This book belongs to THE CAMPBELL COLLECTION

purchased with the aid of The MacDonald-Stewart Foundation X and

The Canada Council

Thornton & SON, Booksellers, II The Broad, Oxford. ^l

LIBRARY *

QAMPBELL CQLLECTION

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/poetaelatinimino12baeh

POETAE LATINI MIN0RE8.

RECENSUIT ET EMENDAVIT

AEMILIUS BAEHRENS.

VOLUMEN I.

LIPSIAE

IN AEDIBUS B. G. TEUBNERI. MDCCCLXXIX.

LIPSIAE : TYPIS B. G. TBUBNBEI.

EDITORIS PRAEFATIO,

Carmina latina minora in plurimis codicibus spar- sim errantia ab obliuione uindicare et in unum corpu^ colligere, inde a saeculo XVI multi instituerunt. ex tali enim suscepto quantum lucri capturum esset litte- rarum Romanarum studium, non fugit sagacitatem L I. Scaligeri, qui, cum in Appendicis Vergilianae editione a. 1573 Lugduni emissa saepiusque dehinc repetita poematia plurima cum aliunde tum ex codice nunc Vossiano L. Q. 86 petita Catalecton titulo usus adiceret, primus fundamentum qualecumque struxit. huic successit Claudius BinetuS; qui ex patria bibliotheca Bellouacensi egregium codicem nunc eheu deperditum nanctus et aliis subsidiis nisus ueterum poetarum epigrammata auctiora emisit Pictauii a. 1579. quae Scaliger et Binetus certis rationibus non ducti incohauerantj ea ita ut illorum conamina longe supe- raret continuauit Petrus Pithoeus. is non solum paruula epigrammata^ sed etiam cetera minoris ambi- tus poemata latina copiis instructus largis cum con- silio digessit edendaque curauit Parisiis 1590 (quae editio deinde Geneuae a. 1606*) et 1619 iterum typis excusa est). et Pithoeus, nisi temporum turbulento- rum iniquitate accuratiorem operam impendere prohi- bitus esset, multo plura quam re uera praestitit prae-

*) hac editione Burmanno [praef. ad Anth. Lat. I p. XXXV] incognita ego utor.

IV EDITORIS PRAEFATIO.

stare potuisset. contribuere deinde alii alia symbola, ut Barthius, Fabricius, Salmasius, Scriuerius, noua atque incognita multa promentes; nemo autem plura felicioribusque ominibus moliebatur quam Nicolaus Heinsius, qui totam fere Europam peregrinando di- tissimum apparatum collegit interque alia multa codicis Salmasiani syllogam illam nobilissimam descripsit. cui si ipsi opes congestas cum cura tractare tractatasque cum orbe litterario communicare licuisset, quantum huic quoque poeseos latinae parti profuturum fuisset uiri unici ingenium!

Heinsii schedae uel sic coniecturarum bonarum plenae (de quibus alio huius operis loco pluribus di- cam) in manus uenerunt Petri Burmanni senioris. hic uiae a Pithoeo monstratae non insistens in Poetas Latinos Minores, qui Leidae a. 1731 emissi duo occu- pant uolumina, uates nonnuUos sine consilio electos et commentariis uastis instructos intrusit. maiorem prouinciae partem iam reliquam aliqua ex parte ab- soluendam in se suscepit P. Burmannus Secundus, gazis ab Heinsio maxime conuectis patrui beneficio usus, collegitque in Anthologia Latina^ quae Amstelae- dami a. 1759 — 73 duobus prodiit tomis, omnia epi- grammata et poematia ex inscriptionibus uetustis et codicibus adhuc eruta. quem librum cum inique multi uituperent, laudabit potius atque honore dignum pu- tabit qui summam huius incepti difficultatem perspe- ctam habet. saepe quidem Burmannus errauit in dis- cernendis carminum fontibus aestimandisque codicibus (quamquam hanc ob causam anteriores philologos dis- ciplinae seueritati hodie uigenti facileque nunc conse- quendae nondum adsuetos uelle reprehendere, iniustum est quam maxime) ideoque poemata multa furcilla eicienda recepit; sed haec aliaque uitia compensauit et adsiduitate diligentiae, qua rudem indigestamque molem primus redegit in aliquam formam, et poeta-

I

EDITORIS PRAEFATIO. V

rum latinorum notitia familiari, qua obscura haud pauca bene inlustrauit aut recte emendauit.

Utrumque Burmannorum opus alii deinceps docti denuo adgressi sunt. nam superiorem Burmannum excepit lo. Christianus Wernsdorfius, in sua Poetarum latinorum minorum editione octo tomos complectenti (Altenburgi a. 1780 — 98) et multo locu- pletiorem collectionem exhibens et in carminum inter- pretatione longe meliora praestans, ut nunc quoque huic libro sua maneat utilitas dignitasque; minus idem rem criticam prouexit, cum ab hac paene abhorreret mente neque nisi anteriorum fere copias adhiberet. iunioris autem Burmanni Anthologiam Latinam retrac- tandam sibi sumpserunt Henricus Meyerus et Ale- xander Riesius, quorum ille docti Bataui opus noua distributione digessit auxitque sine ullo rei emolumento (Lipsiae 1835 duobus uoluminibus), hic primum re- iectis epigrammatis monumentariis et discretis genuinis falsisque ab ipsis codicibus, quorum non paucos con- tulit, laudabili diligentia petiit subsidia atque ita hanc partem in meliorem statum reducendi initium quidem fecit, in aliis rebus (ut in dispositione carminum) parum felix; cuius editio Lipsiae 1869 — 70 duobus itidem tomis prodiit.

Sic Burmanni senioris culpa ad hunc usque diem in duas partes discissum est opus suapte natura unum indiuiduumque. nam quid aliud talis collectio sibi propositum habet quam doctorum commoditati utili- tatique ita consulere, ut omnia poesis latinae monu- menta ea, quae propriis editionibus non sufficiunt aut certe in multis uariisque libris communi usui non semper patentibus dispersa sunt, in unum comprehen- dantur? sed quod dixi ^omnia^, artioribus id finibus circumscribendum est; nam de tribus carminum mino- rum generibus statim duo eximenda, quae anteriorum incogitantia praue admiscuit. primum enim ea poe-

YI EDITORIS PHAEFATIO.

mata siue poematum fragmenta, quae scriptorum lati- norum operibus prosaicis sunt inserta, segreganda esse apparet, quippe quae facile illinc possint peti unde ex. gr. Columellae librum decimum et Licentii ad Augustinum uersus a Wernsdorfio receptos nos reie- cimus; idemque cadit in epigramuiata multa a Bur- manno Meyeroque ex Cicerone Petronio Gellio scrip- toribus Historiae Augustae aliisque in Anthologiam suam inlata, cadit etiam in Quinti Ciceronis uersus astronomicos ab ipso Ausonio (teste huius codice Vossiano) non sine consilio eclogario suo inditos. haec omnia quamquam sane conducit secundum temporum ordinem sub uno quasi conspectu poni, rectius tamen in Corpus Poetarum Latinorum relegantur. porro ex- cludendae erant inscriptiones metricae^ quae et natura sua hinc satis alienae sunt et a Francisco Buechelero seorsum edentur. reliquom est igitur tertium genus, in quo omnis nostra uersatur opera, scilicet carminum in codicibus seruatorum. quodcumque ergo minoris ambitus poema siue pro se siue cum aliis similibus conexum in libris mss. extat, huic syllogae nostrae uindicandum est; et sponte sua intellegitur nihil re- ferre^ utrum illud mille an decem uersus habeat (ab- sonum quippe hac quidem in re est inter minora et minima discrimen), sitne argumenti lyrici an astro- nomici, num nobilem aliquem aeui Augustei uatem an misellum quendam euanescentis antiquitatis poe- tastrum praeferat auctorem: id unum respiciendum est ut adsit liber omnia opuscula poetica modo ad- umbrata complectens facileque suppeditans. haec cum in uniuersum satis sint aperta, quaedam tamen adhuc prolixiore disputatione indigent. nam ut in uita cotti- diana necesse est ut a uormae tibi propositae seueri- tate interdum recedas teque subiungas eis quae res et utilitas flagitant, sic in hoc quoque opere, ne eius moles incresceret nimis nimisque diuersa miscerentur,

EDITORIS PRAEFATIO. VII

noiinulla eorum quae iure quodam secundum rationem supra expositam expectari possunt remittenda duxi. omnia igitur poesis scenicae monumenta procul habui- mus; eoque id facilius fieri licuit quod et Publilio Syro post Comicorum latinorum fragmenta a Ribbeckio suus est datus locus et Octauia praetexta in calce Senecae tragoediarum poni requirique solet. uenimus ita ad quaestionem alteram de libellis sub poetarum maiorum nominibus commenticiis siue inter horum opera siue separatim traditis. in quam itidem ualent de utilitatis respectu paulo ante dicta. ueluti carmi- nibus Tibullo false adscriptis in appendice ad huius elegias genuinas ob argumenti cognationem aliasque causas obuias semper erit locus aptissimus commodis- simusque^ cum contra poematum pseudouergilianorum collectio imperante fere Claudio edita, cuius particulas aliquas post uatis Mantuani opera loco sane alienissimo subiciunt; multo melius et pro se et indiuisa edatur; quapropter hanc secundus huius libri tomus exhibebit integram. ex eis autem quae Ouidii nomen ficticium gerunt adsumpsimus, ut par erat^ Consolationem Li- uiae et Nucem^ sed spreuimus Sapphus epistulam (cuius originem uere Ouidianam fortasse serior aetas et codicum notitia meliore instructa et praeiudicatis opinionibus libera aliquando euincet, argumentis Com- parettianis fundamentum substruens firmius) multoque magis ea quae causis plane dubiis nuUisue poetae Sulmonensi abiudicantur. — denique quod ad poemata minora Christiana attinet, ex his procul arcenda uide- bantur quaecumque ad solam historiam sacram et ad res mere ecclesiasticas spectant (ueluti de Sodoma de- que lona libelli multaque quae nuper in Anthologiam intrusa sunt)^ sed accersenda omnia quae aliquid mo- menti afferunt siue ad historiam ultimorum imperii Romani temporum inlustrandam siue ad cultus gentilis morumque ac litterarum statum tunc uigentem cogno-

TIII EDITORIS PEAEFATIO.

scendum. quamquain in hac quoque parte est ubi eertae regulae te addicere non liceat^ sed iudicio at- que electione sit utendum.

In ordinandis carminibus uarias iniere uias docti, et plerique quidem materiam immensam in complures diuisere partes, quarum singulae omnia ad singula poeseos genera pertinentia complecterentur; ueluti libri Wernsdorfiani tomus primus rei uenaticae auctores una cum poematis ad aucupium et piscatum spectan- tibus continet, et sic ceteri tomi consarcinati; parique consilio et Burmanni Anthologia instituta est. quae ratio etsi sua utilitate non est destituta (nam quid in unaquaque poeseos parte a Romanis praestitum sit commode demonstrat); nobis tamen ob causam sat grauem deserenda erat. Burmannus Secundus cum collectioni suae inderet non congruum huias naturae indolique nomen Anthologiae, non cognitum habuit partem illius haud exiguam nil esse aliud quam mem- bra disiecta syllogae alicuius iam in ipsa antiquitate confectae. quod postquam a Frid. Duebnero agnitum et Riesii codicem Salmasianum accurate exhibentis diligentia patefactum est^ primarium noui editoris offi- cium apparet consistere in recolligendis genuinaeque formae restituendis particulis late dispersis illius syl- logae, quae sola suo iure adinstar collectionis Graecae nomen meretur Anthologiae Latinae; quam recipera- tam eadem qua olim procedebat specie ordineque ex- hiberi consentaneum est. idemque etiam in opusculis pseudouergilianis usu uenit. sic semel infracta prio- rum diuisione etiam aliae causae ut eam sequamur dissuadent. neque enim per singula poeseos genera^ sed per singula saecula fata Dauniae Camenae per- sequi et uarios artis progredientis deficientisque gradus cognoscere, et uoluptateni praebet et utilitatem maio- rem. itaque re diu multumque perpensitata perueni 60 ut in uniuersum quidem ordinem quem uocant

EDITORIS PEAEFATIO. VIIII

chronologicum sequerer, relinquerem uero in syllogis supra dictis. quodsi in hoc primo uolumine (quo quidquid carminum minorum in codicibus seruatorum inde a Ciceronis tempore usque ad aeui Neronei ini- tium protulit Latium continetur) Culicem tamen et Cirin aliaque desideras: hoc damnum resarcitur eo quod iam omnia pseudouergiliana tum quidem regnante Claudio simul edita tibi indiscerpta nullisque alienis commixta proprio tomo praebentur. in ceteris autem longe pluribus et posse et deberi temporis ordinem seruari facile est intellectu. at, inquit quispiam, quid tu multis illis poematiis iam reliquis facies, in quibus aetatis qua scripta sunt nec uola deprehendatur nec uestigium? sed enim horum numerus ut ualde inmi- nuitur receptis in Anthologiam Salmasianam (sic enim interim uocare lubet) eis quae huic sunt adserenda, ita re uera pauca admodum extant carmina, de quibus non ex ipsa uersuum indole atque colore probabilem coniecturam, ad aetatem illorum quod attinet, instituat is qui longo diuturnoque usu in poesin Latinam peni- tus sese quasi insinuauit. nec ob pauca dubia ambi- guaque relinquenda est ratio toti operi profutura.

lam quibus auxiliis innisi hanc nouam editionem emittamus, breuiter exponendum est. equidem cum a. 1870 adulescentiae quodam feruore impetuque tam graue onus in me susciperem, non nescius eram quot labores mihi iniunxissem quantisque cum difficultatibus essem luctaturus. nam cum in paucis horum poeta- rum priores iustum apparatum criticum congessissent, in multo pluribus noua subsidia essent conquirenda, munus atque officium bibliothecas quam plurimas per- uestigandi imponi mihi uidebam. sed quod uel ei qui unum certum scriptorem sunt edituri non semper con- sequuntur ut omnes eius libros mss. quotquot extant et indagent et instituta subtili aestimatione in suas classes discribant, hoc mihi in innumeris carminibus

X EDITORIS PRAEFATIO.

adnitendum erat. deinde omnium poetarum Latinorum et opera et per medium aeuum fata accurate erant perscrutanda, ut quid in illis genuinum quid nostro libro uindicandum esset constaret. sic uerbi gratia poematum Ausonianorum corpus, cui ad fidem codi- cum recensendo nemo adhuc impendit operam, com- paratis libris mss. digerere debui^ ut uatis Burdigalensis peculium a bonis secernerem aduenticiis. sed hae aliae- que difficultates multae tantum afuerunt ut labefac- tarent consilium, ut animum mentemque mirifice in- stimularent. itaque postquam a. 1872 — 73 in Italia degimuS; tempore insecuto (quoad et per facultates et per muneris academici lenensis officia licuit) Germa- niam Galliam Britanniam Belgiam Batauiam iterumque Italiae partem superiorem perquirundarum bibliothe- carum causa peragrauimus. et cum TtsQiTtXo^evcov aviavtcjv plus quam mille codices manibus nostris sint triti, si quid his studiis efl^ecerim quaeris, id ad- secutus mihi uideor ut certum ubique fundamentum ad criticen tuto exercendam sit iactum. non exhaustam esse a nobis materiam totam, uix est quod moneam. nam neque omnes bibliothecas adire neque earum quas adiit nullum codicem aliquid idonei continentem prae- teruidere, unius est hominis. supplebit igitur perficiet- que dies futurus multa eorum, quae nos incohauimus. is enim harum litterarum est progressus: ut praesens aetas patrum auorumque opes locupletauimus, ita nostras gazas olim augebunt minores. hoc secum re- putent qui ipsi domi residentes nihilque parantes alio- rum laboribus uti solent cum inique uituperandi lubi- dine neque operibus sudoris uigiliarumque plenis gratiam habent meritam. unum est quod addam. nam cautio- nem atque prudentiam uelim adhibeant in promendis nouis subsidiis uideantque, num digna sint luce ad- ferantque utilitatem ueram. sic nobis ipsis multa quae per itinera inuenimus atque etiam excripsimus, ubi

EDITORIS PRAEFATIO. XI

mlia atque nullius pretii esse cognouimus, abicere et plerumque ne commemorare quidem potius est ui- 3um. illam autem laboris omnis humani condicionem etiam in aliis rebus respiciant. nuUus umquam codex ^ quoquam docto uel accuratissimo ita est conlatus ut non ei qui iterum excussit spicilegium sit relictum. equidem qui procul a me abesse scio illam disciplinae palaeographicae ignorantiam illamque neglegentiam^ quam ipse castigaui alibi [Mus. Rhen. XXX p. 306 sqq.], idem nil humani a me esse alienum puto meque in- terdum aliquid praetermisisse certus sum, cum prae- sertim peregrinantes haud raro causae extra nos positae festinare cogant. nec nisi inepti stultique talia peccata reprehendent. praeterea omnes minutias uel minu- tissimas et ex codicibus excribere et in notis adferre^ quidnam prodest? ^e' et ^ae'^ ^c' et ^t' similiaque per- petuo in libris mss. fluctuare, quis hodie nescit? etsi igitur plane adsentior eis qui ex codicibus optimis omnes qualescumque lectiones adnotandas ducunt, ta- men ne nimis rigorosi nimisque pusillae diligentiae studiosi simus iterum iterumque moneo: sunt hac quo- que in re certi fines*).

Breuitati secundum huius editionis rationes neces- sariae ut aliis in rebus ita in praefatiunculis studui, quas singulis carminibus potius praemittere quam hic loci simul exhibere est uisum. itaque in illis ea quae de poematis alicuius auctore indoleque, de codicibus a me in usum uocatis deque anteriorum doctorum studiis editionibusque principalibus commemoranda

*) pertinet lioc etiam ad scripturae compendia uulgaria. ueluti si in Germanici editione nouissima ad Prognost. fragm. IV 18 [p. 45 Breys.] adnotatur ''odit A m, cdit P, condit Hein- sius\ quaesiuerim ego quidnam aliud codicum compendia sibi uelint quam ^condit', quod codex Arundelianus totidem litteris praebet? talia non adferet scribendi per medium aeuum ratio- nis gnarus.

XII EDITORIS PRAEFATIO.

mdebantur, adumbraui magis quam discussi^ haud raro huius illiusue materiae adlicientis blandimentis aegre resistens meque ipse intra artos fines cohibens inuitum. Quamquam de multis rebus disputandi materia re- stat (ut de rei orthographicae normis)^ tamen, ne longus fiam, unam rem in fine tangam; nam in ceteris con- silium meum facile perspicient periti. uersatur autem quaestio a me tractanda in uocabulis ^es' et ^est' post uocales et ^m' positis. increbuit enim post Lachman- num auctoribus maxime Hauptio et L. Muellero [de re metr. p. 301 sqq.] mos in quacumque uersus parte scribendi ex. gr. Miuast, illest, homost^ magnumst.^ hoc modo ut semper pronuntiasse, ita aliquotiens etiam scripsisse Romanos sat constat; maximeque hoc in libris sermonem familiarem praeferentibus (ut in co- micorum fabulis Ciceronisque epistulis) animaduertere licet. iam apud ceteros auctores raro in uniuersum formae truncatae in codicibus deprehenduntur. in qui- bus ab ipsis librariis millies milliesque pleniorem for- mam restitutam esse, nullam habet ueri similitudinem, cum praesertim illam et carminis de bello Aegyptiaco papyri Herculanenses (cf. XIV 35) et inscriptiones multae exhibeant. quin ne in exitu quidem uersuum est quod Lachmannum [ad Lucret. p. 65 sqq.] secuti uoculas illas abbreuiemus. nam quod alias in illa uersus parte monosyllaba neque ponuntur fere neque eliduntur, id uero mitigatur sollemni pronuntiandi ra- tione inde profecta, quod quaedam monosyllaba uoca- bulis aut insequentibus aut antecedentibus ita solebant adhaerescere ut cum his quasi in unum coalescerent. quod lubet demonstrare nouo exemplo. duodecim sa- pientium carmina initium sumunt a monostichis de ratione tabulae sat artificiosis; singuli enim uersus constant ex senis uerbis senarum litterarum. inter quae senarum litterarum uerba ibi habentur u. 5 ^aes est', 6 ^si quis', 8 ^pax est^, 10 "^ego sum'^ 1 1 ^ut uere\

EDITORIS PEAEFATIO. XIII

et hinc ut in uocabulis 'es' et 'est' ante uocales uel ^m' coUocatis in uita cottidiana 'e' euanesceret, facile euenit. flagitasse autem nonnuUi uidentur ut quo modo uulgo loquebantur ita etiam scriberetur. sed tantum afuit ut id usu reciperetur, ut uel ei qui regulae ali- qua ex parte obediebant (ueluti Gratius teste codice Vindobonensi) nequaquam tamen seuera cum austeri- tate ubique adhiberent eandem. et ex aliis quoque exemplis notum est, apud Romanos non semper con- gruisse inter se dicendi et scribendi rationes; cf. ex. gr. quae Pleckeisenus in annalibus suis a. 1870 p. 72 disputauit. itaque formae breuiatae, ubicumque in codicibus siue ipsae siue sub corruptelarum inuolucris latentes extant^ reponantur, sed procul arceantur illis inuitis.

Morem traditum^ quo in horum praemonitorum fine gratiae aguntur omnibus de scriptoris opere bene meri- tis, quod sequi possum laetor atque gaudeo. et cum multi docti; quos suo quemque loco commemoratos inuenies, inspiciendo codices praebendoque collationes me deuinxerint, tum duo uiri, qui quae rogaueram beniuolentissime semper semperque indefesso studio suppeditabant, ante ceteros cum lubentissima grati animi testificatione mihi sunt nominandi, Antonius Klette lenensis^ bibliothecariorum Germanorum decus ac praesidium, et G. N. du Rieu Leidensis, humani- tatis exemplum rarum.

Scripsi Groningae mense Decembri a. 1878.

POETAE LATINI MINORES.

I— XV.

I.

M. TULLII CICEEONIS ARATEORUM QUAE SUPERSUNT.

Marcus Cicero Arati carmina se admodum adulescen- tulum in sermonem latinum uertisse ipse testatur de nat. deor. II 41, 104. uidetur autem prima iuuentute sola Phaenomena, posteriore demum tempore Diosemea quoque latine reddidisse, siquidem mense lunio a. u. 694 ad Atticum [II 1, 11] scripsit "^prognostica mea cum oratiunculis propediem expecta'. mansit huic uer- sioni quamquam erroribus sat grauibus laboranti suus postea honos, citantque eius uersus non ita paucos scriptores grammaticique *) latini; ex quibus Priscianus Prognosticorum exemplari adhuc utebatur.

Medio quod uocatur aeuo nil nisi idem Phaenome- non fragmentum longius quod nunc nobis suppetit reli- quom erat; certe Micon Leuita (qui circa a. 850 uixit) in libello suo prosodiaco inedito tantum uersus ex illo petitos (5, 92, 147, 317) protulit; neque Seruatus Lu- pus (cuius locum ex epist. LXIX p. 112 ed. Antuerp. Orellius citat) plura uidetur habuisse. denique in col- lectionem quandam carminum astronomicorum Bedae

*) quomm opera uereor ne efFectum sit ut iam multo ante codices nostros tempore grauiora uulnera textui sint inflicta. uelut quod ubique extat circus pro circlus, posterioris aetatis sapientiam (cuius uestigia habes ex. gr. apud Seruium ad Georg. III 166) redolet.

POET. LAT. Mm. I. 1

2 I. M. TULLII CICERONIS *

fere tempore factam duodecim Arateorum uersus (320

— 331) sine auctoris nomine recepti sunt; unde et in Anthologiam latinam (Meyeri 1028) et in Bedae opera illi peruenerunt: cf. quae exposui Musei Rhenani uol. 31 p. 96 sqq. et huius uoluminis carm. XI — XIII praef.*).

Phaenomenon autem fragmentum illud longius con- tinent hi codices:

H = codex Harleianus 647 saec. IX ^ ob signorum imagines egregia arte factas nobilissimus, de quo dixit in archaeologiae Britannicae uol. XXVI p. 145 sqq. Ottleyus, qui miro consilio hunc librum saeculo p. Chr. n. secundo uel tertio adsignauit: cf. Wattenbach, Schriftw. i. Mittelalter p. 298 edit. sec. uersus Cice- roniani (hoc titulo in margine insigniti Inc. Ciceronis de astronomia) saeculo X passi sunt correctorem, qui ut nonnullos et archetypi et primae manus errores recte emendauit ita locis longe pluribus coniecturas insulsas reposuit; partim suprascriptis correcturis partim eraso pristino textu. huius codicis lectiones et coniecturas a correctore restitutas fidelissime (nisi quod hic illic in rebus leuiculis dissentiunt nouasque sordes recepe- runt) exhibent codices Cottonianus Tib. B. 5 saec. XI (fol. 32^^—49^), Harleianus 2506 saec. XI (fol. 36^— 48^); denique Vossianus L. 0. 99 saec. XIII (de quo cf. L. Muellerus mus. Rhen. XX p. 142 sqq.). quos libros accuratissime a me excussos, ubi nil nisi Har- leiani 647 apographa esse cognoui, abiciendos sine mora intellexi. — H ipse a. 1875 contuli; de non- nullis lectionibus dubitantem me postea firmauit E. M. Thompson Londiniensis.

*) adnotabo codicum Parisini 5543, Coloniensis 186^ Har- leiani 3091, Londiniensis Regii 15. B. XIX aliorumque scripturas potiores: (1 — 3 = 329 — 331) 329 Trimus adest aries' — 330 'Infelixque genu proiecto' — (4—12 = 320 — 328) 320 'cancri'

— 326 'cornifero' Par., Harl., 'cornifera' Col., Reg. (cf. D) — 327 'locum' et 'orbem' -- 328 'Exim' Par., Harl., CoL; 'Ex- hinc' Reg. — ^squamiferi'.

ARATEA. 3

D = codex Dresdensis 183 saec. X [de quo cf. B. Bunte, Hygini Astronomica, praef. p. 11 sqq.] fol. 94» — 97b. Jncipiunt uersus Ciceronis de signis. singulis carminis partibus praefixi tituli^ ut de Andromedaj de piscibus ectr. hic liber plane egregius (saepe enim quid H, cum quo eundem gloriatur archetypum, a prima manu habuerit demonstrat) a me primo adhi- bitus est in Arateis Ciceronis. contuli a. 1876; aliquot uersus iterum mea gratia inspexit Fr. Polle Dresdensis. Notum est diuini uirum ingenii, Hugonem Grotium^ ea quae desiderantur uersibus a se factis suppleuisse. sed haec supplementa in editionibus uulgaribus obuia excribere cum ab huius operis proposito alienum sit, continebo me praemittendis ceteris Phaenomenon frag- mentis aliunde cognitis, eodem modo in fine Progno- sticorum reliquias exhibiturus.

I. A loue Musarum primordia.

[Cic. de legg. II 3, 7.]

n. Quem neque tempestas perimet neque longa

uetustas Interimet stinguens praeclara insignia caeli. [Priscian, I p, 504. 17 sq. H.]

III. Cetera labuntur celeri caelestia motu

Cum caeloque simul noctesque diesque feruntur. [Cic. de nat. deor. II 104.]

IV. Extremusque adeo duplici de cardine uertex Dicitur esse polus.

[Cic. ibld. 105.] V. Quos nostri septem soliti uocitare triones.

[Cic. ihid.] VI. Ex his altera apud Graios Cynosura uocatur^ Altera dicitur esse Helice.

[Cic. ibid.]

VII. Hac fidunt duce nocturna Phoenices in alto.

I. M. TULLII CICERONIS

Sed prior illa magis stellis discincta refulget Et late prima confestim a nocte uidetur, Haec uero parua est^ sed nautis usus in hac est : Nam cursu interiore breui conuertitur orbe. \Cic, ihid. 106].

VIII. Has inter, ueluti rapido cum gurgite flumen, Toruu draco serpit supter superaque reuoluens Sese conficiensque sinus e corpore flexos. [Cic. ibid,, Priscian, II j:>. 55, 26 sq, H,]

VIIII. Huic non una modo caput ornans stella relucet, Verum tempora sunt duplici fulgore notata, E trucibusque oculis duo feruida lumina

flagrant, Atque uno mentum radianti sidere lucet; Opstipum caput at tereti ceruice reflexum Optutum in cauda maioris figere dicas. [Cic, ihid. 107.]

X. Hoc caput hic paulum sese subito aequore

condit; Ortus ubi atque obitus partem admiscentur

in unam. [Cic, ihid, 108; Hijgimis PoeL Astron, IV 3.] XI. Attingens defessa uelut maerentis imago Vertitur.

[Cic, ihid,] XII. Engonasin uocitant; genibus quia nixa feratur. Hic illa eximio posita est fulgore Corona. [Cic, ihid.] XIII. Quem claro perhibent Ophiuclium nomine Grai.

[Cic. ihid, 109.] XIIII. Huic supera duplices umeros adfixa uidetur Stella, micans tali specie talique nitore. [Priscianus II p, 56, 1 sq, H.] XV. Hic pressu duplici palmarum continet Anguem, Atque eius ipse manet religatus corpore tortus :

ARATEA.

Namque uiruni medium serpens sub pectore

cingit. Ille tamen nitens grauiter uestigia ponit Atque oculos urguet pedibus pectusque Nepai. [Cic, ibid.y u, 5 etiam Priscian. L p, 285; 4 H.] XVI. Arctopbylax, uulgo qui dicitur esse Bootes, Quod quasi temoni adiunctam prae se qua-

tit Arctum. [Cic. ibicl]

XVII. Subtg: praecordia fixa uidetur Stella micans radiis, Arcturus nomine claro.

[Cic. ihid. 110.]

XVIII. Sub pedibus profertur finita Booti^

Spicum inlustre tenenS; splendenti corpore

uirgo. [Priscian. I j). 247, 17 Hertm, cuitis uidenda adnotatio ; u. 2 Cic. 1. 1. et Seruius ad Georg. 1111.]

XVIIII. Malebant tenui contenti uiuere cultu. [Lactantius instit. V 5, 5.]

XX. Ferrea tum uero proles exorta repentest

Ausaque funestum primast fabricarier ensem Et gustare manu uinctum domitumque iu-

uencum. [Cic. d. n. d. II 159.]

XXI. Et louis in regno caelique in parte resedit. [Lactantius instit. V 5, 9.]

XXIL Tertia sub cauda ad genus ipsum lumina

pandit. [Priscian. 1 p. 211, 1 H.]

XXIII. Et natos Geminos inuises sub caput Arcti. Subiectus mediaest Cancer pedibusque tenetur Magnu' Leo tremulam quatiens e corpore

flammam. [Cic. d. n. d. II 110.]

