7'm

lU

^

l^

l

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/operaomniainunum01deni

DOCTOHIS KCSTATlCr

DIONYSII GAllTUSIANI

OrKllA OMMA

T. 1.

iMnn.Mi i'()Ti:sT

Vv. MlciiAi;!., Prior (larliisi;i'

iii rr-.l() IS. lliloiiis (lurtiHiuiii, :iiiiii) 1S<)().

MIMMMATLU

Z. Lii.N.Mii), Vic. (Jcn.,

Alri-huli, iii rcsto SS. Nominis Jcsii, aimo 180(5.

;!

m

C/3 C/3

Gd'

-<

Q 06 -<

■§

o

r- CS

O

o

*5

o

■X!-,, C^

gi,.

* t

/*" k'

^ /'

D

.. ^' V,.

-•{

tli^i^l^-

^Attl.l. llt\AV\uK.\l G01FI\SC0K;. /ILK Cii^TEJf.Eri^M.I I .V)/UAS COMPLOiOIM LIS UI.V > .-. ^

SS. l). N. Lrliiini Piipic \ 111 (lecreh>, ol^siM-vaulia et rcvcrciilia qua par cst iiisistendn, pi-f)fitcmni* nos liaiul alio sensii, rpiidrpiid in lioc lii)r(j alle^aimis, aeeipere aiit aeei[)i ah iiilcj velle, (|uam quo ea solenl, «pia» Immana (liimlaxat auetoritate nituntur.

1 HE INSTITUTE CF KEPIAEVAL STUOIES 10 ELMGLEY FLACE TCrtONTO 5, CAHADA.

JAM l'^ '^^1

3911

SANCTISSIMO • DOMINO

LEO N I

DIVINA PROVIDENTIA

PP • XIII

HANC • NOVAM

OPERVM • DIONYSII • CARTVSIANI

EDITIONEM

ALVMNI • ORDINIS • EIVSDEM

CVRATORES

OFFERVNT • DEDICANT

DEVOTI • ANIMI • ET • OBSEQVII

PIGNVS

llllliCli) llllt) /'riori (icncra/i Carlhusianorum

LEO T.'I\ XIII

DILECTE FILI, SALUTKM ET APOSTOLICAM BUXEDICTIOXEM.

Qiio scjjipcr iJi pjxtio Diojjysii Cajihjjsiajji scj-iplu sijii hahita pcjpctjiae testautjij' hijjdcs, qjiihus ca sapicutcs quiqiie ct sajjctijijojjia iusigues vij'i cjjfujihjj-jjjjt. Ijj iis eniju chicet siujjil juij-a chi'istiauae asceseos pej'itia, sijjjjjJ sijjgiilaj'c stji- dijiuj ilhistj'ajjclac tjieudaeque fjdci. Ad cctej'a ajjtcjji rcJigiosi auctoris jjjerita iJJud ctiauj accedit quod cujji scJwJasticam pJnJosopJnam caJJeret optijjie, iude Jjajiscrit sapieuter qjio et catJjoJica dogjjjata cojjfjrjjjaret et pietatcm impensijjs foveret. Jure igitur id erat doctorjujj Jjojjjijjjini dcsiderijjin, jjt quae umJta ac vajia Diojiysijis, ediderat, ea ad faciliorem Jisuni unica editione pjihJicarentur . Oiiod cujjj vos, DiJecte FiJi, Jjaud exigui Jahoris opus pej'fcienduuj sjiscepej'itis, cojJsiJijun vestrum prohaujus admodum, uuJJiquc duhitamus qjiiu cura

bO

diHi^cnliaqiie vcslra ca sil fiiliira cditio qiiae srriploris reniui- qne dii^nilali respondeat. Vestrae auteni ad Sedei/i Apostoliniiii dez'otioni Irihiiiniiis, qiiod siisceptuvi opiis dicaiidiiiii Nobis decreverilis. I)e qiio eiiiiideiii, deijiie oldalo iiiiper voliiiiiiiie iliiin i^nttias vobis pro merito habenms, coelestiiiin iniiiieriiiii iibertatein iiniverso Carthiisianoriiiii Ordiiii a l)eo appreca- mnr. Nostrae deiniim beiievolentiae testein Apostolicam hene- dictionem habete qiiam vohis omnihns amantissime iii Doinino imperlimus.

Datiim Romae apiid Sancliim Petriim die r Aprilis MDCCCXCVI, Pontificatus Nostri anno decimo iioiio.

im^j:^ l/^.l/JC^^ :

IMM:I ATIO

iiujus i;i)i'i'i()\is

SAPIKNTI AM omniiini (intiqtiorum c.rrjuiret sftpicns. Ecclc- i^iaslici \x\i\, I. llaH' (|ui(l('iii vcrha, (Msi (\r sacris scriptoriljus maximo intoHiiiuntur, liis tamon viris apj^licari possunt, « ([ui ad justiliam orudiunl niultos', » ot, scribto docti in roiiuo c(X'lorum, dc tliosauro suo nova et votora proforunt-. Intor cpios nomo numoraro dul)itabit Venorabilom Dionysium Cartusianum, (pii in alta professione sua fuit oxcollons, ci tol ac tanta scrij^sil, ul libri ejus (( divi Auguslini opera quantitate }dus duplo su[)eronl'».

Sed quoniam vidontur hodio nimis multi ponore ingonii laudem in fastidio antiquitatis, quum tamen illa sit philosophandi ratio opti- ma, exquirere moditando nova, unaquo simul sapientiam vetorum non relinquere^ : quid de Auclore nostro senserint viri docti, quae sit hujus nova^ editionis opportunitas, et quid simus prapstituri, bre- viter exponendum ost.

Dionysium nominaro laudare est. Si doctrinam exquiris, jam anno 1530, postulante jiio principe Carolo Duce Geldria^, Decanus et magistri Facultatis theoloiiia^ Colonionsis, examinatis operibus Venerabilis Dionysii, illum virum undecttmque docti>isimttm pro-

' Dan. xii, 3. — - Matlh. xiii. 5^. — ^ Petr. Blonievenna. Cartns. Colon. Prior. in Epist. dedic. Comment. Ven. Dionysii in Genesim, circa fineni. Cf. Ant. Possevin. in Apparat. sacr. — * SS. D. N. Leo Papa Xiil, in Epistola ad L. Vivcs, x Dec. 1889.

niiFif i.ihMrit '. Si ^.•inctihitcrn intiicris, \r[H' \ il.iiii fjii*^ ii I iKMKlnrico l.uLT a SliHtis, (^nrluMa' (iolnnirnsis Nic.iriti, (l('S(ri|itnni, t|iiain ex |U'itifis editioiiihiis (lcimo ivcciisiiimiis, cl inri.i jHi^iiinnis. jjirc autiMii ijisa \'ita iiiscrta tiiit iiilfr Att/i Sii/icioni/ii , .il» cxiniin ct |ii)> r. .Ii»aniic hiillaiiiln S. .1., i|iii cti.nii |iii» siio cr^a \'cn('ral)ilcin affeftu uc revoroutia ((uasd.ini cjns rcli(juias ad annos scx ct (|iia- dra^'inta rcli^'iosi; asservavit^

Doctrinain cl criiditioncin l.inli viri, i|iii (/ii(i(hnijintrt scj- (tn- nis inTtiKtnsit tissidiic stfidiosits'^, sanctilalcnHjiic cjiis commcnd.int mullniiini l.iiidcs : cx (|iiil»iis iloics alii|iii)t cxcci-pci-c liccat, iil jux- tu soriem lcmjioris, Vencrahili (larlusiano coronam (|iiasi tcxere |)()ssiiiuis.

(Jnis autcm i/j-noi-.it Siimmum l'niililic('m iMi^cniiim l\', (|iiod;im Diniiysii lihn» silii nlilatn, cxcl.im.issc : /jffcli/i- /niitr/- J''cc/c'st(i ijiki' tiilein hdhct Jiiittin ' !

Huiic admiraliatiii', ct rcluclaiitcm c mnii;islci-io sijii c()mit(!in de- dueehat, illustrissimus illc Nicolaus (^ardinalis i\c ( Jis.i, (jiium (1451) lc^nitioiic j)ci- ( iciiii;iniain run;^M'l)alui'.

Iliinc l.iudavciiiiil imiiimcii scrijitorcs, cl jiliircs liiijusmodi vci'- l>is : (( Dionysiiis cnntcmjdator cximius, et scrijilor iihcnimus, in otio neji^otiosus, ct iii nc.iiotin nliosus esse scivit ^. » — « I''rat vir contemjitor sui. ciii hiiitus iiicr;it jcrvni- cxcicilii sjiiritujilis, ct icdjor intati^^ahilis ad studi;i Sciij)liir;iiiim, (jiind (ijjns siios s;cj)f; ne<4:ligeret ®. » — « N;itus annos vi.uinli lil ci'cmil;i (';irtiisi;iiiiis : imd(; li({uet eorum ([u;e postea siiojilc iiiuciiin sci-ij)sit, j);iriim ij)Siim ;il) homine recepisse, sed j);irtim diviii;i ,iir;ili;i, jiiiilim iiii^ciiii rolicilaLe adjutum^ » — (( Kr;it j»;ircissiiiii somni, cihi cl jiolns ;il)slincnlia mirahilis*. » — « l'^jus scrijit;! Iinc i)cci!li;iic Inihcrc vidciilur, (juod non modo intcllectum instrujint, sed el ;ifTcctimi vfdicmcnter in- namment". » — « Contemj)l<itioni et orationi ita assiduc insistehat,

' Dionys. (Jartiis. (^oiiinicnt. in I). rnnlt KplsiDlns. (^oioii., iriiiO. — ^ j\c(,i Siincl., XII Mai-lli. (^oinincntar. prjcv., n. 7. — •' Vciba Dionys. (]ailn.s. in Protcslalume ad Supcriorem. — * 0. Raynald. Atnml . Eccles. Romae, toin. X'X, ad annum \M\, n. 8:j. — ■^ Arnold. Rostius (^armcj. iii liliro Dc i/his/r. viris 0. C\irlus.,csip.\\\\. — '' IV'tr. Uor- land. Chron. Carliis., \\\). VII, cap. xxiv. — " Pctr. Blomcvcnna. Kjiisf . dcdicat. (jommcnl. Dionys. in IV Proph. (]olon.. ^'■V-W. — - Pelr. Siilor. De vila Carlus., lib. II, tract. 3, cap. vii. — ■' Joann. Host a Ronil)ci'ch 0. Pra^dic. Ej)isl. popfixa (lommciil. Dionys. in Psalm. Colon., ioIJi.

