेनरदि तित्ऋृताय॒ जनाय मित्रावरुणा हविर्दे । हिनोति यद् वां विदथ सपर्यन् त्स रातहव्यो मान॑षो न होतां ३ उत वां वित्त मद्यास्वन्धो गाव आ्आर्पश्च पीपयन्त देवीः । उतो नो ग्रस्य पूर्व्यः पतिर्दन् वीतं पातं पयस उस्ियांयाः ४
(१८४) चतुष्पच्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । विष्णुर्देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
विष्णोर्न कं वीर्यांणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अ्रस्कभायदत्तरं सधस्थं विचक्रमारस्तरेधघोरुगायः १ प्र तद् विष्णुः स्तवते वीर्यैण मृगो न भीमः कचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिष विक्रम॑रे ष्वधि्लियन्ति भुव॑नानि विश्वा २ प्र विष्ण॑वे शृषमेतु मन्म॑ गिरितित उरुगायाय वृष्ण । य इदं दीर्घ प्रय॑तं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित् पदेभिः ३ यस्य॒ त्री पूर्णा मधैना पदा न्यत्तीयमाणा स्वधया मद॑न्ति । य ड त्रिधातुं पृथिवीमुत द्या मेकौ दाधार भुव॑नानि विश्वां ४ तद॑स्य प्रियमभि पाथो स्रश्यां नरो यत्र॑ देवयवो मद॑न्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्या विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ता वां वास्तरन्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा ्यासंः। ग्त्राह तदुरुगायस्य वृष्ण॑ः परमं पदमव भाति भूरिं &
(१८८) पञ्चपच्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम्
[४५५५५.616)481.010] 206 122
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । (१-३)
प्रथमतृचस्येन्द्राविष्ण् (४-६) द्वितीयतृचस्य च विष्णर्देवताः । जगती छन्दः प्र वः पान्तमन्धसो धियायते महे शूराय विष्ण॑वे चार्चत । या सानुनि पवव॑तानामदाभ्या महस्तस्थतुरर्वतेव साधुनां १ त्वेषमित्था समरणं शिमीवतो रिन्द्राविष्यु सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित् कृशानोरस्तरसनाम॑रुष्यथः २ ता ई वर्धन्ति मद्य॑स्य पौंस्यं नि मातरा नयति रेत॑से भुजे । दधाति पुत्रोऽवरं पर पितु र्नाम तृतीयमधि रोचने दिवः ३ तत्तदि तदिद॑स्य पौँस्य॑ गृणीमसी नस्यं त्रात॒र॑वृकस्य॑ मीव््हषः । यः पार्थिवानि त्रिभिरिद् विगांमभिः रुरु क्रमिष्टोरुगायाय जीवस ४ दर इदस्य क्रमे स्वर्टृशो ऽयिख्याय मर्त्यो भुररयति । त॒तीयमस्य नकिरा दधर्षति वर्य॑श्चन पतयन्तः पतत्रिणः चतर्भिः साकं न॑व॒तिं च नाम॑भिश्च॒क्रं न वृत्तं व्यतीँरवीविपत् । बृहच्छरीरो विमिमान ऋक्व॑भिः र्युवाक॑मारः प्रत्यैत्याहवम् &
(१८६) षट्पन्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-५५) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । विष्रुर्देवता । जगती छन्दः
भव मित्रो न शेव्यो घृतासुति विभूतद्युम्न एवया उ सप्रथाः । अघा ते विष्णो विद्षां चिदर्ध्यः स्तोमो यज्ञश्च राध्यो हविष्प॑ता ९ यः पूर्व्याय वेधसे नवीयसे सुमजांनये विष्ण॑वे ददाशति । यो जातम॑स्य महतो महि ब्रवत् सेद् श्रवौभिर्यज्य॑ चिद्भ्य॑सत् २ तमु स्तोतारः पुर्व्य यथां विद ऋतस्य गर्भं जनुषां पिपर्तन । ्रास्य॑ जानन्तौ नाम॑ चिद् विवक्तन म॒हस्तै विष्णो सुम॒तिं भ॑जामहे ३ तम॑स्य राजा वरूण॒स्तमश्चिना क्रत॑ सचन्त मारुतस्य वेधसः । दाधार दक्त॑म॒त्तममंहविंद व्रजं च विष्णः सखिवाँ अरपोते ४ स्रा यो विवाय॑ सचथाय देव्य इन्द्राय विष्णः सुकृतै सुकृत्तरः । वेधा स्र॑जिन्वत् त्रिषधस्थ ्रर्य मृतस्य भागे यज॑मान॒माभ॑जत् ‰ द्वाविंशोऽनुवाकः २२ सू० १९७ -श६४
[४५५५५.616)481.010] 206 123
|. ॐ (> १॥ म्रडल ९
(१७) सप्तपञ्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अरश्चिनौ देवते । (१-४] प्रथमादिचतुक्ऋरचां जगती (-६) पञ्चमषष्ठयोश्च व्रिष्टुप् छन्दसी अ्रबोध्यभिज्मं उदैति सूर्यो व्युश्षाश्चन्द्रा मह्यावो ग्र्चिषा । स्राय॑त्तातामश्चिना यात॑वे रथं प्रासावीद् देवः स॑विता जगत् पृथ॑क् १ यद् युञ्जाथे वृषणमश्िना रथ॑ घृतेन नो सधना तत्रम चतम् । रस्माकं ब्रह्म पृत॑नासु जिन्वतं वयं धना शूर॑साता भजेमहि र म्र्वाङ् त्रिचक्रो म॑घुवाहनो रथो जीराश्वो अश्विनोर्यातु सुष्ट॑तः । त्रिवन्धुरो मघवां विश्वसौभगः शं न आर व॑न्द् द्विपदे चतुष्पदे ३ रान ऊज बहतमश्चिना युवं मधुमत्या नः कश॑या मिमित्तम् । प्रायुस्तारिष्टं नी रपांसि मृ्ततं सेध॑तं द्रेषौ भव॑तं सचाभुवा ४ युवं ह गर्भं जग॑तीषु धत्थो युवं विश्चैषु भुव॑नेष्वतः । युवमग्निं च॑ वृषणावपश्च वनस्पतींरश्चिनावेर॑येथाम् युवं ह॑ स्थो भिषज। भेषजभि रथौ ह स्थो रथ्या३ं राथ्यैभिः । सरथो ह लत्रमधिं घत्थ उग्रा यो वां हविष्मान् मन॑सा ददाश & तृतीयोऽध्यायः ३ व० १-२६