6 I. M. TULLII CICERONIS

XXIIII. Hoc motu radiantis etesiae in uada ponti.

\Cic. Orat § 152.] XXV. Nauibus absumptis fluitantia quaerere aplustra. [Priscian. I p, 351, 3 H.]

XXVI. Sub laeua geminorum obductus parte feretur. Aduersum caput liuic Helicae truculenta tuetur. At Capra laeuum umerum clara optinet. [Cic. d. n. d. II 110.]

XXVII. Verum liaec est magno atque inlustri prae-

dita signo, Oontra Haedi exiguum iaciunt mortalibus

ignem. [Cic. ibid.] XXVIII. Corniger est ualido conixus corpore Taurus.

[Cic. ibid.]

XXVIIII. Has Graeci stellas Hyadas uocitare suerunt.

[Cic. iUd. 111.]

XXX. lam Tauri laeuum cornu dexterque simul pes. [Prohis de uU. syll p. 223, 29 K.]

XXXI. Namque ipse ad tergum Cynosurae uertitur

Arcf i [Cic. ibid. 111.]

XXXII. Obscura specie stellarum Cassiepia.

Hanc autem inlustri uersatur corpore propter Andromeda aufugiens aspectum maesta pa-

rentis. Huic Equus ille iubam quatiens fulgore micanti Summum contingit caput aluo, stellaque

iungens Una tenet duplices communi lumine formas, Aeternum ex astris cupiens conectere nodum. Exin contortis Aries cum cornibus haeret. [Cic. ibid.]

ARATEA. 7

E quibus hunc subter possis cognoscere fultum. Nam caeli mediam partem terit, ut prius illae Chelae, tum pectus qua cernitur Orionis.

Et prope conspicies paruum sub pectore claro Andromedae signum^ Deltoton dicere Grai 5

Quod soliti, simili quia forma littera claret: Huic spatio ductum simili latus extat utrumque. At non tertia pars lateris — namque est minor illis — ^ Sed stellis longe densis praeclara relucet.

Inferior paulo est Aries et flamen ad Austri lo Inclinatior atque etiam uehementius illi Pisces^ quorum alter paulo praelabitur ante Et magis horrisonis Aquilonis tangitur alis. Atque horum e caudis duplices uelut aere catenae Discessuque diu uersae per lumina serpunt^ 15

Atque una tandem in stella communiter haerent, Quem ueteres soliti caelestem dicere Nodum. Andromedae laeuo ex umero, si quaesere perges, Adpositum poteris supra cognoscere Piscem; E pedibus natum summo loue Persea uises, 20

12, 13 adfert Cicero de nat. deor. II 111.

1 hnnc Grotius: hinc DH || 2 lam c§li D Ima caeli {" m . ^)K; Nam Grotius restituit \ ille D || 3 Chell&um D Cheletum H ( qua scripsi: quod DH quoque Grotius \\ 4 prole H m. 1 (p supra

I m. 2) I conspiciens DH {in Jioc n m. 2 suppunxit) \ claro uulgo: clarae DH || 6 solita H m. 1 {ex solitei?) |) 8 namque est minor H m. ^: nam onminor H m. 1 nam non minor D; latet aliud ||

II ille D II 12 praelabitur DH, Cic. d. n. d.: prolabitur More- lius 1 alte (1 ex corr.) D || 13 horri^sonis H j horriferis — auris Cic. d. n. d. || 14 At quae uulgo || 14 ec audis D | aere H m. 2: esse DH m. j^ II 15 Dicesqu^diu diuerse per D Dices qu=e diu==uersae per H (Dices in Discessu mut. m. 2)] fortasse Ductae, quae sua diuersae per || 16 tandem docti: tamen DH | haerent 'S. m. 2: haeret DH m. :? || 17 Quam uulgo || 18 humero DH m. ^ I quaesere] qu(a)erere DH; cf. Phocaears (p. 436, 5 K.): licet quaesere lectum sit apud Sallustium et TuUium || 19 su- pera Morelius \\ 20 persea uisse<s D : per ae auis est H

8 I. M. TULLII CICEEONIS

Quos umero retinet. defixo corpore Perseus

Qua summa ab regione Aquilonis flamina pulsant.

Hic dextram ad sedes intendit Cassiepiae

Diuersosque pedes uinctos talaribus aptis

Puluerulentus uti de terra elapsu' repente 25

In caelum uictor magno sub culmine portat.

At propter laeiium genus omnis parte locatas

Parua Vergilias tenui cum luce uidebis.

Hae septem uulgo perliibentur more uetusto

Stellae^ cernuntur uero sex undique paruae. 30

At non interiisse putari conuenit unam,

Sed frustra temere a uulgo ratione sine ulla

Septem dicier, ut ueteres statuere poetae,

Aeterno cunctas uario qui nomine dignant,

Alcyone Meropeque, Celaeno Taygeteque, 35

Electra Asteropeque, simul sanctissima Maia.

22 Cic. ib. II 112. — 27 Probus de ult. sylL p. 223, 31 Keilii, 27 et 28 Priscianus I 214, 6 sq. Hertzii. — uerba ^Ver- gilias — uidebis' habet etiam Cic. d. n. d. II 112 (cf. ibi Christii adnotatio).

21 umero scripsi: umeros H m. 1 humeros DH m. 2 hume- ris xmlgo \ retinet defixo uulgo, imnctum interposui \ corrore H m. 1 II lacunam unius uersus statui, quo Persea tamen cmrere j^edibus uideri significatum esset \\ 22 Qua scripsi: Quam D Cum H Quem Cic. d. n. d. oh conexum \ pulsant H, Cic: pulsat D || 23 casiepheae D cassiepiam H (m m. 2 suppunxit) || 25 Pulueru- lentis D I elapsu sic D : elapsus H m. 1 elapsa m. 2 || 26 magnu D magnum man. eadem in magno corr. H || 27 Hac et genu Pro- hus I omnis parte DH (s suppunx. m. 2), Prohus: omni ex parte Priscianus || 28 Parua scripsi: Paruas DH Priscianus |j 31 At uulgo: Ac HD || 32 a DH m. 1: ac m. 2 \ uulgi D || 34 uario scripsi: sano DH m. i sane H m. 2; solet Cicero in liis Arateis duo adiectiua cumulare \ dignant DH m. 1: signant H m. 2 \\ 35 Alcione D: Altione H | celeno D | taigeteque (i inras.)K \\ 36

•pe

Electa H m. 1 \ asteropeque H: staeraq; D | m§a D maia (i ex corr., fort. ex e) "K

ARATEA. 9

Hae tenues paruo labentes luinine lucent:

At magnum nomen signi clarumque uocatur

Propterea, quod et aestatis primordia clarat

Et post hiberni praepandens temporis ortus 40

Admonet^ ut mandent mortales semina terris.

Inde Fides posita et leuiter conuexa uidetur; Mercurius paruus manibus quam dicitur olim Infirmis fabricatus in alta sede locasse. Haec genus ad laeuum Nixi delapsa resedit 45

Atque inter flexum genus et caput Alitis haesit.

Namque est Ales auis, lato sub tegmine caeli Quae uolat et serpens geminis secat aera pinnis. Altera pars huic obscura est et luminis expers: Altera nec paruis nec claris lucibus ardet^ 50

Sed mediocre iacit quatiens e corpore lumen. Haec dextram Cephei dextro pede pellere palmam Gestit: iam uero clinata est ungula uemens Fortis Equi propter pinnati corporis alam.

Ipse autem labens mutis Equus ille tenetur 55

Piscibus: huic ceruix dextra mulcetur Aquari. Serius haec obitus terrai uisit Equi uis, jQuam gelidum ualido de pectore frigus anhelans Corpore semifero magno Capricornus in orbe:

42 Cic. de nat. deor. II 112. — 45, 46 Priscianus I, p. 211, 6 sq. H. — 47 Cic. d. n. d. II 112. — 57 Priscianus I p. 285, 6 H. ~ 58 --61 Cic. 1. 1., 59 etiam Priscian. I p. 211, 12 H.

39 clarat Lamhiniis: clar& D signat (sign m. 2 in ras.) H 11 42 leuiter posita et conuexa D H posita leuiter et conuexa codd. Cic. d. n. d. \\ 44 loquasse D || 45 Hoc et nixa {ex nixei.^) D || 46 genu= D (m. 2 supra ras. s scripsit) 1| 47 ales om. D || 48 et pergens coni. Orellius \ era K m. 1 \ pinnis H m. 1 : pennis D H m. 2 II 49 opscura H r/i. 1 \\ 52 dextrim H m. 1 || 53 uemens H m. 1: ueliemens DH m. ^ || 54 Foris eque H m. 1 {num equei.^) I pennati D || 55^ — 71 mio folio nunc deperdito om. H || 55 mu- tis Turnehus: multis D || 56 aquarii D || 57 terrai uisit equi uis Priscianus: terra ei; (== eius) sit equiuis D || 58 Tum Cicero d. n. d. I pectore idem: corpore D

10 I. M. TULLII CICERONIS

Quem cum perpetuo uestiait lumine Titan^ 60

Brumali fiectens contorquet tempore currum.

Hoc caue te in pontum studeas committere mense;

Nam non longinquum spatium labere diurnum,

Non hiberna cito uoluetur curriculo nox.

Umida non sese uestris Aurora querellis 65

Ocius ostendet, clari praenuntia Solis;

At ualidis aequor pulsabit uiribus Auster:

Tum fessum tremulo quatietur frigore corpus.

Sed tamen insani labuntur tempore toto^

Nec ui signorum cedunt neque flamina uitant 70

Nec metuunt canos minitanti murmure fluctus.

Atque etiam supero naui pelagoque uacato

Mense, Sagittipotens Solis cum sustinet orbem,

Non multo leuiora putes instare pericla,

Ante nigras cautiis tenehras subducere puppim;

Nam iam tum nimis exiguo lux tempore praesto est.

Hoc signum ueniens poterunt praenoscere nautae: 75

lam prope praecipitante licebit uisere nocte,

Ut sese ostendens emergit Scorpios alto,

Posteriore trahens flexum ui corporis arcum;

Sed Nepa non multum prior^ at prior exit ab undis.

lam supera cernes Arcti caput esse minoris

77, 78 Cic. d. n. d. II 113.

65 Humida D || 66 Otius D || 67 pulsauit D || 68 fessum Gro- tius: fissum D || 69 insani teniptaui: annuam D anni iam Har- leiani apographa \ labanturD || 70 Nec ui scri^m: Ne cuiD Nec cui uulgo II 71 marmore D; num recte? \\ post 71 quattuor uer- sus inserit Grotius || 72 — 93 extant in H^ sed fere euanidi; Ott- leyi lectione nitor || 72 supero Patricius: superos BK m. 1 super hoc H m. ^ I uacato idein: uagato DH m. 1 uagatur H m. 2 |j post 73 duo uersus sunt Grotii || 74 tum nimis Lamhinus: tum minus DH m. 1 cum minus H m. 2 \\ 76 nocti D (H.^) || 77 ostendens emergit Cic. d. n. d.: ostendens ostendat (-da-r' D) DH | scor- pius DH m. ^ I alto Grotius: alte DH, Cic. d. n. d. \\ 78 plexum Cic. d. n. d, \ ui K: ut D \\ post 78 uersus est Grotii || 79 supera uulgo: superiora D super hunc H m. 2 {de m. 1 non constat) \ arcti D: arti in arcti corr. H | capud D

ARATEA. 11

Et magis erectum ad summum uersarier orbem. 80 Tum sese Orion toto iam corpore condit Extrema prope nocte^ et Ceplieus conditur alte, Lumborum tenus a palma depulsus ad umbras.

Hic missore uacans fulgens iacet una Sagitta, Quam propter nitens pinna conuoluitur Ales: 85

Haec clinata magis paulo est Aquilonis ad auras. At propter se Aquila ardenti cum corpore portat, Igniferum mulcens tremebundis aethera pinniS; Non nimis ingenti cum corpore, sed graue maestis Ostendit nautis perturbans aequora signum. 90

Tum magni curuus Capricorni corpora propter Delphinus iacet haut nimio lustratu^ nitore^ Praeter quadruplicis stellas in fronte locatas, Quas interuallum binas disterminat unum. Cetera pars late tenui cum lumine serpit. 95

IUae, quae fulgent luces ex ore corusco, Sunt inter partis gelidas Aquiloni' locatae Atque inter spatium ^et laeti uestigia Solis. At pars inferior Delphini fusa uidetur Inter Solis iter, simul inter flamina uenti^ 100

Viribus erumpit qua summi spiritus Austri.

Exinde Orion obliquo corpore nitens Inferiora tenet truculenti corpora Tauri:

85 et 87 idem ibid. — 91, 92 Priscianus I p. 211, 14 sq. H. — 102 et 108 Cic. d. n. d. II 113 et 114.

83 palma Morelius: prima DH || 84 Hinc D | misso reuo- cans D II 85 penna D || 86 H^ec c^=clinata {erat declinata) D |

a aures D || 87 At in Et corr. D || 88 mulgens D | pennis D |j 91 cor- pora DH, Priscianus: cornua Grotius |] 92 liaut D, Friscianus: haud H I lustratus DH (m hoc m. 2 supra tus scripsit t ante) II 95 Caetera D | late tenui cum D : latetenulcum H m. 1 latet et nullo cum H m. ^ || 97 partes H | aquilonis DH m. 1 aqui- lone H m. 2 \ locatas DH m. 1 || 99 delfini H | fu^sa H: fulsa D; an pulsa.^ || 101 austri H m. 2: astri H m. 1 a=stri D || 102 obliquo ex oblico corr. D

12 I. M. TULLII CICERONIS

Quem qui suspiciens in caelum nocte serena

Late dispersum non uiclerit, haud ita uero 105

Cetera se speret cognoscere signa potesse.

Namque pedes subter rutilo cum lumine claret Feruidus ille Canis stellarum luce refulgens. Huic tegit obscurus subter praecordia uenter; Haut uero toto spirans de corpore flammam iio

Aestiferos ualidis erumpit flatibus ignes: Totus ab ore micans iacitur mortalibus ardor. Sirion Jmnc Graeci praeclaro nomine dicimt Hic ubi se pariter cum Sole in lumina caeli Extulit, liaud patitur foliorum tegmine frustra Suspensos animos arbusta ornata tenere. 115

Nam quorum stirpis tellus amplexa prehendit, Haec augens anima uitali flamine mulcet: At quorum nequeunt radices findere terras^ Denudat foliis ramos et cortice truncos.

Hunc propter subterque pedeS; quos diximus ante, Orioni' iacet leuipes Lepus. hic fugit^ ictus 121

Horrificos metuens rostri tremebundus acuti. Nam Canis infesto sequitur uestigia cursu^ Praecipitantem agitans, orientem denique ponto, Curriculum numquam defesso corpore sedans. 125

At Canis ad caudam serpens prolabitur Argo Conuersam prae se portans cum lumine puppim:

125, 126; 143, 144; 150, 151 habet Cicero L L

104 quis D | suspitiens H |] 105 audita H m. 1 || 106 Cetera

(C ex corr.) seperet (s m. 1) D Ceteras speret H m. 1 \\ 107 cla- ret uulgo: clare DH || 109 Huic OrelUus: Hunc DH (H in corr, D) I uenter Lamhinus: uesper DH || 110 Haut uero toto scripsi: At uero toto D Et uero toto H Nec uulgo || post 112 uersus est Grotii II 117 animae coni. WaJcefieldus \ flamine D: flamina H || 118 Acl H m. 1 II 119 Denuda H m. 1 Ij^ost 119 duos uersus ad- dit Grotius || 121 Orionis D.H | leuipedes K m. 1 \ hic fugit ictus D: hic eugit ictus H m. 1 hic quoque rictus H m. ^ || 124 orien- tem docti: oriens iam DH j ponto scripsi: paulo DH paulum Morelius \\ 125 Curriculo D | sedens D || 126 praelabitur Hyginus II 127 Conuersam Hyginus: Conuexam DH

AEATEA. 13

Non aliae iiaues ut in alto ponere proras Ante solent rostro Neptunia prata secantes, Sed conuersa retro caeli se per loca portat; 130

Sicut^ cum coeptant tutos contingere portus^ Obuertunt nauem magno cum pondere nautae, Aduersamque trahunt optata ad litora puppim. Sic conuersa uetus super aethera uertitur Argo, Atque usque a prora ad celsum sine lumine malum, A malo ad puppim clara cum luce uidetur; 136

Inde gubernaclum, disperso lumine fulgens, Clari posteriora Canis uestigia condit.

Exin semotam procul in tutoque locatam Andromedam tamen explorans fera quaesere Pistrix Pergit et usque sitam ualidas Aquilonis ad auras 141 Caerula uestigat finita in partibus Austri. Hanc Aries tegit et squamoso corpore Pisces, Fluminis inlustri tangentem pector^ ripas. Namque etiam Eridanum cernes in parte locatum Caeli, funestum magnis cum uiribus amnem, 146

Quem lacrimis maestae Phaethontis saepe sorores Sparserunt; letum maerenti uoce canentes. Hunc Orionis sub laeua cernere planta

126 — 138 (omissis 130, 135, 136) habet Hyginus fab. XIY p. 49, 50 ed. M. Scliinidt.

128 ponere Hyginus: pondere DH || 129 rostris Hyginus II 130 conuexa DH | se per H: semper D || 131 Sicut Hyginus: Sicuti DH I portos H m. 1 || 133 Auersamque coni. Grotius \ obtata K m, 1 \ littora DH m. 1 (prior t m. 2 suppuncta) \ pupim D II 134 labitur Hyginus \\ 135 usque a prora D: usque prora H | ad celsumD: ad caelisumH || 136 pupimD || 137 gub. tendens a puppe uolante Hyginus || 1 38 Clara D | condit D : can- det H tangit Hyginus || 140 quaesere Morelius: quaerere DH.|j 141 aures H m. 1 || 143 aries D: aues H m. 1 (t supra a scr. et e in i mut. m. 2) \ tagit coni. ScJioemannus \\ 144 inlustri Cic. d. n. d.: illustri DH m. 2 lustri H m. 1 inlustris coni. Orellius \ pectore Heinsius: corpore DH Cic. d. n. d. \\ 145 cemens D || 147 phoetontis D || 148 laetum D

14 I. M. TULLII CICERONIS

Serpentera poteris proceraque Vincla uidebis, 150 Quae retinent Pisces, caudarum a parte locata Flumine mixta retro ad Pistricis terga reuerti. Hac una stella nectuntur, quam iacit ex se Pistricis spina eualida cum luce refulgens.

Exinde exiguae tenui cum lumine multae 155

Inter Pistricem fusae sparsaeque uidentur Atque Gubernaclum stellae, quas contegit omnis Pormidans acrem morsum Lepus: his neque nomen Nec formam ueteres certam statuisse uidentur. Nam quas sideribus claris natura poliuit 160

Et uario pinxit distinguens lumine formas^ Has ille astrorum custos ratione notauit Signaque dignauit caelestia nomine uero: Has autem, quae sunt paruo cum lumine fusae, Consimilis speciei stellas parilique nitore, 165

Non potuit nobis nota clarare figura.

Exinde australem soliti quem dicere Piscem Voluitur inferior Capricorno uersus ad Austrum, Pistricem obseruans, procul illis Piscibus haerens. Et prope conspicies, expertis nominis omnis, 170

Inter Pistricem et Piscem quem diximus Austri Stellas^ sub pedibus stratas radiantis Aquari.

151 retinens DH m. i | a Cicero d. n. d.x om. DH || 153 Hac scripsi: Hanc BB. m. 1 Haec Ti m. 2 \\ 154 spinae ualida DH, corr, Grotius \\ 156 sparsa quae H || 157 contigit DH m. 1 \\ 158

acrem H m. 2: acram H m. 1 aerem D [ morsu^Iepes D morsu- lepus H II 160 quas (s m. 2 corr. [ex e?]) H: neque D jj 161 Di- stingens D || 162 Has (s m. 2 in ras.) H: Ila (haec ex corr.) et D; fortasse Certa | ille DH, sed ut in hoc e m. 2 in ras. scripse- rit I notauit, o m. 2 in ras. H || 163 dignauitD: signauit (s m. 2 in ras.) H || 164 fusae D: uel quae (I quae m. 2 in ras.) H uersae coni. Ottley U 165 Consimiles K m. 2 Consimili uulgo \ speciei {uel specii) genetiuum restitui: specie^ {alt. e in ras.

m. 2) H specie D |] 166 nata D j clarere D || 167 discere D || 169 opseruans H m. 1 |i 170 At mdgo \ conspicie^s {eras. n) D I expertes H m. ^ || 172 aquarii D

ARATEA. 15

Propter Aquarius obscurum dextra rigat amnem, Exiguo qui stellarum candore nitescit. E multis tamen his duo late lumina fulgent: * 175 Unum sub magnis pedibus cernetur Aquari; Quod superest, gelido delapsum fiumine fontis, Spinigeram supter caudam Pistricis adhaesit. Hae tenues stellae perhibentur nomine Aquai. Hic aliae uolitant paruo cum lumine clarae 180

Atque priora pedum subeunt uestigia magni Arcitenentis et obscurae sine nomine cedunt.

Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram, quam flatu permulcet spiritus Austri, Exiguo superum quae lumina tempore tranat: 185

Nam procul Arcturo est aduersa parte locata. Arcturo magnum spatium supero dedit orbe luppiter; huic paruum inferiore in parte locauit. Hac tamen aeterno inuisens loca curriculo nox Signa dedit nautis, cuncti quae noscere possent, 190 Conmiserans hominum metuendos undique casus. Nam cum fulgentem cernes sine nubibus atris Aram sub media caeli regione locatam^ A summa parte obscura caligine tectam^ Tum ualidis fugito deuitans uiribus Austrum; 195

183, 84 Cic. d. n. d. II 114.

173 amne D || 175 lumine D || 176 magni Aldus \ aquarii D II 178 supter H m. 1: subter DH m. 2 \\ 179 tenuaestell^ D j aquai MoreUus: aquarii D aquari H |1 181 priora (a ex corr.) H: priore D | subeuntD: subsuntH || 182 Artitenentis D Arquitenen- tis (ci m. rec. suprascr.) H | obscurae (b ex corr.) H | caedunt D II 183 nepe H || 184 permulget D || 185 lumine tempora DH j tranant D || 186 procul H: prope D | aduersa de parte DH; e parte coni. OrelUus; fort. aduersa est de parte | locatu D || 187 spa- tium supero H: spatiumq; super D spatio supera Lamhinus \ orbe^ H: orbem D || 188 inferiore== (e aJt. ex corr.) H || 189 Hac scripsi: Hic DH Haec MoreUus \ fort. aeterna || 191 Conmis. H: Comis. D II 194 obscura, b ex p corr. H

16 I. M. TULLII CICERONIS

Quem si prospiciens uitaueris; omnia eaute

Armamenta locans tuto labere per undas,

Sin grauis inciderit uehementi flamine uentus,

Perfringet celsos defixo robore malos,

Ut res nulla feras possit mulcere procellas, 200

Ni parte ex Aquilonis opacam pellere nubem

Coeperit et subitis auris diduxerit Ara.

Sin umeros medio in caelo Centaurus babebit,

Ipseque caerulea contectus nube feretpr,

Atque Aram tenui caligans uestiet umbra, 205

A signorum obitu uis est metuenda Fauoni.

IUe autem Centaurus in alta sede locatus, Qua sese clare conlucens Scorpios infert, Hunc subter partem perportans ipse uirilem, Cedit, equi partis properans subiungere Chelis. 210 Hic dextram porgens, quadripes qua uasta tenetur, Quam nemo certo donauit nomine Graium, Tendit et inlustrem truculentus cedit ad Aram.

Hic sese infernis e partibus erigit Hydra, Praecipiti lapsu flexo cum corpore serpens. 215

Haec, caput atque oculos torquens ad terga Nepai, Conuexoque sinu subiens inferna Leonis, Centaurum leui contingit lubrica cauda,

210, 11 et 213, 14 Cic. d. n. d. II 114.

197 labore per undans D || 199 PerstringetD || 200 posset D II 202 sub^itis {eras. d) H | deduxerit D || 203 Sin umeros H m. 1 (humeros m. 2)\ Sinumeros D || 205 aram m. 2 ex arma corr. H I uestigiet H, corr. m. 2 \\ 206 A {sme Ab) scrijpsii At DH | obitu DH: Ad — obitum uulgo \\ 208 Qu^^_(6ms. e) H | scor- pios H: scorpius D || 209 Hunc Orellius: ~a^c H Haec D | per- portans scripsi: perpotans DH m. i preportans K m. 2 \\ 210 pro- perans subiungere Cic. d. n. d.: properat coniungere DH || 211 quadripes H: quadrupes D || 213 illust. D 1 cedit DH: caedit uulgo I aram, am in ras. m. 2 H || 214 infernis, s e corr. m. 2 H I idra H ydra D (| 215 flexu D j qum H m. 1 || 216 atoculos (q; m. 2 suiwascr) D [ ad terga H m. 2t aterga DH m. 1\\21S leni uuJgo

I

ARATEA. 17

In medioque sinu fulgens Cratera relucet; Extremam nitens plumato corpore Coruus 220

Rostro tundit; et hic Geminis est ille sub ipsis Antecanem, Graio Procyon qui nomine fertur.

Haec sunt, quae uisens nocturno tempore signa Aeternumque uolens mundi pernoscere motum LegitimO cernes caelum lustrantia cursu. 225

Nam, quae per bis sex signorum labier orbem Quinque solent stellae, simili ratione notari Non possunt^ quia quae faciunt uestigia cursu Non eodem semper spatio protrita feruntur. Sic malunt errare uagae per nubila caeli 230

Atque suos uario motu metirier orbes. Haec faciunt magnos longinqui temporis annos, Cum redeunt ad idem caeli sub tegmine signum; Quarum ego nunc nequeo tortos euoluere cursus: Verum haec^ quae semper certo uoluuntur in orbe 235 Fixa, simul magnos edemus gentibus orbes.

Quattuor, aeterno lustrantes lumine mundum, Orbes stelligeri portantes signa feruntur, Amplexi terras caeli sub tegmine fulti. E quibus annorum uolitantia lumina nosces, 240

Quae densis distincta licebit cernere signis. Tam magnos orbis magno cum lumine latos, Vinctos inter se et nodis caelestibus aptos,

219 cretera H m. 1 || 220 Extremam Cic. d. n. d: Extrema DH II 221 tundit D: tondit H || 222 Antecanis Lamhimis | pro- cion D p 224, 25 inuerso ordine Jiahent DH, sie coUocauit Lam- binus II 224 uolens D: uoles H | motu D || 225 cemens DH (m/ioc n aJt. m, 2 suppunx.) \ c(a)eli DH, corr, Morelius || 226 sex, s m. 2

a

H I orbem (m m. 2) H: orbe D || 228 quia D: qui (i et a m. 2) H I faciunt ex facia cmi\ D || 229 eodem uulgo: eadem DH | spa- cio D I feruntur tmlgo: teruntur DH || 231 suos H m. 2: suo DH m. 1 I motu ex mutu D || 232 Haec D: Hae H || 234 Quarum Gro- tius: Quare DH | nunc^neq; ot^tuos (= tortuos) D || 235 uol- uuntur uulgo: euoluuntur DH || 242 Tam OreJlius: Tum DH orbis D: orbes H

POET. LAT, MIN. I. 2

18 L M. TULLII CICERONIS

Atque pari spatio duo cernes esse duobus.

At si nocturno conuisens tempore caelum, 245

Cum neque caligans deterget sidera nubes

Nec pleno stellas superat cum lumine Luna,

Vidisti magnum candentem serpere circlum:

Lacteus hic nimio fulgens candore notatur.

Is non perpetuum detexens conficit orbem: 250

Quattuor huic simili nitentes mole feruntur:

Sed spatio multum supereis praestare duobus

Dicitur et late caeli lustrare cauernas.

Quorum alter tangens Aquilonis uertitur auras, Ora petens Geminorum inlustria: tum genus ardens In sese retinens Aurigae portat utrumque. 255

Hunc soera laeua Perseus umeroque sinistro Tangit: at Andromeda hic dextra de parte tenetur, Cui manus ad Soream^ cubitus cui spectat ad Austrum, Imponitque pedes duplices Equus: et simul Ales Ponit auis caput et clinato corpore tergum Anguitenens umeris conititur; illa recedens 260

Austrum consequitur deuitans corpore Virgo. At uero totum spatium conuestiet orbis Magnu Leo et claro conlucens lumine Cancer, In quo consistens conuertit curriculum Sol

245 At D: Ac H | nocturno conuises D noctur conuises H m. 1 noctumo inuises H m. 2 || 246 deterget ego: detergit DH detersit uulgo || 247 superat cum scripsi: superaret DH superauit uulgo II 248 cadentemD m. 1 \ circlum. scripsi: circum 0 || 250 Is ex corr. m. ^ H || post 251 uersus est Grotii \\ 251 supereis ego^ superis Lamhinus: superes H m. 1 (superans m. 2) superos D || 252 lacte D || 253 tangens D: om. H | uertitur DH m. 1: se uer- git ad H m. 2 || 254 illustratu D || 255 post retinens aliquot litt. eras. in D | aurigae uulgo : auriga D auriga (uirgula a m. 2?) K }! 256 soera ego sura Lamhinus: supera DH | humeroque DH || 257 Tendit H m. 2 \ ad andromedan (-da D) DH, corr. Grotius \\ post 257 uersus est Grotii || 258 et om. H m. 1 |j 259 capud D || 260 humeris DH | illa D: ille H || 262 At D: Ut H | conuestiet Grotius: conuertit et D conuestit et H w. i (conuerterit m. 2) II 263 Magnus DH

ARATEA. 19

Aestiuos, medio distinguens corpore cursus. 265

Hic totus medius circlo disiungitur; iste

Pectoribus ualidis atque aluo possidet orbem.

Hunc oeto in partis diuisum noscere circlum

Si potes, inuenies supero conuertier orbe

Quinque pari spatio, partis tris esse relictas, 270

Tempore nocturno quas uis inferna frequentat.

Alter ab infernis Austri conuertitur auris.

Distribuens medium subter secat his Capricornum, Atque pedes gelidum riuum fundentis Aquari, Caeruleamque ferae caudam Pistricis et illum 275

Fulgentem Leporem, inde pedes Canis, et simul amplam Argolicam retinet claro cum lumine Nauem: Tergaque Centauri atque Nepai portat acumen: Inde Sagittari defixum possidet arcum. Hunc, a clarisonis auris Aquilonis ad Austrum 280 Cedens, postremum tangit rota feruida Solis: Exinde in superas brumali tempore flexus Se recipit sedes: huic orbi quinque tributae Nocturnae partes, supera tres luce dicantur.