I'» i:kath» ^ ^^

,,l iniiiiciiliiiii -il. I'""»'."!-Ii' «•niiliiiiiii (liviiioiiiiii iiii'<lilji(iniH' /iI»h-

I I':m'IiiIII, I'I>>> >"i'riiltll V.irilllllijll)- Voilllllilllllli llllllirilllll siTiiMTi'

Killlli"-^»' \. '■

i'i'iii iiiiMJn Siiiiii-> iinstcr, f.riiiini rriiil 1 1 n inr r( iihr snnrf i ninniii rr/r/irrn iiiiini \iiiiiii l)inii\siiiiii dirir'; .lniiiiii('s(|iic .\in|;iiiiis, (|iiciii liiiili lccil ('.ics. ( '.iinliiiiilis iiiii-niiiiis ', iliiiiii (-riKliliniic, siiiirlihitr cl rc\('liit iouiliii^ cliiriiissc tcstiit iir '. \nii iiiilcr \ Cii. 1 .iKlnviciis

(Iriiiiiilciisis iiisiuiiciii cjii^ rcliiiiniiciii cl s;iiiclil;ilciii c(»iiiiiicii(liir' ; cl Odnriciis Uii\iiiililiis \ oliiiiiiiiii |)inii\sii ( '.jirliisiiiiii nuiLMin |ti«'hilis scnsu cssc cn!iscri|ilii |ii'nrilcliir ", — i'',l (|iii(|ciii Diniiysiiis k iii itvr «miuitim vcrsiijur, iiii Artinldiis i iiivciisius, cmii(|iic Inli nilii cciclircm Tccil ct |)nslcriliil i iiii mnrlidcm ccllii sii;i ' >»,

i*iiiiln |)()sl W Nicidiiiis Sct'iiriiis, .S. .1., t Iicn|(»i:iis cximius, cum dnctriiiii ;ic siiticlitiilc midlitm iinllcrc dc^diiiiil \ Il;i n|)iii;iliir c\ ()t';itorin S. IMiiliiipi riiniii;is iin/.ius'', (|iii cmiticiitissimis (icriiiii- ni;r (licoioiiis, sulililit;itc ;ic s(didil;itc dnclriiiii' ('nns|iiciiis, iiliim ndscrihcrc nnii ;imliiuit, |iric iidmiiiiliniic cxcliiiiiiin-^ : « (Jiiid i>:iliii' nnii mirilicc uloricliii' (icrm;ini;i liinln virn, ({iiiinliim s.iiiciiinnni;! simul (>rn;itum vix iirntulil itll;i ;cl;is, iillii .ucns, ;di nrlds ijjsiiis tahriciilionc ! » Sic cl chirissimus Antnnius i*nssoviniis, S. .1., \'cnf'- i';d)il(Mii Dionysium iiil(M' ;uictnrcs dc l'lcclcsi;i l)ci siiis laljuriliiis />r//^' nicrilt).^^'' rcccnscrc non diiliit;it. llctii 1'. l''i'. Su;irc/., S. .1., (^-irlu- sianum necnou cl S. l)on;ivcnlui';im cum (juihusdam P;itril)us cd/de contemj)/(itirif< conjuniiil ". Kjusdom Socicl;itis Jcsu 1\ .Lic. Alvarez dc l\i/, Dioiiysium ^ippelhit u sanctissimum, gemm;im pretiosam, et amplissimum omnium solitarioruni exemphu',,, mirc doctum et mire sanctum, propter insi.unes raptus et ecstases Doctorem ecstaticum '- ». Cardinalis i[uo(|ue Bellarminus, et notissimus Scriptum: commen- tator, Cornelius a Lapide, iilum dicunt virum pium, sanctissimnm

' Sixt. Scnonsis, Blblloth. Sanct. Colon.. i()i(). pag, :27!). — - Aflmonitio ad loctorom, anlc Opcra J. llusbrochii. Colon.. looi. — ^ Vi(_ic Dc prosccKtione operis Dollandiani, 1838, pag, l^, — ' Molanns. Xatal. Sanctor. Bctgli, xii Martii. — ^ Lud, Granat, Concio 3 dc Sanctiss. Trinit. initio. — ^ 0, Raynald. Annal. Ecclcs. lioma», tom, XIX, ad annum 1471, n. 83. — • Arn. Havcnsius Carlus. Candens. 1'rior. Marti/r. Pafr. Carfus. Runvmund. \\\ finc Exliortationis. — ^ N, Serarius, in Job, quaest. 15. — ^ Th. Bozius, De signis Ecclcs. lib. XXII, cap, iv, 51.* — "^ Ant. Possevin. Appar. sac. — '' Fr. Suarcz. De orat. mcntaU, lib. II, eap. v, n. 23 — '- Jac. Alvarcz, Dc vita spir., lib, II, part. iv, cap. xxxii; cl lib. II, part. i, cap. vii.

VIII i'itf:»Aiio

i*t tlmtiMsunntn ', attiiu' iiitrr |»rii'NtMiilli»i i ••^ S. l'mili iiit<'rj)r<'l<*s iiii-

lll(M'Ullillllll '.

Noii rsi i'tyn tiir iiiimiiiir li;i'<' S, ^''lancisci SnlcSii» IvclcsiM' l)(n'l»»ris, verlta : " llahrh' srinjjrr aij iiiaiiiiiii ((ii('iii(laiii o^m-c^U*" ilrvt»ti(Hiis lil»r»iiii, iit siiut ojtcra S. 1 Jnuavciitiira' cl Dioiiysii (wir- tUiiiuiii. " l'!t alihi : <• lutcr scliolastiros, lii iiicliii^ lon;/iiis(|iic ilc Miiiorc l)ti (li^Mcriicriiiil, «|iii |ii('talr uxci^llciiliorcs riHriiiil,,. : ii<'iii- !»(• S. hoiiavciitiira ct ItcatiiN hioiivsiiis CartLisiaiius, i|iii pliiia (lc co Milt tli\ci>i>> titiili> •»|ttiiiia ^cii)»la c(li(|('iiiiil '. »» Tdt (l('iii(|iH' ct lauta suiit toliiiKtiiia i|iuc iKtiiicii l)iiiii\-~ii c(»iiiiiK'iKlaiil , iit a laiidiljus t'jus (liilicilc sit coiKiuicsccrc '.

Nc iiiiilla, \'('ii. I)i(»iiysius « |»lciius cst crinlitioiio, copiosus vnrio- talc, pictalc icrcrtus ac saiictilatc coiisj»iciius ' »», — « D(;votissiiiius ct (loctissiiiius (loclor". »» — « iloAyYpa-^ojTaToc ', »» — « I jhroruiu ^ur^cs, ct iiiir.iiiiluiii scriijloris*, »» — « Doclor ccstaticus, j»ius, .saijicns". » — IIuIjcus o|>cra « valdc iililia '" »». — <( Dlcniis s(3ntOMtiis (\l con- siliis saliitaril»iis, ac |»iii' cctcris iiiKiorihiis iiiysticis ^ii-iitus", n — (( Dc ichus iiiysticis t;iiK|iian] cx|»ciiiis doctissinK! ct sanctissiiiio scrij»>it '■'. •>

Ad liiiidciii taiili viri illiid i|iio(|iic notiiiidiiin cst i|Uod, int(M' liltro^ a Ma;^istro novili(tiiini in S(»cictiit(; .lcsii c(»nsulendos, O/ji/s- cnla \'cn. Dionysii inscrihinitur '\

('uiii liis concinit l'](.-clcsia' Doctor, S. Alplionsus Maria (Jc Ligorio, (|ui, priciiiissa (lccrclis rili;iiii \'III (»l)cdiciiti;c protcsliitionc, plurics Vcn. Dionysiuin sdnctiiin i\c hcntiun iippcllarc iioii diflidit".

Sed qucni prix^tcritii tanli tc'cit a^tas, non niinoris duxcrunt re- centiores.

■ ■ ' Kob. Caid. Hellaini. l)r srripl. /<Ja:lcs., ad aniiuiii i't')(). — ■ (^orn. a l.ajjide, in Epist. S. Pauli. Antvcrp., IIUT, pag. l^rj. — ^ S. Franc. Sak;s. Philotlica, part. ii, cap. xvii. — Id. De arnore Dci, in IVajlal. — ' Aiibort. Mirtei Klotj. illmtr. fielrjii ncripl. — '" Yaler. Androae Biblioih. Betrjica. Lovanii, 1043, pag. 18;}. — * E, Niercinberg, S. J. Obras Christ. Madrid, !()():), t. II, lib. I, cap. x, § :]:}. — " Ph. Labbe, S. J, De script. Eccles. Paris,, lOtiO, t. I, pag. 2()!2. — * Tli. liaynaud. Ihujiolog. cxotic., puncf. X, § 1, 3-4. — '■' D. Joann. Bona. De dicin. Psnhn. .\olit. auctorum. — '" D. L, d'Achery. Asc. Opuscul. indicul. Paris., 1071, in-4". — " l']il. Du Pin, Ilisl controv., XV s,, I" part. Paris., 101)8, 8°, pag. :i50. — '- D. Dorninic. Scliram, 0. S, B, Instil. theol. myst., t, I, Aug, Yindel., 1777, 8°, pag. 8. — '^ Regul. Soc. Jesu. Romae, 158i2, pag. 99, — " Opere di S. Allonso Maria de' Liguori. Torino, .Marietti, 18^-1800. T. I, Opere ascetiche, pag. 121, 1:«), 151, 185, 203, 271, 501, 509, 571. T. III, pag. 408, 453.

PIU:i-*ATIO IX

Piiiiiii^ li'slis riil llliisli*issiiiMiN l). (icniyiiis |),irl.M\, Arrlii- ('|>is('(>|iiis I 'iirisiciisis, (|iii, S. I)ittii\siiiiii .\i'i'(i|iji,L;iliiiii vcrlcrr sii.s- (•i|>i('iis, iii ridiilc (i|i('ris s( riltil : « |)i(tii\siiis ( jirliisiiiiiiis, (•iijiis lirodi^iosfiiii ('iii(lili(tiiciii .•c(|ii,ilc'- lioiiiiiics inirnli siinl, (i|(crn Arc(>- |mf.;ila' (•(•iiiiiiciil.iiiis illiisl ravil . I'!\ li(»c vcliili Idiilc illaiii hiliiiH vila' cliiisliaiia' |iiii(lciil iaiii, illas siililiiiics sciilciilias haiisil, (|itil»iiH inciitn I )<ict<>r fcs((((i('iis ik iiiiiii.il iis csl '. .. .Nnii sccus cxisliiiial, illiid An^lia' cl l'',ccl('sia' cal lidlica' dcciis, | ||iis| rissiiini^ llciiriciis |'!diiar- dus .Maimiii^', ( ".ardiiialis, Arcliic|ii^c(i|iiis Wc-liiKiiiaslcriciisis, iil lcslaiiliir lia'C i;ra\ issiiiia \('ili,i : <' rr;icl;it iis sjiiril iialcs I)i(iii\sii siii- i>'iilari |iiilcliritiidiiic (iiiiiii(|iic ddct iiii;i iiitciil, iii i|iiiliiis siililililas al(|iic acciir;iti(» scli(il;islica s|iiiit ii;ili liiiiiiiii ct diilccdiiii iii\^lic;c dicolonia' jiiiii^imliir '. »

Pr(diosissim;im vcro ucmiiKim coroii;c (';irliisi;iiii iiiscrl;iiii miiic admir;ir(', l.cclor PhilodioiK/sid/ic ; .\ii_uiisl is--iiiii |iocl;iriiiii lc|iido carminc ac sii;ivi |)r;cconio dclccl;irc ; ;it(|ii(', oli Liiitiiiii lioiiorcm Auclori nostrc) conccssum, iii Domiiio c.\siilt;i.

AD FLORUM

Adniissus nuper estad PontHicoin Maximum Leonem XIII quidam nobili genere adolescens, sextum decimum iv tatis aniium vix supergrcssus, idemque macilento ore et extenuatis viribus. Ouod quum ipse Kcentioris vitaa Intemperantia f;ictum non dissimularet, et dolenter ferre videretur, admonilus est prospiceret saluti suae, opportuneque in asceterium aliquamdiu secederet eluendis animi sordibus unice vacaturus. Id quo facilius assequeretur, su;\sit adolesceiiti Pontifex ut qua maxim;i posset attentione perlegeret aureum illam de Quataor hominis Nocissimis li- brnm, cujus auctor Dionysius Gartusianus copia et sanctitate doctrina» dicini no- nieu invenit-'. Eam vero rem Pontifex sequentibus versibus complexus est :

' (*luvres de S. Denys l'Ar«iopag. trad. du Grec. Paris, i8io. Inlrod., ci.xvu. — - T/ie internal mission of the Holy Ghost. London, 1883. Dedication., xi.