(१५८८) ग्रष्टपञ्चाशदुत्तरशततमं सूक्तम् (१-६) षड़चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अरश्चिनौ देवते । (१-५५) प्रयमादिपच्चर्चां व्रष्टुप् (६) षष्ठयाश्चानुष्टुप् छन्दसी वसरं रुद्रा परुमन्त वृधन्तं दशस्यतं नो वृषणावभिष्टौ । दस्रं ह यद् रेकं ओ्रौचथ्यो वां प्रयत् सस्राथे ्रकवाभिरूती १ को वां दाशत् सुमतये चिदस्य वसू यद् धेथे नम॑सा पदे गौः । जिगृतमस्मे रेवतीः पुर॑धीः कामप्रेरव मन॑सा चर॑न्ता २ युक्तो ह॒ यद् वां तौग्ययाय॑ पेरु विं मध्ये स्रण॑सो धायि पजः। उप॑ वामव॑ः शरणं ग॑मेयं शरो नाज्म॑ पतय॑द्धिरेवैः ३ उप॑स्तुतिरोचथ्यम॑रुष्ये न्मा मापिमे प॑त॒त्रिणी वि दुग्धाम् | मा मामेधो दशतयश्चितो धाक प्र यद् वां बद्धस्तमनि खादति ्ताम् ४ न मां गरन् नद्यौ मातृतमा दासा यदीं स॒संमब्धमवारधः । शिरो यद॑स्य त्रेतनो वितत्तत् स्वयं दास उरो ्रंसावपिं ग्ध ^
[४५५५५.616)481.010] 206 124
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
दीघंतमा मामतेयो ज॑जुर्वान् दशमे युगे । स्रपामर्थं यतीनां ब्रह्मा भवति सारथिः &
(१५६) एकोनषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । द्यावापृथिव्यौ देवते । जगती छन्दः प्र द्यावां यज्ञैः पथिवी ऋतावृधां मही स्तुषे विदर्थषु प्रचेतसा । देवेभिर्ये देवरप॑त्रे स॒टंस॑से त्या धिया वार्याणि प्रभूषतः १ उत म॑न्ये पितुरद्रुहो मनौ मातर्महि स्वत॑वस्तद्धवीमभिः । सरेत॑सा पितरा भूम॑ चक्रतु रुरु प्रजायां ्रमृतं वरीमभिः २ ते सूनवः स्वप॑सः सुदंस॑सो मही ज॑ज्ुर्मातरां पूर्वचित्तये । स्थातश्च सत्यं जग॑तश्च घ्म॑णि पत्रस्य पाथः प॒दमद्व॑याविनः ३ ते मायिनौ ममिरे सप्रचैतसो जामी सयोनी मिथुना समोकसा । नव्य॑नव्यं तन्तमा त॑न्वते दिवि समुद्रे ज्रन्तः क॒वय॑ः सुदीतय॑ः ४ तद् राधो स्रद्य स॑वितर्वरैरयं वयं देवस्य प्रसवे म॑नामहे । ्रस्मम्य॑ द्यावाप्रथिवी स॒चेत॒ना रयिं घ॑त्तं वस॑मन्तं शतग्विनम्
(१६०) षष्टचुत्तरशततमं सूक्तम् (१-) पञ्चर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । द्यावापृथिव्यौ देवते । जगती छन्दः ते हि द्यावापृथिवी विश्वरश॑भुव रतावरी रज॑सो धारयत्कवी । स॒जन्म॑नी धिषणे स्नन्तरीयते देवो देवी धम॑णा सूर्यः शुचिः १ उरुव्यच॑सा महिनी असश्चता पिता माता च भुव॑नानि रक्ततः । सुघृष्ट॑मे वपुष्ये न रोद॑सी पिता यत् सीम॒भि रूपैरवासयत् २ स वद्धिः पुत्रः पित्रोः पवित्र॑वान् पुनाति धीरो भव॑नानि माययां । धेनुं च पशि वृषभं सुरेत॑सं विश्वाहा शक्रं पयो ्रस्य दुक्षत ३ स्रयं देवानांमपसांमपस्तमो यो जजान रोद॑सी विश्वश॑भुवा । वि यो ममे रज॑सी सुक्रतूयया ऽजरेयि स्कम्भनेभिः समानूचे ४ ते नौ गृणाने म॑हिनी महि श्रव॑ः कतर द्यावाप्रथिवी धासथो बृहत् । येनाभि कृष्टीस्ततनाम विश्वह। पनाय्यमोजो अस्मे समिन्वतम् ‰
[४५५५५५.616)481.010] 206 125
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
(१६१९) एकषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१४) चतुर्दशर्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । ऋभवो देवताः ।
(१-१२३) प्रथमादित्रयोद शर्चां जगती (१४) चतुर्दश्याश्च त्रिष्टुप् छन्दसी किम् श्रष्ठुः किं यविष्ठो न श्राज॑गन् किमीयते टत्यंश कद् यद्चिम। न निन्दिम चमसं यो म॑हाकलो ऽग्र भ्रात्रं इद् भूतिमूदिम ९ एक चमसं चतरः कृणोतन तद् वौ देवा ्रब्रवन् तद् व ्राग॑मम् | सौध॑न्वना यद्येवा करिष्यथ साकं देवेर्यक्ञियांसो भविष्यथ २ ्रमिं दूतं प्रति यदब्रवीतनाश्वः कर्त्वो रथ॑ उतेह कत्व॑ः । घनः कत्वां युवशा कर्त्वा द्रा तानि भ्रातरन वः कृत्व्येमसि ३ चकृवांस ऋभवस्तदपृच्छत क्वेदभद् यः स्यदूतो न म्राजगन् | यदावाख्यच्चमसाञ्चतरः कृता नादित् त्वष्टा म्रास्वन्तन्यीनजे ४ हन मिनो इति त्वष्टा यदब्रवी चमसं ये दै वपानमर्निन्दिषः स्रन्या नामानि कृणवते स॒ते सचां स्नन्येरैनान् कन्यां नाम॑पि स्परत् इन्द्रो ठर युय॒जे श्रश्चिना रथं बृहस्पतिर्विश्वरूपामुपांजत । त्भूर्विंभ्वा वाजौ देवां स्र॑गच्छत् स्वप॑सो यज्ञियं भागमैतन ६ निश्चर्मणो गाम॑रिणीत धीतिभिः र्यां जर॑न्ता युवशा ताकृणोतन । सौधन्वना ग्रश्चादश्चमतत्तत युक्त्वा रथ॒मुप॑ देवां स्यातन ७ इदम॑ट्कं पिवबृतेत्य॑ब्रवीतने दं वां घा पिबता