Hosce inter mediam partem retinere uidetur 285 TantuSj quantus erit^ conlucens Lacteus orbis, In quo autumnali atque iterum sol lumine uerno

265 Aestiuos D: Aestiuus H || 266 circlo scripsi: circo DH I disiung. H: diiung. D | iste Grotius: ipse DH {supra e m. 2 D scr. o) II 268 part=es H | diuersum DH {in J) m. 2 i supra er scr.)', ex diueisumF j circlum scripsi: circum DH || 270 spacio D j partis tris. utraque ^ m. 2 H || 271 quos D || inter 271 et 272 in DH coliaerentes lacunam agnouit Grotius \\post 272 DH addunt: Arcitenens (Arquit. H) humeris conititur (conn. H m 1 quo nit. H m. 2) illa (ille H m. 2) recedens = 260 [ 274 aquarii DH |J 275 Caeruleaeque DH, corr. Grotius \ ferae D: feram H|| 276 ampl=am H || 277 Argoam coni. Grotius || 279 sagitarii H sa- gittarii D | defixum D: deflexum H | posidet H m. 1 \\ 281 Se- dens D || 282 in om. DH | flexus Morelius: flexuDH || 283 sedens D II 285 Hosque D | medium D l 286 erit uulgo: erat DH || 287 uerno uulgo: uero DH

2*

20 I. M, TULLII CICERONIS

Bxaequat spatium lucis cum tempore noctis.

Hunc retinens Aries sublucet corpore toto,

Atque genu flexo Taurus conititur ingens; 290

Orion claro contingens pectore fertur;

Hydra tenet flexu; Cratera et Coruus adhaeret:

Et paucae e Chelis stellae; simul Anguitenentis

Sunt genua et summi louis Ales nuntius instat:

Propter Equus capite et ceruicum lumine tangit. 295

Hosce aequo spatio deuinctos sustinet axis, Per medios summo caeli de uertice tranans. Ille autem claro quartus cum lumine circlus Partibus extremis extremos continet orbis, Et simul a medio media de parte secatur, aoo

Atque oblicus in his nitens cum lumine fertur: Ut nemO; cui sancta manu doctissima Pallas Soilertem ipsa dedit fabricae rationibus artem, Tam tornare cate contortos possiet orbis, Quam sunt in caelo diuino numine flexi, 305

Terram cingentes, ornantes lumine mundum, Culmine transuerso retinentes sidera fulta. Quattuor hi motu cuncti uokiuntur eodem. Sed tantum supera terras semper tenet ille Curriculum, oblique inplexus tribus orbibus unus, 310

289 subducet DH m. 1. cmr. H m. 2 \ totus imlgo || 290 con- nititur H || 291 pectore Morelms: corpore DH || 292 Ydra D | cratera et Grotius\ crateram DH || 293 paucae e Grotius: pau- cae H pauca e D | angitenentis D || 295 ante equus rasura unius litt. H I ceruicum uulgo: ceruicem DH m. 1 (ceruicis m. 2) \\ ^96 Hosce , e ex cmr. H | deiunctos Turnehus {potius diiunctos) 11 297 uertice, ue ex corr, H | circus DH, correxi || 299 orbis D: orbes H || 300 se=catur (c ex corr.) H || 301 oblicus H: obliquus D I fertur om. D || 302 s=anctaH || 303 SolertemD | fabricae DH m,l: fabricis H m. 2 || 304tomareca contortosD | possiet uuJgoi possidet D posceret H | orbes H || 305 numine Aldus: lumine DH II 307 sidera ex sidere corr. D || 308 motus D motus H || 309 superat terras D superat erras H m. 1 (supra terras m. 2) || 310 implexus Lemaire: infiexus DH | tribib; unus D

ARATEA. 21

Quantum est diuisus Cancer spatio a Capricorno;

At supter terras spatium par esse necesse est:

Et quantos radios iacimus de lumine nostro,

Quis hunc conuexum caeli contingimus orbem,

Sex tantae poterunt sub eum succedere partes, 315

Bina pari spatio caelestia signa tenentes.

Zodiacum hunc Graeci uocitant nostrique Latini

Orbem signiferum perhibebunt nomine uero;

Nam gerit hic uoluens bis sex ardentia signa.

Aestifer est, pandens feruentia sidera, Cancer. 320

Hunc subter fulgens cedit uis torua Leonis,

Quem rutilo sequitur conlucens corpore Virgo.

Exin proiectae claro cum lumine Chelae;

Ipsaque consequitur lucens uis magna Nepai.

Inde Sagittipotens dextra flexum tenet arcum: 325

Post hunc ore fero Capricornus uadere pergit:

Umidus inde loci conlucet Aquarius orbe.

Exim squamigeri serpentes ludere Pisces:

Quis comes est Aries, obscuro lumine labens,

Inflexusque genus proiecto corpore Taurus, 330

Et Gemini clarum iactantes lucibus ignem.

Haec Sol aeterno conuestit lumine lustrans,

Annua conficiens uertenti tempora cursu.

Hic quantum terris conuexus pellitur orbis^

Tantum se pandens supera mortalibu^ cedit. 335

311 Quanto uulgo \\ 312 supter H m, 1: subter DH m. 2 \ par^ H II 314 conuexum (ue ex corr., ut uid.) D; connixum H 11 321 caedit DH || 323 proiectae D: prolectae H || 326 cornifero D 1 327 Humidus DH | orbe uulgo: orbem DH || 328 Exim H m. 1: Exin DH m. 2 \ squamiferi DH | certantes coni. Wake- fieldus^ pergunt eludere Orellms || 329 est DH m. 2: et K m. 1 II 330 Inflexoque DH, corr. Burmannus \ genus scripsi: genu= H genu D I proiecto D : prolecto H || 332 post sol et in H et in D unius litt. ras. \ conuertit D || 333 uertentia tempora cursu {sic) DH; uertenti Grotius \\ 334 quantus terris consectus DH, corr. Morelius \ 335 Tantundem pandens DH, correxi; Tantundem ille patens uulgo | mortalibus edit DH, corr. Orellius] exit coni. Grotius

22 I. M. TULLII CICERONIS

Sex omni semper cedunt labentia nocte, Tot caelum rursus fugientia signa reuisunt. Hoc spatium tranans caecis nox conficit umbris, Quod supera terras prima de nocte relictum Signifero ex orbi sex signorum ordine fultum est. 340

Quod si Solis aues certos cognoscere cursus, Ortus signorum nocturno tempore uises: Nam semper signum exoriens Titan trahit unum. Sin autem officiens signis mons obstruet altus, Aut adiment lucem caeca caligine nubes, 345

Certas ipse notas caeli de tegmine sumens Ortus atque obitus omnes cognoscere possis. Quae simul existant, cernes; quae tempore eodem Praecipitent obitum nocturno tempore nosces.

Nam, simul ac primum supero se lumine Cancer Extulit; extemplo cedit delapsa Corona, 351

Et loca conuisit cauda tenus infera Piscis. Dimidiam retinet stellis distincta Corona Partem etiam supera, atque alia de parte repulsa est: Quam tamen insequitur Piscis, nec totus ad umbras Tractus^ sed supero contectus corpore cedit. 356

Atque umeros usque a genibus clarumque recondit Anguitenens ualidis magnum a ceruicibus Anguem. lam uero Arctophylax non aequa parte secatur; Nam breuior clara caeli de parte uidetur; 360

Amplior infernas depulsus possidet umbras. Quattuor hic obiens secum deducere signa Signifero solet ex orbi; tum serius ipse,

336 omni uulgo: omnes H oms D || 338 Huc et confugit D il 339 super ad terras 'K m. 2 \ relictum est DH; est del. Gro- tius, ego in uersum inferiorem reieci\\ 340 orbi sex H: orbis (s a m. 2 add.?) sex D orbist et Grotius \ fultum DH; huc est re- uocaui II 341 — 371 om. H || 341 certos uuJgo: tretros D | cursuD ll 343 tytan D || 346 sumes D , corr. Lamhinus \\ 350 primum ne- scioquis: primo D || 351 extimplo c^dit D || 355 Quam Harleiani apograplia: Cum D || 356 Tactus D, lactus Harl. apogr. \\ 357 humeros D || 359 arcto filax D U 363 Signiferos D | ille uulgo

ARATEA. 23

Cum supera sese satiauit luce, recedit,

Post mediam labens claro cum corpore noctem. 365

Haec obscura tenens conuestit sidera tellus:

At parte ex alia claris cum lucibus enat

Orion, umeris et lato pectore fulgens,

Et dextra retinens non cassum luminis ensem.

Sed cum de terris uis est patefacta Leonis, 370 Omnia, quae Cancer praeclaro detulit ortu^ Cedunt obscurata, simul uis magna Aquilai Pellitur, adflexo considens corpore Nixus lam supero ferme depulsus lumine cedit: Sed laeuum genus atque inlustrem linquit in alto 375 Plantam. tum contra exoritur clarum caput Hydrae Et Lepus et Procyon, qui sese feruidus infert Ante Canem: inde Canis uestigia prima uidentur.

Non pauca e caelo depellens signa, repente Exoritur pandens inlustria lumina Virgo. 380

Cedit clara Fides Cyllenia, mergitur unda Delpbinus, simul obtegitur depulsa Sagitta, Atque Auis ad summam caudam primasque recedit Pinnas et magnus pariter delabitur Amnis. Hic Ecus a capite et longa ceruice latescit: 385

Longius exoritur iam claro corpore Serpens Crateraque tenus lucet mortalibus Hydra.. Inde pedes Canis ostendit iam posteriores, Et post ipse trahit claro cum lumine puppim:

366 conuertit D | telus D m. i || post 366 u. 353 repetitur in D et Harl. apogr. |) 367 errat uuJgo || 368 lium. D || 369 casum D || 370 cum terribilis uis coni. Orellius || 371 praeclara detullit D || 372

Cedent D || 373 Pelli^tur^ H | adflexo scripsi: ad flexu D delexo (ow. ac) H ac flexo uulgo \ confidens DH B 375 ill. D | lin- quit, l a m. 2 add. H | altum uulgo \\ 376 Plantatitum (corr. m. 2) H I capudydrae D || 377 procion DH || 378 deinde DH || 380 pandens inl. H: candens ill. D || 381 fide^ scyllenia D || 383 at H || 384 pennas H m. 2 || 385 ecus H m. 1: equus DH m. 2 Q 387 Cre- teraque. H m. 1 \ ydra D hidra H || 388 Inpedes D |j 389 ipsa D I pupim D

24 I. M. TULLIl CICERONIS

Insequitur labens per caeli lumina Nauis, 390

Et; cum iam toto processit corpore Virgo, Haec medium ostendit radiato stipite malum. At cum procedunt obscuro corpore Chelae, Existet pariter larga cum luce Bootes, Cuius in aduersa est Arcturus corpore fixus, 895

Totaque iam supera fulgens prolabitur Argo: Hydraque, quod late caelo disparsa tenetur, Nondum tota patet, nam caudam contegit umbra. Anguitenem autem renouata luce refulget lam dextrum genus et decoratam lumine suram Erigit ille uacans uulgato nomine Nixus, 400

Qui Fidis Arcadicae semper confinia tangit: Quem nocte extinctum atque exortum uidimus una, Persaepe ut paruum tranans geminauerit orbem. Hic genus et suram cum Chelis erigit alte; Ipse autem praeceps obscura nocte tenetur, Dum Nepa et Arcitenens inuisant lumina caeli: 405 Nam secum medium pandet Nepa, toUere uero In caelum totum exoriens conabitur Arcus. Hic tribus elatus cum signis corpore toto Lucet; at exoritur media de parte Corona, Caudaque Centauri extremo candore refulget. 410

Hic se iam totum caecas Equus abdit in umbras, Quem rutila fulgens pluma praeteruolat Ales. Occidit Andromedae clarum caput et fera Pistrix Labitur, horribilis epulas funesta requirens. Hanc contra Cepheus non cessat tendere palmas: 415 IUa usque ad spinam mergens se caerula condit.

394 Existet DH m. 1: Existit H m. 2 || 395 aduersa D: ad-

uerso H aduersum uulgo 1 397 Hidraque H [ bis parsa D disparsa H II 398 patet Turnehusi latet DH ||^os* 398 et 400 uersus sunt Grotii U 400 uagans DH, corr. Patricius \\ 401 atque exortum om. D II 402 Pres^pe D || 404 alt§ D || 405 nempe arcitenens D ne- pae tarquitenens H m. 1 (nepa et arq. m. 2) || 413 caput D: om. H H 414 orribilis D j funestra D funest^a H j 415 c^pheus D

ARATEA. 25

At Ceplieus caput atque umeros palinasque reclinat.

Cum uero uis est uehemens exorta Nepai, Late fusa uolat: in terras Idbitur unda, Orionque metu peradsus conditur una, Pace huius liceat causam explicuisse timoris, Virgo, tua: mihi quaeso ueni placata^ Diana, Haec fama est hominum^ haec per terras fama uagatur: Ut quondam Orion manibus uiolasse Dianam 420

Dicitur, excelsis errans in coUibus amens, Quos tenet Aegaeo defixa in gurgite Chius, Bacchica quam uiridi conuestit tegmine uitis. IUe feras uaecors amenti corde necabat, Oenopionis auens epulas ornare nitentis. 425

At uero, pedibus subito percussa Dianae, Insula discessit disiectaque saxa reuellens Perculit et caecas lustrauit luce lacunas: E quibus ingenti existit cum corpore prae se Scorpios infestus praeportans flebile acumen. 430

Hic ualido cupide uenantem perculit ictu, Mortiferum in uenas figens per uulnera uirus: IUe graui moriens constrauit corpore terram. Qua re cum magnis sese Nepa lucibus effert, Orion fugiens commendat corpora terris. 435

Tum uero fugit Andromeda et Neptunia Pistrix Tota latet: cedit conuerso corpore Cepheus, Extremas medio contingens corpore terras.

417 capud D I liumeros DH m. ^ | 419 uolat per terras DH (uolans H m. 2)^ mediis uersihus omissis || 422 aeg^eo H egeo D I defixa in D: defixa (oni. in) K m. 1 (defixos m. 2) \\ 423 Bac- chica Lamhinus: Brachia DH | quam DH m. li quae H m. ^ | uatis D II 424 uaecors H: uecors D | amanti D || 425 laabens H m. 2 II 426 percussa H m. li perculsa DH m. ^ || 427 reuellins H m. 1 II 428 lacu^nas D || 429 E= D | cum D m. ^: in D m. I, om. H II 430 Scorpius D | infestus uidgo: infesta DH infesto

OreUius \\ 431 cupide D || 432 Mortiferu (u m. 2 corr,) D | fi=gens {eras. n) D: fundens (nd m. 2 corr.) H j uiros H m. i (| 435 cor- pora, a m. ^ H II 436 fuit K m, 1

26 I. M. TULLII CICERONIS

Hic caput et superas potis est demergere partes: Infera luinborum numquam conuestiet umbra. 440 Nam retinent Arctoe, lustrantes lumine suras. Labitur illa simul, gnatam lacrimosa requirens, Cassiepia, neque ex caelo depulsa decore Fertur: nam uerso contingens uertice primum TerraS; post umeris euersa sede refertur. 445

Hanc illi tribuunt poenam Nereides almae, Cum quibus, ut perhibent, ausa est contendere forma. Haec obit inclinata: at pars exorta Coronaest Altera, cum caudaque omnis iam panditur Hydra. At caput et totum sese Centaurus opacis 450

Eripit ec tenebris, linquens uestigia parua Antepedum contecta, simul cum lumine pandit

Ipse feram dextra tenet

prolabitur inde

Anguitenens capite et manibus: profert simul Anguis lam caput et summum flexo de corpore lumen. 455

Hic ille exoritur conuerso corpore Nixus, Aluum, crura, umeros simul et praecordia lustrans, Et dextra radios laeto cum lumine iactans. Inde Sagittipotens superas quom uisere luces Institit, emergit Nixi caput^ et simul effert 460

Sese clara Fides et promit pectore Cepheus. Feruidus ille Canis toto cum corpore cedit;

439 capud D || 440 umbra= H || 441 arctoy D || suras Victo^ius: summo DH II 443 Casiephea D || 444 uerso Victorius: uero DH | eontin^^gens H || 445 humeris DH 7n, 2 \\ 447 Qum H m, 1 \ est supra lin. m. .§ H || 448 Hae K m. 1 \ coronaest ego: corona est BK m. 1 (coronae est m. 2) || 449 ydra, a e^ e corr. D | 451 ec ego: et DH e uulgo || 453 tenet prolabitur D retinet pro- labitur H retinet (-nens OreUius), sed cetera magni Expectant arcus ortum uulgo | 455 capit H m. i || 456 conuersus D || 457 bumeros DH m. ^ | gestans D || 458 dextra uulgo: dextrae DH II 459 cum uisere Morelius: conuisere DH || 460 et mergit DH, corr. Morelius {an ecmergit.^) |j 461 promit H: promittit D | pectora H m. 2

ARATEA. 27

Abditur Orion; obit et Lepus abditus umbra. Inferiora cadunt Aurigae lumina lapsu. Crus dextrumque pedem linquens obit infera Perseus In loca, tum cedens a puppi linquitur Argo. 466

Inde obiens Capricornus ab alto lumine pellit Aurigam instantemque Capram, paruos simul Haedos, Et magnam antiquo depellit nomine Nauem. Obruitur Procyon: emergunt alite lapsu 470

Ec terris Volucres: existit clara Sagitta.

Sed cum se medium caeli in regione locauit Magnus Aquarius et uestiuit lumine terras, Tum pedibus simul et supera ceruice iubata Cedit Equus fugiens: at contra signipotens nox 475 Cauda Centaurum retinens ad se rapit ipsa, Nec potis est caput atque umeros obducere latos; At uero serpentis Hydrae caligine caeca Ceruicem atque oculorum ardentia lumina uestit: Hanc autem totam properant depellere Pisces. 480

463 obit et lepus uulgo: obiit simul DH \ umbra uulgo: umbra est DH; fort. Orion, auritus ut abditus umbra est || 464 lumina lapsu uulgo: lumine lapsum D H || 565 liquens H m, 1 II 468 capra D || 470 procione mergunt H | lapsu uulgo: lapsum DH || 471 Ec ego : Et DK \ uolucris DH j exsistit D | in lioc uersu desinit D || 472 se supra lin. H j 477 humeros TLm. 2 \\ 478 hidrae H B in 480 desinit H

PROGNOSTICORUM FRAGMENTA.

L Ut cum luna means Hyperionis officit orbi,

Stinguuntur radii caeca caligine tecti.

[Prisciamis I p. 504, 20 sq. Hertm]

II. Ast autem tenui quae candet lumine Phatne.

[Priscianus II 2x 105, 9 et p. 287, 7 H.]

III. -^tque etiam uentos praemonstrat saepe futuros Inflatum mare, cum subito penitusque tumescit,

28 I. M. TULLII CICERONIS ARATEA.

Saxaque cana salis niueo spumata liquore Tristificas certant Neptuno reddere uoces Aut densus stridor cum celso e uertice montis Ortus adaugescit scopulorum saepe repulsus. [Cic. de dminat, I 1, 13.]

IV. Cana fulix itidem fugiens e gurgite ponti Nuntiat horribilis clamans instare procellas, Haud modicas tremulo fundens e gutture uoces. [Cic. de diu. I 8^ 14.]

V. Vos quoque signa uidetis, aquai dulcis alumnae, Cum clamore paratis inanis fundere uoces, Absurdoque sono fontis et stagna cietis. \Cic. de diu. I 9, 15.]

VI. Saepe etiam pertriste canit de pectore carmen Et matutinis acredula uocibus instat^ Vocibus instat et adsiduas iacit ore querellas, Cum primum gelidos rores aurora remittit; Fuscaque non numquam cursans per litora cornix Demersit caput et fluctum ceruice recepit. [Cic, de diu. I 8; 14.]

VII. Mollipedesque boues spectantes lumina caeli Naribus umiferum duxere ex aere sucum.

[Cic. de diu. I 9, 15.]

VIII. lam uero semper uiridis semperque grauata Lentiscus triplici solita grandescere fetu

Ter fruges fundens tria tempora monstrat arandi, [Cic. de diu. I 9, 15; Plinius hist nat. XVIII 25, 61.] IX. Caprigeni pecoris custos de gurgite uasto. [Priscianus I jp. 196, 10 H.]

i

11.

GRATII CYNEGETICON QUAE SUPERSUNT

Gratius, incertum qua gente quaue patria ortus (nam nuUa iuris specie uersui 40 innisi Faliscum eum appellant), teste Ouidio [ex Ponto IV 16, 34] sub Augusto imperatore scripsit Cynegeticon carmen, quod olim sine dubio compluribus libris constabat, ad nos autem peruenit particulatim : nam libri primi uu. 541 superstites sunt. codices adsunt hice:

A, Vindobonensis 277 (olim 387) in forma octaua, ex partibus constans diuersis, quarum descriptionem diligentem exhibuit Hauptius [praef. ad Ouidii Halieut. ect. p. VI — XI]. et Gratii opusculum optinetur foliis 58^ — 70^ saeculo IX exaratis. quae nec pleniora nec mutilatione illa in uersibus nonnuUis obuia uacantia olim Georgius Logus, primus Gratii editor (Venetiis a. 1534), adhibuit, posteriorum nemo consuluit, donec tandem summo cum Gratii emolumento Mauricius Hauptius illa excussit. nobis ad Hauptii exemplar iterum codicem cum puluisculo, ut aiunt, contulit Isi- dori Hilbergii Vindobonensis humanitas. unde graui- oribus lectionibus, cum quibus non conueniebat Hauptii adnotationibus, notam sic adiecimus, plura tacite cor- reximus. — ad eundem cum A archetypum redit liber simillimus et, nisi quod multo maiorem socordiam prae se fert, plane gemellus

30 11. GRATII

B, Parisinus 8071 (antea Thuaneus) saee. IX — X, olim in praefatione ad quartum huius operis uolumen explanatius nobis describendus. ibi foliis 59* — 60^ scri- ptura continua neque uersuum (praeter 150 — 159) di- stinctione facta Gratii Cynegeticon uu. 1 — 159 extant. cuius libri uarias lectiones in Hauptii usum Pridericus Duebnerus enotauit; ego ipse a. 1875 non sine fructu iterum examinaui.

Paruula nulliusque pretii frusta ex Ouidii Halieu- ticis et Gratii Cynegeticis in codice habentur Ambro- siano R. 81. sup. saec. XVI a me inspecto.

Editores Logum insequentes — inter quos cum laude nominandi sunt lanus Ulitius, Thomas lohnso- nus, Burmannus, Wernsdorfius, Reinhardus Sternius — etsi scriptori haud ita facili et emendando et in- terpretando multum profuere, saepe tamen in lubrico uersabantur, cum scripturae traditae notitia certa ca- rerent. primus enim fundamentum solidum, quo pedi- bus non uacillantibus insistere possis, anno demum 1838 iecit Hauptius ea editione, qua Ouidii HaKeutica et Gratii Nemesianique Cynegetica complexus est- quamquam textum ope codicum purgatum dedisse con- tentus parum ille corruptelis haud ita raris e coniec- tura toUendis studuit. quarum partem nos remouere conati sumus; alias remouebunt, qui poetae neque in- iucundo neque semper satis perspicuo post nos ope- ram impendent.

Ubicumque codicum lectionibus non appositum est nomen emendatoris, antiquissimas (maximeque Logi) editiones uerum exhibere scias.

CYNEGETICA. 31

CYNEGETICON LIB. I

Dona cano diuom, laetas uenantibus artis,

Auspicio, Diana, tuo. prius omnis in armis

Spes fuit et nuda siluas uirtute mouebant

Inconsulti homines uitaque erat error in omni.

Post alia propiore uia meliusque profecti 5

Te sociam/ ratio, rebus sumpsere gerendis.

Hinc omne auxilium uitae rectusque reluxit

Ordo et contiguas didicere ex artibus artis

Proserere, hinc demens cecidit uiolentia retro.

Sed primum auspicium deus artibus altaque circa 10

Firmamenta dedit: tum partis quisque secutus

Exegere suas tetigitque industria finem.

Tu trepidam bello uitam, Diana, ferino,

Quoi primam quaerebat opem, dignata repertis

Protegere auxiliis orbemque hac soluere noxa. 15

Adsciuere tuo comites sub momine diuei

Mentem omnes nemorum^ genitae de fontibus omnes:

Naides et Latii . . . Faunus

Item incipit (incip B) gratti cynegeticon libi (libi B) litt. maiusc. AB; lib. I latere intellexit A. Biesius praef. ad AntJi. lat. l p. XXXVI II 1 letas B || inter 1 et 2 AB habent: Causpicio (caspicio B) diant uom laetas uenantibus artis, tum u. 2 forma recta, nisi quod omnis om. B [ 4 inconssulti "R m. 1 \ errat B \

5 propore (= propriore) B j profectu B m. 1 || 6 sotia B || 7 uita erectusque AB, corr. Turnehus || 8 continguas A || 9 caecidit A

v . .

II 10 aspicium A aspatium B || 13 serino B || 14 Quoi scripst: (^ua AB I querebat AB || 15 orbem queac B || 16 adscis uer&uo B I momine (= impulsu) scripsi: nomine AB numine Barthiu^ I diuei scripsi: diune (sic) A dio une (sie) B diuae uulgo || 17 Mentem Hauptius: centem A centem in centum m. ead. corr.

8

B Centum ^iulgo | nemorum, genitae scripsi: nemorumentes A Nemor sumentes B nemorum, centum uulgo mentem Hauptius \\ 18 naides et latii in rasura B. j interudlla reliquit A, non B; Latii cultor qui Faunus amoeni uulgo

32 n. GRATII

1

Maenaliusque puer domitrixque Idaea leonum Mater et inculto Siluanus termite gaudens. 20

His ego praesidibus nostram defendere sortem Contra mille feras et non sine carmine nisus, Carmine et arma dabo uenanti et persequar artis Armorum: casses plagiique exordiar astus.

Prima iubent tenui nascentem iungere filo 25

Limbum et quadruplicis tormento adstringere limbos: Illa onerum patiens, illa usus linea longi. Tunc ipsum medio cassem quo nascitur orbe Per senos circum usque sinus laqueabis, ut omnem Concipiat tergo, si quisquam est plurimus, hostem. 30 Et bis uicenos spatium praetendere passus Rete uelim plenisque decem consurgere nodis: Ingrati maiora sinus inpendia sument. Optuma Cinyphiae, nequid cunctere, paludes Lina dabunt: bonus Aeolia de ualle SibuUae 35

Fetus et aprico Tuscorum stupea campo Messis, contiguum sorbens de flumine rorem, Qua cultor Latii per opaca silentia Thybris Labitur inque sinus magno uenit ore marinos. At contra nostris inbellia lina Faliscis, 40

19 Menalius que AB | ideae B || 20 in cult' siluani stermite cudens B | 22 malim feras, et non sine tegmine, nisus | nisus UUtius: lusus A lesusB || 23 uenanti et UUtius: et uenandi AB I artis A: astis (sic) B || 24 cassisque plagaeque coni. Heinsius \ astus uulgo: estis A ertis B (sic) \\ 25 sqq. de retibus conficiendis Utt. maiusc. AB || 25 silo B || 26 limbos, o ex corr. A (sic) \\ 27 onerum scripsi: operum AB | usus om. B || 28 medio uulgo: me- medio AB; conicias e medio | casseni AB | quo A: qui B \ orbe scripsi: ore AB || 29 laqueas bis AB | omni B || 30 quisqua B || 31 c1} bis uiceno A c . . bis uiceno (• • s]pat. duar. Utt.) B Ad bis uicenos coni. Bartliius \ pretendere A || 32 nadis B || 33 inp. B: imp. A || 34 ficinyphiae A ci nymphi^ JB | cunctere ex conc- tere cm-r. A, coiTc tere B || 35 bonus ex bones corr. B | subullae ex sububae corr. B | 36 apri cotuf corum sic A || 37 mensis et sorbes (n suprascr.) B | rorem B |j 38 coltor B | oppaca AB [; 39 om. B, in margine hahet A (marnos) || 40 acontra nris (sic) B I in bellia B (inbellia etiam A)

CYNEGETICA. 33

Hispanaeque alio spectantur Saetabis usu.

Vix operata suo sacra ad Bubastia lino

Velatur sonipes aestiui turba Canopi:

Ipse in materia damnosus candor inerti

Ostendit longe fraudem atque exterruit hostis. 45

At pauper rigui custos Alabandius horti

Cannabias nutrit siluas, quam commoda nostro

Armamenta operi: gracih*s tutella^ sed ilKs

Tu licet Haemonios includas retibus ursos.

Tantum ne subeat uitiorum pessimus umor 50

Ante caue: non est umentibus usus in armis,

Nulla fides. ergo seu pressa flumina ualle

Inter opus clausaeque malum fecere paludeS;

Siue inprouisus caelo perfuderit imber,

Illa uel ad flatus Helices oppande serenae 55

Vel caligineo laxanda reponito fumo.

Idcirco et primas linorum tangere messes

Ante uetant quam maturis accenderit annum

Ignibus et claro PHas se prompserit ortu.

Imbiberit, tanto respondet longior usus. 60

Magnum opus et tangi^ nisi cura uincitur, inpar. Nonne uides ueterum quos prodit fabula rerum Semideos (illi aggeribus temptare superbis

41 Hispanaeque Is. Vossius: Hispanique A spinisque B m. 1 (spanique m. rec.) \ alios AB | saetabes AB {sic), corr. Vossius !| 42 sacra abubbastia B || 43 estiui AB; festiui coni. Salmasius \\ 44 cantior B || 45 exterritat Turnebus \ hostes B 1| 46 ad paper B I adlabandiis {sic) A adlabandus B || 47 nfu B || 48 gracilis scripsi: grauis AB grauis est uulgo \\ 49 bemonios AB | icludas B II 50 humorq; B umqr sic A (m. rec. or suprascr.) \\ 52 praessa AB 1 flumina ex flumine corr. A || 53 clausaeque JBarthius: cau- saeque A causeq; B || 54 in prou. B (inprou. hahet A) || 55 elices opandeserene B || 56 puto laxata | reponite fumo A reponit

g

efumo B || 58 annos B || 59 pliase promiserit A pliasse promis- serit B || 60 Imbiberint coni. Burmannus; nondum sanatus est locus, cum id quod est calorem non per se possit subinteUegi \ res pondet langor B | usu AB 1] 61 in par A, om. B || 62 none B II 63 simideos AB | ageribus, g alt. suprascr., A

POET. LAT. MIN. I. Q

34 11. GRATII

Aethera et a! matres ausi attrectare deorum), Quam magna mercede meo sine munere siluas 65

Inpulerint? flet adhuc et porro flebit Adonin Yicta Venus ceciditque suis Ancaeus in armis, Et praedexter erat geminisque securibus ingens. Ipse deus cultorque feri Tirynthius orbis, Quem mare, quem tellus, quem praeceps ianua Ditis 70 Omnia temptantem qua laus erat obuia passast, Hinc decus et famae primum inpetrauit honorem. Exige si qua meis respondet ab artibus ergo Gratia, quae uires fallat conlata ferinas.