^ Initio italicte translationis liiijus operis, Perusite niiper edita'. lia^c verba legero est, ab 111. et Rev. D. Frederico Foschi, Perusise Arcliiopiscopo, libro prsefixa :

« Quo tempore fungcbar honorificonlissimo amanuensis officio Em. Card. Pocci. hodio folicitor sub nomine Loonis XUI rognantis, sffipius doctum ot pium Pastorem do libello Quatuor Novissimorum disser6ntom audivi. Pro circumslautiis, hujus libolli sententias ad illuminandum intellectum et movondum cor aptiores libentor oxprome- bat.Quaestiones summis labiis degustare non contoutus, sed in omnibus intimam rerum

T. 1. b

Aii. vii»<;c<:i-xxxi\ .

Flore puer, vesuiia iliu to febris adurit ; luticit iiiunuiulo laii<^uidu lueiiibra situ.

Diia lues : cupidis sty^Mo respeisa veiieiio, Nec pudor est, lal)iis jtocula pleiia hihis.

focula suiit Circes : apparent ora It.-raruiii, Sus vel amica luto, vd friiculeiitus apcr.

Si sapis, o taiideiii, niiser, exper^'isceie tandem, Ullu tua.' si t<' curu sululis Iiabet.

Heu ! fu^'e Sirenuiii cantus, fuge litlus avarum, Et te C<i7'tiisi, Flore, reconde sinu.

Gerta tibi iiide sulus ; (Jartusi e fontibus liaustu (lontiuuo sordes proluet unda tuas.

LEO XIII'.

Post mortom D. Dionysii ((|Lii sanctam animam Deo reddidit anno Domini 1471), vcl etiam eo vivente, plura ejus opuscula ex incunahulis artis typograpliicfc prodierunt. Majora tamen opera, per sexaginta circiter annos, non nisi manu scripta propagata sunt.

Tandem, invalescente sexto decimo Scjeculo, Gartusienses « indi- gnuiu rati Dionysium suli inodio tam diu latuisse, liunc candelabro juxta dominicum pr<x'ceptum imj)osuerunt, ut lumen Ecclesiae Dei ab omnibus palam conspiceretur^ ».

Jam anno 1531, in E])istola ad Reverendum Patrem et Dominum Guillelmum Bibaucium, Majoris Gartusioe Priorem ac totius Ordinis

rationem investigare solitus, Cartusiani lectione summopere delectabatur, ideo quod Auctor ille, tractando de Quatuor hominis Novissimis, sic animam ad considerandum de se ipsa propriaque salute perducit, ut ultra progredi nequeat... Illo tanquam lamiliari consiliario utebatur. Et cum ad Ipsum, in arce Ecclesiae constitutum, hujus opusculi translationem denuo recudendi propositum detulissem, Sanctissimus voto annuere et benedicere non dedignatus est, ratus, ut Ipse ait, non parvum inde profe- ctum animarum iore. » Del divino Dionisio Cartusiano, Trattato dei qualtro estremi avvenimenti delV uomo, tradotto dal P. Plantedio, d. C. d. G. Perugia. Tipografia Boncompagni, 1886, in-32 di p. 444.

' Ex Diario calholico Perusino 11 Paese. Cf. Univers, 11 Mars 1883. — ^ In principio Epist. dedicaf. Petr. Blomevennse. In Sentent., tom. I. Colon., 1535.

piir.r.vTKt XI

|)rn'|tnsiliiiii < ii"ii('riilriii, 1'». W .In.iiiiic^- hniiiltcifli, Nidiiii», l*ru')li- (■alniiiiii ', li;i-i' ^i rilirii' imii <lil1i(lc|t.'il : •< lii|iii'i;i rnicl l.iin rnicliinsii n|ici'ii |). Diniis^ii, (|iiic iii iili iiiii(|iic Tc^l iiiiiciiliiiii, iii Scnlciiliiis, iii niiiiiiii (jiiic cxsliiiil (li\i DiniiN^ii sci'i|il;i, iii 'riiniiiiiiii iin^lriiiii, |triclcr nlia rcniic iiiiiiiiiiciii iiiiiiniii, fliiil iiis siili |)iilvciiliii>> dclilcsccrc -. t) Idciu iiiiclnr c|(is|n|ic iiiiriiil |»i';ccliii'iiiii ( ircijoriiiiii nci^cliiiiiii, l''i'il)uri;'(MJsciii IMinrciii cl I *i'it\ iiici;c lllicni \ i-iliilnrciii, iid cdciidii \'cii. Diniivsii n|)cr;i, iii C.iiiiil iil(t liciicridi, cl ii|iiid iiisiiiiics (diidcn- f»'i'M|)lins Aiiinrl);i(diiiiiii cl l''i'(t|(ciiiiiiii, |iliiri iiiiiiii idlidinrassc ; iinii poliiissc liimcii iiiiillit ;ic diiiliiriin cniinlii cniccrc (|iind '{'licndnriciis paiicis dicjiiis, aniicoriiiii (pms Diniiysin c(tiicili;ivil pncsidin, aclniii iri ciiravil •'.

Thoodoriciis ;iiilciii illc ci';il D. 'riicndnricii< Lncr ;i .Slrnlis, aliimiHis ('arliisia' C.olonicnsis (( (pi;c ca jclalc viris criiditi(tiic ct sancliiiioiiiii (diirissimis id)iiii(lal);il '. »

D. 'riicodorico, tiiiic ( wiloiiicnsis ('.artiisi;c \'icario, (pii riiciiil » cx- cilator promotor^pic pr;)'cipiiiis imprcssiira' op(M'iim D. Dioiiysii'», a goncr;di (-a|)itido comniissiim cral iil lihros \'ciicrahilis Patris in liiccin rcvoc;irct. \){' (pio uravi miincrc sic hxMitiis cst : « Midtnrum honcstissiniis snasiniiihus, inio Piitriim iiostri ^cncralis C.apituli (h:;- croto communi co adactus siini, (piatcnus hanc iirovinciam cviil- gandorum D. Dionysii nostri lihrorum suhircni. Licct autcm liic non ignoravcrim inc ingcnio ct doctrina |)liiriiiiis, imo 1'crmc omnihus nostra^ profossionis viris infcriorcm, iiiahii lamcn ciio iii Iiac parto oxporiri vircs moas, (piam inancs |)ra'tcndcrc cxcusationcs, sporans eum mihi in tam sancto oporc non (h>futurum, (mijus spiritus instinctu actum crodo, ut hoc muncris niilii, licct oninium mininio, commit- torotur^ » Uhi est humilita.^, ihi et sapientia' . H<rc non dcfuit ascota^ qui « lahoriosam provinciam cdcndorum omiiium opcrum D. Dionysii suscepit ingenti spiritu, ct forroo hihorc pcrfccit, vcl hoc soh) titulo beno moritus d(* rcpuhhca httoraria" ».

' (< Divinis humanioribnsquc inslruclus opliine disciplinis... inirns ericrbuil iii ejus peclore lidei lucnda' ardor. » J. (^uetif el J. Echard. Script. O. Praxlicat. LnJct. Paris., 17il, II. 88. — ' Kpist. dedicat. Joann. Koniberch. Scalw rcligios. Pentateucli. Colon., l.')))!. — ' Ibid. — ' Vci). \icol. Eschii Vila cl opuscul. Ed. P. F. X. dc Ram. Lovan., 1858, xxv. — "' Epist. dedical. Petr. Blomcvcnna'. Dc I V Novissim. Colon., 1333.

— * Epist. dedicat. D. Theodor.Loer a Stratis. Oper. minor. II, f" 361, Y". Colon., 1.^3^.

— " Prov. XI, 2. — ^ Hartzheim, S. J. Piblioth. Colo.i. Colon., 1747, pag. 302-303.

Ml Pn.HPATIO

Hos (|ui(l('iii ai-(lii;i ciiit, s('(| niiiicoriiiii li(»itiili()n('s 1). TlKMxlorici Mliiiiioi c\cital)<iiit. « Iii (jiio taiii ^aiicto iic^otio (sciihchat ci (loctiis |)iissiimis(|iu' J(.)aiinc>, Hatnians^Mi, i*rior (lni'tiisiir' Lon(liiiiciisis), ut non futi^eris iullioi-lor (|uanfiiiii possuni... ncc cst (•crli; cur fiiti- f,M'ris, (juiin(l()(|ui(lcni o|tu-. tain piiiiii csl , iniiltis(|uc jjriivissiniis iic doctissiniis viris niiruni in moduni |)liiccns, iNcc mc latct opus illud futuruin esso ininicnsi onciis iiicrc(|il)iliiim(|uc impcnsurum : (|Uiiii- ((Uiini tiini oninilius pliiccnt cii (|ua> j<im cxstaiit, iil iion (lul)it(nn (|uin passim ot summii cuin voluj)tiitc omorcntur'. »

Excitabat iidliuc ad liihorom B(?iitus Miirtyr Joiinncs lloii^liton, Gartusico Luiulinionsis i^rior, scrilions : « Si^ias odoroni illuin fra- grantissimum oximii i*iitris nostri Dionysii esso, (pii lias iittoras moas ad to (imo «id so iipiid li; liitcntcm) jiini iittriixit. Is oniiii iid(M) corda nostra suis sacriitissimis scriptis cl documcntis sibi idloxit, ut 00 caroi-e sine gravi moiostia minimo possimus. Noljis etenim sapiunt opera ojus mcililluii ot sanctissinia pra3 cotoris pone omni- hus sacris scriptoriluis (([iiod cotororum omniiim paco dictum sit) (|uos hactenus logimus; iidoo([uo oadom ojus opora apud nos rara sunt, ut votorum nostrorum in liac parte minime compotcs esse possimus, videlicet in ois lcgendis ot i'olegendis. » Et post pauca : (( Porge, carissime Pater, stronuc pcrficere (juod incepisti, id ost, non tepescat diligens illa et devota solei-tia tua, quam hactenus oxhihuisti in priiefatum sanctum Dionysium nostrum chalcographo- rum typis tradendum, donec omnia et novissima ejus vidore me- reamur. Utinam plano tum vohis, tum nobis arrideret tam abundans pecuniaruni copia, quain abundat pia voluntas in omnia prasdicta opera ejus edenda ! ^ »

Inter pra3cipuos operis Dionysii fautores erat D. Joannes Zulre, Prior Cartusia^ Diestensis. Amicos, ut pecunias subsidiarias suppedi- tarent, ipse cohortabatur. « Quoties, ait D. Theodoricus, creberrimis suis epistolis pusillaniniitatem meam erexit ! Quoties consolatus est ! Quoties deniquo ut forti animo in sancto opere pergam com- monuit, niliil quod huic negotio sciret conducere intermittensM »

1 Epist. D. J. Batmanson, io3i. In Act. Apost. Colon., 1532. — - Episf . B. J. Hougliton, 23 Jul., lo32. I). Dionys. Cartus. Vita. Colon., 1532. — ^ Epist. D. Theodorici ad D. Petrum Sass, Carfus. Ultraject. Priorem. D. Dionys. Opuscula aliquot ad theoriam etc. Colon., 1531.

pnr.PATio Mii

A(ljuv;d>iiiil (HKxiuc D. riicodoriciiui u-cruuiui cjus, D. liriino, Carlusia^ Coloui(Misis Procur;ilor, cl D. (luilhdmus, ;irtium lihc- raliiim prori^ssor. 'riim cti;iiii D. ( iiiillcliiius Niicllcuiis, (^-irtiisia- noriiiu l{ur;iMiiuii(l(Misiuiii l)il)liotlicca> j)ra'i"cclus, lucul)r;iliuu(Milas Vcu. Diouysii dilii;cntissimc cou([iiircl)at ^. Nec dcfucrunt (( Domini Cartusiaui, |)r;cs(M'tim ("!oloni(Mis(^s : ulj)otc (juihus j)otissimum sc(Min- duui l)(Mim d(d)(Miius (ul s(M'ili(d);it Ci(M"ardus Morini^us Lovauiciisis ') quod nunc j)auhdim o|)(m;i s;\uclissinii simiil ct cruditissimi viii Dionysii ;i Hi(dv(d, li;u'lciiiis f(M'c orhi incoiiiiit;i, in luccm jirodcant, licct sumj)tu (M)rum imuuini (d incrcdihili^ •>•>.