मुञ्जनेजनम् । सौध॑न्वना यदि तत्रैव हयय॑थ त॒तीयै घा सव॑ने मादयाध्वे ८ ्रापो भू्िं्टठा इत्येकौ अ्रब्रवी टम्निर्भूयिंष्ठ इत्यन्यो ्र॑ब्रवीत् । वधर्यन्तीं बहभ्यः प्रको अब्रवी दूता वद॑न्तश्चमसां स्र॑पिंशत € श्रोणामेक उदकं गामवांजति मांसमेकः पिंशति सूनयारभतम् । म्रा निप्चः शकृदेको श्रपाभरत् किं स्वित् पत्रेभ्यः पितरा उपांवतुः १० उद्रत्स्व॑स्मा स्रकृणोतना तृणं निवत्स्वपः स्वपस्यया नरः । प्रगोद्यस्य यदस॑स्तना गृहे तदद्येदमुभवो नान गच्छथ १९१ संमील्य यद् भुव॑ना पर्यसर्पत क्व॑ स्वित् तात्या पितरा व अ्रासतः । स्रशपत यः करस्नं व श्राद्दे यः प्राब्रवीत् प्रो तस्मां स्रब्रवीतन ९२ सुषुप्वांसं ऋभवस्तद पृच्छता गोह्य क इदं नौ ्रबरूबृधत् । शयान बस्तो बौधयितार॑मब्रवीत् संवत्सर इदमद्या व्य॑ख्यत ९३
[४५५५५.616)481.010] 206 126
रक् वेद
दिवा यान्ति मरुतो भूम्याभिः रयं वातो ्न्तरित्तेण याति । ्रद्धियांति वरुणः समुद्रे र्यष्मां इच्छन्तः शवसो नपातः ९४
(१६२) द्विषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम्
[1२1 ९0२]
(१-२२) द्राविंशत्युचस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अ्रश्चो देवता । (१-२, ४-, ७-२२) प्रथमाद्वितीययो्तुर्थीपञ्चम्योस्सप्तम्यादिषोडश्चांच्च त्रिष्टुप्
(३, ६) तृतीयाषष्ठचयोश्च जगती छन्दसी मानोमित्रो वरूणो ्र्यमायुरिन्दर ऋभु्ता मरुतः परिं ख्यन् । यद् वाजिनो देवजातस्य सपः प्रवत््यामो विदथ वीर्याणि १ यतिरणिंजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मखतो नय॑न्ति । सुप्राङजो मेम्य॑द् विश्वरूप इन्द्रापृष्णोः प्रियमप्येति पाथ॑ः २ एष च्छाग॑ः प॒रो ग्रश्च॑न वाजिनां पृष्णो भागो नीयते विधदेव्यः । ्रभिप्रियं यत् प॑रोव्ठाशमव॑ता त्वष्टेदैनं सौश्रवसाय जिन्वति ३ यद्धविष्यमृतुशो दैवयानं त्रि्मानिषाः पर्यश्चं नय॑न्ति । स्रत्रां पृष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदय॑त्रजः ४ ठोतांघ्वर्यराव॑या स्रिमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सविंप्रः। तेन यज्ञेन स्व॑रंकृतेन् स्विष्टेन वत्तणा रा पंणध्वम् यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये ग्रश्वयूपाय तत्त॑ति । ये चाव॑ते पच॑नं संभर॑ न्त्य॒तो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ६ उप॒ प्रागात् सुमन्मैऽधायि मन्म॑ देवानामाशा उप॑ वीतपृष्ठः । ्न्वैनं विप्रा ऋष॑यो मदन्ति देवानां पृष्टे च॑कृमा सुबन्ध॑म् ७ यद् वाजिनो दाम॑ संदानमव॑तो या शीर्षरायां रशना रजरस्य । यद् वां घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वां ता ते ्रपिं देवेष्वस्तु ८ यदश्च॑स्य क्रविषो मिका यद् वा स्वरौ स्वधितौ रिप्रमस्तिं। यद्धस्तयोः शपितर्यत्रखेषु सर्वां ता ते ्रपिं देवेष्वस्तु € यदू व॑ध्यमुटर॑स्यापवाति य ग्रामस्य॑ क्रविषो गन्धो अ्रस्तिं। सुकरता तच्छमितारः कृरवन्त् त मेघं शृतपाकं पचन्तु १० यत् ते गात्रादगिनां पच्यमाना टभि शलं निह॑तस्यावधाव॑ति । मा तद् भूम्यामा श्रिषन्मा तृषु देवेभ्यस्तदुशब्यौ रातमस्तु १९१ ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहः स॑रभिर्निहरितिं ।
[४५५५५५.616)481.010]
206 127
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
ये चाव॑तो मांसभित्तामुपासंत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु १२ यन्न च्त॑णं मांस्पच॑न्या उखाया या पात्राणि यृष्ण स्रासेच॑नानि । ऊष्मरयांपिधानां चरूणा मङ्गा: सूनाः परि मूषन्त्यश्च॑म् ९३ निक्रम॑णं निषद॑नं विवर्तनं यच्च पडबीशमव॑तः ।
यच्च॑ पपौ यच्च॑ घासिं जघास सर्वाताते अ्रपिं देवेष्वस्तु ४ मा त्वायिध्व॑नयीद् धघूमग॑न्धिःर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जधिः। इष्टं वीतमभिगृर्तं वर्षट्कृतं तं देवासः प्रतिं गृभ्णन्त्यश्वम् १५ यदश्वाय वासं उपस्तरण न्त्य॑घीवासं या हिर॑रयान्यस्पे । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यांमयन्ति ९१६
यत् ते सादे मह॑सा शकरतस्य पाष्ण्यां वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अ्रध्वरेषु सर्वा ताते ब्रह्मणा सूदयामि १७ चत॑स्तरिंशद् वाजिनौ देवब॑न्धो र्वङ्क्रीस्ध॑स्य स्वधितिः समेति । ग्रच्छिद्रा गात्रं वय॒नां कृणोत परुष्परुरनघष्या वि शंस्त॒ श्प एकस्त्वष्टरश्चस्या विशस्ता द्रा यन्तारा भवतस्तथ ्रृतः ।