Sunt quibus inmundo decerptae uolture plumae 75 Instrumentum operis fuit et non parua facultas. Tantum inter niuei iungantur uellera cygni, Et satis armorum est. haec clara luce coruscant, Terribiles species, at uolture dirus ab atro Turbat odor siluas meliusque alterna ualet res. 80 Sed quam clara tuis et pinguis pluma sub armis, Tam mollis tactu et non sit creberruma nexu, Ne reprensa suis properantem linea pinnis

64 Aethera Grotius, et ah Hauptius: Iret freta AB | ausi attrectare Heinsius: ausit trectare AB || 65 qua B || 66 Imp. A | fleta AB I hadonia AB || 67 caeciditque A | ancaeus in aruis sic A hanc equ§ manus B; armis corr. Heinsius || 68 Et (= et ta- men) AB: Ut Bartliius coni. | gemmisq; B || 69 malim tutorque I ferit hyrinthius A fe^it (c eras., r m. rec. suprascr.) hyrinthyus (sic) B II 70 didtis A || 71 Omnia A: omnem B j uocis temptan- tem duae syllahae priores in fine lineae euanida^ in B | obula A

a

ab ulla B j passast ego (passa lohnsonus, est Hauptius): psa si (sic) B passi A sparsit Burmannus; et sane tale quid (= iacta- uit) potius expectes || 72 Hic, superscr. n, A | fame AB, sed in hoc a euanida \ primum Barthius: primus AB || 73 eis (m litt. euanida) B | respondit AB || 74 Gratiaque B || 75 De pinnatis conficiendis litt. maiusc. AB || 75 inmudo decerpt euo Itur^ B :| 77 iugantur et cigni B || 78 Id pro Et coni. Heinsius \ armato- rum e. h. c. luc& oruscant B, lucet oruscant etiam A | 79 at Burmannus: ad AB | ab atro scripsi: abaro AB auaro uulgo || 80 mellusque AB ] uellet B || 81 qua B || 83 In repensa B; mim ni = ne latet?

CYNEGETICA. 35

Inplicet atque ipso mendosa coarguat usu.

Hic magis in ceruos ualuit metus. ast ubi lentae 85

Interdum Libyco fucantur sandyce pinnae

Linteaque expositis lucent anconibus arma^

Rarum saeua metus eludet belua falsos.

Nam fuit et laqueis aliquis curracibus usus

(Ceruino iussere magis contexere neruo: 90

Fraus teget insidias habitu mentita ferino).

Quid? qui dentatas iligno robore clausit

Venator pedicas, quam dissimulantibus armis

Saepe habet inprudens alieni lucra laboris!

0 felix, tantis quem primum industria rebus 95

Prodidit auctorem! deus ille an proxuma diuos

Mens fuit^ in caecas aciem quae magna tenebras

Egit et ignarum perfudit lumine uulgus?

Dic age Pierio (fas est), Diana^ ministro.

Arcadium stat fama senem^ quem Maenalus altor 100

Et Lacedaemoniae primum uidistis Amyclae,

Per non adsuetas metatum retia ualles

Dercylon. haut illo quisquam se iustior egit^

Hau fuit in terris diuum obseruantior alter:

Ergo illum primis nemorum dea finxit in armis 105

84 mendosam se arguat Scaliger || 85 Hinc AB | metusa sti bulente B || 86 lybyco A libico B | fugantur AB | sanoycae A sano yce B | pinne B || 87 Linteaqu§ expsitis A | licentam co-

nib; B || 88 Parum AB | saeua scripsi: siqua B s.qua A | eludet AB: eludat tmlgo \ bella B || 89 Pedicae litt maitisc. AB | ali- quis A: aliis {sic) B || 92 dentata siligno (si ligno) AB || 93 pe- dias B I quam etiani A || 94 inpradens {sic) AB || 95 indrustria B II 96 duos B Ij 97 c§ca B | aciem quemagna A faciemq; magna B II 99 mininistro B || 101 senT q-^ B (n07i plane certa lectio lit- teris euanidis) \ menalus AB | altor Turnebus: auctor AB; con- ieci Arcas || 101 amicle B || 102 metantem AB; metatum scrijjsi^ ut Jiaheret stat fama, quocum coniungeretur |J 103 aut illo AB II 104 Hau fuit scripsi: Aufuit A autfuit {sed t priore expuncto) B Aut fuit uulgo \ obseruatior A obseruat {reliqiiis litteris eua- nidis) B jj 105 primus in primis corr. A primus B {sic) \ armis JBartlvius: aruis AB

36 n. GRATII

Auctoremque operi dignata inscribere magno lussit adire suas et pandere gentibus artes.

IUe etiam ualido primus uenabula dente Induit et proni moderatus uulneris iram Omne moris excepit onus. tum stricta uerutis 110

Dentibus et gemina subiere hastilia furca, Et quidam totis clauserunt ensibus . . . .^ Ne cessaret iners in uulnere massa ferino. Blandimenta uagae fugies nouitatis: ibidem Exiguo nimioue nocent. sed lubricus errat 115

Mos et ab expertis festinant usibus omnes. Quid^ Macetum inmensos libeat si ducere contos? Quam longa exigui spicant hastilia dentes! Aut contra ut tenero destrictas cortice uirgas Praegrauat ingenti pernix Lucania cultro! 120

Omnia tela modi melius finxere salubres. Quocirca et iaculis babilem perpendimus usum, Ne leue uulnus eat neu sit breuis impetus illi. Ipsa arcu Lyciaque suas Diana pharetra Armauit comites. ne tela relinquite diuae: 125

Magnum opus et uolucres quondam fecere sagittae.

Disce agedum ec ualidis dilectum hastilibus omnem. Plurima Threicii nutritur uallibus Hebri Cornus et umbrosae Veneris per litora myrtus

106 digna AB || inter 107 et 108 Genera iaculorum litt. mai. AB II 109 iram A: nra B || 110 excaepit A | onustrum B (| 111 gemina Burmannus: geminas AB | subiere; num fulsere.^ II 112 totis A: notis B totos uulgo \ clauserant AB | orbes uulgo ad- dunt II 113 meris B || 114 uage B || 117 inmensus AB | ducere scripsi: dicere AB | antos B jj 118 exiguis picant AB | astilia B II 120 praegrauet AB || 122 quocarcaB | abilemB || 123 Ne Werns- dorf: Neu AB || 124 litia qu^ B | suos AB H 125 suspicm^ relin-

V

quite: uitae magnum opus eqs \ diue B || 126 qondanda facere B I sagit(a)e AB [| 127 Ligna apta iaculis Utt. mai. AB j ec scripsi: et AB I hastib; omne B omn (reh dbsc.) A |] 128 plu-

rim AB | rreicii innutritur B inutritur A || 129 im brose B

J

CYNEGETICA. 37

Taxique pinusque Altinatesque genestae, 130

Et magis incomptus superat lotaster^ agrestis

Termes. ab Eois descendit uirga Sabaeis,

Mater odorati multum pulcherruma turis.

Illa suos usus intractatumque decorem

(Sic nemorum iussere deae) natalibus hausit 135

Arbitriis: at enim multo sunt ficta labore

Cetera quae siluis errant hastilia nostris.

Numquam sponte sua procerus ad aethera termes

Exiit inque ipsa curuantur stirpe genistae.

Ergo age luxuriam primo fetusque nocentis 140

Detrahe : frondosas grauat indulgentia siluas.

Post ubi proceris generosa stirpibus arbor

Se dederit teretisque ferent ad sidera uirgae,

Stringe notas circum et gemmantis exige uersus.

His, si quis uitium nociturus sufficit umor, 145

Vlceribus fluet et uenas durabit inertis.

In quinos sublata pedes hastilia plena

Caede manu, dum pomiferis aduertitur amnis

Frondibus et tepidos autumnus continet imbres.

Sed cur exiguis tantos in partibus orbes 150

Lustramus? prima illa canum; nam nulla paratus

130 altinateq; B || 131 incomptus edd.: incomptos AB in contos lohnsonus \ superat Sternius: opera AB operae uulgo \ lotaster lohnsonus: lutoser {siue lutoses) A lutores B | agstis A agestis B || 132 abeo his B | descendet AB, corr. lohnsonus \ sabeis B H 133 pulcheruma turis A pulcheri mos umaturis B

II 135 sic necmo (Jioc in ras. m. rec.) rem iusse rede^ B | ausit B II 136 arbitrus B | multos sunt facta B || 137 ceteraque A ce- teraq; B || 138 ad aetliera termes scripsi: ad aera termes A aderat hermes B || 139 stirpegeniste B || 140 luxoriam B || 141 grauet B || 142 proceres (i m. rec. supra alt. e) B | generosam Wernsdorfius \ stripib; B || 143 uirge B || 145 si om. B | humor B II 147 quonos et astilia B || 148 cede B | amnis Fr. lacohus: aHn (una littera erasa, reliquis ahscissis) A annes B || 149 Fron- tibus AB II 150 De canibus litt. mai. AB || 151 illa, scil pars \ nam nulla scripsi: ii (== non) nulla A non ulla B uulgo \ pa- ratus scripsi: partis AB per artes uulgo peritis Ulitius

^8 11. GRATII

Cura prior, siue indomitos ueliementior hostis Nudo Marte premas seu bellum ex arte ministres. Mille canum patriae ductique ab origine mores Quoique sua. magna indocilis dat praelia Medus 155 Magnaque diuersos extollit gloria Celtas. Arma negant contra Martemque odere Geloni; Sed natura sagax: Perses in utroque paratus. Sunt qui Seras alant, genus intractabilis irae: At contra faciles magnique Lycaones armis. 160

Sed non Hyrcano satis est uehementia gentis Tanta suae: petiere ultro fera semina siluis; Dat Venus accessus et blando foedere iungit. Tunc et mansuetis tuto ferus errat adulter In stabulis ultroque grauem succedere tigrin 165

Ausa canis maiore tulit de sanguine fetum. Sed praeceps uirtus: ipsa uenabitur aula Ille tibi et pecudum multo cum sanguine crescet. Pasce tamen: quaecumque domi sibi crimina fecit^ Excutiet silua magnus pugnator adepta. ^ 170

At fugit aduersos idem quos repperit hostis Vmber : quanta fides, utinam, et soUertia naris, Tanta foret uirtus et tantum fellis in armis! Quid, freta si Morinum dubio refluentia ponto Veneris atque ipsos libeat penetrare Britannos? 175 0 quanta est merces et quantum inpendia supra! Si non ad speciem mentiturosque decores Protinus (haec una est catulis iactura Britannis); At magnum cum uenit opus promendaque uirtus

153 pmas B || 154 patrie B || 155 Quosque A quosque B | sui coni. Fr. lacohus \\ 155 plia B : proelia A || 156 Magna quae A II celtos B m. J^ || 159 in uoce genus desinit B || 158 m utrum- que Heinsius \\ 160 At nunc in A dispici nequit \\ 161 ircano A | 164 mensuetis et erat A || 171 Ad A {sic) \ ^mto quom \ reperit A | 172 solertia A | nar {reJiquis litt. ahscissis) A || 173 fellis (= irae) scripsi: uellet A | arm {rel. absc) A |1 174 pon {rel dbsc. A) | 175 puto adque ] britann (os alsc) A || 176 supr (a absc) A | 178 Pronuis {sic) A 1 britan (nis alsc) A

CYNEGETICA. 39

Et uocat extremo praeceps discrimine Mauors, 180

Non tunc egregios tantum admirere Molossos.

Comparat his uersuta suas Athamania fraudes

Azorusque Pheraeque et clandestinus Acarnan.

Sicut Acarnanes subierunt proelia furto^

Sic canis illa suos taciturna superuenit hostis. 185

At clangore citat quos nondum conspicit apros

Aetola quaecumque canis de stirpe: malignum

Officium, siue illa metus conuitia rupit

Seu frustra nimius properat fauor; et tamen illud

Ne uanum totas genus aspernere per artis: 190

Mirum quam celeres et quantum nare merentur;

Tum non est uicti quoi concessere labori.

Idcirco uariis miscebo gentibus usum.

Quondam inconsultis mater dabit Vmbrica Gallis

Sensum agilem^ traxere animos de patre Gelonae 195

Hyrcano et uanae tantum Calydonia linguae

Exibit uitium patre emendata Molosso.

Scilicet ex omni florem uirtute capessunt,

Et sequitur natura fauens. at te leue si qua

Tangit opus pauidosque iuuat conpellere dorcas 200

Aut uersuta sequi leporis uestigia parui,

Petroniost haec fama cani, uokicresque Sycambros

Et pictam macula uertraham delige falsa.

Ocior adfectu mentis pinnaque cucurrit,

Sed premit inuentas non inuentura latentis 205

in %iu. 180 — 183 ultimae Utterae in A dispici non possimt (180 s, 181 Molossos, 182 fraudes, 183 nan ahscissis) \\ 181 egre- gior {sic) ex egredior corr. A || 182 conparat A || 183 Azorusque Wernsdorfiiis: Acirusque A | fer§q; A | blandestinus A (| 184 Si- cut PitJioeus: Sic et A | subierant A || 189 ud absciss. A | fauor A: furor uulgo || 195 gelondi (sic) A || 196 tantum] incautum Heinsius natum Sternius \ calidonia A | linguae ex linonae A || 197 uicium A || 198 Silicet et capescunt A || 200 Tagit A || 202 cani Hauptius: cana A Petronios (sic fama) canes uulgo || 203 Et pict in A dispici nequit \\ 204 ocior] o prior euanida A || 205 inuentur A

40 n. GRATII

Illa feras, quae Petroniis bene gloria constat. Quodsi maturo pressantes gaudia lusu Dissimulare feras tacitique accedere possent, Illis omne decus, quod nunc, metagontes, habetiS; Constaret: silua sed uirtus inrita damno est. 2io

At uestrum non uile genus, non patria. uulgo Sparte uos et Creta suos promittit alumnos: Sed primum celsa lorum ceruice ferentem, Glympice, te siluis egit Boeotius Hagnon, Hagnon Hastilides, Hagnon, quem plurima semper 215 Gratia per nostros unum testabitur usus. Hic trepidas artis et uix nouitate sedentes Vidit qua propior ferret uia, nec sibi turbam Contraxit comitem nec uasa tenentia longe. Vnus praesidium atque operi spes magna petito 220 Adsumptus metagon lustrat per nota ferarum Pascua^ per fontes, per quas triuere latebras. Primae lucis opus: tum signa uapore ferino Intemerata legens, si quast qua fallitur eius Turba loci, maiore secat spatia extera gyro; 225

Atque hic egressu iam tum sine fraude reperto Incubuit, spatiis qualis permissa Lechaeis Thessalium quadriga decus, quam gloria patrum Excitat et primae spes ambitiosa coronae. Sed ne qua ex nimio redeat iactura fauore 230

Lex dicta officiis, ne uoce lacesseret hostem Neue leuem praedam aut propioris pignora iucri Amplexus primos nequiquam effunderet actus;

207 praesantes gsudia A || 208 taciti quae A || 209 haberis A II 210 constaret silua: sed uirtus uulgo interpungunt; quod correxi \\ 211 At lohnsonus: Ad A || 212 Sparte uos scripsi: Sparta suos A || 213 caelsa A || 215 Astylides Scaliger \\ 216 unum; puto uiuum II 218 ferret uia scripsi: peteret uia A patuit uia uulgo II 220 adque A || 222 fontes et quas Bu/rmannus \ 225 maiore Barthius: maiora A || 226 malim his (scil. spatiis) || 228 quadrica A || 229 eccitat A |] 231 ne C. Gesnerus: neu A || 233 eifunderet lohnsonus: offenderet A

CYNEGETICA. ^ 41

lam uero inpensum melior fortuna laborem

Cum sequitur iuxtaque domus quaesita ferarum, 235

Vt sciat oceultos et signis arguat hostes,

Aut effecta leui testatur gaudia cauda

Aut ipsa infodiens uncis uestigia plantis

Mandit humum celsisue adprensat naribus auras;

Et tamen, ut ne prima fauentem pignora fallant^ 240

Circum omnem aspretis medius qui clauditur orbem

Ferre pedem accessusque abitusque notare ferarum

Admonet et^ si forte loco spes prima fefellit;

Rusum opus incubuit spatiis ac, prospera si res,

Intacto repetit prima ad uestigia gyro. 245

Ergo ubi plena suo rediit uictoria fine,

In partem praedae ueniat comes et sua norit

Praemia: sic operi iuuet inseruisse benigno.

Hoc ingens meritum est^ haec ultima palma tropaei,

Hagnon magne, tibi diuum concessa fauore. 250

Ergo semper eris, dum carmina dumque manebunt

Siluarum dotes atque arma Diania terris.

Hic et semiferam thoum de sanguine prolem

Finxit. non alio maior sub pectore uirtus,

Siue mora uocis seu nudi ad pignera Martis. 255

Thoes commissos (clarissima fama) leones

Et subiere astu et paruis domuere lacertis;

Nam genus exiguum et, pudeat qua informe fateri.

236 Ut uulgo: Et A; nondum uersum persanatum puto \ ocultos A; malim occultis || 241 qui clauditur orbe scripsi: qua clauditur orbi A qua cl. orbis uulgo \\ 243 Admonet uix sanum; fort. Adsidet (= assiduus est) aut Se monet | loco spes ego: locos pes A loci spes uulgo \\ 244 (Rarum opus) Sternius \ ac prospera si res scripsi: ad prospera sires A ad pr. uersis Uli' tius II 245 repetit scripsi: repetet A repetens uulgo || 247 norit Givnouius: noris A naris uulgo \\ 248 benigne A || 249 est om. A I tropae A || 250 Hacnon A || 252 Diania Scaliger: diana A || 254 sub lohhsonus: sua A || 255 mora uocis Hauptius: in ora uoces A II 257 dum uere A || 258 qua scripsi: quam A

42 n. GRATII

Vulpina species. tamen huic exacta uoluntas,

Ac non est alius quem tanta ad munia fetus 260

Exercere uelis^ aut te tua culpa refellet

Inter opus^ quo sera cadit prudentia damno.

lunge pares ergo et maiorum pignore signa Feturam prodantque tibi metagonta parentes, Qui genuere sua pecus hoc inmane iuuenta. 265

Et primum expertos animi, quae gratia primast, In Venerem iungas. tum sortis cura secunda, Ne renuat species aut quem detractet honorem. Sint celsi uultus, sint hirtae frontibus aures^ Os magnum^ et patulis agitatos naribus ignes 270 Spirent, adstricti succingant ilia uentres, Cauda breuis longumque latus discretaque coUo Caesaries neu pexa nimis neu frigoris illa Impatiens; ualidis tum surgat pectus ab armis^ Quod magnos capiat motus magnisque supersit. 275 Effuge qui lata pandit uestigia planta: MoUis in officio. siccis ego dura lacertis Crura uelim et solidos haec in certamina calces. Sed frustra longus properat labor, abdita si non Altas in latebras unique inclusa marito est 280

Femina. nec patres Veneris sub tempore magnos

inter 258 et 259 Canum fetus litt. mai. A | specie dliquot edd. \ liuic Barthiiis: liuc A || 260 Ac Hauptius: At A | alio A || 261 aut te tua, sic A | refellet Gronouius: reuellet A || 262 quom sera redit coni. Gronouius; malim quom sera adiit || 263 post 265 ponit A, sed signis appositis coirexit \\ 265 genuere C. Gesne-

e rus: tenuere A || 266 expertus (sic) A | qua A || 267 mngas ego: ;

iungam A iungunt uulgo \ sortis ex sortes corr. A | secunda

Heinsius: secundae A || 268 aut quem ego: atque A aut quae

imlgo aut qua Barthius \\ 269 Sint incaelsi A | hirte A || 270 Hos

A I naribus Hauptius: nasibus A || 271 Sperent adstrictis suc-

cingunt (sic) illia (I altera puncto deleta) uentrj (= uentrum)

A II 273 nea frigoris A || 275 magnus A || 276 p=ndit {supra ras.

a) A II 277 ego crura (sic) A || 280 inlecebras (sic) A | est om. A,

add. Lachmannus \\ 281 patres scripsi: patre A partae Lach-

mannus^ qui et munus piv magnos coniecit

I

CYNEGETICA. 43

Jlla neque emeritae seruat fastigia iaudis.

Primi complexus, dulcissuma prima uoluptas:

Hunc Veneri dedit inpatiens natura furorem.

Si tenuit custos et mater adultera non est, 285

Da requiem grauidae solitosque remitte labores:

Vix oneri super illa suo. tum deinde monebo,

Ne matrem indocilis natorum turba fatiget,

Percensere notis iamque inde excernere prauos.

Signa dabunt ipsi. teneris uix artibus haeret 290

Ille tuos olim non defecturus honores.

lamque illum inpatiens aequae uehementia sortis

Extulit: adfectat materna regna sub aluo,

Ubera tota tenetque a tergo liber aperto,

Dum tepida indulget terris clementia mundi. 295

Verum ubi Caurino perstrinxit frigore Vesper,

Ira iacet turbaque potens operitur inerti.

IUius et manibus uires sit cura futuras

Perpensare: leuis deducet pondere fratres.

Haec de pignoribus^ nec te mea carmina fallent. Protinus et cultus alios et debita fetae 301

Blandimenta feres curaque sequere merentem: Illa perinde suos, ut erit pellecta, minores Ad longam praestabit opem. tum denique, fetu Cum desunt, operis fregitque industria matres, 305 Transeat in catulos omnis tutella relictos.

282 fastidia coni. LacJimanmis \\ 285 tenuit fastus coni. Lach- mannus; ego mdlim castos mores et adultera | non (n) supra lin. add, A || 287 oneri par coni. HeimiuSy ego olim onerist par temptaui \ illas uotum A || 289 Parcensere A | prauos Burman- nus: paruos A || 290 ipsi Ulitius: ipse A || 291 tuis A || 292 ^que A II 294 Ubera Pithoeus: Libera A | tenetq. a scripsi: tenet ea A tenet, stat Gronouius || 296 cbaurino A || 297 Ira iacet Ulitius: Ire placet A || 298 et Heinsius: e A || 300 Haec de Burmannus: Nec me A H 301 faetae A || 302 curasque A; an curisqueP || 303 pellecta ego: delacta A dilecta Sternius deuincta Lachmannus II 305 operis Ulitius: operi A

44 II. GRATII

Lacte nouam pubem facilique tuebere maza, Nec luxus alios auidaeque impendia uitae Noscant. haec magno redit indulgentia damno. Nec mirum: humanos non est magis altera sensus 310

ToUit se ratio et uitiis adeuntibus opstat. Haec illast Pharios quae fregit noxia reges, Dum seruata cauis potant Mareotica gemmis Nardiferumque metunt Gangen uitiisque ministrant. Sic et Achaemenio cecidisti^ Lydia, Cyro: 315

Atquei diues eras ac fluminis aurea uenis. Scilicet ad summam ne quid restaret habendum, Tu quoque luxuriae fictas dum coUigis artes Et sequeris demens alienam, Graecia, culpam, 0 quantum et quotiens decoris frustrata paterni! 320 At qualis nostris, quam simplex mensa Camillis! Qui tibi cultus erat post tot, Serrane, triumphos! Ergo illi ex habitu uirtutisque indole priscae Inposuere orbi Romam caput, actaque ab illis Ad caelum uirtus summosque tetendit honores. 325 Scilicet exiguis magna sub imagine rebus Prospicies, quae sit ratio et quo fine regenda. Idcirco imperium catulis imusque magister Additur: ille dapes poenamque operamque peraeque Temperet, hunc spectet siluas domitura iuuentus. 330 Nec uile arbitrium est: quoicumque haec regna dicantur,

307 Lactem A | tuaebere A || post 310 unius uersus lacunam significaui. Lachmannus coniecit non res magis altera sensuB Tollit; sed ratio uitiis ad. opstat || 311 subeuntibus Burman- nus II 315 achaemaenio caecidisti lydiac cyro sic A. || 316 Atquei

ego: Atque A | ac (uel tot) addidi: om. A j fluuiahbus uulgo || 317 habend (um dbsciss.) A || 318 luxuriae, sic A | num tum.^ jj 319 grecia A j| 322 postot serane A || 323 ille A; num illo.^ | indolae A II 324 inpossuere A || 325 malim Virtus et euexit || 327 Pro- species A | regendae A j! 329 peraeque addidi: om. A mini- strans uulgo

CYNEGETICA. 45

Ille tibi egregia iuuenis de pube legendus, Vtrumque et prudens et sumptis impiger armis. Quod nisi et accessus et agendi tempora belli Nouerit et socios tutabitur hoste minoreS; 335

Aut cedent aut illa tamen uictoria damnost.

Ergo in opus uigila factusque ades omnibus armis : Arma regunt uitam. tegat imas fascia suras . . . . is inulina suis et tergore fuluo

I canaque e maele galeri^ 340

Ima Toletano praecingant ilia cultro

Terribilemque manu uibrata falarica dextra

Det sonitum et curuae rumpant non peruia falces.

Haec tua militia est. quin et Mauortia bello Vulnera et errantis per tot diuortia morbos 345

Causasque adfectusque canum tua cura tuerist. Stat Fatum supra totumque auidissimus Orcus Pascitur et nigris orbem circumsonat alis. Scilicet ad magnum maior ducenda laborem Cura, nec expertos fallet deus : huic quoque nostrae 350 Est arti, quod praestet opem, placabile numen. Nec longe auxilium, licet alti uulneris orae Abstiterint atroque cadant cum sanguine fibrae: Inde rape ex ipso qui uulnus fecerit hoste Virosam ehmiem lacerique per ulceris ora 355

333 prodens A |1 335 sotios , c suprascr., A || 336 caedent A II 337 de habitu uenatoris A mg. \\ 338 regunt uitam scripsi : hacuere uita A acuere uiam uulgo acuere uirum lohnsonus acuent uires Su/rmannus \ facia A || 339 et sequentis uersus initia ahscissa in A; supplementa prolata inprohdbilia , noua incerta; I in 340 du- hia {potest fuisse S) || 341 Toletani — cultri coni. Hauptius \\ 343 curue A | non Titius: noua (sic) A || 344 canum remedia A marg. || 345 diuertia A |j 346 cura uulgata: om. A sine interuallo 11 350 hinc quoque nostr^ A; huic scripsi; hinc quoque nosse uulgo fallet. deus hic quoque noster coni. LacJimannus \\ 351 arti scripsi: aliud A | opem Burmannu^: opus A || 352 orae Bar- thius: ora A || 358 atroque Ulitius: utroque A | candant A || 355 uiceris A

46 n. GRATII

Sparge mauu, uenas dum sucus conprimat acer:

Mortis enim patuere uiae. tum pura monebo

Circum labra sequi tenuique includere filo.

At si pernicies angusto pascitur ore^

Contra pande uiam fallentisque argue causas: 360

Morborum in uitio facilis medicina reperto,

Seu tacta inpositis mulcent p

(Id satis) aut nigrae circum picis unguine signant;

Quodsi destricto leuis est in uulnere noxa,

Ipse habet auxilium ualidae natale saliuae. 365

Illa grauis labes et curis altior ullis,

Cum uitium causae totis egere latentes

Corporibus seraque aperitur noxia summa.

Inde emissa lues et per contagia mortes

Venere in uulgum iuxtaque exercitus ingens 370

Aequali sub labe ruit, nec uiribus ullis

Aut merito ueniast aut spes exire precanti.

Quod siue a Stygia letum Proserpina nocte

Extulit et Puriis commissam ulciscitur iram^

Seu uitium ex alto spiratque uaporibus aether 375

Pestiferis, seu terra suos populatur honores;

Fontem auerte mali. trans altas ducere calles

Admoneo latumque fuga superabitis amnem.

Hoc primum effugium leti. tunc ficta ualebunt

Auxilia et nostra quidam redit usus ab arte. 380

Sed uarii motus nec in omnibus una potestas:

356 sucus acer conprimat A || 357 purmobebo A || 358 labras A II 359 Ad A || 360 prancle A | arguet caus A, hiiius chiorum- qiie sequentium uersimm finihus abscissis || 361 med, quod solum resfat in A, proprio Marte suppleui; medicina recenti uulgo \\ 362 Seu Heinsius: Sed A | tacta (sic) A: tactu uulgo \ inpossitis A I pecuaria palmis uulgo explent; ego malim praecordia palmis i| 364 uulnera {sic) A || 366 curis a. ullis scripsi: curas a. illis A cura est a. illis Pithoeus \\ 369 mortes Sternius: morbis A morbi Ulitius II 370 iuxtaque Pithoeus: iusaque A || 372 praecanti A 1| 374 Furiis lohnsonus: furtis A || 376 seu terra] si litaera A || 378 superhabitis A || 379 lati A; an fati.^ || 380 auxilia ex auxilie A

CYNEGETICA. 47

Disce uices et quae tutelast proxima tempta.

Pluruma per catulos rabies inuictaque tardis

Praecipitat letale malum: securius ergo,

Antire auxiliis et primas uincere causas. 385

Namque subit^ nodis qua lingua tenacibus haeret

(Vermiculum dixere), mala atque incondita pestis.

Ille ubi salsa siti praecepit uiscera longe,

Aestiuos uibrans accensis febribus ignes,

Moliturque fugas et sedem spernit amatam. 390

Scilicet hoc motu stimulisque potentibus acti

In furias uertere canes. ergo insita ferro

lam teneris elementa mali causasque recidunt.

Nec longa in facto medicinast ulcere: purum

Sparge salem et tenui permulce uulnus oliuo: 395

Ante relata suas quam nox bene conpleat umbras^

Ecce aderit factique oblitus uulneris ultro

Blanditur mensis Cereremque efflagitat ore.

Quid, priscas artes inuentaque simplicis aeui

Si referam? non ulla metus solacia falsi 400

Tam longam traxere fidem. collaribus ergo

Sunt qui lucifugae cristas inducere maelis

lussere aut sacris conserta monilia conchis

Et uiuum lapidem et circa Melitesia nectunt

Curalia et magicis adiutas cantibus herbas. 405

Ac sic offectus oculique uenena maligni

Vicit tutela pax impetrata deorum.