T;dil)us iuitur frctus auxiliis ohcdicntia(juc nixus, D. Tlieodo- ricus in C(l(Midis ^\mi. Dionysii monumentis /<^)/^/,^' (M'al '"'. Scd ijjsc cnumcr;it incommoda t.ini dillicili ncg-otio inha^rcnti<i, (ju;c nisi gravihus imjicnsis rcsolvi nequeunt, (( ut suut, ;iit, dona jjatronis ac amicis Dionysii olTcrcnda, ([u;cvc nK'cuui hdiorantihus, ct famulis typograj)liorum, (juo liihdcm in oj)Ci'ando navcnt oj)eram, do- ctorihus dciii(juc largicnda sunt, quos j)i'o duhiis ohscurisvc locis, aut clucidandis, aut rcstituendis nonnun(juani consuii est necesse; ad cxtrcmum ([luc scrij^torilius (omnia enim exemjolaria rescri-

' Epist. a(i D. Joann. Ziilre. Oper. minor. IT, f 41)3, Y°. Colon.. lo3i. — - Epist. detiicat. D. Tlieociorici. Opcr. minor. I, f» 73. — ^ Oper. minor. I, f" o29. — ^ « Pastor et Lector ad S. Trudonem,... Vir multa lectione exercilalus, et latina eloquentia specta- bilis. M Swertius. Athen. Belgic. Antverp., 1G28. pa». i8'i. — '" Epist. dedicat. Gerardi Moringi. Summa fidei orlhod. lib. II (poslremi). Colon.. 10:56. — ^ Epist. dedicat. D. Theodor., lo3'i. De fide cathol. dialoyion. Colon., s. a.

liv f»ni:f\tio

litMula ', ati|U(' \>\> h'i\c irlrgfinla siml ) vcl jdn iiKMcrdc, \r| inii- nere solvriida suiil* ».

Niliili) luiiiiis iii propositi) suscc|)lni{iir consilin |icriiiaiicl)at 1). 'riicn{|t)ririi'>, (|iiaii(ln vidchat « liltrns j). Diniiy^ii avidiiis cocini, t|uain s|)crai(' uii(|uain jinluisscl ' ». Illi iirfiiiinrnto rral \'rn. I)io- livsii oprra iinii |»aiiiMi !'!fclrsiM' snncta- l)ci |)rnl'utura, « iinprrssio (|U<r |K)>t (a)lonicii-«ciii l-ulctia- l*arisioruiii ((cpla rrat, \'riirliis, lAiu'«luni rl a|»U(l Ani;lo»>' ».

Aliaiuin civitatuni hiMiopola' cl iinprrssoros )»ro lihris I), Diony- sii oxcudriidis nofi leritcr c«n*tavrrant. ^Cniin liic lionor dnlnnia' d(*- hrl»atiir, « cui niilliis non drhrliir al» Ordiiir (lai tiisiriisi, » ut scrihrhat atl Srnaliiin ( a»l(»nirnsriii D. i*clin^ |{iniiic\<'iiiia Lc\dcnsis, (lartusia- noruni Aurippina' Cnloiiiic Drinr, i|iiiiiii isla ci\iliis Ordini iiislilii- torfni drilrril, rl (|iiid(|iiid rx {'i\ rrii,:;is iii ]*!c(|rsiain prndil, inrrilo ad iirhis |»atriir ulori;im rrrrrriidiim ^il. Ncc 1). Dionysii prodiicrn- di filoriii rriiiidiindus riiil civis sriiiilnr(|iif' (»rn<ilissimiis, 1). Drlrus (Jurntrl, (pii r.x (»llicina sua vctustissiniii <dins t<ini multos rdidit auctoi'cs. Huic iiritur c(»inniitti dcccbal Diniiysium (p'i <il» eo exorna- retur, <it(pir posteris traderetur'. Ad lioc liortahatur prinius omniiim H. P. Conrjulus Kolliii, Dominicfimc familia', in Tlieolo^ia [)rofessor ct rcijrens^ «pii, licet grande opus ij)sc mcditarctur, oj)tavit tarncn vehcnicntcr rl prrsuasit ul piicirrl Dionysius^ Conlia jiis vrro rrli- cerctur nomcn studiosi viri H<irllioloma'i L<iurcntis Noviomagen- sis, (pii « ly|)()i;rapliiam in (»nicin<i (Jiiriilcllian<i miillis jinnis tum rexit, luiii illustravit, ])ra'scs cl c(»rrcclor rruditissimus ac fidcli.s- sinnus* », et D. Brunonis Loer laudcs nicruit'-'.

' (' .Ma.vime sUiponduni, asserebat Pelr. Blomovcnna, unde Ven. Dionysius oblinuc- rit tempus scribcndi tot libros laniquc grandia volumina. Qu» nisi manu sua (quod charactcr proprius tcslatur) adhuc cxstarcnt scripta, rclecta atque corrccta, quis iin- quam crcdcret unum monachum dcbilis Urdinis sui satis pra>giavatuin, tot solidorum dogmatum flumina prolunderc potuisse? » Epist. AcAxcdii. In I V Proph. major. (^olon., 1534. — * Epist. dcdicat. D.Theodorici. Ojmscul. ali(/uot ad theoriam etc. Coion., \i).\\.

— ' Epist. dedicat. D. Theodorici. Opcr. minor. I, f" 181. (^olon., 1532. — ' Epist. dedicat. R. P. Joann. Romberch ad D.Theodor., 1532. lY/ Psalm. pa-nil. Colon., 1532.

— '■" Epist. dedicat. In ]' Mosaic. Lcfj. lihroH. Colon., 153't. — *' Conradus Kollin, Suc- vus nationc, vir ingcnio acri, plausu auditorum polissimum S. Thoma; placita ex- plicabat. Hartzheim. S. J. Bihlioth. Colon., \1\1 . paj:. 63. — ' D. Petr. Hlomevenna, loc. cit. — - Hartzheim. pag. 28. — ^ Epist. dedicat. D. Brunonis. In V libros Sapient. Colon., looo.

1'Hl.l'Aiin xs

liiliM- liilrl.iics |i,'iln)iins <|iiiii'iiiii iKiiniiiiliiis insi;.MiilM' siinl MJiiri' (l.ilioiics j). DioiiNsii, cl (|ii(»s (•iiiiiiicriirc loiiLiiiis cssrl, iii iiiciiioriiiiii r(>V(>c;irc siiHici.il .\|ili;ilcs, ( '.jiiKniicds, (Xlicijilcs, rnivcr^iliilciii I ,(iv!iiiiciisciii. ;iliii;iiii riiivcrsiliilciii sliidii riiri^icnsis, (!;ir(liiiii|ciii i'j';ir(liiiii (lc M;iri\ii I .ci h I iciisciii l'!| »i^C( >| iii iii , .M;iri;iiii ;ili ll;miJil' M;ir('lii(iiii^s,i III ili' .\ci'scli( il , iii\ icl issiiiiiiin I 'iiii(i|iciii (',;ini|iiiii \' K(iiii;i!ii iiiiiii I iii|ici';il(M'ciii, cl, (|ii;c --ii | ircii i;i l;iiis csl , Sjinclissiniiiiii r;ili'ciii jic Doiiiiiiiiiii, D. ('.Iciiiciilciii \ II, I >(iiii;iii;t' Scdis ;il(|ii(; imi\('rs;ilis Mcclcsi;^ I *(>iil i licciii.

.\Ii .iimo \~h\i) ;i(I ;iiiiitiiii 1.").')*.), oiiiiii;i NCii. Dioiiysii o|ici';i ([lui' ic- pcriri |ioliicr;iiil, c |ir;clis Scliol;i muulcMls siisccpil , iiKlcfcsso liihoro Djilrimi ('.;ii liisiniKMiim D. 'riicodorici Locr ;i .Slr;ilis, D. Hriinonis, cjiis i;(M'm;iiii, D. Dclri Hlomcvcnmc, D. I''i';mcis('i 'i\'ilcm;inii (N; iMljimmis, D. (icrliiirdi I Ijimmonlimi, D. I .;iiii|i('rli i^iiscuaiis,

()mni;i iuitiir D. DioiiNsii o|)cr;i iil> illis cdilorihiis imprcssii, sc- paratim tiimcn cl non in muiin corpus collccla, viiiinli duo ((jnio.s in-f'()lio complcctimtiir, |)Iiiiilnis aliis o|)(M-il)Us ct ()|)usculis in forma minori non computalis. Indc lahoriosum siim^ (M-al atque sumptuo- sum liliros, lam div(M'sis locis variis^pic lcmporihiis cditos, coUigore.

P()st(M'ius inteiiram onmiuni 1). Dionysii ojjcrum editionem c rifi.-i (1c rc littcnii-i<i vt pietate pra^stdntius nieritis edendam, liai)eijat iii votis HenriiMis de l/Lsi^y, SS. Luj^i et .Eiiidii, Lutctia^ Parisiorum, Paslor, Illustrissimi ac Keverendissinii 1). Andrea^ Saussaii Tullensis E[)iseopi nepos. Illi vcro exspeetationcm ejus frustrati sunt, « quod vel operosiorihus d(4in(M'cntur ne£i"otiis, \v\ ipsis tot voluminum (piie hic auctor ad prodiiiium exaravit, exemplaria non essent ' ».

Paueis elajisis annis (UUiO), doctus P. Ph. Lahhe, S. J., scri- hit : u Exspectatiir in (_Iies e priclis Lugxlunensihus, ut audio, om- nium operum D. Dionysii cumulatissima editio^ » Res vero contra spem ahiit.

Tandem (( anno 1718 (prout fert Foppens),conventum fuerat inter R. P. Josephum Engelgraeve Priorem Bruxellensem ac Visitatorem

' Quam D. Franciscus Talemanius de Edammis, Prior Domus Cartusianse in Lo- vanio, nobilissimam heroem inter omnes hujus sseculi heroicas feminas, ac nostram palronam unicam dicebat. Epist. dedicat. In Joh. Colon., lo34. — - Prsefat. H. dc L'Espy. D. Dloiujs. Dc arcfa via salut. Paris., 1(349. — ^ De script. Eccles. Paris., 1660. I, pag. ^m^.