याते गात्राणामृतुथा कृणोपि ताता पिरडानां प्र ज॑होम्यग्रौ ९६ मा त्वां तपत् प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधिंतिस्तन्वश म्रा तिष्ठिपत् ते । मा तै गृधुरविशस्तातिहाय॑ छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः २० न वा उ एतन्ध्रियसे न रिष्यसि देवां इदैषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते य॒ज्ञा पृष॑ती ग्रभूता मुपांस्थाद् वाजी धुरि रासभस्य २९१ स॒गव्य॑ नो वाजी स्व्यं पुंसः पुत्रां उत विश्चापुषं रयिम् । अ्रनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु त्रं नो अ्रश्चौ वनतां हविष्मान् २२
(१६३) त्रिषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१२) त्रयोद शर्चस्यास्य सूक्तस्योचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । अश्चो देवता । त्रिष्टुप् छन्दः
यद क्रन्दः प्रथमं जाय॑मान उद्यन् त्स॑मुद्रादत वा पुरीषात् ।
श्येनस्य॑ पन्ता ह॑रिणस्य॑ बाहू उपस्तत्यं महि जातं तै अर्वन् ९
यमेनं दत्तं त्रित एनमायुनः गिन् एणं प्रथमो अ्रध्यतिष्ठत् ।
गन्धर्वो सरस्य रशनामगृभ्णात् सूरादश्चं वसवो निर॑तष्ट २
ग्रसिं यमो अ्रस्यादित्यो र्वं तरसि त्रितो गह्यन व्रतेन ।
[४५५५५.616)481.010] 206 128
ऋक् वेद्
सरसि सोमेन समया विपृक्त ्राहस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ३ त्रीणि त ग्राहर्दिवि बन्धनानि त्रीरयप्स॒ त्रीरायन्तः स॑मुदरे । उतेव मे वशणश्छन्त्सयर्वन् यत्र त श्राहः प॑रमं जनित्रम् ४ इमा तै वाजित्रवमार्जनानीः मा शफानां सनितुर्निधाना । ्व्रांते भद्रा रशना अ्र॑पश्य मृतस्य या अ्र॑भिरत्तन्ति गोपाः ५ ्रात्मान॑ ते मन॑साराद॑जानाः समवो दिवा पतय॑न्तं पतङ्गम् । शिरो अ्रपश्यं पथिभिः सुगेभिं ररेणधिर्जह॑मानं पतत्रि ६
स्त्रं ते रूपमत्तमम॑पश्यं जिगीषमारमिष स्रा पदे गोः ।
यदा ते मर्तो रन भोगमानःव्ठादिद् ग्रसिष्ठ ओ्रोषध्रीरजीगः ७ स्न त्वा रथो अ्रनु मर्यो अर्व नु गावोऽनु भग॑ः कनीनाम् । सनन व्रातासस्तव सुख्यमीयु रन देवा म॑मिरे वीरयते फ हिर॑रयश्ृद्खो ऽयो अरस्य पादा मनौजवा अ्रव॑र इन्द्र॑ रासीत् । देवा इद॑स्य हविरद्यमायन् यो अर्व॑न्तं प्रथमो स्रध्यतिंष्ठत् € ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो रत्याः । हंसा ईव श्रणिशो य॑तन्ते यदाच्विंषुर्दिव्यमज्ममश्चांः १०
तव शरीरं पतयिष्एवंर्व॑न् तवं चित्तं वात॑ इव् ध्रजीमान् ।
तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रा र॑रयेषु जर्भुराणा चरन्ति ११
उप प्रागाच्छसनं वाज्यवां देवद्रीचा मन॑सा दीध्यानः ।
स्रजः प॒रो नीयते नाभिरस्या न पश्चात् कवयो यन्तिरेभाः १२ उप प्रागात् परमं यत् सधस्थ मर्वां स्रच्छ॑ पितर मातरं च । ग्र्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या रथा शास्ते दाशुषे वार्याणि १३
(१६४) चतुःषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम्
[1२1 ९0२]
(१-२) द्विपञ्चाशद्चस्यास्य सूक्तस्यौचथ्यो दीर्घतमा ऋषिः । (१-४१) प्रथमाद्येकचत्वारिंशदृचां विश्च देवाः (४२) द्विचत्वारिंश्याः पूर्वार्धस्य वाक् उत्तरार्धस्य चापः (४३) त्रिचत्वारिंश्याः पृवांर्घस्य शकध्रूमः उत्तरार्धस्य च सोमः (४४) चतु्त्वारिंश्याः केशिनः (स्रः सूर्यो वायुश्च) (४) पञ्चचत्वारिंश्या वाक् (४६-४७) षट्चत्वारिंशीसप्तचत्वारिंश्योः सूर्यः (४८) अ्रष्टचत्वारिंश्याः संवत्सरकालचक्रम् (४६) एकोनपञ्चाश्याः सरस्वती (०) पच्चाश्याः साध्याः । (१९) एकपच्चाश्याः सूर्यः प्ज॑न्याग्री वा (२) द्विपञ्चाश्याश्च सरस्वान् सूयो वा
[४५५५५.616)481.010]
206 129
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
देवताः । (१-१९१, १३-१९४, १६-२२, ₹४-रे८, २०-३६, ३७-४०, ४२-८०, २] प्रथमाद्येकाद श्चा त्रयोद शीचतर्दश्योः षोडश्यादिसप्तानां चतुर्विंश्यादिपञ्चानां त्रिंश्यादिषरणां सप्तत्रिंश्यादिचतसृणां त्रिचत्वारिश्याद्यष्टानां द्विपञ्चाश्याश्च त्रिष्टुप्
(१२, १५, २३, २६, ३६, ४९१।
द्राद शीपञ्चद जीत्रयोविंख्येकोनत्रिंशीषरित्रंश्येक चत्वारिं्ीनां जगती (
२]
द्विचत्वारिंख्याः प्रस्तारपङ्किः (९) एकपञ्चाश्याश्चानएटप छन्दांसि
ग्रस्य वामस्य पलितस्य होत स्तस्य भ्रातां मध्यमो ग्रस्त्यश्न॑ः । तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो रस्या त्रांपश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम् १
सप्र य॑ञ्जन्ति रथमेकचक्र मेको श्रश्चौ वहति सप्रनांमा ।
त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्चा भुवनाधि तस्थुः २