At si deformis lacerum dulcedine corpus

Persequitur scabies, longi uia pessima leti:

384 Prgcipiat A, corr. Pithoeus \ laetale A | seeurius ego: sicutius A sic tutius uiilgo || 387 adq: A || 388 longe ego: longae A longa imlgo || 389 uibrans Scaliger et Gronouiiis: uibrant A | ac- censis Pithoeus: accensi A || 390 fugaus (sic) A || 391 motus l^mmolis (^ memhr. perforata) pot. A || 392 uetere A; an ue- nereP || 396 suas quas nox A || 400 ulla scripsi: illa A || 40G ocu- lique Pithoeus: oculisque A || 408 Ad A | deformis los. Wassius: deformi A | dulcidine A; prurigine ne conicias, cf. Hauptii opusc. III p. 314 II 409 laeti A

48 11. GRATII

In primo accessu tristis medicina, sed una 410

Pernicies redimenda anima, quae prima sequaci Sparsa malost, ne dira trahant contagia uulgus. Quodsi dat spatium, clemens et promouet ortu Morbus^ disce uias et qua sinit artibus exi. Tunc et odorato medicata bitumina uino 415

Hipponiasque pices neclectaeque unguen amurcae Miscuit et summam conplectitur ignis in unam. Inde lauant aegros: ast ira coercita morbi Laxatusque rigor. quae te ne cura timentem Differat, et pluuias et Cauri frigora uitent; 420

Fac magis, ut nudis incumbunt uallibus aestus, A uento clarique faces ad solis, ut omne Exsudent uitium subeatque latentibus ultro Quae facta est medicina malis. nec non tamen illum Spumosi catulos mergentem litoris aestu 425

JRespicit et facilis Paean adiuuit in artes.

0 rerum prudens quantam experientia uulgo Materiem largita boni^ si uincere curent Desidiam et gratos agitando prendere finis!

Est in Trinacria specus ingens rupe cauique 430

Introsum reditus, circum atrae moenia siluae Alta premunt ruptique ambustis faucibus amnes. Vulcano condicta domus. quam supter eunti

412 uulgus {uel uulgum) Heinsius: uulgi A || 413 promo- uet uulgo: promonet A praemonet Titius: |] 415 odorata A | uino lohnsonus: uiro A || 416 Hipponiasque Hauptius: Iponias- que A Imponasque uuJgo Idaeasque Vlitius | neclectaeque

Hauptius: nec liceatqu^ A immundaeque uulgo \ ungn A (| 418 Inde linunt coni. Gesnerus \ astira A: est ira uulgo \\ 419 ne cura Gronouius: nec urat A | in mentem A || 420 et hauri A j| 421 Fac scripsi: Sic A || 422 facies A; ceterum nondum persa- natus est locus; puto Fac magis, ut tutis incumbunt uallibus aestus A uento f clarique f^ faces ad solis ut omne eqs \\ 424

malis scripsi: uadis A || 426 mdlim in arte || 428 Materiam A \\

V

430 trinacrias pectus A j| 431 circom atre A || 433 Vulgano A

1 super A, subter uulgo \ eunti suspectum; fort. opimis

CYNEaETICA. 49

Stagna sedent uenis oleoque madentia uiuo.

Huc defecta mala uidi pecuaria tabe 435

Saepe tralii uictosque malo grauiore magistros.

^Te genium, VulcanC; loci pacemque precamur,

Incola sanctC; tuam: da fessis ultima rebus

Auxilia et, meritis si nuUa est noxia tanta^

Tot miserare animas liceatque attingere fontis, 440

SanctC; tuos' ter quisque uocant, ter pinguia libant

Tura foco, struitur ramis felicibus ara.

Hic dictu mirum atque alias ignobile monstrum

Aduersis specibus ruptoque e pectore montis

Venit ouans Austris et multo flumine flammae 445

Bmicat. ipse manu ramum pallente sacerdos

Termiteum quatiens ^procul hinc extorribus ire

Edico praesente deo, praesentibus aris,

Quis scelus aut manibus sumptum aut in pectore mo-

tum est^ Inclamat: cecidere animi et trepidantia membra. 450 0 quisquis misero fas umquam in supplice fregit, Qui pretio fratrum meliorisque ausus amici SoUicitare caput patriosue lacessere diuos, Illum agat infandae comes huc audacia culpae: Discet commissa quantum deus ultor in ira 455

Pone sequens ualeat. sed cui bona pectore mens est Obsequiturque deo, deus illam molliter aram Lambit et ipse, suos ubi contigit ignis honores, Defugit ab sacris rursumque reconditur antro: Huic fas auxilium et Vulcania tangere dona. 460

437 genium scripsi: primum A | Vulgane A || 438 fessis Graeuius: fissis A || 439 meritis A: meriti uulgo j tanta scripsi: tanti A || 440 atingere A || 441 uocanter A || 442 foco ex fuco A || 443 dictum A {sic) \\ 444 montis] mones (sie) A || 447 Termite ut A

animi

II 450 caecidere et trepidentia A || 452 Quis pr§tio A || 453 lo- cessere A. || 455 ulor A || 456 pectora A || 457 que om. A | arum A II 458 contiget ignis ores A y 459 Defuit ac sacris A || 460 Vul- gania A

POET. LAT. MIN. I. 4

50 II. GRATII

Nec mora: si medias exedit noxia fibras, His laue praesidiis adfectaque corpora mulce, Regnantem excutiens morbum. deus auctor, et ipsa Artem aluit natura suam. quae robore pestis Acrior aut leto propior uia? sed tamen illi 465

Hinc uenit auxilium ualida uementius ira. Quod primam si fallet opem dimissa facultas, Actu praecipitem qua spes est proxima labem Adgredere: iu subito subita et medicina tumultu. Stringendae nares et bina ligamina ferro 470

Armorum geminaque cruor ducendus ab aure: Hinc uitium, hinc illa est auidae uehementia pesti. Ilicet auxiliis fessum solabere corpus Subsiduasque fraces defusaque Massica prisco Sparge cado: Liber tenuis e pectore curas 475

Exiget, est morbo Liber medicina furenti. Quid dicam tussis^ quid maesti damna ueterni Aut incuratae siquast tutela podagrae? Mille tenent pestes curaque potentia maior. Mitte age (non opibus tanta est fiducia nostris), 480 Mitte, anime: ex alto ducendum numen Olympo, Supplicibus captanda sacris tutela deorum. Idcirco aeriis molimur compita hicis Spicatasque faces sacrum ad nemorale Dianae

462 mulce A || 465 aut licet opropior {sic) A; iisitatius est leti propior uia || 466 Hic A || 468 Actu scripsi: Ad tu A At tu uulgo I precipitem A || 469 subita et scripsii subitas et A sub- ita est uulgo || 470 Stringende A | bina Hauptius: na A || 471 gemminaque A || 473 Illic et A | solabore A || 474 defussaq; A || 475 tenuisse A || 476 Exigit coni. Wernsdorfius \ est] et A || 477 maestis — uetemis A || 478 incuratae (sic) A: incuruatae Titius \ sequast A || 481 Mitte] malim uota i anime Scaliger: animae A 482 Supplicibus uocanda A; Supplicibusque uocanda uulgo recte improbante L. Muellero {de re m. p. 200), qui uocitanda propo- .suit. socianda coni. Th. Birt {Ad hist. hexam. lat. symh.y Bonnae 1876, p. 58). ego scripsi captanda; quod cum in canda ahis- set, in uocanda correctum est \\ 483 de equis A mgo {falso, ut apparet , loco) || 484 nemorale Turnehus: nemora alta A

,

CYNEGETICA. 51

Sistimus et solito catuli uelantur honore, 485

Ipsaque per flores medio in discrimine luci Strauere arma sacris et pace uacantia festa. Tum cadus et uiridi fumantia liba feretro Praeueniunt teneraque extrudens cornua fronte Haedus et ad ramos etiamnum haerentia poma, 490 Lustralis de more sacri, quo tota iuuentus Lustraturque deae proque anno reddit honorem. Ergo inpetrato respondet multa fauore Ad partis, qua poscis opem, seu uincere siluas Seu tibi fatorum labes exire minasque 495

Cura prior^ tua magna fides tutelaque, uirgo.

Restat equos finire notis^ quos arma Dianae Admittant. non omne meas genus audet in artis. Est uitium ex animo^ sunt quorum inbellia fallant Corpora, praeueniens quondam est incommoda uirtus. ConsulCj Penei qualis perfunditur amne 501

Thessalus aut patriae quem conspexere Mycenae Glaucum: nempe ingens, nempe ardua fundet in auras Crura. quis Eleas potior lustrauit harenas? Ne tamen hoc attingat opus: iactantior illi 505

Virtus quam siluas durumque lacessere Martem. Nec saeuos miratur equos terrena Syene: Scilicet et Parthis inter sua mollia rura Mansit honor. ueniat Caudini saxa Taburni Garganumue trucem aut Ligurinas desuper Alpes : 5io Ante opus excussis cadet unguibus. et tamen illi Est animus fingetque meas se iussus in artes: Sed iuxta uitium posuit deus. at tibi contra Callaecis lustratur equis scrupossa

489 preueniunt A || 490 herentia A || 492 deae, sic A | recl- dit Barthius: reddet A || 493 respondit A || 494 seuincere A || 497 itenmi de equis A mgo m. rec. \\ 498 rtis litt eiianidae A || 499 quorum scripsi: quos A || 502 mycaenae A || 503 Claucum A , 507 miretur coni. Burmanmis \ syenae A; Cyrene Wesselingius ad itin. Ant. p. 68, Sidene Burmannus coni. || 511 excusis A II 514— 519 fines in A alscissi \\ 514 Pyrene tmlgo addunt

52 n. GHATII

Non tamen Hispano Martem temptare m . . . . 515 Ausim. murcibiis uix ora tenacia ferr .

Concedunt. at tota leui Nasam

Fingit equos. ipsis Numidae soluer

Audax et patiens operum g

Centum actus spatiis atque eluctabitur iram. 520

Nec magni cultus: sterilis quodcumque remisit

Terra sui tenuesque sitim producere riui.

Sic et Strymonio facilis tutela Bisaltae:

Possent Aetnaeas utinam se ferre per arces,

Qui ludus Siculis. quid tum, si turpia colla 525

Aut tenuis dorso curuatur spina? per illos

Cantatus Graiis Acragas uictaeque fragosum

Nebroden liquere ferae: o quantus in armis

IUe meis, quoius dociles pecuaria foetus

Sufficient! quis Chaonias contendere contra 530

Ausit, uix merita quas signat Achaia palma?

Spadices uix Pellaei ualuere Cerauni;

Et tibi deuotae magnum pecuaria Cyrrhae,

Phoebe, decus meruere, leuis seu iungere currus

Vsus, seu nostras agere in sacraria tensas. 535

Venanti melius signat color: optima nigri

. ra illi badiosque legunt

515 minacem stipplent || 516 Murbogii coni. WesseUngius Z. h p. 449 I ferro uulgo \\ 517 at Ulitius: aut A | Naeamonia uirga Ulitius II 519 g non prorsus certum \ genus. ille uigebit uulgo \\ 522 pro sui malim esu (= esui) | siti coni, Birt l. l. p. 18, si- iim Bartliius: sitis A || 524 mdlim Aetnaeos — ocres || 527 gra- tis A 1 actaeque Heinsius; malim ui quaeque || 530 cliaonia A || 532 pellei A | totum locum sic refinxerim quin Chaonius con- tendere contra {scil. Siculos) Vix ausit, merita quem signat Achaia palma, Spadices uix Pellaei ualidiue Cerauni! || 533 cirr§ A II 535 in supra lineam A || 536 signat {scil. equorum praestan' tiam) scripsi: pugnat A; alii in melius uitium odmahanturj pro quo mellis Graeuius, uineus Bu/rmannus^ maelis Theod. Birt l. l. p. 58 coniecerunt \\ 537 — 541 initia in A ahscissa \\ 537 Crura illi uulgo, Ora illi Birt \ finis uersus in A legi nequit', in pectore crines uulgo glaucosque periti Birt

CYNEGETICA. 53

rum fessas imitantur terga fauillas.

. . tum Italiae (sic di uoluere) parentes

. . . . et terras omni praeeepimus usu. 540

onlustrat prata ....

538 Et quorum tculgo | terda A || 539 0 quantum uulgo \\ 540 Praestant addunt | praecipimus A || 541 Nostraque non segnis illustrat prata iuuentus uulgo; ultimum uersus uocabulum in A legi nequit

m.

mVERSORUM AUCTORUM PRIAPEA

Carmina numero octoginta, quae Augusti tempore uarii poetae latini, dum in hortis siue Messallae siue Maecenatis siue alius poetarum fautoris conueniunt, CatuUi maxime aequalisque Ouidii uestigia secuti et metris ad has ineptias adcommodatissimis (distichis hendecasyllabis choliambis) usi parietibus sacelli Priapo dedicati adspergebant, ea sub finem ut uidetur imperii Augustei collegit lepidus quidam talium nugarum ama- tor et praemissis duobus poematiis praefatoriis in uui- gus emisit. non mirabimur autem quod alia carmina Priapea aliis numeris inclusa in syllogis poematum pseudouergilianorum et pseudotibullianorum extant. nam adeo mos ille in hortorum deum salacem salaces uersus componendi percrebruit, ut nec sanctissimi ce- tera uiri his ingenii lusibus indulgere uererentur: cf. Plinius epist. V 3^ 6. iam Priapea Tibullo Vergilio- que adscripta antiquitus cum nostris Priapeis LXXX coniuncta fuisse, falsissime docti nonnulli statuebant; quippe syllogas, quae sub illorum nominibus feruntur, demum Claudii fere temporibus editas esse demon- strasse alibi uidemur, ut illa ne nosse quidem nostrae collectionis redactor potuerit hanc autem eo quo dixi spatio euulgatam esse docet Seneca rhetor controuer- siarum I 2, 22: ^nouimus, inquit, istam maritorum ab- stinentiam, qui, etiamsi primam uirginibus timidis

sj.

III. DIVERSORUM AUCTORUM PRIAPEA. 55

remisere noctem, uicinis tamen locis ludunt. audiebat illum Scaurus, non tantum disertissimus homo, sed uenustissimus, qui nullius umquam inpunitam stulti- tiam transire passus fatus est statim Ouidianum illud ^inepta loci''. petitum est hoc ex Priapei secundi u. 8 ^dum timet alterius uulnus inepta loci'. tum igitur temporis, hoc est primis p. Chr. natum decenniis, li- bellus noster iam hominum manibus terebatur. est autem memorabile, Priapeum secundum pro Ouidiano esse habitum^ siue tum certior de singulis carminum auctoribus notitia extabat siue poema secundum ex uersuum colore coniecturam facientes Ouidio adscri- bebant. et sane Ouidianarum sententiarum dictionum- que imitatio interdum iocosa hilarisque haud raro adparet.

De titulo, quem editor coUectioni suae inposuit, minus certa res est. nam quod codices nouicii sae- culi XV praescribunt T. Virgilii Maronis Priapeia' si- miliaue (uidetur autem is qui primus ita praescripsit Plinii loco laudato inductus esse), nihil moratur illius aeui librariorum gnarus; id uero quod in codice quo- dam Mediolanensi (quem ut inuestigaremus nobis qui- dem Mediolani uersantibus non contigit) legi traditur: 'cata dicta ueterum poetarum in Priapum', uix aliud est quam ariolatio docti cuiusdam hominis, qui uoca- bulum corruptum ^catadicta' ex glossariis cognitum habuit. adquiescamus igitur in eo titulo, quem ex- hibet omnium quos nunc quidem possidemus anti- quissimus codex Laurentianus, scilicet in hoc Miuer- sorum auctorum Priapea.'

Priapea nostra qui aut in antiquitate praeter Se- necam commemorauerit aut medio aeuo legerit nouimus neminem. exeunte demum saec. XIII aut ineunte saec. XIV illa proprio uolumine comprehensa ex tenebris sunt eruta: cf. Guilelmus Pastrengicus de Albertino Mussafco Patauino Priapeorum auctore apud Fabricium;

56 III. DIVERSORUM AUCTORUM

biblioth. med. et inf. lat. VII p. 160 Mansi. et inde ab illo tempore exemplar tum repertum describi coep- tum est. iam igitur de codicibus agendum est.

A, codex Laurentianus plut. 33, 31 saeculo XIV medio scriptus a me primo, qui a. 1876 contuli, ad- hibitus est*). qui fol. 17 — 27 Vergilii Culicem Diras- que, fol. 27^ — 38 uaria XII sapientium, duo Martialis duoque Anthologiae Salmasianae carmina, tum fol. 39* — 44^ Priapea cum hoc titulo ^DIVERSORUM AUC- TORUM PRIAPEIA INCIPIT' habet; de ceteris ui- dendus Bandinius II p. 124 sq. nuUis interuallis re- lictis singula Priapea cohaerent, nisi quod plurimorum initia litteris initialibus grandioribus distincta sunt. carminum textus, quamquam scatet uitiis antiquitus traditis, tamen meditatis caret interpolationibus in hoc librO; qui non paucas doctorum recentiorum coniectu- ras confirmauit eiusque est bonitatis ut locis nonnuUis nouam adfundat lucem. tamen nec ipse est inmunis a librarii mendis erroribusque; omniumque minime ad eum solum debet dirigi crisis. nam praeter eum sine dubio alterum archetypi apographon (fortasse etiam compluria apographa) factum est; ex quo ua- rios per gradus descenderunt plurimi Priapeorum co- dices saeculo XV exarati. quibus et omnigena cor- ruptione et turpi interpolatione foedatis, propterea quod alterum eiusdem cum A aetatis praestantiaeque codicem non habemus, utcumque utendum est. magnum eorum numerum adhibuerunt anteriores critici, ex qui- bus Burmannus et Meyerus apparatum plenissimum sed eundem infidissimum dederunt. nos ex plurimis illis codicibus nouiciis, qui ut dixi Vergilio plerum- que attribuunt Priapea, elegimus tres utpote inter-

*) nisi forte est idem atque liber ignotus a Lindenbrogio hic illic citatus. — pro ^ae' semper habet ^e', quod non ad- notaui.

I

PRIAPEA 57

polationibus etsi non liberos tamen non nimium in modum infectos ceterorumque turbae paululum prae- stantes. sunt autem hi:

H, codex Helmstadiensis 338 a. 1460 exaratus, qui fol. 79 — 88 Priapea continet cum hac inscriptione * Publii Virgilii Mantuani poetae priapeia incipit.' ipse contuli.

L, codex Laurentianus plut. 39, 34 saeculi XV medii foliis 13 sola Priapea habet sine inscriptione. singulis carminibus praeponit titulos, ut secundo ^Virgilius' tertio ^Priapus', et sic ceteris. ipse contuli a. 1872.

V, codex Vossianus L. 0. 81 saec. XV foL 1— lO^ praebet Priapea; inscriptio erasa est. singula poemata inter se cohaerent. hunc librum, de quo in praefatione secundi huius operis uoluminis plura sunt exponenda, ipse excussi.

Quattuor horum codicum (AHLV) consensum signi- ficaui more solito litterula 0; siglo autem S' notaui lectiones librorum deteriorum, siue unius siue com- plurium siue omnium, partim ex nostris coUationibus partim ex Burmanni Meyerique apparatu nobis cogni- torum. sed in horum sordibus adferendis parcior fui.

De emendandis Priapeis post praeclaras priorum (maxime Scaligeri, Heinsii, Burmanni) curas nostro aeuo omnium optime meruit Franciscus Buechelerus, cuius dissertatio elegantissima (^Vindiciae libri Pria- peorum^) noui Musei Rhenani uol. XVHI pagg. 381 —415 inserta est quique bis Petronii sui editioni mi- nori carmina illa subiunxit. post hunc nonnulla cor- rexit L. Muellerus, qui Elegicorum Romanorum editioni a. 1870 emissae Priapea quoque indidit. nos uero ipsi olim in Fleckeiseni ann. a. 1872 pag. 625 et a. 1875 p. 149 de aliquot locis disputauimus.

58 ni. DIVERSORUM AUCTORUM

Carminis incompti lusus lecture procaceS;

Conueniens Latio pone supercilium. Non soror hoc habitat Phoebi^ non Vesta sacello,

Nec quae de patrio uertice nata dea est, Sed ruber hortorum custos, membrosior aequo, 5

Qui tectum nuUis uestibus inguen habet. Aut igitur tunicam parti praetende tegendae,

Aut quibus hanc oculis aspicis, ista lege.

II Ludens haec ego teste te, Priape^ Horto carmina digna, non libello, Scripsi non nimium laboriose. Nec Musas tamen, ut solent poetae, Ad non uirgineum locum uocaui. 5

Nam sensus mihi corque defuisset, Castas, Pierium chorum, sorores Auso ducere mentulam ad Priapi. Ergo quidquid id est, quod otiosus Templi parietibus tui notaui, 10

In partem accipias bonam, rogamus.

III Obscure poteram tibi dicere: Ma mihi, quod tu

Des licet assidue^ nil tamen inde perit. Da mihi, quod cupies frustra dare forsitan olim,

Cum tenet obsessas inuida barba genas,

I. 1 Arminis, om. Utt. initiali, H || 3 hoc Og: hic g | phebi A II 4 Non V II 5 ortomm 0 || 8 hanc HVg: hec AL h(a)ec ^

II. 1 priapo A,g unus \\ 2 Orto 0 || 5 Ad HL: At AV | uir- gineum ALg: ingenuum Vg inguen H | locum HLg: corum A chorum V in ras., g iocum g || 6 semsus A || 7 pierium L: pye- rium A pieridum V g pyetidum H | corum A || 9 quicquid omnes p7^aeter A || 10 tuis L || 11 Impartem A

III. 3 michi {fere semper) A || 3 quod ex que H || 4 Cum A g : Dum HLg Quom V (ut semper) \ teget Aldina

PRIAPEA. 59

Quodque loui dederat, qui raptus ab alite sacra 5

Miscet amatori pocula grata suo, Quod uirgo prima cupido dat nocte marito,

Dum timet alterius uulnus inepta loci/ Simplicius multo est Ma pedicare' Latine

Dicere: quid faciam? crassa Minerua mea est. 10

IIII Obscenas rigido deo tabellas, Ducens ex Elephantidos libellis, Dat donum Lalage rogatque, temptes, Si pictas opus edat ad figuras.

V

Quam puero legem fertur dixisse Priapus, Versibus haec infra scripta duobus erit:

^Quod meus hortus habet, sumas inpune licebit^ Si dederis nobis, quod tuus hortus habet/

VI Qui sum ligneus, ut uides, Priapus Et falx lignea ligneusque penis, Prendam te tamen et tenebo prensum Totamque hanc sine fraude, quantacumque est, Tormento citharaque tensiorem 5

Ad costam tibi septimam recondam.

5 Quod ioui H || 6 grata HLg: sacra AV || 8 alterius K^: illius ALV II 9 latino 0 (latoino H) g; latine g uulgo || 10 puella suhpunctum et marg. minerua, L

IIII. 2 Ducens Hg: Dicens A Dicans LVg | elifanticos A|| 3 tentes Lg || 4 pietas A

V. 2 hec A: hic Hg his LV || 3 ortus 0 | sumas A summas L I impune HL || 4 Si mihi tu dederis H | ortus 0 {quod ut con- stantem scripturam ahhinc non enotabo)

VI. 1 Qui L mgo: Quod Og Quom sim L. Muellerus \ sim V II 2 penis, e supra i V pennis H || 3 et om. H | tenebo HLV corr. g: tenendo AY m. 1 \ prensum L: pressum A prensam Hg pressam V || 4 Totam hanc H || 5 cythar. L cytar. HV | tentio- rem Hg || 6 sepra A

60 in. DIVERSORUM AUCTOEUM

VII Cum loquor, una mihi peccatur littera; nam te Pe-dico semper blaesaque lingua mihi est.

VIII Matronae procul hinc abite castae: Turpe est uos legere inpudica uerba. — Non assis faciunt euntque recta; Nimirum sapiunt uidentque magnam Matronae quoque mentulam libenter. 5

VIIII Cur obscena mihi pars sit sine ueste, requiris:

Quaere, tegat nuUus cur sua tela deus. Fulmen habet mundi dominus, tenet illud aperte;

Nec datur aequoreo fuscina tecta deo. Nec Mauors illum, per quem ualet^ occulit ensem; 5

Nec latet in tepido Palladis hasta sinu. Num pudet auratas Phoebum portare sagittas?

Clamne solet pharetram ferre Diana suam? Num tegit Alcides nodosae robora clauae?

Sub tunica uirgam num deus ales habet? lo

Quis Bacchum gracili uestem praetendere thyrso,

Quis te celata cum face uidit, Amor? Nec mihi sit crimen^ quod mentula semper aperta est:

Hoc mihi si telum desit, inermis ero.

X Insulsissima quid puella rides? j

VII. 1 loquar et lictera A | te Ag: T H .T. L .et. V || 2 pe- dico HV: podico A P. dico L | blesaque 0 | mihi Og: mea g uulgo

VIII. 1 hinc procul, sed corr., V || 2 impudica HLg VIIII. 1 Quor {semper) V | requires A || 2 Quaero 0 g , corr,

L, Muellerus de re m. 51 et Buechelerus \ cur ex cum corr. V m. rec. \ tela A, L ingo, s : signa ceteri \\ 3 habens A || 5 emsem A II 7 Num LVg: Non H^ Nec A | hamatas H | phebum {sem- per) A I sagiptas A V || 8 Clam nec A | dyana A |j 9 Nun H Non ? I tenet A || 10 tunicam LV 1 nun H non ? i| 11 baccum A | tyrso ALV tirso H

PRIAPEA. 61

Non me Praxiteles Scopasue fecit,

Non sum Phidiaca manu politus;

Sed lignum rude uillicus dolauit,

Et dixit mihi: 'tu Priapus esto'. 5

Spectas me tamen et subinde rides:

Nimirum tibi salsa res uidetur

Adstans inguinibus columna nostris.

XI Ne prendare, caue. prenso nec fuste nocebo,

Saeua nec incurua uulnera falce dabo: Traiectus conto sic extendere pedali,

Vt culum pugam non habuisse putes.

XII Quaedam annosior Hectoris parente, Cumaeae soror, ut puto, Sibyllae, Aequalis tibi^ quam domum reuertens Theseus repperit in rogo iacentem, Infirmo solet huc gradu uenire 5

Rugosasque manus ad astra tollens, Ne desit sibi, mentulam rogare. Hesterna quoque nocte dum precatur, Dentem de tribus excreauit unum.

X. 2 praxitelex A prassiteles V | copasue 0 || 3 Non ALVg: NecHg | sum subdiata A || 4 uillicus, itaO \\ 7 salsa g: falsaO'? ficta g II 8 Adst. HL(j: Asst. A Ast. V^ | columpna AV puella L

XI. 1 Me A Nec H | prendare Buechelerus : prensare 0^ prensere g | prenso Vg: prensus AHLg prensis g || 2 Sceua H scaeua g \\ 3 Traiecta H | corto V | expendere L | pedali ex spe- dali corr. L | pugam scripsi: rugam AHLg rugas Vg

XII. 1 annosior {uel haud iunior) Heinsius: iunior Og se- nior g unus, serior Scaliger turpior 0. lahnius putrior Bue- chelerus \\ 2 Cume(a)e Og Cumanae g | sibill(a)e AV || 3 Et qua- lis H I reuertes L || 4 Teseus AL | reperit AVg | domo L || 6 ro- gosasq; A || 7 Nec L j tibi A | mentulam Lg: mentula AHVg desim sibi mentula Auancius \ rogate A || 8 nocte Buechelerus: luce 0 g [ procatur A^ ut uid. ; rogatur expuncto L precatur habet 11 9 excreauit L: liec creauit A hic screauit HVg

62 ni. DrVERSORUM AUCTORUM |

^ToUe' inquam ^procul ac iube latere 10

Scissa sub tunica stolaque russa,

Vt semper solet, et timere lucem,

Qui tanto patet indecens hiatu,

Barbato macer eminente naso,

Vt credas Epicuron oscitari/ 15

XIII Percidere puer, moneo: futuere puella: Barbatum furem tertia poena manet.

XIIII Huc huc, quisquis es, in dei salacis Deuerti graue ne puta sacellum. Et si nocte fuit puella tecum, Hac re quod metuas adire, non est. Istud caelitibus datur seueris : 5

Nos uappae sumus et pusilla culti Ruris numina, nos pudore pulso Stamus sub loue coleis apertis. ErgO; quoi libet^ huc licebit intret Nigra fornicis oblitus fauilla. lO

XV Commisso mihi non satis modestas Quicumque attulerit manus agello; Is me sentiet esse non spadonem. Dicat forsitan haec sibi ipse: ^nemo

10 ac omnes praeter A, qui et habet \\ 11 russa A: mffa ceterl II 13 hyatu AV || 14 eminete V || 15 epicurii A epicureos HVg epicureo, s suprascr., L j oscitari AVg: obscitari Lg citari Hg

XIII. 1 Precidere 0 {ita uel Praec. g), corr. Fm'hergerus; perscindere maluit L. Muellerus | mone L || 2 pena AV

XIIII. 2 Diuerti Og 1 putas V || 5 Istud ALVg: Istuc Hg | celtibus V II 5 uape H napee L || 6 culti ex cultu corr» V || 7 om. L II 9 quoilibet ego : quilibet A H g , V mgo m. rec. ; cuilibet L g quib; V II 10 Nigri g unus

XV. 3 sentiat A j| 4, 5 AHg: 5, 4 ponunt VLg || 4 bec AVg: hoc LHg I sibi LVg: tibi AHg | ipse nemo HVg: esse nemo L ne quisquam A; fortasse D. f. hoc sibi: unde quisquam

PRIAPEA. 63

Hic inter frutices loco remoto 5

Percisum sciet esse me'; sed errat: Magnis testibus ista res agetur.

XVI

Qualibus Hippomenes rapuit Schoeneida pomis,

Qualibus Hesperidum nobilis hortus erat, Qualia credibile est spatiantem rure paterno

Nausicaen pleno saepe tulisse sinu, Quale fuit malum quod littera pinxit Aconti, 5

Qua cupido lecta pacta puella uiro est: Talia cuncta pius dominus florentis agelli

Inposuit mensae, nude Priape, tuae.

XVII

Quid mecum tibi, circitor moleste? Ad me quid prohibes uenire furem? Accedat, sine: laxior redibit.

XVIII

Commoditas haec est in nostro maxima pene, Laxa quod esse mihi femina nuUa potest.

5 Hic 5": Huc Og | intret Hg intra V | fructices AV || 6 Pre- cisum Og, corr. g; perscissum L. MueUeriis | sciet HVg: sciat ALg I me] mgo at. te A || 7 ipsa res agatur V

XVI. 1 Quaiibet V (corr. mgo m. rec.) \ yppomenes L ypo- menes AV hypomones H | ceneida LV ceneyda A ceneida H || 3 Hesperidum Itali: yppomenes L ypomenes (-nis V) AV hypo- mones H, itidemque fere <? || 4 Nausicaen ego: Nausicam ALV 7)1. 2 ? Nasicam V m. 1 Nassicam H g Nausicen g Nausicaam uulgo Nausicaan L. Muellerus \ sinu] uiro L || 5 acontii A achonti L \\ (j ex A. dedimus: lecta cupido — uiro est Hg lecta est cu- pido — uiro LVg || 7 Talia cuncta scripsi: Talia cunque HLVg Qualiacuq; A Talia quinque g unus \ pius A: om, L puer HVg Talia nunc pauper Buechelerus 11 8 Imp. Hg

XVn. 2 fures V

XVIII. 1 Comoditas V | penne H || 2 Lassa Lg Laxaq; esse A

64 III. DIVERSORUM AUCTORUM

XVIIII Si quando Telethusa circulatrix, Quae clunem tunica tegente nuUa Aestu latius altiusque motat, Crisabit tibi fluctuante lumbo:

Haec sic non modo te, Priape, possit, 6

Priuignum quoque sed mouere Phaedrae.