XM PREFATIO

(wirlusianMnnii iii licl^in, i'l l''i .•mii>-(iiiii I''(t|t|»i-ns l\ jio^Miipliiiiii lini- xell€>iis(Mii, ilr iiiivM «Mlitioiii- ()|irniiii oiiiiiiiiiii Dionysii (liirtiisiani, ty[»is siiis <'\liili('iiit(i, iiii<'i (iitii (|iiil)ii:^(l<iiii Irncliitiliiis iiKMJitis, (|iii iii KiiiiiimiiMlciisi (lartiisiii iissrrvaiitiir. Ast iiiti (lc ('iKlciii cditioiK» iicliiiii liiit iii ^'ciicriili C.iipiliilo Miijoris (^nrtiisiu', voliUTiiiit IM*. (liilli caiii tici-i iii (iiillia, oiiiiii;i(|iic iiiiiiiiiscriptii illiic li-aiisfcn-i. (Jiioil (liiiii rerusai iiiit iiostiiitcs, (-(»iiiiliis istc cviiiiiiit'. »

Attiiiiicii roituiiM' tiiiii ii(lvci-sic iioii cc(|cl)iil I*. .loscjilius (^assani, S. .)., (|iii \'itiiiii l). l)ioiis-«ii scniioiic I lis|)iiiii(-o (lcscripsil : iiitclli^f»- ))iit ciiiiii i|iiiiiitiiiii totii )'!(-clcsiii ('\ iiilcLfiii ('(lilionc o|)('niiii oiiiiiiuni ('.artusiiiiii iitilitiitcni j)crci|)crcl. (Jiiiiiii inilciii projitcr iinli(|Uiis iih- l)i-c\ iiil ioiio, aliii>(|iic l\ poniiii iiiipcilc^-tioiics, lihros Doctoi-is f»cstii- lici oliiii iin|>rcssos ditlicilc lc^i, illos(|iic oniiics !ic(|iic iiisciiiii !ic(jiic viui posse aniniiidvertcrct, nicrito in liiiiic (|iic!-cliiiii jironiinpohiit : « Utiniim iidvcniiit dics, in qiio (jiiis nohis liiiiic tlicsiiiiniin iiliscondi- tuni jiiindiit ! Kt certc nostris, (|uiiiii iiiiliijiiis lciiii^orihiis, fiiciliiis esset. Nonne oninia (Jlartusiani ojtciii iii iiiiiini (-()!-|)iis colli^i jjossent, (piuni nostra {ctate, oj^ciii oinniii Siiiirczii, Holliindi et iilioruni, irn- mensii' molis, j)ra'lo committaiitur, ct iion sinc lucro <i liihliopolis per totiim Europam dilTundiintur- ? »

llicc tamen votii H. 1*. (^assiini irrit.i miinsciiiiil :tim(- cnim teni- j)oris omnes sermonem s(diolasticum tisj)ernaljantur, et ad malesua- dcis novitates contende))iiiit. (( In vcteris doctrinii' locum nova qua?- dam ijliilosoj)lii;c riitio liac illac siicccssciiil... Adnitentihus enim noviitoribus sicculi xvi, f)lncuit philosojiliari cilra (|uempiam ad iidem respectum, petita dataque vicissini jiotestate quadihet pro luhitu ingenioque excogitandi ^ »

Nunc auteni melior advenit cjetas, sj)esrjuc jam «idest, sicut ait in Pradatione Sententia/-inii D. Dionysii 1). Tlieodoricus, « .iliquando tandem Christi gregem ad cor rediturum, nec semper pro vcris fal- sa, pro piis imjiia, pro certis vana, ah imj^ostorihus recepturum^ ». Ad vocem Augustissimi pra^conis j^ierni Patris Unifjeniti Filii, renovatur ut aquihr juvcntus j)hilosoj)lii;e schohisticse. Favet rerum temporisque prresentis conditio ul iid lucem rcdciit Dionysius noster,

' J. F. Foppens. Biblioth. nebjica. Bruxellis, 1739. 1. pag. ^'ti, col. 2. — - P. J. Gas- sani, S. J.. Vida del P. D. Dio/n/.s. Kickcl. Madrid. 1738. pag. 3ol. — ^ SS. U. N. Leonis Papae Xlll Epist. cncycl. .■Ef.erni Patris. — ' Di Sentent. IV. Colon., 1535.

i'Ui;KAri(» \Mi

Oporii iiiilcm Dionysii il;i disponimns : (!imcl;i ucmiinii scrijdii, hnctonns cdit;i, (pi;idi'i»i;intii (piiiKpic circilcr Iniiiis iihsolvunlnr : (piindccim lomi complcchmlnr opcrii cxcMclicii iii nfrniiKpic Vc- sliinKMilnm ; lr(Mlccim, opcrii llicoioiiicii cl pliilosopliicii iniijorii ; lrcd(M'im, opuscnlii miiior;i, iiscclicii cl polcmicii ; (piiilnor, oj^crii con- cioiKitoriii. Qnihns liin(l(Mn, si 1)(M) pliicot, pcr nioduin sii|)plcm(Mili, aildero intcndimus tr(»s v(d ([Uiitnor tomos, ([iii incditii, si lininsmodi fors oI)tnl(M'il, iic diihiii, insiijicr ct notiliiis (piiisdiim, iminiiidvcrsioncs annol;iti()nos([ue (Hlitoriim, nocnon ot gonoralos Indicos collinont.

Sod iil l)cnovolo lcctori, tot intor scrijita [)lannni itor faciamus, hoc cnm monitnm volnmus, nompc Auctorom nostrum, por totani vitam, o[)oi'i)m in luoc ti'ia impcndissc :

1° Propc coUapsam, atque ea eetato, ab liominil)US novandi ali(|ni(l in doctrina studiosis, dcspectam Scholasticam instaurare, auriljusriuc magis ac magis in di(»s [)ruriontihus accommodare curavit. Ideoquc majorum Doctornm vcstiiiia insocutus, intogrum scholasticcO disci- [>linae curriculum iun[)locti non roformidavit, ot in univei^am Scriptu- ram, thcoiogiam ot [)hilosophiam, commcntaria cdidit, Doctorum sententias miro artilicio concilians ', quo simul ct antiquitati non derogarct ct rcccntiori sapientiir non dotrahorot, « singulas qufr- stionos ad thoologiain spectantos, argumentis in utramque partem doctissimc propositis disputans', » sed simplici sermonc, « doctis

' Episl. (i(^(iicat. D. Th(^0(i. Summa fidei orihod. tom. I. Colon., lo3o.— ' Th. Bozius, De signis Ecclesiiv, lib. XXII, cap. iv.

Wlll l'K frKATlM

• •t iii(loi'tis iutfllrftii in» rssct ilillirilis' i». Hcscim iioii ilinihinui', cl ttMnpot-iiiu rui-su ft int'\>|>('cliiln .stifntiiiriiiu |»i((;^i*(*s.su, iniriii(!0 alihiin' illustnitnm tuissi' satTa' SiTi|ttiini' ('.vcLicsiiii, ul iiiniis la('ilo f(M"«'t e scriptis Dionysii nostri, !iuctoiiiiii(|uc (|iii lii-«cc vd iiiilciinri-

hllS tcni|»niiltll>. vi.Kcrilllt, linli c.\cc|iln S. 'Ilinlliii, iilll i((Uil tiis iinn-

nulliis sentcntiits liinc iitt|iic illiiic (lc|irniiicrc ; scd si \\i)c. icliiti adliiii" iiidi cnncediis, cii |irol"ccln su|tcrcrit vis, ca copia dnclriiiic ((iiii' niiniinc pns^it iiiinis c(tn>ciicsc('rc. Mcriln i^ifiir, cl |»rn siiii partc, illiid A|>(»sl(tli( iiiii ciicttiniuin sil»i \indiciirc pntcsl Diniiysius: u Nc(|uc prictcrcundiini c^t, (|ii;iiiliis (l(»ctnriiiii \irnruiii niiincrus, mii.xinic c.\ rcli^dnsis tiiniiliis, ii Xicnncnsi (^oncilii» iid 'rridcnlinuin, in rci l»il»licic hnniiin |trnvciicrit : (|iii ct ii(»vis usi siihsidiis ct viiriic cruditi(»nis in;^('nii(|ii(' siii scnclciii c(tiircrciilcs, iinii iiin(|(» iiux(M'UiU (jongcstiis iniij(»runi <t|tcs, scd (|ii;isi iiiiinicrunl viaiii iid j»riJ'stantiam suhsocuti su'culi, (|ii(»d iih c(»(lciii 'iridcnlino ciniixit, (juum nohilissi- ma Patriim ii'tiis |»r(»|»ciiin(liiiii rcdiissc visii cst'. » Qund ;id scrmoncm pertinct, si cuipiiim fnrsiin iiiciilli(tr \idciiliir, iKthis liccat Aiictoris n(3stri cxcusationciii ;ilTcrrc : « niiciniidmnduiii ii Siipcrioi-ihus meis inilii injunctuni csl , |»ro|»(»no slili (•nhtrciii, Inijucnih diilicultii- tem et impertincntes suhtilitiitcs vitiirc, et phino ac simplici niodo procodere^. »

2° Corruptos Cliristiiin;c rcipiihlic;c iiinrcs cmeudare, et Conci- liuin iicnerale ((piod liiiic (tiiiiiiiim cr;it iii volis, m<iximc vcnj Dio- nysii, ut ipscmct sicpissimc tcstiiliir ') prnvoc.ire satagehat. lluc spectiint plcraipic cx Opcrihiis niiiinrihiis npiisciilii, iiscetica videlicet et concionatoria, caipie niiuiiii (piiltns lidclcs cx onini fienere loco- quo credendi normtim et vivciidi pivccepta edoccnlur.

Hoc pr(thc iiitcllcxcriiiit piimi cdilnrcs, n;im D. l^inmevenna, in e[)istola ({ii;i primam Opcriini iiiiiinriim seriem SS. P. Clementi VII dedicahat, t<di<i asserere iKtii vcrch;itiir : « Qiiid velim, pra.'sentit, reor, Sanctitas tuii. Xcipic ciiiin nicn l<intiim, sed multorum filiorum, ne dicam omnium, nomine Beatitudinem tuam convenio. Curam quam exposcimus, Rcformationem vocamus Ecclesiae... Quid cnim

' Epist. dedicat. D. riuiilclnii. De perfccto miindi contemplu. Golon., 1530 et lo:53. — ' SS. D. N. Leonis Pap» XIII. Kpist. encycl. Providoitissimus Ikus. — ^ tn line Procemii Comment. iit Psatiuos. — ' Vide inlia Rcvelalionem secundam, in Vita ejiis, et Epistolam ad Principes Christianos.