इमं रथमधि ये सप्र तस्थः सप्रचक्रं सप्र वंहन्त्यश्चाः ।
सप्र स्वसारो अभिसं न॑वन्ते यत्र गवां निहिता सप्र नाम॑ ३
को ददर प्रथमं जायमान मस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति ।
भम्या अ्रसुरसु गात्मा क्वं स्वित् को विद्रांसमपं गात् प्रष्टमेतत् ४ पाकः प्च्छामि मनसाविजानन देवानामेना निहिता पदानि । व॒त्से बष्कयेऽधि सप्र तन्तून् वि त्लिरे कवय ओ्रोतवा उ अ्रचिंकित्वाच्चिकितष॑श्चिदत्र॑ कवीन् पंच्छामि विद्यने न विद्वान् । वि यस्तस्तम्भ षक्ठिमा रां स्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम् & इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदा स्य वामस्य निहितं पदं वेः ।
शीर्ष्णः तीरं दहते गावौ सरस्य वविं वसाना उदकं पदापुः ७ माता पितरमृत ्रा ब॑भाज धीत्यग्रे मन॑सा संहि जग्मे।
सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नम॑स्वन्त॒ इद॑पवाकमींयुः ८
युक्ता मातासीद धरि दक्षिणाया ग्रतिष्ठद् गर्भो वृजनीष्वन्तः । ्रमीमेद् वत्सो प्रन गाम॑पश्यद् विश्वरूप्यं त्रिषु योज॑नेषु € तिस्रो मातृस्त्रीन पितृन् बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव॑ ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो श्रमष्य॑ पृष्ठे विश्वविदं वाचमविंश्वमिन्वाम् १० द्राद॑शारं नहि तजरांय ववर्त चक्रं परि द्यामृतस्य॑ ।
स्रा पुत्रा रगे मिथ॒नासो स्रत्र सप्र शतानिं विंशतिश्च तस्थुः ९९१ पञ्चपादं पितरं द्रादशाकृतिं दिव आहः परे स्र पुरीषिणम् । ग्रथेमे अन्य उर्परे विचत्तणं सप्तचक्रे षव्र आआहरर्पितम् ९२
[४५५५५.616)481.010]
206 130
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
पञ्चरि चक्रे परिवर्तमाने तस्मित्रा तस्थुर्भुवनानि विश्वां ।
तस्य नात्त॑स्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः १३
सनैमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दशं युक्ता व॑हन्ति ।
सूर्यस्य चन्त रज॑सैत्यावंतं तस्मिन्नार्पिता भुव॑नानि विश्वां श्य साकंजानां सप्रथ॑माहरेकजं षक्ठिद् यमा ऋष॑यो देव॒जा इतिं । तेषामिष्टानि विहितानि धामशः स्थात्रे रजन्ते विकृतानि रूपशः ९५ स्त्रिय॑ः सतीस्तां उ मे पंस ग्रहः पश्य॑द च्तरावात्र वि चैतद्न्धः । कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता जिनात् स पितुष्पितासत् १६ स्रवः परै पर एनावरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात् ।
सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात् क्व॑ स्वित् सूते नहि युथ अ्रन्तः १७ स्रवः परै पितरं यो ग्र॑स्या नुवेद॑ पर एनावरेण । `
कवीयमानः क इह प्र वौचद् देवं मनः कृतो अ्रधि प्रजातम् श्छ
ये अरवञ्चिस्तांउ पराच ग्राह र्ये पराञ्चस्ताँ ड अ्रवचि आ्राहः।
इन्द्र या चक्रथुः सोम् तानि धुरा न युक्ता रज॑सो वहन्ति १€
द्रा सपर्ण सयजा सखाया समानं वृत्तं परि षस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्र त्यन॑श्नचन्यो अ्रभि चाकशीति २०
यत्रां सपर्ण श्रमृत॑स्य भागमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति ।
इनो विश्वस्य भुव॑नस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश २१ यस्मिन् वृत्ते मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते स॒व॑ते चाधि विश्च । तस्येदाहः पिप्पलं स्वाद्रगरे तस्नो्च॑शद्यः पितरं न वेद॑ २२
यद् गाय॒त्रे धिं गायत्रमाहितं त्रष्ट॑भाद् वा] त्रष्टभं निरत॑न्तत ।
यद् वा जगजगत्याहितं पदं य इत् तद् विदुस्ते ्रमृतत्वमानशः २३ गाय॒त्रेण प्रतिं मिमीते स्र्क मर्कण साम् ब्रष्ट॑भन वाकम् ।
वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदा ऽ्तरैण मिमते सप्त वाणीः र जग॑ता सिन्धुं दिव्य॑स्तभायद् रथन्तरे सूर्यं पर्यपश्यत् ।
गायत्रस्य समिधस्तिस्र ग्रह स्ततो मह्वा प्र रिरिचे महित्वा २५ उप॑ ह्ये सुदुघां घनुमेतां स॒हस्त गोधुगत दौहदेनाम् ।
्रष्ठं सवं सविता साविष्रो ऽभींद्धो घर्मस्तद् षु प्र वचम् २६ हिङ्करवती व॑सुपती वसनां वत्समिच्छन्ती मन॑साभ्यागात् । दुहामश्चिभ्यां पयो च्रघ्रचेयं सा व॑र्धतां महते सौभगाय २७
[४५५५५५.616)481.010] 206 131
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल ९
गौरमीमेदन वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ ।
सृक्वाणं घर्ममभि वांवणाना मिमाति मायुं पय॑ते पयोभिः रण