XX

Fulmina sub loue sunt; Neptuni fuscina telum;

Ense potens Mars est; hasta, Minerua, tua est; Suttilibus Liber committit praelia thyrsis;

Fertur Apollinea missa sagitta manu; Herculis armata est inuicta dextera claua: 5

At me terribilem mentula tenta facit.

XXI Copia me seruet: tu suflragare rogatus,

Indicio nec me prode^ Priape, tuo, Quaeque tibi posui tamquam uernacula poma,

De sacra nulli dixeris esse uia.

XXII Femina si furtum faciet mihi uirue puerue,

Haec cunnum, caput hic praebeat, ille nates.

XVIIII. 1 Si scripsi: Hic 0? ecquando Scaliger \ theletusaA thelatusa H teletusa V || 2 tegentem L || 3 Aestu scripsi: Extis Og Extu <s aestis g Sistris Buechelerus | latius scripsi: satius Og (^altius V) aptius g ] altius ue LV; acriusque L. MueMerus \ motat Forhergerus : mouet 0 g mouit uulgo \\ 4 Crisabit A : Cris- sabit ceteri; de forma crisare cf. LacJimannus ad Lucr. p.27Q et L. Muellerus ad Lucil. p. 229; crissauit wZ^o || 5 Haec sic scri- psi: Hec si AL SicHVg Sic ut g | -possit Muellerus: posset Og

XX. 1 Neptuni A Neptumni L Neptunni H || 3 Suttil. A: Subtil. HLV m. 1 Sutil. V corr. \ comictit A | tyrsys A tyrsis V tirsis HL II 4 sagipta AV sagicta L || 5 inuicti L || 6 Ac V

XXI. 1 me seruet ego : me perdit (prodit V) 0 g mi periit Anto- nius deperiit Muellerus || 2 Inditio A | me LVg: nosH^no A^Ya ut supra 0 lineola erasa uideatur \\ 3 Hec quecunq; tibi po- sui u. p. L

XXn. 1 uirque puerque (purq; L)0?, corr. Muellerus

PEIAPEA, 65

XXIII Quicumque hic uiolam rosamue carpet Furtiuumue olus aut inempta poma; Defectus pueroque feminaque Hac tentigine^ quam uidetis in me, Rumpatur^ precor^ usque mentulaque 5

Nequicquam sibi pulset umbilicum.

XXIIII Hic me custodem fecundi uillicus liorti

Mandati curam iussit habere loci. Pur habeas poenam, licet indignere ^feram^que

Tropter olus' dicas ^hoc ego?' ^propter olus^

XXV Hoc sceptrum, quod, ubi arbore est recisum, NuUa iam poterit uirere fronde; Sceptrum, quod pathicae petunt puellae, Quod quidam cupiunt tenere reges, Cui dant oscula nobiles cinaedi^ 5

Intra uiscera furis ibit usque Ad pubem capulumque coleorum.

XXVI Porro — nam quis erit modus? — QuiriteS; Aut praecidite seminale membrum, Quod totis mihi noctibus fatigant Vicinae sine fine prurientes Vernis passeribus salaciores, 5

XXIII. 1 rosamq; A || 2 inemta ex inepta corr. V || 3 Defe- tus ue L I pueroque AHg: puerq; V puerue L | feminaue L 4 quani Hg: qua AV quem L

XXIIII. 3 caueas Miiellerus \ penam A | que ovi. V

XXV. 1 quo L I ubi {uel ut) arbore est recisum scripsi: ab (ex L) arbore est recisum Oc: ab arbore ut recisum est uulgo

2 etiam A | uirere Hg: reuirere AVg reuire L || 3 patic(a)e Og II 5 Quoi V I obscula AL | cinedi 0

XXVI. 1 Poro H I modus] A mgo: al. metus || 5 pasteribus H I salatiores AV solatiores H '

POET. T,AT. MIN. I. 5

66 in. DIVERSORUM AUCTORUM

Aut rumpar nec habebitis Priapum.

Ipsi cernitis, ecfututus ut sim

Confectusque macerque pallidusque, |

Qui quondam ruber et calens solebam |

Fures caedere quamlibet ualentes. 10

Defecit latus et periculosam

Cum tussi miser expuo saliuam.

XXVII Deliciae populi, magno notissima circo, ;

Quintia, uibratas docta mouere nates^ Cymbala cum crotalis, pruriginis arma, Priapo

Ponit et adducta tympana pulsa manu: Pro quibus, ut semper placeat spectantibus, orat, 5

Tentaque ad exemplum sit sua turba dei. j

XXVIII Tu; qui non bene cogitas et aegre j

Carpendo tibi temperas ab horto, |

Pedicabere fascino pedali. Quod si tam grauis et molesta poena Non profecerit, altiora tangam. 5 |

XXVIIII ObsceniS; peream, Priape, si non Vti me pudet inprobisque probris. Sed cum tu posito deus pudore

6 runipat A || 7 ecfututus ut Buechelerus: ut fututus ut A futurus ut L ut futuiturus V futuiturus H, similia g, nisi quod unus et fututus ut habet^ exfututus uulgo || 8 macer, om. que, L i| 9 condam AV | calens scripsi: ualens Og rigens Buechelerus uigens Muellerus || 10 scindere idem \ quoslibet L (] 11 Deficit KLV<^ II miser om. H

XXVIL 1 Delitie AHV [ circo ow. H || 3 cimbala AHV j pruritus H || 4 abducta (obd. V) Og | timpana (tinp. V) ALVg: cimbala H |j 5 spectatibus V || 6 fit {mgo c' sit) A

XXVIIII. 2 inprobisque probris scripsi: iprobris probrisq; A improbis probisque HLg improbis probrisque Vg improbisque uerbis uulgo

PEIAPEA. 6?

Ostendas mihi coleos patentes^ 'um cunno mihi mentula est uocanda. 5

XXX Talce minax et parte tui maiore, Priape^

Ad fontem, quaeso, dic mihi qua sit iter/ Vade per has uites, quarum si carpseris uuam Cur aliter sumas^ hospes, habebis aquam.

XXXI Donec proterua nil mei manu carpes, Licebit ipsa sis pudicior Vesta. ^in, haec mei te uentris arma laxabunt^ Exire ut ipse de tuo queas culo.

XXXII Vuis aridior puella passis^ Buxo pallidior nouaque cera^ Oollatas sibi quae suisque membris Formicas facit altiles uideri,

Ouius uiscera non aperta Tuscus 5

Fer pellem poterit uidere aruspex, Quae suco caret estque pura pumex

4 Ostendas ALg: ostendis HVg

XXX. 1 Falet H | minans A ) et A mgo, g milgo: ex Og 11 S uuam Og msi quod m A ex nnam correctum est, unam c- uuas uulgo \\ 4 Cur Og: Quas mdgo \ sfimas AV summas L | aquam AL: aquas HVg '

•4- ^^^^' ^^^'?'. ^- niea AH m. i Vg tua K m. 2 L \\ 2 pudi- citior AV pudicicior H || 4 ipse Buechelerus: ipsa Og | queas de t. c. V I cunno Scioppius 1 H ^ctt>

XXXII. 1 arridior V || 2 Busso AHg || 3 Collata.^ (eras, m) sibi que (hoc supra Un.) A Collatas sibiq; H Colktasq; sibi quae L Conlatasq; sibi (om. quae) V; simiUa g, sed ut in non-

Ito^ TT ''J ^^-^^^'^^^^ II 7 om. A in initio nouae paginae | succo Hg I estque pura scripsi: usque putris Hg us; putrix V atque putris L, simiUa aUi g; ut putrisque uulgo atque petra .bca^er atque putra Vossius ut peresa (porosa) Heinsius usque quaque B^uechelerus est putusque Muellerus. femininum uocis pumex usum testattir Seruius ad Aen. XII 587 [ pilmex V po-

68 III. DIVEKSORUM AUCTOEUM

(Nemo uiderit hanc ut expuentem^

Quam pro sanguine puluex^em scobemque

In uenis medici putant habere)^ 10'

Ad me nocte solet uenire et affert

Pallorem maciemque larualem.

Ductor ferreus insulariusque

Lanternae uideor fricare cornu.

XXXIII Naidas antiqui Dryadasque habuere Priapi.

Et quo tenta dei uena subiret, erat. Nunc adeo nihil est^ adeo mea plena libido est,

Vt Nymphas omnis interiisse putem. Turpe quidem factu, sed ne tentigine rumpar, 5

Falce mihi posita fiet amica manus.

XXXIIII Cum sacrum fieret deo salaci, Conducta est pretio puella paruo Communis satis omnibus futura: Quae quot nocte uiros peregit una, Tot uerpas tibi dedicat salignas. 5

XXXV Pedicabere^ fur, semel; sed idem Si praedatus eris bis, irrumabo;

8 ^ro ut A iiisi a m. 2 in rasiira habet \\ 9 pulue^re V | 1 scobemque ?: scrobemque Og || 11 solet uenire nocte L || 12 ma- 1 tiemq; V | lariualem Ag nnus \\ 13 insulariusque Burmanmis: insularis eque (^queLg) 0? || 14 Lantemae g tmus: latern(a)e 0?

XXXIII. 1 Nayades AH Naiades Lg Naydes V | driadesque (que om, V) codd. pi^aeter A p 2 quoi — subaret L. Muellerus \\ 3 nicil A nil V || 4 omnis LVg: omnes AHg || 5 factu plerique: dictu L fatu g imus \ sed ne AVg: sed si HLg || 6 mihi Bue- chelerus: manu Og M\

XXXIIII. 2 ptio A II 3 Comunis AV 1 fututura V ^{

XXXV. 1 p^v sed idem expectes participium cum seme] con- iimgendtm., uelut refigens || 2 Si precisus eris Og {nisi quod ipxe- bensus L, deprebensus imus g, prensus alter g); cmrexi. Si deprensus eris Meijerus

PRIAPEA. 69

Et si tertia furta molieris,

Vt poenam patiare et hanc et illam,

Pedicaberis irrumaberisque.

XXXVI Notas habemus quisque corporis formas: Phoebus comosus, Hercules lacertosus; Trahit figuram uirginis tener Bacchus; Minerua rauo lumine est^ Venus paeto; Frontem caprinos Arcadas uides Faunos; 5

Habet decentes nuntius deum plantas; Tutela Lemni dispares mouet gressus; Intonsa semper Aesculapio barba est; Nemo est feroci pectorosior Marte: Quod si quis inter hos locus mihi restat, 10

Deus Priapo mentulatior non est.

XXXVII Cur pictum memori sit in tabella Membrum, quaeritis^ unde procreamur? Cum penis mihi forte laesus esset Chirurgique manum miser timerem, Dis me legitimis nimisque magnis, 5

3 Et A: Quod ceteri |1 4 patiare et hanc Ag: patiare hanc HVg patiaris hanc Ls || 5 irrim. L

XXXVI. 1 corporis quisque (s in V suprascr.) formas 0 cr || 2 Febus A II 3 Trait A | sacer {mgo : al. tener) L celer H [ bachus A II 4 Minera H | flauo Og; rauo Hauptiiis, glauco Antonius \ est om. Og II 5 Fronte crinitos Og (m V ex crinidos corr.)-., fron- tes g unus, frontem g unus; comatos uulgo cruentos Scaliger bicornes {uel eminentes) BuecheJerus caprinos L. Muellerus \ or- cades A archades HLVg arcades g |{ 6 nuntium deus A nunc- tius deus V || 8 Resculapio V || 10 hos g pauci: h(a)ec Og || 11 priapo nemo mentulatior est V

XXXVII. 3 ponis L pennis H | mihi forte Ag: forte mihi HLV||4 chirurgique g: cirugiq; A cirugicamque HV m. 1 cy- rugicamque L chirurgicamque V corr. g || 5 Dis {siue Diis) me legitimis codd. praeter A, qid lidbet Me duci medicis nimisque; latet aliquid, cum in uulgata lectione me plane ahundet; puto dum dis legitimis siue dum diuis medicis, \(t a u. 8 apodosis incipiat

70 in. DIVERSORUM AUCTORUM

Vt Phoebo puta fiHoque Phoebi,

Curandam dare mentulam uerebar,

Huic dixi: 'fer opem, Priape^ parti,

Cuius tu; pater, ipse pars uideris:

Qua salua sine sectione facta 10

Ponetur tibi picta, quam leuaris,

Par uel consimilisque concolorque/

Promisit fore mentulamque mouit

Pro nutu deus et rogata fecit.

XXXVIII Simpliciter tibi me, quodcumque est, dicere oportet,

Natura est quoniam semper aperta mihi: Pedicare uolO; tu uis decerpere poma;

Quod peto, si dederis, quod petis, accipies.

XXXVIIII Forma Mercurius potest placere, Forma conspiciendus est ApoUo, Formosus quoque pingitur Lyaeus, Formosissimus omnium est Cupido. Me pulcra fateor carere forma, 5

Verum mentula luculenta nostra est: Hanc mauult sibi quam deos priores, Si qua est non fatui puella cunni.

XXXX

Nota Suburanas inter Telethusa puellas,

6 phebo et phebi A || 7 Curandam AL: Curatum HVg | m- debar V (corr. m. ree. 7ngo), Hg || 9 pars Gronouius: par Og Lar Muellerus \\ 11 qua Lg || 12 Par uel scripsi: Parue et A Parua et ceteri fere omnes; parque Antonius compar ScaUger \ consimilis, om. que, V || 14 uultu H

XXXVIII. 1 opportet A || 4 dederis quodlibet acc. L

XXXVIIII. 1 placere potest L placare V || 2 om. V H 3 lieus AH V II 4 est omnium cupido L omnium est apollo A est a(p)pollo omnium HV; et sic fere g recepta lectione apollo || 5 pnlchra HLg II 6 mea est L

XXXX. 1 sub (suo V) urbanas Og \ celesina A theleth. L thelat. H telet. V

PRIAPEA. 71

Quae, puta, de quaestu libera facta suo est, Cingit inaurata penem tibi, sancte, corona: Hunc pathicae summi numinis instar habent.

XXXXI Quisquis uenerit huc, poeta fiat Et uersus mihi dedicet iocosos. Qui non fecerit^ inter eruditos Ficosissimus ambulet poetas.

XXXXII

Laetus Aristagoras natis bene uilicus uuis

De cera parili dat tibi poma, deus. At tu sacrati contentus imagine pomi

Fac ueros fructus ille, Priape, ferat.

XXXXIII Velle quid hanc dicas, quamuis sim ligneus, adstans

Oscula dat medio si qua puella mihi? Augure non opus est: ^in me' (mihi credite) dicit

^Vtatur ueris uiribus hasta rudis.'

XXXXIIII Nolite omnia^ quae loquor, putare Per lusum mihi per iocumque dici.

2 iDuta g iinits: puto Og | est om. HV || 3 pennem H || 4 Hunc Lg: Hoc A Hanc HV^ j patice 0 | muneris L

XXXXI omittit A || 4 Ficosiss. HLVg: fucosiss., iocosiss., similia g pauci

XXXXII. 1 Doctus A I aristogoras 0 <5 \ natus L | uilicus, sic hic A: uillicus ceteri ^ 2 parili {scil. uuis) scripsi: facta Og fa- cili g umis ; uaria coniecerimt^ factas Hauptius, qiii et pro poma uoluit dona || 3 ymagine AV

XXXXIII. hoc carmen post sequens ponunt uulgo contra 0 g II 1 lingeus V | adstans scripsi: hastam Og quamuis sic ligneus adstem Doruillius [j 2 Obscula A || 3 dicit scripsi: dixit Og l 4 Utatur scripsi: Utetur Og | ueris usibus Og sine sensuj Ve- neris lusibus Heinsius, uerae uiribus Ouivensius , nerui uiribus L. Muellerus

XXXXIIII. 1 qu(a)e dico putare HLg || 2 luxum L

72 DIVERSORUM AUCTORUM

Deprensos ego ter quaterque fures OmneS; non dubitetis, irrumabo.

XXXXV

Cum quendam rigidus deus uideret

Feruenti eaput ustulare ferro,

Ut Maurae similis foret puellae,

^Heus' inquit ^tibi dicimus, cinaede,

Vras te licet usque torqueasque, 5

Num tandem prior es puella, quaeso^

Quoi sint, mentula quos habet, capilli?^

XXXXVI 0 non candidior puella Mauro, Sed morbosior omnibus cinaedis, Pygmaeo breuior gruem timenti, Vrsis asperior pilosiorque,

Medis laxior Indicisue bracis: 5

Mandes huic licet, ut libet, te inire; Nam quamuis uidear satis paratus, Erucarum opus est decem maniplis, Fossas inguinis ut teram dolemque Cunni uermiculos scaturrientis. 10

3 Deprendens A Deprehensos HVg | ego om. H, unde quo- que pro ego g ^fma || 4 non Og {cf. Ouid. a. a. III 133): ne uulgo 1 irrimabo A irrimando L

XXXXV. 4 cinede A cinedo HVg || 5 usque quod H | tor- queasque Aldinai torquearis Og || 6 Non L | priores Vg prior est g II 7 Quoi Tan. Faber: Qua AL Quam ceteri \ sint A: sunt XAerique codd.

XXXXVI. cohaeret in A antecedenti \\ 1 moro AH || 2 cyne- dis AV cinedis H || 3 pigmeo AHL pigineo V | timenti Og: ti- mente s^ I| 5 indicis libratis 0 g Indicisque braccis uulgo Indicisue bracis Buechelerus || 6 Mandes g pauci: Manes Og Mallem Is. Vossius Manda L. Muellerus \ liuic {siue parti siue Priapo) licet scripsi: hic licet Og scilicet Is. Vossius \ ut libet te inire sc^^ipsi: ut libenter ires Og ut libet perires Buechelerus ut libet peren- nis L. Muellerus \\ 8 Erutatum A Eurucarum V |j 9 terram HLg dolem teramque ^ !| 10 Cum H | scaturientis (-tes V) 0?

PRIAPEA. 73

XXXXVII Quicumque uestrum, qui uenitis ad cenam^ Libare nullos sustinet mihi uersus, Illius uxor aut amica riualem Lasciuiendo languidum, precor, reddat^ Et ipse longa nocte dormiat solus Libidinosis incitatus erucis.

XXXXVIII Quod partem madidam mei uidetis, Per quam significor Priapus esse: Non ros est, mihi crede, nec pruina^ Sed quod sponte sua solet remitti, Cum mens est pathicae memor puellae.

XXXXVIIII Tu, quicumque uides circa tectoria nostra

Non nimium casti carmina plena ioci, Versibus obscenis offendi desine: non est

Mentula subducti nostra supercilii.

Quaedam, si placet hoc tibi, Priape,

Pucosissima me puella ludit

Et nec dat mihi nec negat daturam:

Causas inuenit usque differendi.

Quae si contigerit fruenda nobis, 5

XXXXVII. 1 qui 07)1. A hic {mgo m. rec. huc) V || 2 sub- stinet A || 3 uocor {7ngo m. rec. uxor) V ) ut A || 5 ipsa L | longa nocte Lg : nocte longa AHVg || 6 eurucis V

XXXXVIII. 1 Quo V m. 1 \\ 3 est om. L || uerha 48, 4 sua solet — 50, 5 fruenda nobis V m. 1 omisit, in spatio iiacuo add. m. rec. || 4 remicti A || 5 patic(a)e 0

XXXXVIIII. 1 circum L | tectoria ScaUger: temptoria AL tentoria HVg

L. 2 Fucosiss. A: Ficosiss. ceteri codd. tricosissima Hauptins; erat cum nugosissima conicerem \ . ridet V || 4 Causas 0 g : Causas- que uulgo \ husque A || 6 futuenda L

74 III. DIVERSORUM AUCTORUM

Totam cum paribus, Priape^ nodis Cingemus tibi mentulam coronis.

LI Quid hoc negoti est quaue suspicer causa Venire in hortum plurimos meum fures, Cum^ quisquis in nos incidit^ luat poenas Et usque curuos excauetur ad lumbos? Non ficus hic est praeferenda uicinae 5

Vuaeque^ quales flaua legit Arete, Non mala truncis adserenda Picenis Pirumue^ tanto quod periculo captes, Magisque cera luteum noua prunum Sorbumue uentres lubricos moraturum. 10

Praesigne rami nec mei ferunt morum Nucemue longam, quae uocatur Albana, Amygdalumue flore purpurae fulgens. Non brassicarum ferre glorior caules Betasue^ quantas hortus educat nuUus, 15

Crescensue semper in suum caput porrum. Nec seminosas ad cucurbitas quemquam Ad ocimumue cucumeresque humi fusos

6 cum paribus <s: comparibus ALg similibus HVg sutili- bus Heinsius \ nodis Buechelerus: nostris Og noster Heinsim

LI. 1 negotii Og | suspicer HVg: suspicor ALg || 3 Quin q. incidit in nos V | incidat HLg || 5 proferenda V || 6 flaua et L | legit edd.: legis Og, nisi quod in A haec uox euanida \ arethe ALg orethe H orechye.V, similia {ut crete) g || 7 poma L | ad- serenda edd.: aseruanda A asseruanda Lg asseruata H obser- uanda Vg j| 8 tanto q. periculoLg: tanto q. pericula AVg tanta q. pericula Hg \ capte A || 9 primum L || 10 nomen fructus {mgo: al. uentres lubricos) L uentris lumbrices A; uentris etiam Hg !| 12 qu(a)e uocaturOg: quam woc^^nt uulgo \ Albana /Sca%e?- : alua A alna reliqui codd. auellanam Aldina || uu. 12 — 20 ordine per- uerso in spatio uacuo add. V m^ rec. || 13 Amigd. AHg | purpu- rae Burmannus: purpureo Og || 14 brasicarum Og | ferre Bur- mannus: fere Hg fero LVg, m A fere euanuit aut erasa est uox I glorior Burmannus: gloriosior Og || 15 Betasue g: Bet(a)eue 0<S (Bleteue H) [ quantos — educet A || 18 acimumue A acy- numue L acimumq; H | cucumeresue L cucumerosq; V

PRIAPEA. 75

Venire credo; sessilesue lactucas

Acresque caepas aliumque furatuni; 22

Nec ut salaces nocte tollat erucas 20

Mentamque olentem cum salubribus rutis.

Quae cuncta quamuis nostro habemus in saepto,

Non pauciora proximi ferunt horti.

Quibus relictis in mihi laboratum 25

Locum uenitis, inprobissimi fures:

Nimirum apertam conuolatis ad poenam,

Et uos id ipsum, quod minamur, inuitat,

LII Heus tu, non bene qui manum rapacem Mandato mihi contines ab horto, lam primum stator hic libidinosus Alternis et eundo et exeundo

Porta te faciet patentiorem. 5

Accedent duo, qui latus tuentur, Pulcre pensilibus peculiati; Qui cum te male foderint iacentem, Ad pastum ueniet salax asellus Et nil deterius mutuniatus. 10

19 crede HLVg | sessilesq; V assilesq; L | latucas AL || u. 22 ante 20 posuit Buechelerus || 22 cepas A alliumq; L aleumq; H I fibratum Scaliger || 21 Mentuq; L || 23 quamuis nostro pleri- que: nostro quamuis Lg pauci \ habemus uulgo: habeamus Og nostro quamquam habemus i>. Muellerus \ septo in V add. m. 2 II 26 inpr. V: impr. ceteri || 28 Et uos id ipsum Auancius: Et uos hoc ipsum HVg Et hoc uos ipsum L Cu {in ras.?) uos hoc ipsum A Hoc uos et ipsum Santenius \ minuamur A

LII. 2 continens H || 3 statis H status V || 4 Alternis et L g : Alterni s; A Alterni sed Hg Alternis sed Vg | exeundo HAg: redeundo ceteri \\ 5 Porta te facient V, g plerique: Portam te faciet H Porta patefiet L Porta te facient Ag; an portam in te faciet.^ II 6 Accedant H || 7 Pulchre Lg || post ti. 7 in V sequi' tur 70, 5 usque ad finem lihelli, deinde nullo interuallo 62, 8 sqq. II 8 Quicuq; te AHVg | foderent A foderit HVg |j 9 pastum scripsi: partum AHVg portam Lg partem g partes Salmasius I ueniat A !| 10 Et nil Ag: Nihil !HVg Nil iam L Nilo Scaliger \

76 ni. DIVERSORUM AUCTORUM

Quare, si sapiet, inalus eauebit, Cum tantum sciat esse mentularum.

LIII Contentus modico Bacchus solet esse racemo,

Cum capiant alti uix cita musta lacus, Magnaque fecundis cum messibus area desit,

In Cereris crines una corona datur. Tu quoque^ diue minor, maiorum exempla secutus, 5

Quamuis pauca damus, consule poma boni.

LIIII CD si scribas temonemque insuper addas, Qui medium uult te scindere, pictus erit.

LV Credere quis possit? falcem quoque — turpe fateri —

De digitis fures subripuere meis. Nec mouet amissi tam me iactur^ pudorque,

Quam praebent iustos altera tela metus: Quae si perdidero, patria mutabor, et olim 5

IUe tuus ciuis, Lampsace, Gallus ero.

dexterius A | minuciatus A minutiatus LVg metulatus H muto- niatus g mutuniatus Buechelerus || 11 Quare (Qua V m. 1) si sa- piet Og omnes {quod ut^wte ex Catulli 35, 7 sumptum retinui): qui sapiet uulgo | malus scripsi: malum Og malo Fithoeiis || 12 sciet Og, corr. Auancius ex CatitUi 5, 13; qui locus etiam fatiet nostro malus

LIII. 1 bachus A || 2 Cum capiant (-at H) altos (-tus L) uix cita (tita V) musta lacus (latus A) 0 g ; alti uulgo ; sua j^^^^o cita g; ceterum totum locum nondum xjersanatum puto |j 3 deiit g unus II 4 ceteris L | datus V m. 1 || 5 sequuto V

LIIII. in L sequitur LV || 1 CD Buechelerus: Ed codd. (Edi A) I super V || 2 uult te (t V) 0 g : te uult g uulgo \ sindere A

LV cohaeret praecedenti in A || 1 possit Ag pauci: posset plerique \\ subripuere AV surripuere Hg: surripuisse Lg 1 3 amissa L I tam me AL'g: me tam HVg || 5 perdiderim V j mutabor A: multabor ceteri || 6 lausace AH lamsace, suprascr. p, V | ero in erit corr. V

1

PIIIAPEA. 77

LVI Derides quoque, fur, et inpudicuia Ostendis digitum mihi minanti? Elieu me miserum, quod ista lignum est, Quae me terribilem facit uideri.

Mandabo domino tamen salaci, 5

Vt pro me uelit irrumare fures.

LVII Cornix et caries uetusque bustum, Turba putida facta saeculorum, Quae forsan potuisset esse nutrix Tithoni Priamique Nestorisque,

Illis ni pueris anus fuisset, 5

Ne desim sibi, me rogat, fututor. Quid si nunc roget, ut puella fiat? [Si nummos tamen haec habet, puella est.]

LVIII Quicumque nostram fur fefellerit curam, Effeminato inane pruriat lumbo-, Quaeque hic proterua carpserit manu poma Puella^ nullum reperiat fututorem.

LVI. 1 furet A ] impud. HLg || 2 minante H || 3 eheu Sca- liger: heu Vg lieu hou ALVg | quid lignum {om. ista) L | est ALg: ow, HVg || 6 irrimare L inguinare A

LVII colmeret praecedenti in A || 1 cariex V m. 1 canens H li 2 turba putida (-dica A) Og: turba (et) putrida g \ s(a)eculo- rum V^: sacculorum AL saculorum H || 4 Titoni 0 (Titoniq; Vg) I Piiamiue Nestorisue L. MiielUrus || 5 ni g: in Og || 6 de- sit milgo \ futuitor HV || 7 Que si {corr. mgo) L (| 8 {in qtto hoc V) td spiirium dajmmrunt Barthim et Antonius

LVIIL 1 curam Ag pauci: fidem ceteri || 2 Effeminato in- minet (imminet HLg iminet Vg) procul (procu V m. 1) dubio Og; uerha corruptissima , in quibus culo pro dubio et aif^ mar- ceat aut auctore Is. Vossio uerminet scribunt, cum tamen fla- gitet sententia: uir cupiens coitum efficere nequeat {cf. u. 4); hinc quod supra legitur conieci \\ 3 Que V | hic A: h(a)ec reliqui \ carpseris'' A | manu om. L || 4 reperiat AHg: reperiet LVg in- ueniet g | futuitorem HV

78 ni. DIVERSORUM AUCTORUM

LVIIII

Praedictum tibi ne negare possis: Si fur ueneris; inpudicus exis.

LX

Si quot habes uersus, tot haberes poma, Priape^ Esses antiquo ditior Alcinoo.

LXI

Quid frustra quereris, colone, mecum,

Quod quondam bene fructuosa malus

Autumnis sterilis duobus adstem?

Non me praegrauat, ut putas^ senectuS;

Nec sum grandine uerberata dura, 5

Nec gemmas modo germine exeuntes

Seri frigoris ustulauit aura^

Nec uenti pluuiaeue siccitasue^

Quod de se quererer, malum dederunt;

Non sturnus mihi gracculusue raptor 10

Aut cornix anus aut aquosus anser

Aut coruus nocuit siticulosus:

Sed quod carmina pessimi poetae

Ramis sustineo laboriosis.

LXII

Securi dormite, canes: custodiet hortum Cum sibi dilecta Sirius Erigone.

LVIIII. 1 me L || 2 impud. HLg | exis Is. Vossius: eris Og ibis uulgo

LX. 1 tot — quot L

LXI. 2 condam AV || 3 Autumpnis A Auctumnus L | asstem A astem Vg || 6 modo] meo L | exeuntem V || 7 ustolauit A uiFu- lauit V instillauit L || 8 pluuiaue V, ue om. H || 9 quererer Hg: querer A querere LV || 11 amser A || 12 sintic. A || 13 Set V j quidem carmina L | peximi V || 14 substineo AVg

LXII. 1 cormite L | canis H || 2 tibi A { delecta V | syrius A V

PRIAPEA, 79

LXIII

Parum est quod; hic ut fiximus semel sedem,

Agente terra per caniculam rimas

Siticulosam sustinemus aestatem;

Parum; quod imos perfluunt sinus imbres

Et in capillos grandines cadunt nostros 5

Rigetque dura barba uincta crystallo;

Parum., quod acta sub laboribus luce

Parem diebus peruigil traho noctem.

Huc adde, quod me fuste de rudi uileni

Manus sine arte rusticae dolauerunt, 10

Tnterque cunctos ultimum deos numen

(Jucurbitarum ligneus uocor custos.