1'ltllVtln Xl\

iii l'!r(-|(<M.'i iinii csl (-i)iilaiiiiii;il liiii, i|iiiil iiiin roniiiil iiiii, i|iiiil iimii iiivcrsiim i* 0"''' inlcr (M-clcsijislicos iiilcLTiiiii lntdic |ici->~c\ cr.il ! (JiiKi iiilcr iioliilcs iii!iiicl (lc(-(>i-iiiii i" niinl siiicciiiiii iiitci- pldicios ?. . . ( ',l;iiii;iiil |ti-(> ( '.oiicilio iiiii\ (*i'si... 'I'iiiiiii c^l rciiicdiiim |iiiiici-c; liiiim csl , (I l*;ilci-, (|iii i^rciiis (loiiiiiiici c^ |i;islor cl cnslos, (tiiiiic^ ;i<l iiiii- vcrs;ilc iiiccii(litiiii cxslim^iiciKliim, (|iiciii;i(lmo(luiii oliiii .1 |i;ilriliiis fuclilalum csl, (dnvoc;ii-c. (-onhif^ios;! Ii!i'c lucs loMiiiiis ^rnssjihi csl, (|u;iiii iil ;il)S([uc i.,'cMci-;ili i-cfoi-miil ioiic possil cr;i(lic;ni... H;i'c ((iio- modo iiiinl, (juoiiiodo iMstiliuinlur, (|iiomo(lo scrvcMliir, iicjitissimiis INiicr Ordiuis iiostri Dionysius, sccrclorum diviMofum, diim vivcrcl. i'!imili;ii-itcr conscius, (M in s!ici"is littcris iioii mimis iiliiiiiiiK-itiis (|ii;iiii doctus, prohc conscripsii. Si((iii(lcm li;mc Mcccssil;ilciii (((ikc ijisiiis ((UO(]uc lcm()oril»iis, liccl miiior ;il((iic iiiodo, iioii dcriiil) [u-ovidil, scribcMs ()ro[tlci-c;i shiliii oiiiMiiim ((iioiiiodo siiiiiii imiis((uis((iic dc- corcm scM-vcl iMCoiihimiihitum. iluiiis liiciil)i-;ilioiics cl (t()ci-;i, iil lini(- Siuicto Ectdcsi;r iK^iiolio nos ([uo([UC iMscrvi;imus, i^ 'i'., I\'itcr s;iii- ctissimc, offcrimus'. » Ncc dissimilihiis vcrltis, sc(-iiiid;iiii ()|tci-iiiii niinorum scricm im[>cratori ('.;ii-()lo \' d(Mlic;ins, idcm 1). iiloiiicvcii- na Cjrsarcam Mtijcstatcm cnixc roi;;il);it iit lu-clcsiic unit;ilciii lidci, intciiritatcni niorum jii\cis(]uc tr;ni([uillit;\t(Mn rcstitucrct -.

Dcmum, ;inno iooO, coniircgato jam dudum Concilio, i). II;im- montanus, ([ui l^. l^lomcvcnn;c in a(iministr;\nd;im domum Colonicn- scm at(]uc in cdcn(ios I3ionysii lihros successerat, tractatus omnes de variorum statuum rcformationc conscri[)tos in unum coiiigcns, 0[His R. D. Gcl)liardo dc Mansfcid, Colonicnsi Arclii(*[)isco[)o, offcrcl)at, ut notum forct « Dionysium hoc agcrc voliiissc, ut Ordines omnes et Ecciesia3 catholicai status, (pantum in i[)so cssct, ad cam vitac instituenda^ rationem revocaret, qua^ tum divinis tum humanis legi- bus omnibus pra^scripta sit^ ».

Quousque vcro tot ac tanli conatus [n'ofecei'int, nunc tcmpus enari^andi non sul)cst; scd quasi piacuium nobis nierito objiceretur, XII iilos Rura^mundan;r' Cartusia? alumnos [)ra^tcrmisisse,qui, cruditi disciplinis Dionysii (quippc qyii Rura^munda:' monaciius fuerat), an- no 1572, pro Cliristo Jesu fortitcr ac libentcr mortem subierunt.

' Episf. dedlQat. D. Blomcvennge. Oper. oiinor. fom. I. (jolon., i.^3i. — - Epist. dc- dicat. D. Blomevennae. Oper. minor. tom. II. Golon., 1532. — ^ Epist. dedicat. D. Ham- jnontani. Opera insigniora. Colon.. loo9.

VI PBtFAflO

iJ" Iiit»'i(liirn omni opo nt((uc opciii «'nitfhntur Dionysius iit infeiisus populi (Ihiistiiini hostes rt'tiind<M'i't. NoiiiimMii <'iiiiii hi^^it (juantas (•ahimitnles, h(tc iii tiMiiporc, <ih iiiuiiicntihiis SarraciMiis passa sit Kcclcsia, (|uaiita |)(Micul<i roinii^hivcrit. Ouis aulcin, si(Mil Auctor nostcr, cilicacitcr nKrstissiimr Matii coinhthiit i S(!crotoruin Uei cons(!ius, iram thvinam iii |)h'l»ciii ('Jiristiaiiam iiovcrat, (;t Con- stantino{)ohin (hripicmhim pra-dixcrat : i(h'o trislilia ma^na ilh orat ok (^ontinuus dohirc^irch pro IValrihus suis, Scd (|iiiiiii pai\i [(cndcrct (lolor(Mii ciim I.KMimis cnuiidcic siipcr ( )iiciil.iliiiiii Mccjc^i.iriim, ac |>rn*S(M'liin ([uatuor l*alriarcliiiliiim sediiiin pl.i^iji ', iicc satis hahcrct novelhim Cartusiamc himili;c in (lcldri.i pl.ml.Mlioiicm, (Mii Hcctor pra'Hxus t"u(M"at, Sdnrtatn Sopliidin iiimciipjissc, iit ;imiss;i' iirhis ({Uo(hlam vcsti^Mum rcmancrct", omm.'s iiisiipcr (Ihiistianos adviM- sus commuiKMn iiostem coaduniirc vclKMiicntissime exoptahat. Hiic spectat opus majus iii Alcoranum, atipic, iii i\v aliis Kpistolis, (piie decursu tcmjioris excidcrunt, taceamus, Episiohi illa ad l*rin('ipes, de instituendo hcllo a(lv(M'sus Tuiras, ipni re^es omiies ilciis horta- tur ut, sepositis discordiis ct colliiiis si^unis, imo juiiino uno(pie impetu, in Christiana» rcipuhlic;!' Iiostem vires conh'raiit. Ihihcnt utirpie sua hita lihclli : ohiii ciiiiii Dionysius aimo Domini li71; prima 0[)('ruin cjus contr.i 'riircas cditio I''(M(liii;iiido, Austri;i' Ar- chiduci, ohhita est-\ ct ecce, centum ;imiis a moilc Doctoris nostri revolutis, anno scilicet 1571, ah alio Austria' Aichiduce, prioris ne- pote, auspice Sanctissim;i Hosarii Hegina, infidoliiim opes fiinditus confracta» sunt !

Ohiit quidem pius Auctor antequam vota comfilerentiir ; imo, ingravescente in dies temporum miseria, inanem operam insumpsis- sc morienti sihi vidcri poiuit. Sed nos, ((uihus datiim est oculis cer- nere qua? tot studiis (juoesivit, et in exsultatione metere quac sevit in lacrimis, Dionysium hiude (h'hita fraudari ncias hahentes, scripta ejus e {)ulvere suscitare nostras partes esse duximus, rati ({ui in lahore hiit certaminis, eumdem et in gloria trium{)hi esse decere. Ceterum in liac vita nunquam veritati datur summa victoria^, quia devicto uno, alter succrescit hostis, et quasi de novo jugiter instauratur pe-

' Epistola ad Principes, art. iii. — - Annalcs Carlus. S. Sophice Constantinopo- litancp. a D. (jcrardo Eligio. Ms. in Cartusia S. M. de Pratis. — ^ Contra Alcoranum. Colon.. lo32.

rn ♦iFATtn l«l

iciiiii' illiid iiilci' l'!rc|csi;iiii rt | ui iici [(cs lciic|»niiiiiii jinrliinii, ciijiis |)i'.'riiiiiiiii csl ;iiiitii.'iniiii s;iliis. I^nro c Sci-i|iliii-;i (iidiciniiis <|ii(iiii;iiii iiiilil;iiililiiis iii lci-|-;i il;il;i siiiil (( vcrlin sn|iiciil iiiiii siciil sliiniili, cl (|ii;isi cl;i\i iii ;illiiiii (jclixi ' », (|nil>iis sciliccl cl |)i-(»|ii-iji coi-dji (-()iii|)iiiii;'ci'c cl lioslcs conrixlcrc (|iic;iiil . S(-iiiiiis (|ciii(|iic (|iioiii;iiii l)o(-|oi- (|uilil)cl c;illioliciis in l'',(-(-|csi;i coiisl ihiliis csl t;iii(|ii;iiii |)}i.Kil- liis iii loco Jidcli siipci- iniciii siis|)ciid)iiil vasoniiii divci-sa gciicfa*; cl, allcsl;iiilc 1 'i'o|(licl;i. si ;d)l;iliis riicril pa.xilliis, (( |)ci'il)il (|ii(»(l p('p(Mi(l(M'al in c(i •' ».

Hoc iuitiii- \ Ciicrahilis Dioiiysii opiis M;iu:isli'is iiostris c( fralrilius iii (^.liristo coiilidciilcr olVcriniiis, (jiiod, iicc iiiinoris inoinrnli iwc, coiiiniunis disci|)liii;c, pluriinuin 'rrinilalis i^loriff o\ aniinaruin saliiti (sicut ipsc c.xoptahat .Vuclor) profuturuni osso sp(.'r;iiiius. Hcs, ut iio- stra tbrt sp(^s, ita {'(dicitcr succcdjit : cl lioc iiohis cIcinont(M- pra^stare (.lii»iiL'tur saiictissinia Viruo cl M;ilci', ;i (pi;i Ordincni (^artusianum suani pci"sovorantiaiii, Donuiin li;iiic suuin iiomcii, ct nos nostram sufficicntiam acccpissc glorianiur, ct Cui liujuscc Opcris meritum, si quod est, ct provcrtum lihcntissimo adscribimus :

Totum muneris hoc Tui est ; Quod spiro et placeo, si placeo, luum est.

' Elccle. xii, ii. — - Is. xxii, -2X ^ii. — ^ Ibid. ^25.

> ITV

i;i';.\i I': miimoui.I'; DIONYSII CAin l SIA.M

Ai croKi-; riii":()iM)i(H;o loiik a stkatis

VICAUIO C.Mrnsi.K CdLO.M.K'

Co})unc)i((((ti(r Dloni/sixs <( dificoKU filndio, a fclicH^de iniienil ct n(C))iovi(i (t(ln)i)'((l)ili. Fl(((i)'((l <lcsii(c)^io ('((r/u\i((ii(r rciifjionis. ('Dlitiiiic (lisciiilinis incxndiit tlico(0(iicis. Scriptorimi Dioni/sii oiconion.

DIONYSIUS, ('.artiisionshini Oidinis aluinnus, vir inagna sanctilate clarus, contcniplatione sul)liniis, onulilione copiosns, niirabilis ingenio, memoiia singularis, pietate incomparal)iiis, circa annum Domini millesimum qua- (Iringentesimum quinquagesimum, tam ntilis mundo quam Deo carus floruit. }luic in Hasbania Leodiensis dicecesis, Bickel vicus patria fuit, distans ab oppido S. Trudonis stadiis non minns viginli. Parentes babuit admoduin bonestos, secun- dum sajculi fortunam non inliin;o sortis, quibus avitum genns de Leuwis indidit cognomen. Ab bis adliuc puellus extra patriam lilleris traditnr erudiendus. Inerat autem illi incrodibile discondi dcsiderium, adeo iit noctu quoque (quemadmodum in libro dc Munilicentia Dei coniitetnr-) ad fulgorom luna' s;rpenumero excitatus, surgeret ad scbolas exiturus, atque diem ;rstimasset, nisi domns fores invenisset obseratas. Erat etiam memoria pr;pditus admirabili, qua semcl quidquid legerat, sine gravi labore tenebat. Unde factum est, ut tam felicilate ingenii qu;ini studii assiduitate, brevi mox tompore, non sine multorum admiratione, lam doctus eva- serit, ut perfoctis pliilosopbis possit annumerari.