म्रयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता सिम।ति मायुं ध्वसनावधि श्रिता । सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्य॑ विद्य॒द भव॑न्ती प्रतिं वव्रिमौहत २६ ्रनच्छये तुरगात् जीव मेज॑द् ध्रवं मध्य ग्रा पस्त्यानाम् ।
जीवो मृतस्य॑ चरति स्वधापि रम॑र्त्यो मर्त्यना सयोनिः ३०
्रप॑श्यं गोपामनिपद्यमानमा च परां च पथिभिश्चरन्तम् ।
स सध्रीचीः स विषुची्वसान ग्रा वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ३१ यईचकारन सो ग्नस्य वेद् य ई ददर्खं हिरुगिन तस्मात् ।
स मातुर्योना परिवीतो च्रन्त ्ब॑हप्रजा निरतऋतिमा विवेश इर
द्यम पिता ज॑निता नाभिरत्र बन्धुर्मे माता पथिवी म॒हीयम् । उत्तानयोश्चम्वोरर्योनिरन्तः रत्र पिता द॑हितुगर्भमाधांत् ३३
पृच्छामि त्वा परमन्तं प्रथिव्याः पृच्छामि यत्र भुव॑नस्य नाभिः । पृच्छामि त्वा वृष्णो ग्रश्च॑स्य रेत॑ः पृच्छामि वाचः प॑रमं व्यम ३४ इयं वेदिः परौ मन्तः पृथिव्या श्रयं य॒ज्ञो भुव॑नस्य नाभिः ।
्रयं सोमो वृष्णो म्रश्चस्य रेतौ ब्रह्मायं वाचः प॑रमं व्योम ३ सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि ।
ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विशतः ३६ न वि जानामि यदिवेदमस्मि निरयः संन॑द्धो मन॑सा चरामि ।
यदा माग॑न् प्रथमजा तऋ्ृतस्या दिद् वाचो ग्रश्नवे भागमस्याः ३७ अ्रपाङ् प्राडेति स्वघयां गृभीतो ऽमर्त्यो मर्त्य॑ना सयोनिः ।
ता शश्वन्ता विषूचीनां वियन्ता न्यश्न्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम् रेप तचो अक्त परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्व॑ निषेदुः ।
यस्त वेद किमृचा करिष्यति य इत् तद् विदस्त इमे समासते ३€ सूयवसाद् भग॑वती हि भूया श्रथ वयं भग॑वन्तः स्याम ।
स्रद्धि तृण॑मघ्रचे विश्वदानीं पिब॑ शद्धमुदकमाचर॑न्ती ४० गौरीर्मिमाय सलिलानि तज्तत्येकपदी द्विपदी सा चतंष्पदी । ग्रष्टापदी नवपदी बभवषी सहस्रां त्तरा परमे व्योमन् ४१
तस्याः समुद्रा अधि वि त॑रन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश्चत॑स्रः ।
तत॑ः त्रत्य॒त्तरं तद् विश्वमुप जीवति ४२
[४५५५५५.616)081.010] 206 132
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवतां पर एनावरेण । उत्तारं प्रडिनमपचन्त वीरा स्तानि धममांणि प्रथमान्यासन् ४३ त्रय॑ः केशिनं त॒था वि चत्तते संवत्सरे व॑पत॒ एकं एषाम् । विश्वमेको अभि च॑ष्टे शचीभिः घाजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ४४ चत्वारि वाक् परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गृहा त्रीणि निहिता ने्खयन्ति तुरीय॑ वाचो म॑नुष्यां वदन्ति ४ इन्द्र॑ मित्रं वश्णमभिमांह रथो दिव्यः स संपर्णो गरुत्मान् । एकं सद् विप्रां बहधा व॑द न्त्ययिं य॒मं मांतरिश्वानमाहः ४६ कृष्णं नियानं हर॑यः सपर्णा अरपो वसाना दिवमत्प॑तन्ति । त म्राववृत्रन् त्सदनादृतस्या दिद् घृतेन परथिवी व्यद्यते ४७ द्रादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत । तस्मिन् त्साकं त्रिंशता न शङ्कवौ ऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः ४८ यस्ते स्तन॑ः शयो यो मयोभ् र्येन विश्चा पुष्यसि वार्याणि । यो रधा वसविद् यः सदत्रः सरस्वति तपिह धातवे कः ४६ य॒ज्ञेन यज्ञमयजन्त देवा स्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्तिं देवाः ‰० समानमेतद॑दक मुञ्चेत्यव् चाह॑भिः । भूमिं पर्जन्या जिन्व॑न्ति दिवं जिन्वन्त्यग्रय॑ः ५१ दिव्यं सपण वायसं बृहन्त मपां गर्भं दर्शतमोषधीनाम् । म्रभीपतो वृष्टिभिंस्तर्पय॑न्तं सर॑स्वन्तमव॑से जोहवीमि ५२
॥ त्रयोविंशोऽनुवाकः २३ सू° १६-१.७६
(१६) पञ्चषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१५) पञ्चदशर्चस्यास्य सूक्तस्य (१-२, ४, ६, ८, १०-१२) प्रथमाद्वितीययोत्रचोश्चतर्थीषष्ठयष्टमीनां द शम्यादितुचस्यास्य चेन्द्रः (३, ५, ७, €) तृतीयापञ्चमीसप्तमीनवमीनां मरुतः (१३-१) त्रयोदश्यादितचस्य च मेत्रावरुणिरगस्त्य ऋषयः । मरुत्वानिन्द्र देवता । त्रिष्टुप् छन्दः कयां शभा सवयसः सनीव्ठाः समान्या मरुतः सं मिंपित्त कयां म॒ती कत एतास एते ऽ्च॑न्ति शष्पं वृषणो वसूया ९ कस्य ब्रह्माणि जजष्य॑वान्ः को अ्रघ्वरे म॒रुत॒ ्राववतं।
[४५५५५५.616)481.010] 206 133
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