Accedit istis inpudentiae signum,

Libidinoso tenta pyramis neruo.

Ad hoc puella — paene nomen adieci — 15

Solet uenire cum suo fututore,

Quae tot figuras, quot Philaenis enarrat,

fJommenta bis pruriginosa discedit.

LXIII. 1 Parum est mihi quod hic fixi sedem codd. {nisi quod sedem Ag: fidem HVg pedem L); corr, Lachmannus ad Lucret. p. 199; quod hic cum fixerint mihi sedem Muellerus humi quod hic semel pedem fixi Buechelerus \\ 2 terra= V terram HL || 3 subst. A substines V | etatem A || 4 Pariun quod AHg: Parumque LVg | imos perfluunt Scioppius: imi perfluunt Ag uni superfluunt HVg, idemque nisi quod umi L hiemis perfl. Buechelerus udi perpluunt sinus imbre Ileinsius \\ 6 dura A duro Heinsius \ crist. AHVg || 7 Parumque LVg 1| 9 quod me terri- l)ilem fuste codd. (nisi quod terribiles HLg fustem L), corr. Scaliger; quod me uilem et e rudi fuste L. Muellerus, alii alia 11 cuntos A I deus L ultimo des nomen A || 13 Accedet A [ inpudenti V impudenti H impudentiae-Lg || 14 pir. AV || 15 hoc scripsi: hec (== haec) L hanc AHVg uulgo || IG futuitore V || 17 Quae Og: quo sr unus \ figuras Ag: figuris HLVg | quas H Vg I phylenis A philenis H filenis V || 18 Commenta bis scripsi: Non inuentis Og Non admouente Heinsius Non impetratis Bue- cheJerus Non adnuente Muellerus \ pruriginosa Aldina: pruriosa Og (pruinosa Vg pauci) nos perosa Buechelerus \ discedat AL

80 III. DIVERSOEUM AUCTORUM

LXIIII Quidam mollior anseris medulla Furatum uenit huc amore poenae: Furetur licet usque^ non uidebo.

LXV Hic tibi qui rostro crescentia lilia morsit,

Caeditur e tepida uictima porcus hara. Ne tamen exanimum facias pecus omne, Priape^

Horti sit facias ianua clausa tui.

LXVI Tu quae^ ne uideas notam uirilem, Hinc auerteris, ut decet pudicam: Nimirum, nisi quod times uideri, Tntra uiscera habere concupiscis.

LXVII Penelopes primam Didonis prima sequatur

Et primam Cadmi syllaba prima Remi, Quodque fit ex illis^ tu mi deprensus in horto,

Fur, dabis: hac poena culpa luenda tua est.

LXVIII Rusticus indocte si quid dixisse uidebor, Da ueniam: libros non lego, poma lego.

LXIIII. 2 huc A hic L ; pene A

LXV. 1 Hec HVg I nostro L | lilia ex labia corr. V \ mor sit BuecheJerus: mersit Og rosit uel rasit uel carpsit Heinsius ■' 2 et L I ara 0? || 3 Xe g: Xec Og (Xon L) | exanimum uulgo: extraneum O^ yin extranum corr. V) || 4 si L i facias] posthacj Buechelerus \

LXVI. 1 C[uae om. V || 2 aduerteris A || 3 Nimirum Og: Xil mirum g pauci A A mirum BuecheJerus | quocl 0}n. V | uideri AHV m. 1 g: uidere Lg uideris V m. rec. \\ 4 Intra] Sacra A

LXVIL 1 Penolopes Og 1 didonis ALg: dido fac HVg Di-j dus fac Hein^sius \\ 2 Cadmi Scriuerius: cani Og i sill. AHVg j| reni V remis L || 3 Quodcuq; ex illis fit tu depr. Lg ex iis V

tu mi g: tu michi A tu m V tu mis Hg mihi tu nulgo depnsus AH phensus V | in] ab L i| 4 hanc p(o)enam ALg tua ex tibi H

PRIAPEA. 81

Sed rudis hic dominum totiens audire legentem

Cogor Homeriacas edidicique notas. IUe uocat, quod nos psolen, ipoloevra xsQctvvov; 5

Et quod nos culum^ Kovleov ille uocat. MeQdakeov certe si res non munda uocatur,

Et pediconum mentula merdalea est. Qui, nisi Taenario placuisset Troica cunno

Mentula, quod caneret^ non habuisset opus. IJ

Mentula Tantalidae bene si non mota fuisset^

Nil, senior Chryses quod quereretur^ erat. Haec eadem socium tenera spoliauit amica^

Quaeque erat Aeacidae, maluit esse suam. Ille Pelethroniam cecinit miserabile carmen 15

Ad citharam, cithara tensior ipse sua. Nobilis hinc nata nempe incipit Ilias ira:

Principium sacri carminis ile fuit. Altera materia est error fallentis Vlixei;

Si uerum quaeras, hunc quoque mouit amor. 20 Hic legitur radix, de qua flos aureus exit,

LXVIII. cohaeret in A cim praeeedenti || 3 dnum {om. Un.) H 1] 4 Cogor Homeriacas Heinsius: Coris Ag Choris Hg Carpsi Vg Constitui Lg, ttim meracas (-chas g) omnes codd. \\ 5 Psoleon ille uocat quod nos {om. H) psolenta (sol. V psoloenta g) cera- non (cera nos V ceraumon L ceraunon g) codices fere; in qiiihm primum uocahuhm^ quod ipcoXov legit (Heinsius ^coXt^v), post quod nos traiciendum esse agnouit Gronouius-^ psolen ego dedi^ cum uoculam plehis latinae usu tritam requiri appareat \\ 6 Et AL: Id ceteri \ uos H | culeon Og (coleon L) || 7 Merdaleon codd. pUrique (Mend. A Merdalion g) GiisqdaUov Heinsius \ si We- herus: nisi Og (uisa V in se H) quasi siue sist Buechelerus !i 8 pendiconum A penditonum H pentidon=um {eras. e) V | me- dalea A mendalia HV || 9 Qui {scil. Homerus) Heinsius: Quod Og ((^ A in ras.) Quid g iiulgo | si A | trenario AHV | Troica] mentula L || 10 quid V || 11 cantal. V | mota ego: nota Og nata Broukhusius \\ 12 crises Og || 13 sotium AH || 14 eacide A || 15 pheletr. AH peletr. V pheletronia L || 16 tentior g | esse L |i 17 Nobis AV I hic HV | nata ALg: nota HVg | ylias AV || 18 Principmmq; A | ile sciipsi: illeLg unus illa ceteri \\ 19 materna A I euror V | ulixei A: ulixi ceteri (ulixis g) || 21 Hinc g

P0T3T. LAT. Mir. I. Q

82 in. DIVERSORUM AUCTORUM

Quam cum ^ciXv uocat, mentula ^(aXv fuit. Hic legimus Circen Atlantiademque Calypson

Grandia Dulichii uasa petisse uiri. Huius et Alcinoi mirata est filia membrum 25

Frondenti ramo uix potuisse tegi. Ad uetulam tamen ille suam properabat; et omnis

Mens erat in cunno, Penelopea, tuo: Quae sic casta manes, ut iam conuiuia uisas

Vtque fututorum sit tua plena domus. 30

E quibus ut scires quicumque ualentior esset^

Haec es ad arrectos uerba locuta procos: •

^Nemo meo melius neruum tendebat Vlixe,

Siue illi laterum siue erat artis opus. Qui quoniam periit, uos nunc intendite, quemquem 35

Esse uirum sciero, uir sit ut ille meus/ Hac ego^ Penelope, potui tibi lege placere,

IUo sed nondum tempore natus eram.

LXVIIII Cum fici tibi suauitas subibit Et iam porrigere liuc manum libebit, Ad me respice, fur, et aestimato^ Quot pondo est tibi mentulam cacandum.

LXX

Hlusit milii pauper inquilinus,

22 Quem Og, corr. Buechelerus | thimoli — timola A thi- moli his V tmoli his L ^moli his H, similia g || 23 Hine Vg | circen^ H circemV | athlanciadaq ; A athlandidamq; HV athlan- didemq; L j calipson Og: Calypsun uulgo || 25 alcioni L alchioni V II 27 tamen] uir Vg | omnes H m. i L || 28 penolopea 0 (-peia L) 11 29 sit H I si e^ uises L || 30 fit V || 31 sciret L | qui quoque L. Mtiellerus \\ 32 erectos L | loquuta V || 34 siue erat Ag: seu imt plerique || 36 nunc] modo V | quemquem scripsi: qualem Og quem iam Muellerus \\ 37 penolope 0 || 38 natus g: factus 0\?

LXVIIII. 2 licebit Lg|| 3 | Ad hanc resp. V | extimato AH II 4 Quot Lg: Quod AHVg (L mgo) \ est hic ponunt Og: post mentulam g pauci \ mentulamHVg : mentula ALg | cacandam V

LXX priori adhaeret in A || 1 Illusit edd,: Illa fit ALg Ille fit V Ira (ra in ras. m. ^) fit H, peiora g

PRIAPEA. 83

Cum ferctum dederat molamque tusam^

Quorum partibus additis in ignem

Sacro protinus hinc abit peracto.

Vicini canis huc subinde uenit 5

Nidorem^ puto, persecuta fumi^

Quae libamine mentulae comeso

Tota nocte mihi litat rigendo.

At uos amplius hoc loco cauete

Quicquam ponere, ne famelicarum 10

Ad me turba uelit canum uenire,

Ne dum me colitis meumque numen,

Custodes habeatis irrumatos.

LXXI Si commissa meae carpes pomaria curae; Dulcia qui doleam perdere^ doctus eris.

LXXII [Tutelam pomarii, diligens Priape, facito: Rubricato furibus minare mutino.] Quod mouear, non est, quia, si furaberis ipse Grandia mala, tibi brachia macra dabo.

LXXIII Obliquis quid me^ pathicae, spectatis ocellis?

2 Cum (= eo quod) Og {nisi qiiod V more solito Quom): Qui uulgo I ferctum scripsi: uerbum Ag libum HLg libido Vg I dederat AHg: deerat LV? dederit g Qui cum libo aderat Buechelerus | molaque fusa Og, accusatiuum restituit Scaliger; salsa Bueclielerus tusam ego || 3 Quarum Og, corr, Buechelerus ; Quare uulgo \ porticibus L | additis g: abditis (-tus L) Og | ignem Og: inguen g || 4 abibit H || 6 persecuta A: prosecuta (-quuta V) ceteri || 8 lititat V j rigando Wakefieldus rigenti L. MueUerus \\ 9 Aut K m. 1 Y \ huic A || 10 QuequamV | famelico- rum Og, corr. g unus \\ 12 fort. Neu ! nomen A || 18 irrim. L

LXXI. 2 qui Heinsius: quid Og

LXXII. uu. 1 et 2 crassa Minerua a medii aeui monachis ficti II 2 Eubrieate et mutinio {mgo: at murino) L | rumere mu- tinio A Ij 3 mouear g: moneat Ag moneam LVg moueat H mo- neas Auancius monear Buechelerus \\ 4 braccliia A bactica V

LXXIII. 1 quid me patice Og: patbicae quid me g uulgo

6*

84 in. DIVERSORUM AUCTORUM

Non stat iii inguinibus mentula tenta meis. Quae tamen exanimis nunc est et inutile lignumj Vtilis haeC; aram si dederitis; erit.

LXXIIII Per medios ibit pueros mediasque puellas Mentula^ barbatis non nisi summa petet.

LXXV Dodone tibi^ luppiter, sacrata est, lunoni Samos et Mycena ditis, Vndae Taenaros aequorumque regi; Pallas Cecropias tuetur arces,

Delphos PythiuS; orbis umbilicum, 5

Creten Delia Cynthiosque coUes, Faunus Maenalon Arcadumque siluas; Tutela Rhodos est beata Solis, Gades Herculis umidumque Tibur; Cyllene celeri deo niuosa^ 10

Tardo gratior aestuosa Lemnos; Hennaeae Cererem nurus frequentant, Raptam Cyzicos ostreosa diuam^ Formosam Venerem Gnidos Paphosquo

2 in om.H m, 1 L || 3 exanimusL | niinc stat et A || 4 liec arain 0 g (eram L) : arram g erucam Burmannus aruum Muellerus LXXIIII. priori adhaeret in Og, seiunxit Scaliger \\ 2 petit Og LXXV. 1 Dodona Og | iupiter HV || 2 Mycena Aldina: mi- cene Og || dites Og, corr. BuecheJerus, diues^ZcZ. || 3 Taenaros g: te- nedos (-tos A) Og | aequorumque {compend.) A: (a)equoreoque ceteri aequorisque uulgo \\ 4 cecropii V || 5 phitius AH pliithius V 1 umblicum V || 6 Cretem A || 7 menalos Og | arch. HL || 8 ro- dos AV II 9 Ghades A | umid. A: humid. ceteri \\ 10 Cill. AH, Cilene V | celen ex ceren corr. A || 11 extuosa AV || 12 Enee A Ethnee HLVg | murus H | -Cyzicos L. Gyraldus: cocitos AVg cocytos Hg coccytos L ] ostreola ALg hostreola H || 14 gnidosq; paphos L II post 14, ut et initio carminis sequentiSj liiare textuni inteUexit Buechelerus; g />«?(c/ addunt: mortales tibi Lampsa- cum donarunt

'

■ i

PBIAPEA. .86

LXXVI

Quod sim iam senior meumque canis Cum barba caput albicet capillis: Deprensos ego perforare possum Tithonum Priamumque Nestoremque.

LXXVII Inmanem stomachum mihi cietis, Qui densam facitis subinde saepem Et fures prohibetis huc adire. Hoc est laedere, dum iuuatis; hoc est Non admittere ad aucupem uolucres. 5

Obstructa est uia, nec licet iacenti lactura natis expiare culpam. Ergo qui prius usque et usque et usque Furum scindere podices solebam,

Per noctes aliquot diesque cesso. 10

Poenas do quoque, quot satis superque est, In semenque abeo salaxque quondam Nunc uitam perago — quis hoc putaret? — Vt clusus citharoedus abstinacem. At uos, ne peream situ senili, 15

Quaeso, desinite esse diligentes Neue inponite fibulam Priapo.

LXVIII At di deaeque dentibus tuis escam

LXXVI. 1 priori adhaeret in AHVg || 1 simHVg: si A sum L II 3 Deprehensos HVg || 4 Titon. HVg Trionmn A

LXXVII priori adh. in AHVg || 1 Inmane A Imm. HLg | stomacmn AHVg | cietis tiel mouetis Bimnannus; uidetis Og II 2 Quid L II 10 aliquos L || 11 quot g imus: quod Og, quo re- tento Poenae Heinsius \\ 13 Nunc Buechelerus: Non Og || 14 clu- sus A: lusus ceteri (elusus g pauci) \ abstinacem scripsi: absti- nerem AVcr abstineret L <g abstinetem H Sih^tmentem Bueclielerus |l 15 ne] ut H II 17 om. A, m. rec. in marg. add. \ imp. HLg | nbulam V m. 2, ?: fabulam HV m. 1 g sepulam Lg

LXXVIII. 1 dii Og | escarn Og: escas uuJgo

86 ni. DIVERSORUM AUCTORUM

Negent^ amicae cunnilinge uicinae,

Per quem puella fortis ante nec mendax

Et quae solebat inpigro celer passu

Ad nos uenire, nunc misella landicae 5

Vix posse iurat ambulare prae fossis.

LXXVIIII Priape, quod sis fascino grauis tento, Quod exprobrauit hoc tibi suo uersu Poeta noster, erubescere hoc noli: Non es poeta fascinosior nostro.

LXXX At non longa benest, at non bene mentula crassa

Et quam si tractes, crescere posse putes? Me miserum, cupidas fallit mensura puellas:

Non habet haec aliquid mentula maius ero. Vtilior Tydeus qui, si quid credis HomerO; 5

Ingenio pugnax, corpore paruus erat.

Sed potuit i^^mno nobis nouitasque pudorque Esse, repellendus saepius iste mihi.

2 amicae Aldina : amicas (-cos V) 0 g | cunni (cu nos V) ligni (lingi L) O^, corr. Aldina \\ 3 fortis g: foris O^ || 4 imp. HLg | celer imlgo: celerique O^ || 5 nunc om. V | landicae Munckerus: landices Og (laud. L) || 6 uitat V | fosis A saxis L

LXXVIIII adhaeret priori in AHVg || 1 tentog: tenero Og [I 2 exprobauit AHVg | hoc ego: hanc Og hic uulgo || 3 om. V | Noster poeta L || 4 es Aldina: est Og | fascinosior ea^em: sar- cinosior Og (sarr. V sarcinorosior L)

LXXX. 1 longa bene non stat bene Og (similia g pauci), quod correxi traiecto stat ex benestat non bene efficiendo benest at non bene, ut proxime hoc accedat ad Ouidii am. III 7, 1; alia alii coniecerunt \\ 2 'Nec .ex Et corr. A Sed H || 4 aliquid H; aliud ALVg | ero (hero) ego: eo Og ea Antonius || 5 tideus A HVg I omero V || 7 dampno A | grauitasq; Vg || 8 repetendum est A II post u. 6 lacunam statui: coniungunt Og; Buechelerus post u. 8 clausuJam deesse putat, secutus Scaligerum uu. ^ et 10

PRIAPEA.

87

Dum uiuis, sperare decet: tu, rustice custos,

Huc ades et neruis, tente Pnape, taue. i"

^proprium~carmen separanteml TaXos I. Fmis V ^^lȴ^ FTtnlicit PriaDeia A Finis. Publu Virgilu Maronis poete imier Se lSs excellentis Priapeia explicit per me loannenx carpensem die 15 Nouembe 1460. Bene Vale qui legeus. H

IV. INCERTI NUX ELEGIA

Erat olim in codice quoclam Ouidiano inter meta- morphoseon libros et opusculum de medicamine faciei femineae elegia de Nuce nescio unde sumpta ad ex- plendas aliquot paginas uacuas inserta. et iam pri- oribus temporibus cum non deessent qui Ouidii car- men esse negarent, nostro saeculo prudentissimus quis- que liuic sententiae subscripserunt. et hercle siue ad aequabilem quae in sensibus poeticis apparet medi- ocritatem siue ad materiae susceptae tractationem hic illic plus iusto ieiunam languidamque siue ad ora- tionem non incultam quidem sed luminibus ac splen- dore carentem siue ad proprietates metricas (inter quas maxime memorabilis est elisionum grauiorum absti- nentia similis eius quam et apud auctorem in Mae- cenatem elegiarum et apud poetas sub Ciaudio ac Nerone uiuentis habes)^ ad haec omnia, inquam, si animum aduertis^ deprehendes hominem ab Ouidii in- genio indoleque toto ut aiunt caelo diuersum. nihilo- minus ipse sermo Nucis scriptorem aeuo Augusteo lioruisse certissime euincit. et ita iudicauit etiam L. Muellerus [de r. metr. p. 49]; cui aliis ratiunculis (quibus tamen num iustum pondus insit ualde dubito) accessit A. Riese in Fleckeis. ann. a. 1870 p. 282.

Ex illo codice supra adumbrato deinceps facta sunt aliquot apographa. quorum unum et nunc qui- dem antiquissimum est:

P = codex FlorentinuS; olim S. Marci 223, saec. XI — XII, qui post metamorphoses in una pagina et

NUX ELEGIA. 89

Nucem (cum liac inscriptione P. Ouidii Nasonis liber UHcis incipit litt maiusc.) et Medicamina faciei litteris formae minutissimae et insuper detritae scripturae praebet. ipse a. 1872 codicem examinaui, sed quomi- uus in conferendo Nucis libello ultra u. 20 progrederer interdixerunt oculi legendi difficultate summa incensi. excripsit autem in usum meum uarias lectiones inter- cedente Domenico Comparetti Nic. Anziani^ Laurentianae bibliothecarius alter. — hic liber quamquam (quantum nunc scimus) omnium est uetustissimus^ tamen nisi imperitis et talium quaestionum ignaris non uidebitur unicum textus constituendi fundamentum esse debere. nam ad alterum archetypi apographon antiquum redit recentis licet originis, tamen optimae notae liber:

L == codex Lugdunensis [Periz. Q. 7]^ chartaceus, saec. XV, inter prosae orationis opera fol. 45 — 48 de Nuce et de medicamine faciei libellos exhibens. titulo caret. ipse excussi.

Quam uellem, his duobus archetypi testibus inte- gris adicere possem tertium, qui ubi illi dissident alterutrius testimonium comprobaturus sit. sed quod mihi negatum est, continget fortasse posterioribus. interim ex altera codicum familia late sparsa appara- tus mei supplementum petii. saeculo enim XII ex genuino conexu erepta Nux cum uariis et Ouidii et aliorum scriptorum libris coniungebatur. plurimi ex- tant codices saeculis XII— XV exarati, in quibus elegia nostra pessime corrupta et inmutata habetur. horum singulis nuila est fides; sed ob causam modo ex- positam utque specimen eorum sit praesto quaeren- tibus, trium codicum a me conlatorum (scilicet Bod- leiani F. 2. 14 saec. XII-XIII fol. 104—107, Gottin- gensis [Mss. philol. 127] saec. XIII fol. 70 — 73, Guelferbytani [56, 20. Ms. Aug. 8] saec. XIII fol. 62 — 65: quorum duo posteriores inscribunt Incipit Oiiidixis de nnce, titulo caret primus), horum igitur

90 IV. INCERTI

trium codicum scripturam selectam (omissis sordibus) C nota usus adposui. eius generis libris multis ante- riores utebantur, ex quibus farraginem inutiliter con- gestam habes in Burmanniana Ouidii editione [uol. I p. 829 sqq.]. peculiaribus editionibus elegiam et Lindemannus [Zittauiae a. 1844] et nuperrime Wila- mowitzius [comment. Mommsen. p. 390 sqq.], hic uerbis superbis parum proficiens, emiserunt.

Nux ego iuncta uiae, cum sim sine crimine uitae,

A populo saxis praetereunte petor. Obruere ista solet manifestos poena nocentes^

Publica cum lentam non capit ira moram. Nil ego peccaui; nisi si peccare uocetur^ 5

Annua cultori poma referre suo. At prius arboribuS; tunc cum meliora fuerunt

Tempora, certamen fertilitatis erat. Tum domini memores sertis ornare solebant

Agricolas, fructu proueniente, deos. 10

Saepe tuas igitur, Liber^ miratus es uuas;

Mirata est oleas saepe Minerua suas. Pomaque laesissent matrem^ ni subdita ramo

Longa laboranti furca tulisset opem. Quin etiam exemplo pariebat femina nostro; 15

Nullaque non illo tempore mater erat. At postquam platanis sterilem praebentibus umbram

Vberior quauis arbore uenit honos, Nos qaoque frugiferae^ si nux modo ponor in illis,

Coepimus in patulas luxuriare comas. 20

Nunc neque continuos nascuntur poma per annos,

1 uit(a)e CL; cure F || 3 manifeste L || 5 peccare FL, tmus ex C: peccasse duo reliqui \ uocetur docti: docetur CFL uoca- tur Heinsius \\ 7 tunc CL: tum F || 9 Tum FL: Cum uel Dum uel Tunc C || 10 Agricolas Heinsius: Agricol(a)e codd. || 18 ho- nos F: honor C humor L || 20 Cepimus CL

NUX ELEGIA. 91

Vuaque laesa domum laesaque baea uenit. Nunc uterum uitiat, quae uult formosa uideri;

Raraque in hoc aeuo est, quae uelit esse parens. Certe ego, si numquam peperissem^ tutior essem: 25

Ista Clytaemnestra digna querella fuit. Si sciat hoc uitis, nascentes supprimet uuas;

Orbaque, si sciat hoc, Palladis arbor erit. Hoc in notitiam ueniat maloque piroque:

Destituent siluas utraque poma suas. 30

Audiat hoc cerasus: bacas exire uetabit;

Audiat hoc ficus: stipes inanis erit. Non equidem inuideo: numquid tamen ulla feritur^

Quae sterilis sola conspicienda coma est? Cernite sinceros omnes ex ordine truncos, 35

Qui modo nil, quare percutiantur, habent. At mihi saeua nocent mutilatis uulnera ramis;

Nudaque deiecto cortice ligna patent. Non odiuni facit hoc^ sed spes induta rapinae.

Sustineant aliae poma: querentur idem. 40

Sic reus ille fere est^ de quo uictoria lucro

Esse potest: inopis uindice facta carent. Sic timet insidias, qui se scit ferre uiator,

Cur timeat: tutum carpit inanis iter. Sic ego sola petor, soli quia causa petendi est : 45

Prondibus intactis cetera turba uiret.

22 bacha C bacca L || 23 uterum uiciat F : uterus uicio est C uterus uicii L || 26 clytaemestra F clitemestra CL | querela codd. II 27 supprimat L || 29 noticiam FL || 30 Destituant L || 31 exY dedi: Audiat hoc ficus ficu priuabit amicum L ; in reliquis codicibiis crassae interpolationes , ut Quaeque sibi uario distinguit poma colore, quae uerha etiam in F marg. m. recens adscripsit \\ 32 ficus F: cerasus CL || 33 numquid CL: numquam F || 36 percutiantur CL: conspiciantur F {| 37 mutilantis — ramiF || 39 indutsi scripsi : inducta CL illustra F indulta codex Fahricii iniusta WiJamO' witzius II 40 aHae] illae idem \\ 43 se scit codd. : scit se tiulgo || 45 solam quia F, nescio an recte

92 IV. INCERTI

Nam quod habent fruticeta aliquando proxima nostri

Fragmina, quod laeso uimine multa iacent: Non istis sua facta nocent: uicinia damno est,

Excipiunt ictu saxa repulsa meo; 50

Idque fide careat, si non, quae longius absunt,

Natiuum retinent inuiolata decus. Ergo, si sapiant et mentem uerba sequantur,

Deuoueant umbras proxima quaeque meas. Quam miserum est, odium damnis accedere nostris 55

Meque ream nimiae proximitatis agi! Sed, puto, magna mei est operoso cura colono.

Inueniat^ dederit quid mihi praeter humum. Sponte mea facilis contempto nascor in agro;

Parsque loci, qua sto, publica paene uia est. 60 Me, sata ne laedam, quoniam sata laedere dicor,

Imus in extremo margine fundus habet. Non mihi falx nimias Saturnia deputat umbras,

Duratam renouat non mihi fossor humum. Sole licet siccaque siti peritura laborem, 65

Irriguae dabitur non mihi sulcus aquae. At cum maturas fisso noua cortice rimas

Nux agit, ad partes pertica saeua uenit. Pertica dat plenis inmitia uulnera ramis,

Ne possim lapidum uerbera sola queri. 70

Poma cadunt mensis non interdicta secundis,

Et condit lectas parca colona nuces. Has puer aut certo rectas dilaminat ictu

47 fruticeta scripsi: frutices codd. \ aliquando F: alioquin L, hoc aut iUtid C | nostri FL: nobis C duo, nostris unus |! 48 quod FL: uaria C | multa] tvimcsi Burniannus ; conieci muta, i. e. a nullis auihus frequentata \\ 57 mei unus ex C: mea F et C reliquif meo L || 58 Inueniat L: Inueniet F {?) Inueniat uel Inuenies C || 60 p(a)ene CL: poena F 1| 64 reuocat L |j 69 inmitia C: inimica L inmania F || 70 Ne possim FL, unus ex C: Nec possum C ceteri \ uerbera FL et unus ex C: uuinera C reli- qui II 73 certo rectas FL: nugae in C | dilaminat Erasmus: dila- niat L deliniat F delimat uel diuerberat C

NUX ELEGIA. 93

Aut pronas digito bisue semelue ferit. Quattuor in nucibuS; non amplius^ alea tota est^ 75

Cum sibi suppositis additur una tribus. Per tabulae cliuum labi iubet alter et optat,

Tangat ut e multis quaelibet una suam. Est etiam, par sit numerus qui dicat an impar,

Vt diuinatas auferat augur opes. 80

Fit quoque de creta, qualem caelestC;, figura^

Sidus et in Graecis littera quarta gerit. Haec ubi distincta est gradibus, quae constitit intus,

Quot tetigit uirgas^ tot capit ipsa nuces. Vas quoque saepe cauum spatio distante locatur, 85

In quod missa leui nux cadat una manu. Felix^ secreto quae nata est arbor in agro

Et soli domino ferre tributa potestl Non hominum strepitus audit^ non illa rotarum;

Non a uicina puluerulenta uia est. 90

illa suo, quaecumque tulit^ dare dona colono

Et plenos fructus annumerare potest. At mihi maturos numquam licet edere fetus,

Ante diemque meae decutiuntur opes; Lamina mollis adhuc tenero est in lacte^ quod intra est,

Nec mala sunt uUi nostra futura bono: 96

lam tamen inuenio, qui me iaculentur et ictu

Praefestinato munus inane petant. Si fiat rapti, fiat mensura relicti:

74 pronas, ita codd. j ferit scripsi: petit CL petat F 1| 75 Quatiior CL: A tribus F, unde Aut tribus praue Wikmotvitzius, qui ct area coniecit || 77 iuuet et optet F |1 78 quaelibet codd: qiiam- libet tmlgo || 79 numerus om. L || 81 figura L, duo ex C: figm-am F (P), unus ex C \ So quae CF: quaL qui uulgo || 84 uirgas Senft- lebius: uirga codd. ! ipsa FL, unus ex C: ipse duo ex C || 85 spacio FL II 86 quod L: quo CF j cadat FL: cadit C || 87 agro CL: aruo F 1| 91 dona FL, unus ex C: poma duo ex C || 93 fetus F et duo ex C: fructus L, unus ex C || 94 decutientur L || 95 te- nero e in L: tenet os in F (.^^) tenero de duo, teneroq; in unus ex C tenet omne in Wilamowitzius \ intra CL: intro F || 96 illi F II 97 inuenio codd. : inuenias unJgo

94 IV. INCERTI

Maiorem domini parte, uiator, habes. loo

Saepe aliquiS; foliis ubi nuda cacumina uidit,

Esse putat Boreae triste furentis opus. Aestibus liic, hic me spoliatam frigore credit ;

Est quoque, qui crimen grandinis esse putet. At mihi nec grando, duris inuisa colonis, 105

Nec uentus fraudi solue geluue fuit: Fructus obest, peperisse nocet, nocet esse feracem;

Quaeque fuit multis, et mihi praeda malo est. Praeda malo, Polydore^ fuit tibi: praeda nefandae

Coniugis Aonium misit in arma uirum. lio

Hesperii regis pomaria tuta fuissent:

Vna sed inmensas arbor habebat opes. At rubus et sentes tantummodo laedere natae ^

Spinaque uindicta cetera tuta sua est. ^

Me, quia nec noceo nec obuncis uindicor hamis, 115

Missa petunt auida saxa proterua manu. Quid, si non aptas solem tutantibus umbras,

Pinditur Icario cum cane terra, darem? Quid^ nisi suffugium nimbos uitantibus essera,

Non expectata cum uenit imber aqua? 120

Omnia cum faciam^ cum praestem sedula cunctis

Officium, saxis officiosa petor. Haec mihi perpessae domini patienda querella est:

Causa uocor, quare sit lapidosus ager. Dumque repurgat humum collectaque saxa remittit, 125

Semper habent in me tela parata uiae. Ergo inuisa aliis uni mihi frigora prosunt:

Illo me tutam tempore praestat hiems.