Verum quia optinux; indolis adolescentulo, non solum scientia, verum etiam pietas cum ;rtate accrcverat : quod ab infantia meditatus fuerat, jugo Domini statuit innocentia? sufe colla submittere. Oupiebat enim ante relinquere mundnm, quam mundi laqueis irretiretur. Eam ob rem Cartusianae eremi desiderio tlagrans, quid ageret, quomoJove id impetraret, nesciebat : nam vicesimum necdnm attigerat

' Ex oilitionibus ColoiiicTB ann. 15;?0. loJ^, ld3o. — - Arl. .wvi.

IIIV Mr\ \ |>. |||(»YS|| «.ARTISIAM

uimutu, (luaiu :»• tuteiu Unlo ille iu suscipjeuclu e.vquirit uiuuiuu. l*ono iu siicuio uia- nere, et iuter cu>>tituti.s uuufraj^ia tuluiu euature, liuud pussibile videhutur. Itui(ue uiiiore raitusiaui iiistituti iii Uies cresceiile, visuui fuil, licet iiiuiiuiu adliuc udo- lesceiiti, duuhus iii doiuibus Curlusieiisiuui iusluiido teiiture, 8i illoruni sodulitiu uc iiistitutis sociari iiiereretur. Festiuut i^itur ud Cartusiuiii iiioutis 8..)oauuis liui)lisl:o iii Zeeleiii iro[)e Diest ; iude Huruiuuudaui, (lua' est (jeldria,* opplduiii, coiice- dit : iii utra({ue preces otlereus; sed utrobii|ue ub euruiudeiii donioiuiii 1'utribuH, quia per letateiu aliter uou licuit, receptio ejus potius didertur, quain ne^'atur. ltai{ue dfsidcrio suo tuiic frustratiis iJionysius, r{uod aiiiino c(e{)erat, noii {iropterea ubjecit, sed in teinpus luuyis distulit op{)ortununi.

Veruuitainen quid a^'eret iiiterea, quoiuodove tutus niundo imponcret, et Cartu- siaiuu aptiorem se reddeiet solitudini, duin uiiiiuu tracture caqiisset, in meiit(^ui ei veiiit, quud {)Ost exercitia illu s{)iritus ad Deuiii allecliva, (lua,' maxiine iii Ordiiie illo, ({uem erat in^'ressurus, fre({ueiituntur, uiliil sibi forct dulcius, iiiliil commodius, ({uam iiitelligeiitiu Scripturarum. If^itur nihil morutus, evosti;^io (^oloniam A<5ii{)i)i- iium se coiitulit, ubi Acudemiam iioverat <iermaiii;u celebcrrimum : in quu Theoluj^iui studiis se applicuns, ut fieret doctissimus, operam omnein navavit. Ubi quaiitus evaserit, testatur liber quein de iMite et essentia illico post adepta magisterii iiisi- gnia .scripsit ; testantur et libri ejus ceteri, quus iii Ordine subinde scripsit Cartusia- no, a doctis seinper laudati, potissime super utriusque Testamenti paginis, aliique varii ac pene innumeri : adeo, ut iii Ecclesia Dei, qui tantumdem scribendo sudave- rit, qui tot libros eruditione juxta ac pietate refertos ediderit, parem habuerit ne- minem. (^ui tametsi Abbas Spaenheineusis' solum praferat Augustinum, quem nos quoque, si de eruditione ac pietate certetur scribentium, pneferimus, certissimum est tamen, ex his quos ipse in suo de ecclesiasticis scriptoribus recenset libro, ne- miiiem quunta Dionysius hic Cartusianus, scripsisse. Unde coujicioAbbatem Spaen- hemensem Diouysii libros iion omues vidisse. Ouorum profcclo tantus est numerus, ut juranti etiam laundo noii crcdeiem possijjile fore, tot libros eodem auctore natos prodiisse, inler quos grandia plurima sunt volumina, nisi unius Dionysii et ingenium et stilum, manum quoque ac characterem,prorsus eadem ubiqueconspexissem.Suos enim ipse conscripsit libros, relegit, correxit, rubricaque illuminavit. QuaB omnia notissima, singularis manus ejus et character testantur. Et hoc quidem pro con- stanti relinquimus.

Unde neminem audivi qui viri hujus laborem sine stupore viderit, qui non sen- serit mecum, absque ingenti miraculo fieri non potuisse, ut unus vir tot scripse- rit libros, quantum ipse restimandus est non habuisse temporis, imo (ut verius dicam) quantum incredibile videlur etiam quemlibet alium ab omnibus feriatum posse legere. Nam, ut ceteras ejus occupationes quibus a scribendo fuit remoratus taceam, certe iii Ordine illo vixit Cartusiano, a cujus divino Officio, quod satis est prolixum, nunquam abfuit, in quo Procurationis et Prioratus officia aliquanto tem- pore obivit. De monasterio abstractus a Domino Cardinale Xicolao de Cusa, Summi Pontificis Legato, aliquamdiu Ecclesife negotiis servivit. Contemplationi praeterea ac

* Tritheinius.

viiA V. V. imovsi! (Ann siAM XXV

onilioiii inodo |it<(',iiliai-i riiitdiMlili.ssiiiiiis. Porro l(><Ui()iii lu; Htiidioiiiiiod iri liliris cjiiH esl iiiaiiircstissiiiiiiiii) ixmio assiidit conlimiiis. Ad li;i'(^ nx tolii pciic ' icriiiaiiia pro consiliis ad ciiiii coiilliichaiil iiimimcri, adco iit iii daiidis coiisiliis o.i («pislolis H(!ri- IxMidis rcrc iiiiiiijiiaiii iioii riiciil impoditiis. .\('C('dit postrciiio, (|ii<»d iii moiiaslcrio tiiiK' siio iioii lialiiiil (iiiiliiis iiidi^M>l>at, (|iiiliiis ct iisiis (>sl liliris. Indc illi ocriipatio immodica paiabatiir pro codiciliiis aliimdc (;oii(|uircndis.

Vcriim li;cc dc miiititiidiiic lilirorum, iii (|uilius si dili^^Mjns sit lcctor, si non invi- dus spc(dator, pciiiidc iiivciiict (|uod possit mirari : adco iiarnf|ii(^ pliiniis csl criidi- tiono, adco copiosus variclalc, ad(>o pictatc rcf(>rtiis, iit iiiliil siipra. Vidoliis plaiic, qiiam niliil (|iiod cctcris pcrspiciiiim fiiorit, illum t'u<^'(>rit ; (|uam iiiulta insiip(T (lua; non (]ua>si(>ris, (iiia> non sp(>ravorls, ad suavitalom ot pro desiderio luo administret. In Incnhrationilius tainon suis ubique oirca Soripliira' texliim versalur, nco osten- taudi si> iiUain admittit occasionom, qiia ah inslituto diva},'(!tiir. .\ccedit pra'terea ad Oionysii laudom, quod in illius lihris niliil fiicatuiii, niliil tiimidiim, niliil hahca- tur a piis morihus alienum, sod, ut dixi, cruditio tam lucida (luain ahiindans : adeo ut nihil in illius lihris tihi d(^sidorandum rcstot, nisi fortasse elegantia vorhorum sti- lusquo vonustior. In quo tamen potost oxcusari, (|uippc qui suo .scripsit sa^culo, sum a?tatis hoininihus, atquc eo temporo, quo lingua Latina, pra>sertim politior, noque in usu, noquc in protio doctis fuit. Nam si in nostra incidisset tompora, si pra-ce- ptores littoratos et lihros sortitus fuissot Lafinos, quum ipsc fucrit litterarum deside- rantissimus, crodoromus otiain in politiorihus illum vix alicui fuisse secundum. Ohsocro autcm oos qui hfec sunt lecturi, per Ghristum, ne ita me putent velle extollere Dionysium,utceteros deprimam, aut quibus anteferendus non est, hunc antepoiiam. Manet singulis sua prceminentia, qure non superatur ab aliis. Pari modo huic nostro Dionysio tribuendum est, ut in ipso pra^mineat aiiquid eidem singulare, quod desi- deretur in ceteris. Hunc virum, o lector, hujusque eruditionem, et Gartusiana religio et Ecclesia omnis catholica, acceptum referre merito debet Academiae Agrippinensi, in qua studia sua initiatus, tantus evasit, ut in eremo etiam Gartusiana postea toti fieret notus orhi, cunctisque et doctis et piis celebris haheretur. Nam de illo Summus etiam Pontifex Eugenius ' dixisse fertur, quando librorum ejus quemdam sihi vidit oblatum : « Laetetur mater Ecclesia, qute talem habet filium. »

RurcGmundce monachus factus Dionysius, devotione, hiimilitate et abstinentia admirabilis fuit.

Igitur, ut ad enarrandam vitae ejus conditionem pergamus, ab Agrippina Golonia recedens, Rursemundam concessit; ibi Cartusiam desideratam repetens, posthabitis omnibus, monachum se Deo consecravit. Ubi mox ut sacrum liabitum suscepit, tam religiose, tamque integre vixit, ut etiam perfectis viris in se ostenderet quod dignum foret imitari. Adeo namque se a mundi amore abstraxit, adeo ab otiosis

< Eu-onius IV (1431-47.)

T. 1. c

XXVI VIIA V. P. DlDNYHII tlAHTLSIAM

aermoaibuii teniperavit, udeo ab iintnodorato »:reuturaruin usu ubstinuit, adeo se mulilibus iiun uccupuvit, adeo deiiique nuduia liberuinque a vitiis uniniiiiii l)eo oblulit, ut divini ainoris dulcedine ebrius, frei(ueiites puteretur ud Ueuin inentis exceshus, et divinis consolutionibus continue iliustruretur. Siquidem iii oiutione aajpenumero luptus ud Deuin, ties uut pluies liorus stetit siiie sensu imniol)ilis, vi- ribus unimie in l)eum ubstructis. (Juid multu ? Adeo curus l)eo factus est in solilu- dine, ut supernis illuin revelationibus dit^nutus sit, et merita ejus uc preces quuntum upud se vul»'rent, etium mundo ostenderit. Sensere ejus oiutionum viitntom desoluti uc tristes, senserunt item inferni potestutes; sed illi unde ^und<;bunt, liie inde invi- debunt. l*orro sive ioqueretur, sive scriberet, licet lenui esset facnndiu prieditns, eruditiunis nihilo minus grutiu eminebat singuluri. (Jrationi voro tanto instabut fer- vore, ut pruiter eus preces, quas (Jrdo ille babet prolixas, Davidicuin sajpenumero eodein die peroraret Psalterium.

Erat autem procero ac robuato corpore, laborum vigiliarumque patientissimus. Unde juxta Ordinis sui priscum illuiii rigorem, post cantatas cuin Fratriiius preces Matulinas, quiiiquid superfuit noctis, non quieti uut somno, sed studiis ac orutioni- bus dedit. Nonnunquum etiam integrus noctes in orutione repertus est vigilusse. Atque ideo quum ceteri in hoc illum mirarentur, respondisse lertur : « Ego ferreum babeo caput et ieneum stomaclium. » Constat sane optimis ac robustis illum naturae viribus fuisse, quibus arduum singularemque vivendi modum linrnilitatis ac mode- stiie causa tribuit. Verumtamini devotionis gratia in illo longe fnit potentior, qua^ ad h*c et alia complura, ceteris furtasse haud possibilia, ipsum magno impulit fervore. Fuit et mirum in modum Immilis, quippe quem magni facientibus cunctis, ipse se contemnebat. Nec quod de se ipso vilia sentiret contentus, cupiebat etiam in alio- rum oculis vilis haberi. Idcirco pro defectibus vel maxime exiguis graviter se accu- sans, et palam et secrete humiliabat. Nec aliter modica delicta, in quibus plerique solent gloriari, ac ceteri magna, plangebat.