श्येनां इव धज॑तो अन्तरित्ते केन महा मन॑सा रीरमाम २ कृतस्त्वमिन्द्र माहिनः स तैको यासि सत्पते किं त॑ इत्या । सं पृच्छसे समराणः शभाने र्वचेस्तचौ ठरिवो यत् ते ज्रस्मे ३ ब्रह्माणि मे मतयः शं सुतासः शष्मं दयर्तिं प्रभृतो मे ग्रद्विः। म्रा शांसते प्रतिं हर्यन्त्युक्थे मा हरी वहतस्ता नो रच्छं ४ अरतौ व॒यम॑न्तमेभिंर्यजानाः स्व्तत्रेभिस्तन्वईः शाम्भ॑मानाः । महोभिरेताँ उप॑ युज्महे न्वि न्द्रं स्वधामनु हि नौ बभूथ क्व स्या वौ मरुतः स्वधासीद् यन्मामेकं समध॑त्ताहिहत्यै । स्रहं ह्यश््रस्तविषस्तविष्पान् विश्व॑स्य शत्रोरनमं वधस्नैः ६ भूरिं चकर्थ युज्य॑भिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौँस्य॑भिः ।
भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठ न्द्र कत्वां मरुतो यद् वलाम ७ वधीं वृत्रं म॑रुत इन्रियेण स्वेन भामेन तविषो ब॑भूवान् । ्रहमेता मन॑वे विशशश्चन्द्राः सुगा स्रपश्चकर वज्जबाहः ८ अ्रन॑त्तमा त मघवच्रकिर्नु न त्वावाँ अ्रस्ति देवता विदानः ।
न जाय॑मानो नख॑ते न जातो यानि करिष्या कहि प्रवृद्ध € एकस्य चिते विभ्वश्स्त्वोजो या नु द॑धृष्वान् कृरवे मनीषा । ग्रहं ह्यो म॑रुतो विदानो यानि च्यवमिन्द्र इदीश एषाम् १० अ्रम॑न्दन्मा मरुतः स्तोमो ग्रत्र यन्य नरः श्रुत्यं ब्रह्म॑ चक्र । इन्द्राय वृष्णे सुम॑खाय मद्यं सख्ये सखायस्तन्वै तनूभिः ११ एवेदेते प्रतिं मा रोच॑माना अनद्यः श्रव एषो दधानाः । संचच्त्यां मरुतश्चन्द्रव्॑णा अ्रच्छांन्त मे छदयाथा च नूनम् ९२ को न्वत्र॑ मरुतो मामहे वः प्र यातन सखीरैच्छौ सखायः । मन्मानि चित्रा ्रपिवातयन्त एषां भूत॒ नवेदा म क्रृतानांम् १३ म्रा यद् द॑वस्याद् दुवसे न कारुरस्माञ्चक्रे मान्यस्य॑ मेघा । स्रो षु व॑त्तं मरुतो विप्रमच्छेमा ब्रह्माणि जरिता वों म्र्चत् १४ एष वः स्तोमो मरुत इयं गी मान्दार्यस्यं मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्व॑ वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदांनम् ९५८ चतुर्थोऽघ्यायः ४ व०१-२६
(१६६) षटूषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम्
[४५५५५.616)481.010] 206 134
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१-१८) पञ्चदर्शस्यास्य सूक्तस्य मेत्रावरुणिरगस्त्य ऋषिः । मरुतो देवताः । (१- १३) प्रथमादित्रयोद शर्चां जगती (१४-१८) चतुद शीपच्चदश्योश्च त्रिष्टुप् छन्दसी
तन्नु वोचाम रभसाय जन्म॑ने पूव महित्वं वुषभस्य केतवे ।
एेधेव याम॑न् मरुतस्तुविष्वणो युधेवं शक्रास्तविषाणि कर्तन १
नित्यं न सूनं मधु बिभ्रत उप॒ क्रीव्छन्ति क्रीव्ठा विद्थैषु घृष्व॑यः ।
नल्तन्ति रुद्रा अव॑सा नमस्विनं न म॑र्धन्ति स्वत॑वसो हविष्कृतम् २
यस्मा ऊमासो च्रमृता ्ररांसत रायस्पोषं च हविषां ददाशषे ।
उत्तन्त्यस्मे मरुतो हिता ईव पुरू रजांसि पय॑सा मयोभुवः ३
राये रजांसि तविषीभिरव्यत प्रव एवांसः स्वय॑तासो अध्रजन् ।
भयन्ते विश्वा भुव॑नानि हर्मया चित्रो वो यामः प्रयतास्वृष्टिषु ४
यत् त्वेषयांमा नदयन्त पव॑तान् दिवो वां पृष्ठं नर्या अरच॑च्यवुः ।
विश्वौ वो अ्रज्म॑न् भयते वनस्पती रथीयन्तीव प्र जिहीत ्रोष॑धिः ‰
यूयं न उग्रा मरुतः सुचेतुना ऽरिष्टग्रामाः सुमतिं पिपर्तन ।
यत्रां वो दिद्यद् रद॑ति क्रिविर्दती रिणाति पश्वः सधिंतेव बर्हणां ६
प्र स्कभदैष्णा अनवभ्रराधसो ऽलातणासौ विदथैष सुष्टताः ।
म्र्चन्त्यक म॑दिरस्यं पीतय विदुर्वीरस्य प्रथमानि पँस्यां ७
शतभुजिभिस्तमभिहुतेरघात् पृभीं रन्ता मरुतो यमावत ।
जनं यमुग्रास्तवसो विरपृशिनः पाथना शंसात् तन॑यस्य पुष्टिषु ८
विश्वानि भद्रा म॑रुतो रथ॑षु वो मिथस्प्ृघ्यैव तविषारयार्हिता ।
ग्रंसेष्वा वः प्रपथेषु खादयो ऽत्तौ वश्चक्रा समया वि वावृते €
भूरीणि भद्रा नर्येषु बाहषु व्तःसु रुक्मा र्भसासो अञ्जयः ।
म्रसेष्वेताः पविषु क्षरा अ्रधि वयो न पक्तान् व्यनु श्रियौ धिरे १०
महान्तौ महवा विभ्वो विभतयो द्रेदशो ये दिव्या ईव स्तभि
मन्द्राः स॑जिह्लाः स्वरितार म्रासभिः संमिश्ला इन्द्र मरुत॑ः परिष्टभ॑ः ९१
तद् व॑ः सजाता मरुतो महित्वनं दीर्घं वौ दात्रमदितेरिव व्रतम् ।
इन््र्चन त्यज॑सा वि हराति त जनाय यस्मै सुकृते ्ररध्वम् ९२
तद् वौ जामित्वं म॑रुतः पं युगे पुरू यच्छंसममृतास ्राव॑त ।
स्रया धिया मन॑वे श्रुष्टिमान्यां साकं नरौ दंसनैरा चिकित्रिरे ९३
येन॑ दीर्घं म॑रुतः शुरवांम युष्माकैन परसा तुरासः ।
स्रा यत् त॒तन॑न् वृजने जनांस एभिर्यज्ञेभिस्तद्भीष्ठिमश्याम् ९४
[४५५५५५.616)081.010] 206 135
|. ॐ (> १॥ म्रडल९