100 habes CL: liabet F j| 106 fraudis F || 108 et F: hei L ei unus, est duo ex C || 109 polidore CL || 110 adonium C; puto Ar- golicum I in F: ad CL || 115 nec F, duo ex C: non L, unus ex C i obuncis F, unus ex C: ab uncis L aduncis duo ex C || 117 tu- tantibus scripsi: uitantibus L {at cf. 119) minantibus F fugienti- bus duOj mutantibus U7ius exC || 119 suffragiumL || 123 querela codd. II 124 Causa uocor scripsi: Causabor codd. Causa habeor Salmasius || 125 repurgat CL: repugnat F || 128 Illo; malim Uno

NUX ELEGIA. 95

Nud^ quidem tunc sum, nudam tamen expedit esse:

Non spolium de me^ quod petat, hostis habet. 130 At simul induimus nostris sua munera ramiS;

Saxa nouos fructus grandine plura petunt. Forsitan hic aliquis dicat ^quae publica tangunt,

Carpere concessum est: hoc uia iuris habet/ Si licet hoc, oleas distringite, caedite messes; 135

Improbe, uicinum carpe, uiator, olus. Intret et urbanas eadem petulantia portas;

Sitque tuis muris, Romule, iuris idem. Quilibet argentum prima de fronte tabernae

Tollat et ad gemmas quilibet alter eat. 140

Auferat hic aurum, peregrinos ille lapillos

Et quascumque potest tangere, tollat opes. Sed neque tolluntur nec^ dum regit omnia Caesar^

Incolumis tanto praeside raptor erit. At non ille Deus pacem intra moenia finit: 145

Auxilium toto spargit in orbe suum. Quid tamen hoc prodest^ media si luce palamque

Verberor et tutae non licet esse nuci? Ergo nec nidos foliis haerere nec ullam

Sedibus in nostris stare uidetis auem. 150

At lapis in ramo sedit quicumque bifurco,

Haeret et ut capta i;ictor in arce manet. (Jetera saepe tamen potuere admissa negari,

Et crimeii noxa est infitiata suum: Nostra notat fusco digitos iniuria suco, 155

Cortice contactas inficiente manus. Ille cruor meus est^ illo maculata cruore

129 tamen F, duo ex C: tunc L, tmus ex C || 130 Non CL: Nam F jj 132 nouo F || 133 hic F: hoc CL || 134 hocj si L || 135 Si licet L: Scilicet CF || 139 fronte] forte L || 142 fortasse quicumque || 148 tutam duo ex C | nuci FL, unus ex C: mici et mihi duo reliqui ]| 150 uidebis F || 152 et ut — manet CL: ut et — sua F 1 153 admissa L, unus ex C: amissa F, duo ex C || 154 noxa est Heinsius: uox est FL uix est unus ex C, Crimen ut est uxor duo reliqui | inficiata FL, \mus ex C

96 IV. IKCERTI NUX ELEGIA.

Non profectura clextra lauatur aqua. 0! egO; cum longae uenerunt taeclia uitae^

Optaui quotiens arida facta mori! IGO

Oi^taui quotiens, aut caeco turbine uerti

Aut ualido missi fulminis igne peti! Atque utinam subitae raperent mea poma procellae^

Vel possem fructus excutere ipsa meos. Sic, ubi detracta est a te tibi causa pericli, 165

Quod superest; tutum^ Pontice castor^ habes. Quid mibi tunc animi est, ubi sumit tela uiator^

Atque oculis plagae destinat ante locum? Nec uitare licet moto fera uulnera trunco,

Quem sub humo radix curuaque uincla tenent. 170 Corpora praebemus plagis, ut saepe lanistis,

Quom populus manicas deposuisse uetat; Vtue grauem candens ubi toUi uacca securem

Aut stringi cultros in sua colla uidet. Saepe meas uento frondes tremuisse putastis: 175

Sed metus in nobis causa tremoris erat. J

Si merui uideorque nocens: imponite flammae, '

Nostraque fumosis urite membra focis. Si merui uideorque nocens: excidite ferro,

Et liceat miserae dedoluisse semel. 180

Si nec cur urar, nec cur excidar, habetis:

Parcite. sic coeptum perficiatis iter.

158 profutura F || 166 totum F || 167 ubi FL, unus ex C: cum reUqui || 168 destinet L, unus ex C | ante FL: ipse (esse) C || 169 uulnera FL, duo ex C : uerbera unus \\ 170 curuaque uincla FL, duo ex C: uincula dira unus || 171 lanistis scripsi: sagittis codd. Sa- gittae cMii. A. Kiesslingius || 172 Quem docti: Cum codd. \\ 173 candens Heinsius: pandens F, umis ex C pascens L, duo ex C I securem FL, unus ex C: securim reliqui \\ 174 stringriL | colla] fata L II 176 Sed non metus F || 179 excidite (excindite L) ferro et 177 imponite flammae codd. mei \\ 180 miserae FL: mortis C I dedoluisse Heinsius: dedecus esse codd. || 181 succidar L || Ex- l^licit liber nucis ouidii nasonis F, Explicit Ouidius de nuce L et fere C sid^scribunt.

V.

INCERTI

CONSOLATIO AD LIVIAM,

Epicedion Drusi (sic enim Consolatio uulgo audit) primo in duabus Ouidii editionibus principibus^ quae Bononiae et Romae a. 1471 prodiere, in lucem emissum neque ad hunc usque diem in ullo codice antiquiore repertum est; nam libri mss.^ qui extant paucissimi^ post inuentam artem typographicam exarati et ex editionibus istis deriuati sunt. nihilominus comiter poema illud a doctis exceptum; ex quibus I. I. Sca- liger^ cum fetum Ouidianum agnoscere nequiret; Epi- cedion una cum duabus in Maecenatem elegiis rettu- lit ad C. Pedonem Albinouanum, clarissimum aeui Nasoniani uatem, ratiocinatione ductus infirmissima uel potius nulla. nec N. Heinsius hoc opusculum pulcherrimum uocare uerebatur; similiterque iudic^- uerunt cum alii tum L. C. Valckenarius [cf. Koppiersii obseruat. philol. cap. XII]. sed ecce uaria uariis tem- poribus iudicia in rebus ad pulcri sensum redeuntibus. anno enim 1849 Mauricius Hauptius in programmate Lipsiensi [= opusc. I p. 315 — 357] longa subtilique disputatione demonstrare studuit^ carmen inuitis Musis a pusillanimo quodam Ouidii imitatore factum non antiquum poetam^ sed saeculi p. Chr. n. XV doctuDi Italum nescio quem habere auctorem. quae dissertatio^ cum praesertim P. Th. Adleri defensio libello scola- stico Anclamensi a. 1851 inserta et per se parum ua- leret ad infringenda Hauptii argumenta et in pauco-

POET. LAT. MIN. I. 7

98 V. INCERTI

rum manus perueniret, fere omnium nancta est eom- probationem; sic L. Muellerus [de r. m. p. 50] ita illi adstipulatur ut contra si quis sentiat eum nil sentire adfirmet. mihi quoque adulescentulo ualde imposuit Hauptii disputatio; sed eadem^ quo magis progrediebar in cognoscenda poesi latina^ eo minus certa atque firma apparebat; peruenique tandem eo ut ultimus ex animo euelleretur scrupulus. de quo iudicio meo quae a. 1875 in cartas conieci, operae pretium duco hic repetere.

Cum per se periculosae plenum opus aleae sit^ saeculi XV doctos Italos coarguere falsationum (nuUo enim certo exemplo constat eos cum consilio doloque | malo carmina quidem adulterina pro antiquis uendi- tasse^ neque fieri fere potuit quin fraus statim dete- geretur), tum internae rationes parum fauent Hauptii suspicioni. Drusi potissimum mortem uersibus cele- brare^ unde Italo alicui in mentem uenit? putat Hauptius, in Maecenatem elegias hanc ansam dedisse. sed ibi [VII 4] in codicibus pro ^Drusi' extat ^bruti^; quod uitium sane apertum demum Francius et Gronouius comparatione nostri Epicedii correxerunt. potuisse hanc emendationem praecipi ab Italo quodam, largimur Hauptio; sed ueri hoc simile esse non magis conces- serim quam eundem Italum iam apud Propertium IV (V) 11, 102 egregium Heinsii et Broukhusii inuentum ^honoratis auis' praeoccupasse; mirum enim esset, nisi haec correctio in interpolato aliquo Propertii libro ex- taret. — ad res autem narratas quod attinet, falsario omnia necessaria ex Tacito Suetonio Seruio Dione praesto fuisse Hauptius statuit. uerum enim uero restant, quae ipso Hauptio concedente nemo saeculi XV doctus, qui tum erat harum litterarum status, scire potuit (cf. u. 386 Isargus fluuius et 387 Dacius Apu- lus). porro suppostoris est, auctorum notorum uestigia anxie terere, scilicet ne fraudis conuincatur. sed dis-

CONSOLATIO AD LIVIAM. 99

cordant inter se quae Epicedii scriptor uu. 401 — 404 quaeque Dio 55^ 1 narrant. et ex Dione etiam alia mala omina sine dubio petiturus fuisset falsarius. qui ut puto etiam hoc cauisset, ne ipsius de Liuiae summo dolore narratio a Senecae [ad Marc. 3. 4] uerbis dis- sentiret. liaec ut obstant Hauptii sententiae, ita mi- randa omnino est singularis ficti illius Itali dexteritas prudentiaque in coUigendis undecumque auctorum ue- terum locis adque unam imaginem ab hac quidem parte plane egregiam componendis. et dubito quam maxime, num ulli saeculi XV Italo per ingenium studiaque licu- erit, colorem adeo antiquitatis speciem praeferentem uel minimis in rebus inducere uersibus suis. ueluti adu- lationes Augusto oblatae tam sunt conformes eis quae apud ceteros eius aeui poetas occurrunt adeoque data ubique opera adliibentur, ut hominis eodem tempore uiuentis esse ipsae clament. uideas quaeso alteram rem. u. 201 poeta se ordini equestri adscriptum dicit ^funeris exequiis adsumus omnis eques'; sed hoc non contentus eandem rem iterum profert u. 463 sq.^ ui- delicet ut Liuiae propensam equitum uohmtatem de- nuo suggerat. haec aliaque sunt hercle minutiae, sed eae tamen minutiae, quae quia in poetam tantum coae- uum quadrant idcirco omnem fraudis suspicionem remoueant.

Insunt sane Epicedio complura male et cogitata et dicta^ quae in reprehensionem incurrant iustam. sed quod quaedam absurde sunt ficta quodque eaedem sententiae saepius molestissime repetuntur, in his ali- isque non est causa idonea carmen antiquitati atque saeculo Augusteo abiudicandi. quasi uero praeter magna illa Dauniae Camenae decora tum non uixis- sent mediocres malique poetae! reliqua sunt paucis- sima quae recte uideantur uituperata esse. sed in haec cadit idem, quod iam dicendum est de Epicedii sermone. nam in hoc uexando Hauptius non sat cir-

100 V. INCEKTI

cumspecte egit. sume uniuscuiusque scriptoris Ro- mani editiones priscas ex eisque solis de latinitate fac iudicium: unumquemque scriptorem Romanum antiquitati poteris abrogare. hoc uolo : in carmine, cuius recensio non derigatur ad codicem aliquem ue- tustum secundum artis praecepta aestimandum^ deesse omne fundamentum^ quo innisis de oratione ac stilo plenam ferre sententiam liceat. in quali libro manu- scripto Consolatio sit inuenta^ quale illius apographon praesto fuerit primis editoribus, quali modo hi textum constituerint^ haec omnia densissimis obruta tenebris. hinc accurata de carminis sermone disputatio tota uacillat. et certo certius mihi est^ multa quae Haup- tius tamquam uitiosa atque spurca poetae exprobrauit librariis fuisse imputanda, nonnulla etiam sine iuris specie pro prauis haberi (ueluti genetiui formam "^fero- cum^ u. 275 obuiam). denique inueniuntur multa quae nec ficticius ille Italus admisisse possit putari ideoque mutari debeant ipso Hauptio agnoscente; itaque quo- minus illa quoque menda iam reliqua e coniectura tollamus, qua sana quidem ratione impedimur? ut breuiter comprehendam quae sentio: perpensitatis cum cura omnibus argumentis prolatis in summa senten- tiae falsus mihi uidetur HauiDtius, ut tamen de hoc carmine eodem fere nlodo (parua ut componamus ma- gnis) meritus esse censendus sit atque Peerlkampius de Horatii carminibus lyricis; ostendit scilicet, anteriorum philologorum admirationem uanam caecamque fuisse^ primus detexit mendas naeuosque haud paucos^ indi- cauit flores ex Ouidii maxime hortis decerptos.

Equidem in Consolationis scriptore uidere mihi uideor nobilem aliquem equitem Romanum otii oblec- tandi gratia Musarum sacra colentem^ uirum multa poetarum aequalium proximeque antecedentium lectione imbutum et ex. gr. Catulli Tibulli Propertii Vergilii Ouidii carmina firmiter memoria tenentem quidem;

^^^^^^^^^^^-.^ pAMPBELL

^^ of Med/ae -^^ QpLLECTlON

CONSOLATIO AD LIVIAM. 101

sed uena poetica destitutum ideoque uersus suos ope- ris instar tessellati ex illorum reeordatione fere com- ponentem. neque aliter ego iudico quam anno a. Chr. n. nono Epicedion Liuiae esse traditum. cui sen- tentiae si obstare uidentur loci aliquot, qui ex Ouidii carminibus post annum illum factis deprompti putan- tur, id quod iam saepius monui iterum monebo, nimi- rum cautionem esse adhibendam in rimandis poetarum latinorum imitationibus, cum multas locutiones mul- tosque orationis flosculos non ex eius uatis, apud quem primum nunc quidem leguntur, ingenio prouenisse sed quasi commune bonum a multis tum poetis frequen- tatos esse ueri sit simillimum. non uno quidem no- mine utile est similitudines inter diuersos poetas inter- cedentes diligenter componere, sed antiquae poesis iudex prudens, si ad imitationes certe statuendas res redit, saepe difficilis morosusque existet et saepe un- gues sibi rodet. hodie sat constat Ouidium alieni boni adeo non contemptorem fuisse ut ex. gr. ex Tibulli Propertiique elegiis locos multos et certa imi- tatione et incerta uagaque recordatione usus in sua poemata traduceret. aliquot autem phrases insueti- ores simul ab illo et Consolationis auctore ex aliis aeui illius uatibus sumi potuisse quis negauerit ? quin Ouidii menti hoc illudue Epicedii dictum bonum ita inhaesisse ut postea sine rubore ille in suum usum more solito conuerteret, tuto statuet qui et Ouidium et poetas Romanos nouerit; hinc uerbi gratia expli- canda est mira illa congruentia inter Epicedii uersum 362 et Ouidii Tristium II 425.

Ceterum et posteriore tempore huic carmini suus constitit honos, non tam ob internas eius uirtutes quam ut puto ob clarum celebreque auctoris nomen. nam apud Senecam (quem iam Adlerus indicauit Con- solatione usum esse) in scriptis ad Polybium et Mar- ciam, porro apud Statium aliosque nonnulla lecti Epicedii uestigia extant.

102 V. INCERTI

Restat ut unde in primorum editorum manus Con- solatio peruenerit disquiratur. in codice Laurentiano plut. XXVI 2 (saeculi siue XV exeuntis siue ineuntis XVI) Epicedion ex uetustis editionibus deprauate de- scriptum continenti habetur Ouidii uita ab Italo quo- dam confecta^ in qua leguntur haec: scripsit etiam Ouidins episttilam consolatoriam ad Liuiam Augustam de morte Drusi Neronis filii, qui in Germania morho perieratj quae nuper inuenta est. erat igitur tum tem- poris certa fama de Epicedio ex ueteri libro ms. pro- tracto. et scimus Henoch Asculanum a. 1451 a pon- tifice maximo Nicolao V in Germaniam conquirun- dorum codicum causa missum reportasse librum duas in Maecenatem elegias continentem [cf. praef. seq, carm.]. procliuis ergo coniectura est, Consolationem in eodem libro extitisse. iam illae elegiae utpote notae et in codicibus aliis Vergilio adscriptae neglegebantur, Epicedion autem, ut fieri solet in ignotis^ cupide ar- reptum inter Ouidii opera recipiebatur , siue huic in uetusto codice uindicatum erat siue eius esse uidebatur doctis. — ex eis autem quae supra dixi facile apparet, de constituendo textu ita me sentire: ubicumque sae- culi Augustei atque antiquitatis genio plane indigna deprehendantur, manum emendatricem admouendam neque in tam deploranda fundamenti critici condicione acriora reformidanda remedia, ut ea quae cum alii tum maxime Heinsius egregie incohauerunt nostra postero- rumque opera ad finem perducantur.

Haec olim a me scripta nec nunc muto. disseruit interim hoc ipso anno [1878] de Epicedio in Hermae Berolinensis uol. XIII p. 145 — 244 Aemilius Huebne- rus. quem etsi nostrae de antiqua carminis origine sententiae socium extitisse ab eoque imitationis Pro- pertianae uestigia (licet inmixtis dubiis multis) dili- gentissime monstrata esse laetamur, tamen in graui- oribus quaestionibus desideramus et acutum subtileque

1

CONSOLATIO AD LIVIAM. 103

iudicium et interiorem poesis Romanae notitiam. multa scribarum uitia, quae Hauptius sua innisus opinione aliqua saltim iuris specie tuebatur^ Huebnerus accer- sitis Ouidii Propertiique locis, quos sine consilio ullo auctorem imitatum peruerse statuit, praue sustentabat, textus recensioni Hauptianae seruilem in modum ad- dictus et praeterea parum arcanam rei metricae sci- entiam praeferens (sic p. 205 synaloephas u. 375 ^regna deae inmitis' et u. 349 ^imposuit te alto' eiusdem duritatis esse et p. 211 post superfluam plane de uo- culis ^es' et ^est' truncatis disputationem u. 379 *^nata quod alta es quodque es fetibus aucta duobus' sine oflfensione esse affirmat). neque in eo quod secundo p. Chr. n. saeculo Consolationem a scolastico quodam poeta confectam putat; peritum harum rerum iudicem ullum habebit assentientem.

Ex editionibus commemorandae duae utpote com- mentariis non inutilibus instructae, Goralli siue potius Clerici (Amstelod. 1715) et Burmanni(Ouid. Ip.795sqq.). nuperrime autem lacobus Maehly in programmate Basiliensi a. 1873 huic carmini, quamquam pro ficto suppositoque habuit, tamen operam suam deesse noluit.

Ex Ouidii editionibus principibus cum ceteri libri et mss. et typis expressi fluxerint, illarum lectiones ut criticae factitandae sint fundamentum consectarium est. sed nanciscendis illis postquam diu frustra operam dedi, A. Mau Romanum ut requireret requisitasque conferret rogaui. uerum ne Romae quidem editio Bononiensis extat. itaque hanc felicioribus indagan- dam relinquens solius Romanae scripturas (R) adposui omissis minutiis (ut interpunctione et ^e' pro '^ae' po- sita); editionum codicumque posteriorum lectiones selectas (quantum enim pretii inest his interpolationi- bus?) (S siglo usus attuli.

104 V. INCERTI

Visa diu felix, mater modo dicta Neronum,

lam tibi dimidium nominis huius abest, lam legis in Drusum miserabile, Liuia, carmen^

Unum qui dicat iam tibi ^mater' habes, Nec tua se pietas distendit amore duorum, 5

Nec posito fili nomine dicis ^uter?' Et quisquam leges audet tibi dicere flendi?

Et quisquam lacrimas temperat ore tuas? Ei mihi, quam facile est (quoiuis hoc contigit uni),

Alterius luctu fortia uerba loqui. 10

Scilicet exiguo percussa es fulminis ictu,

Fortior ut possis cladibus esse tuis! Occidit exemplum iuuenis uenerabile morum:

Maximus ille armis, maximus ille toga. Ille modo eripuit latebrosas hostibus Alpes 15

Et titulum belli dux duce fratre tulit. Ille genus Sueuos acre indomitosque Sicambros

Contudit inque fugam barbara terga dedit Ignotumque tibi meruit, Romane, triumphum,

Protulit in terras imperiumque nouas. 20

Soluere uota loui fatorum ignara tuorum,

Mater, et armiferae soluere uota deae Gradiuumque patrem donis implere parabas

Et quoscumque coli iusque piumque deos, Maternaque sacros agitabas mente triumphos, 25

Porsitan et curae iam tibi currus erat. Punera pro sacris tibi sunt ducenda triumphis

Et tumulus Drusum pro louis arce manet.

P. Ouidii Nasonis Poete consolatio ad Liuiam Augustam de morte Drusi Neronis filii eius : qui in Germania morbo periit E II 1 Isa, om. litt init , R || 5 se Heinsim : te R ^ |j 6 dicis] quaeris Francius ; num reddis.^ j| 7 6^ 8 fuisse qui Ecquis- quam mdllent Gorallus adnotat \\ 8 lachrymas {sic semper) R 1) 9 Hei Eg j quoiuis hoc contigit uni scripsi: quoiuis hoc con- tigit. omnis R quamuis et omnes g, u)ide quamuis hic contigit omnes Micyllus H 13 memoxabile g |] 24 quoscunq; {sic semper) R

CONSOLATIO AD LIVIAM. 105

Fingebas reducem praeceptaque mente fouebas

Gaudia et ante oculos iam tibi uictor erat. 30

'lam ueniet, iam me gratantem turba uidebit,

lam mihi pro Druso dona ferenda meo. Obuia progrediar felixque per oppida dicar

CoUaque dans oculos illius ore premam. Talis erit, sic occurret, sic oscula iunget, 35

Hoc mihi narrabit^ sic prior ipsa loquar.' Gaudia uana foues. spem pone, miserrima, falsam;

Desine de Druso laeta referre tuo. Caesaris illud opus, uoti pars altera uestri,

Occidit: indignas, Liuia, solue comas. 40

Quid tibi nunc mores prosunt et puriter actum

Omne aeuum et tanto tam placuisse uiro? Quidque^ pudicitia tantum inuoluisse bonorum,

Ultima sit laudes inter ut illa tuas? Quid^ tenuisse animum contra sua saecula rectum^ 45

Altius et uitiis exeruisse caput, Nec nocuisse ulli et fortunam habuisse nocendi,

Nec quemquam seruos extimuisse tuos, Nec uires errasse tuas campoue foroue

Quamque licet citra constituisse modum? 50

Nempe per hos etiam Fortunae iniuria mores

29 preceptaq; sic R || 34 Collaque dans oculos scripsi: Col- laque et os oculos Rg oculosque g; sed colluni filii oscuJans mater inepta est; cf, Gatull. IX 8 sq.; num praeterea osque pre- mamF || 37 uana uulgo: magna Rg || 39 illud opus fluxisse ex Ouidii met. XV 751 adnotat Burmannus \ uoti Heinsius: ueluti R^ II 41 et puriter actum scripsi {coll. Cat. LXXVI 19): actum- que pudice Rg actumque decore Peerlkampius ad Verg. I p. 254 II 42 tam Heinsius: iam R^ || 43 Quidque pudicicia Rg: Quodque pudicitia est g \ inuoluisse scripsi: inuiolata R? cu- mulasse Heinsius cumulata Hauptius Quidque pudicitiae fama inuiolata Peerlkampius \\ 45 contia R | de uocis saecula usxi cf. Propert. I 16, 12; II (III) 25, 35 et 37 || 48 seruos scripsi: neruoB R g ; intellege ministros aulicos ipsis dominis saepe truculentiores !| 49 c^mpoque foroque Rg^ correxi\\ 50 licet R^: libet coni. Heinsius ] raodum Burmannus: domum Rg

106 V. INCERTI

Reguat et incerta est hic quoque nixa rota; Hic quoque sentitur, neu quid non improba carpat

Saeuit et iniustum ius sibi ubique facit. Scilicet immunis si luctus una fuisset 55

Liuia, Fortunae regna minora forent! Quid si non habitu sic se gessisset in omni,

Vt sua non essent inuidiosa bona? Caesaris adde domum, quae certe^ funeris expers,

Debuit humanis altior esse malis. 60

lUe uigil^ summa sacer ipse locatus in arce,

Res hominum ex tuto cernere dignus erat, Nec fleri ipse suis nec quemquam flere suorum

Nec^ quae nos patimur uulgus, et ipse pati. Vidimus erepta maerentem stirpe sororis: 65

Luctus ut in Druso publicus ille fuit. Condidit Agrippam quo te, Marcelle, sepulcro,

Et cepit generos iam locus ille duos. Vix posito Agrippa tumuli bene ianua clausa est^

Percipit officium funeris ecce soror. 70

EccC; parum ante dati: iactura nouissima Drusus

A magno lacrimas Caesare quartus habet. Claudite iam, Parcae, nimium reserata sepulcra,

Claudite: plus iusto iam domus ista patet. Cedis et in uanum tua nomina, Druse, citantur: 75

Vltima sit fati summa querella tui. Iste potest implere dolor uel fercula tota

53 neu Heinsius: ne Rg || 61 sacer ille Heinsius || 67 se- | pulchro {sic semper) R || 70 Percipit Lipsiusi Perficit Rg; an Exigit.^ I offitium R || 71 Ecce parum ante dati scripsi: Ecce ter ante datis Rg datas Bentleius En tribus accedens Maehly ; conieci etiam Ecce tot ante datis {scil tumulo) coll. Ouid. her, III 51 II 75 Cedis R: Caedis g | in uanum scripsi: in longum Eg incassum g | citantur ego: leuantur Rg uocantur Burman- nus 11 76 fati summa R: fati haec summa g | num sumpta.^ querela R || 77 fercula {siue funera) scripsi: s(a)ecula R^; Drusi amissi dolor aequat omnes iacturas

CONSOLATIO AD LIVIAM. 107

Et magni luctus obtinuisse locum. Multi in te amissi; neC; cui tot turba bonorum,

Omnis cui uirtus contigit, unus erat. 80

Nec genetrice tua fecundior ulla parentum,

Tot bona per partus quae dedit una duos. Heu, par illud ubi est totidem uirtutibus aequum

Et concors pietas nec dubitatus amor? Vidimus attonitum fraterna morte Neronem 85

Squalida promissa flere per ora coma Dissimilemque sui uultu profitente dolorem.

Ei mihi, quam toto luctus in ore fuit. Tu tamen extremo moriturum tempore fratrem

Vidisti, lacrimas uidit et ille tuas 90

Affigique suis moriens tua pectora sensit

Et tenuit uultu lumina fixa tuo, Lumina caerulea iam iamque natantia morte,

Lumina fraternas iam subitura manus. At miseranda parens suprema neque oscula legit, 95

Frigida nec fouit membra tremente sinu; Non animam apposito fugientem excepit hiatu

Nec strauit caesas per tua membra comas. Raptus es absenti, dum te fera bella morantur,

Vtilior patriae quam tibi, Druse, tuae. loo

Liquitur^ ut quondam Zephyris et solibus ictae

Soluuntur tenerae uere tepente niues.

78 magni g: inagnum Kg; conicias Et magnum luctus ob- tinet iste locuni || 79 cui <s: tu Rg || 80 erat Scaliger: eras Rg; totum locum sic interpretare : nec enim ei {Augusto), cui tot ho- minum honorum. copia esset, unus tamen erat cui ut tibi omnes simul uirtutes contigissent (| 82 foecundior R || 84 conicias nec labefactus amor || 86 Squallida Heinsius: Pallida Rg || 87 colo- rem Heinsius; at cf, Bentleius ad Ho7\ sat. II 5, 104 || 88 Hei Rg 1 ore Rutgersius: orbe Rg || 93 ceruleia R | natantia R: nu- tantia g || 95 legit Heinsius: fregit R figit, fixit, sumpsit g || 96 fouit Micyllus: mouit R^ || 98 strauit scripsi: traxit Rg ] cae- sas 5: cecas R caecas g sectas Lipsius canas uel laceras Ro' uefrius \\ 101 Cephyris R

108 V. mCERTI

Te queritur casusque malos, inuisaque uita est,

Accusatque annos ut diuturna suos. Talis in umbrosis, mitis nunc denique, siluis 105

Deflet Threicium Daulias ales Ityn; Halcyonum tales uentosa per aequora questus

Ad surdas tenui uoce sonantur aquas; Sic plumosa nouis plangentes pectora pinnis

Oeniden subitae concinuistis aues; llO

Sic fleuit Clymene, sic et Clymeneides, alte

Quom iuuenis patriis excidit ictus equis. Congelat interdum lacrimas duratque tenetque

Suspensasque oculus fortior intus agit: Erumpunt iterumque lauant gremiumque sinusque, 115

Effusae grauidis uberibusque genis. In uires abiit flendi mora: plenior unda

Defluit, exigua siqua retenta mora. Tandem ubi per lacrimas licuit, sic flebilis orsa,

Singultu medios impediente sonos: 120

^Nate, breuis fructus, duplicis sors altera partus,

Gloria conspectae^ m^te, parentis, jgiM^^^^ Sed neque iam dulcis nec iam sors altera partus,

Gloria conspectae nunc quoque matris, ubi es? Heu, modo tantus^ ubi es? tumulo portaris et igni. 125

Haec sunt in reditus dona paranda tuos? Sicine dignus eras oculis occurrere nostris?

Sic ego te reducem digna uidere fui?

103 Te fortasse Se | inuisaque uita est temptaui: irrisaque tales R^ irrisaque uota Heinsius atque irrita uota Bentleius incisaque fila Withofius atque irrita tura Hauptius \\ 106 Dau- nias a. Itin R || 109 pinnis R: pennis g || 110 Oenidem g | 111 Clemeneides R | alte R: altae <s || 112 Quom R: Cum g | 114 oculus f. intus Heinsius: oculis f. ictus Rg || 115 lauant Bitrmannus: grauant Rg | gremiumque Naugerius: gemitumque Rg 11 116 grauidis g: grauibus R || 119 sic Naugerius: sed R^ j orsa R: orsa est g || 122 conspecte R: confectae g || 123 dulcis scripsi: duplicis Rg || 124 conspecte R: confectae ^ || 127 Sic- cine R | nostris R: matris g

CONSOLATIO AD LIVIAM. 109

Caesaris uxori si talia dicere fas est^

lam dubitO; magnos an rear esse