एष वः स्तोमो मरुत इयं गी मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वै वयां विद्यामेषं वृजन॑ जीरदानम् ९५
(१६७) सप्रषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-१९१) एकादशर्चस्यास्य सूक्तस्य मेत्रावरुणिरगस्त्य ऋषिः । (१) प्रथमर्च इन्द्रः (२-१९) द्वितीयादिद शानाञ्च मरुतो देवताः । त्रिष्टुप् छन्दः सहस्त्रं त इन्द्रोतयो नः सहस्रमिषो हरिवो गृर्तत॑माः । सहस्ं रायो माद यच्यै सहसख्िण॒ उप॑ नो यन्त॒ वाजां: ९ स्रा नोऽवोभिर्मरुतो यान्त्वच्छा ज्येष्ठैभिर्वा बृहद् दिवेः सुमायाः । अरघ यदैषां नियुतः परमाः सं॑मद्रस्य॑ चिद् ध॒नय॑न्त पारे २ मिम्यत्त येष सुधिता घृताची हिर॑शयनिर्णिगप॑रा न ऋष्टिः । गृहा चर॑न्ती मन॑षो न योषां सभाव॑ती विदथ्यैव सं वाक् ३ परं शभरा ग्रासो यव्या सांघाररयेवं म॒रुतो मिमित्त न रोौद्सी स्रप नदन्त घोरा जषन्त वृधं सख्याय दवाः ४ जोषद यदीमसर्यां सचध्यै विषितस्तुका रोदसी नृमणाः स्रा सूर्येवं विधतो रथ॑ गात् त्वेषध्रतीका नभ॑सो नेत्या % ्रास्थांपयन्त यवतिं य॒वांनः रमे निमिश्लां विदर्थेष पाम् । ग्र्को यद् वो मरुतो हविष्मान् गा्यद गाथं स॒तसोमो दुवस्यन् ६ प्रतं विवक्मि वक्म्यो य एषां मरुतां महिमा सत्यो रस्ति । सचा यदीं वृष॑मणा ग्रहंयुः स्थिरा चिजनीर्वहते सुभागाः ७ पान्ति मित्रावरुणाववद्या च्यत ईमर्यमो ्रधशस्तान् । उत च्य॑वन्ते म्रच्युता घुवाणिं वावृध ई मरुतो दातिवारः फ नही न वौ मरुतो अन्त्यस्मे ्रारात्ताचिच्छव॑सो अन्त॑मापः । ते घृष्णना शव॑सा शशवांसो ऽर्णो न द्वेषौ घृषता परि ठः € वयमद्येन्द्रस्य प्रष्ठा वयं शो वोचेमहि समर्य । वयं पुरा महि च नो सरन द्यून् तन्नं ऋरभुत्ता नरामन॑ ष्यात् १९० एष वः स्तोमो मरुत इयं गी मन्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वं वयां विद्यामेषं वृ जन॑ जीरदानुम् ११
(१८८) ग्रष्टषष्टचुत्तरशततमं सूक्तम्
[४५५५५.616)481.010] 206 136
ऋक् वेद [२१८ ४९0१]
(१-१०) दशर्चस्यास्य सूक्तस्य मेत्रावरुणिरगस्त्य ऋषिः । मरुतो देवताः । (१- ७) प्रथमादिसप्त्चां जगती (=-१०) ग्रष्टम्यादितृचस्य च त्रिष्टुप् छन्दसी
य॒ज्ञाय॑ज्ञा वः सम॒ना त॑तर्वणि र्धिय॑धियं वो देवया उ दधिध्वे । म्रा वौऽर्वाच॑ः स॒विताय रोद॑स्यो महे व॑वृत्यामव॑से सुवृक्तिभिः ९ वव्रासो न ये स्वजाः स्वत॑वस इषं स्व॑रभिजाय॑न्त धूत॑यः । सहस्ियांसो अपां नोर्मय ग्रासा गावो वन्द्यासो नोत्तणः २ सोमासो न ये सुतास्तृप्रांशवो हत्सु पीतासो दुवसो नास॑ते । एेषामं सैष रम्भिणीव रामे हस्तेषु खादिश्च कृतिश्च सं द॑घे ३ अरव स्वयुक्ता दिव श्रा वृथां ययु रम॑र्त्याः कश॑या चोदत त्मना । म्ररेणव॑स्तविजाता ्र॑चुच्यव्-दव्व्टानिं चिन्मरुतो भ्राज॑दृष्टयः ४ को वौ जन्तर्म॑रुत ऋष्टिविद्युतो रेज॑ति त्मना हन्व॑व जिह्यां । धघन्वच्युतं इषां न याम॑नि पुरुपरेषां ग्रहन्योरं नैतशः क्व॑ स्विदस्य रज॑सो महस्परं क्वाव॑रं मरुतो यस्मि॑च्ायय । यच्चयावर्यथ विथुरेव संहितं व्यद्विखा पतथ त्वेषमर्णवम् ६ सातिर्न वोऽम॑वती स्व॑र्वती त्वेषा विपाका मरुतः पिपिष्वती । भद्रा वौ रातिः पंण॒तो न दक्तिणा प्रथुजयीं असुर्येव जञ्जती ७ प्रतिं टोभन्ति सिन्ध॑वः पविभ्यो यदभ्रियां वाच॑मुदीरय॑न्ति । स्रव स्मयन्त विद्युतः पृथिव्यां यदी घृतं मरुतः प्रष्णवन्तिं ८ स्रसंत पृषिनर्महते रणाय त्वेषमयासां मरुतामनीकम् । ते सप्सरासो ऽजनयन्ताभ्व मादित् स्वघा्मिंषिरां पर्यपश्यन् € एष वः स्तोमो मरुत इयं गी मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यांसीष्ट तन्व वयां विद्यामेषं वृजन॑ जीरद्।नुम् ९१०
(१६६) एकोनषष्टयुत्तरशततमं सूक्तम् (१-८) ग्रष्ट्चस्यास्य सूक्तस्य मेत्रावरुणिरगस्त्य ऋषिः । इन्द्रो देवता । (१, ३- ८) प्रथमर्चः तृतीयादिषरणाच्च व्रिषटुप् (२) द्वितीयायाश्च चतुष्पदा विराट् छन्दसी महद्चित् त्वमिन्द्र यत एतान् महर्चदसि त्यजसो वरूता । सनौ वेधो म॒रुतां चिकित्वान् त्सुम्रा व॑नष्व् तव हि प्रष्ठा १ अ्रयुजन्त इन्द्र विश्वकष्टी र्विंदानासौ निष्षिधो मर्त्यत्रा । म॒रुतां पृत्सुतिर्हास॑माना स्व॑र्मीव्च्हस्य प्रधन॑स्य सातौ २
[४५५५५५.616)481.010] 206 137
|. ॐ (> १ ॥ म्रडल९
म्रम्यक सा तं इन्द्र त्रष्ठिरस्मे सनेम्यभ्वं म॒रुतो जनन्ति । म्रयिधिद्धि ष्मातसे शशक्वा नापो न द्वीपं दधति प्रयासि ३ त्वत् न॑ इन्द्रतंरयिंदा ओजिष्ठया दत्तिंणयेव रातिम् । स्तुतश्च यास्तै चकन॑न्त वायोः स्तनं न मध्व॑ः पीपयन्त वाजः ४ त्वे राय॑ इन्द्र तोशत॑माः प्रणेतारः कस्य॑