Conversationis internae semper illi studium fuit : ideo satagebat, ut secum ha- bitans, semper Domino sabl)atizaret, Quo fiebat, ut sensuum oblectatio in illo fere mortua esset : nam et ea, quae citra nauseam ceteri vix possint intueri, ipse pro cibo sumebat. Butyrum tabefactum vermibus, cerasa et alia id genus multa a liina- cibus proegustata, comedere non respuit : dicens, hoc genus vermium nihil habere letalis veneni, nec metuendum cum ejusmodi sumere eumdem cii)um. Haleca si quando salsa fuissent nimium, aquis immergi atque in aerem jussit suspendi, nec edebat donec cellam putore oppleverint. Monitus ne sumeret illa, « Malo, inquit, putentia in cibum sumere quam salsa. » Abdicaverat enim jampridem a se omnem delectum cibi, et ob fervorem exercitiorum spiritualium, diem saepenumero ad noctem usque transigebat mediam. Adeo namque in legendis scribendisque libris erat assiduus, adeo in oratione fervidus, ut prandium propter illa nonnunquam differret, et frigido saepius uteretur cibo. Semper etiam, sive vestiret sive exueret se, aut aliud quid operis ageret, nihilo minus orabat. Abstinentia ejus in cibo potuque fuit mirabilis, nec multis imitanda.

MIA V. 1*. 1)|(IN\S|| CAIIilSlAM XX\|I

/*ri>('itr<i/i)r ui.stUntiis tiinin/sins .liutiiitiii lOiimtit. Mutlnwni 1'oulrrr itirnin- iil iiitstrtrtiiiu tif/rrtit. Mirtiritluiu titlmt. (Juftt mn.rimr tuterit inntcslr ttintiofus itr littniysln.

Sod ([tiid opus (\sl ad praxuMiitiiu viri iiostiis vcrbis, (|naii(lo(|iii(l(>iii scripla r»jiis pnrclara liiiiic. nobis abniKU! satis (uniiinciKlanl ? Dionysii iiilc^;iilas lon^^c iiiaiiif(v stiiis c\ (\jns coili^uhns, (|iiatn noslris scrinonibns prMMlicalnr. rndo visnin csl ali- qnando falrihus donius su;i', propter viri dextcrilalcm, illniii oHicio 1'rocuratioiiis pi^dicionditin. (Jiii lioet contcinplationi aplior torct quani aolioni, no tainon propriie volnntatis (itiain obodieiilia> tenacior vidorctur, (tllicii liujns provinoiani obivit. Ve- ruin do oolliijcndis auitnabus niajor illi attjue do pecuniis cura riiil. \aiii .iud.Tuni inaj^no tunc studio convertens, ad ortliodoxatn lidcni sacruiiKino addttxit Haptisina. Hanc ob roin .ludjDUs, ne Dionysii zolo ac- palorna' sollicitndini liaborotnr ingiatns, patris sui spiritualis noinen sibi in naptisinate iini)osuit : vocatus est eiiiin Diony- sius Dionysii. lliccreditnrDionysiortiin fainiliio in liura-munda, (lua- hodiepropaj,'aUi cernitur, ot nomon et posteritatom dedisse.

Cetorum, quia spiritus ojns <fcnorosus distractiones rernm cadncarnni tempora- liumque non poterat forro, relicto ollicio, exercitiis devolissimis ceila3,liljris scriben- dis, et cupita^ solitudini est restitutus. In qua tamen non potuit adeo latere, quin Pontifioes et IVincipes, atquo alii inferioris gradus, undique ad illnm conllneront, scriberent, nuntiarent, alque certatim suis consiliis admoverent. Qnippe quornm nemo qui semel illi adfuisset, quan(;E sinceritatis quantique apud Deum meriti foret Dionysius, ignoraret ; nemo qui non ad illum redire gestiret. Unde factum est ut Reverendissimus Dominus Qardinalis de Gusa, in Germania Apostolicae Sedis legatione fungens, dum hujus viri eruditionem et sanctitatem comperisset, ipsum e claustro eductum suo contubernio in utilitatem Ecclesiae adscivit.Verum Dionysius noii impigor, datam sibi hanc occasionem in lucra convertit animarum. Nam in contubernio Domini Legati constitutus, quod de se ipso quoque scribit, utriusque sexus monasteria multa, reformationis gratia visitavit, atque de reformatione mo- nialium perutilem tunc edidit librum.

Propter hoec et alia multa, quibus gloriam Dei, aniraarumque salutem zelabatur Dionysius, diabolum in sui persecutionein excitavit. Hinc namque bonorum om- nium inimicus moliebatur multa, ut invisum atque exosuin redderet mundo Diony- sium. Sentiebat enim invidus,quanta3 castris suis quotidie per Dionysium animarum copia? abducerentur. Referam igitur sneculis inauditum, posteris mirabile et quod hodie quoque nemo crederet, nisi veritate atque re ipsa vinceretur. Mulier qusedam Gebula (id enim erat illi nomen) diabglo consentiens, inito fcjedere, eidem homa- gium fecerat, atque ut longius a spe recuperandce salutis abduceretur, persuasa dia- bolo chirographum sanguine proprio scripsit. Itaque pessimo huic incubo mulier facinorosa diu sociata, ducebatur in remotissimas mundi partes, et ubicumque vel in Asia, vel in Africa ludi aut spectacula publica exhiberentur, ibi diabolo duce mox aderat. Pugnabat hasta, imo quocumque armorum aut pugnandi geuere expeteretur,

XXVIII VITA \ I'. lllONVSII CAmrsiANi

conj»re(liens viuceltat. Oejicirtbut e(iiiis t»!iu;ru inuliiT iiiinatos viios, etsuo clain ad- jutu amutoi-e, inuuilo sic diu illiisit. .Sed quid luisfricordia divina protundius? Ouid consiliis ejus super tilios lioininuin investi^'ul)ilius .' Ilujc lantlt;in in se rcvei'sa,con- silio viri Uei, iiuuin Iteverendissiinus doininus (lardinulis de (Uisa adosset, quein (ut supru tlixeruiu) coinitubutiir juin hionysius, ad ixDiiiteiitiir reinedia confugit. Siquiileiii Dionysii inonitis et orationibus confortatain, non propriii facinora, non 8acrilei,'u promissa, non scriptuin cbirot^riipbuiii, non denique ex aniatore juni lio- stis iniiiit; poterunt illuin a spe divinu; iniserationis absterrcre. Sed post innuinera tlui,'itiu, post fuedissiinus aboniinutiones, post spurcissiniii i;uiii diabolo coinniercia, riipto sacrilego ftjbdere, iid diviiue cleinentiii; siiiuin peccatrix lucriinabiinda cucur- rit. () Dionysii zeluin uc supientiiun ! 0 iiiuli(;ris bdem ! () (^bristi iiiriiiituin iiiise- rirortliain ! (Juis civderet biiiic diaboli jain faucibus absorptam, posse ulitiuando emergere ? Onis speraret euin, qine diabolo se deditlenit, ex illecebroso ejusdein stupro, tiuo fuerat polluta, in udopliont;in tiliorum Dei posse redire? Veruiii quod bominibiis videtur impossibile, f;icilliinum bfiiij^iiissiino est Oeutori. Itaque liu.'C infusu lat.'riinis, ad (Jurtlinulein est udduclu. Ibi umutori suo diabolo abreiiuntians, iterum se (iliristo devovit, fuctaiiue eidem criminum suorum confessione, et ptBni- tentiic liuud exiguo labori udstricta, a peccatis omnibus et diaboli pactis absoluta est. Et ita quidem licet esset (ihristo reconciliala, iion tanien ab improbissimi incubi est penitus vexutione liberata : divina, quod reor, justitia id permittente, ut cui se olim ultro consignaverut ad culpam, per bunc modo vel invita peteretur ad poenam. Itaque Siepenumero improbus ille ad eam veniens, aut futura nuiitiabat, aut quocumque poterat modo, a pielatis studiis illuiii impediebut. Unde veneiandus Puter Dionysius (quia tuiic morabatur extra monasterium suum cum GarJinale, et libertate, tiua potiebatur, servire Cbristo cupiebat), quum Fratres suos in Rura^- munda adiiet, siepius quoque banc poenitentem mulierem confortalurus visitabat.

Verum diabolus invisum hubens Dionysium, quod pra;da bac tam nobili et aliis compluribus per eumdem fuisset spoliatus, quum illum sentiret advenire, pnecurrens ad Gebulam : « Ecce, inquit, der Taterbeli unde vjynsuper compt uch besuehen. » Quoil Latinis sonat : Impeditic linguic homo, vinique ingurgitator, invisurus te accedit. Haec autem dicebat, iiitens Dionysium aut probris ad indi- gnationem commovere, aut ab ejus veneratione mulierem avertere. Revera enim Dionysius minus expeditam habuit linguam, minusque facundam. Utebatur etiam tunc vino ad refocillationem corporis, ex labore studiorum exercitiorumque aliorum attenuati : quamobrem calumniain illi diabolus struere nitebatur. Verum nihilo minus parum diaboli calumnias vir Dei formidabat, quin etiam magnopere illa agere contendebat, qu£e diiibolus calumniaretur. De hac muliere Dionysius in secundo, quem super Sententias scripsit, libro refert se vidisse cicatricem, unde sanguinem ipsa homagium diabolo scriptura eduxerat.

Postulat nunc res, ut huic facto simile aliud virtutum ejus referam, licet non eodem tempore gestum. Est castrum Hornie, non longe a RuraBmunda trans Mosam iiediticatum, cui prajfuit olim generosus dominus Godefridus de Ulodorp, Cartusia3 Rura^mundensis et amicus et benefactor. Ad hunc locum Dionysius, dum ex Busco- Ducis (ubi Gartusiae jampridem iBiliflcari coeptiB praefuerat) reverteretur, amicitiae

VII \ \. I'. lilnNYSII CAIHrsiAM XXIX

gniliii (|iiiisi <>x itiiicrtMlivcrliliir. ('.oiiti^iil liiin' rrM-fccti iixomn, (loiiiinaiii Callia- liii.iiii, gnivi iiiliriiiilato tcnlaiii, (4 paiilo |)osl niuritiiraiii, liorriltilihii.s Hi^niH inoti- |)iis(|iie su liiK^ illii('i|ii(> iii lccltilo vcrlcrc, cl (|iiasi aiil fii^a- aiit (lcrunHioriiH |ira-Hi(liiiin (linci('i(>. Miat ciiiiii liniorc iiiiiiio pcrcnlsa, ct propcinodnni (lcspcraliono victa. .\(l(liictns l*alcr hionysiiis, conrosliiii iil inlial (iihilc, vidciis niiiilitiidincin liorrcii- (loniiii spiriliiiiiii, li.iiid aliliM' al(|iic cxaincii apniii volitaiitinni , cxitiirani(|ii(! aiii- inain uxsp(>ctaiilinni, iiia^,'iia vocc claiiiavil : « rilioli, (jnid vidoo? Sino inora,onincM, (]na'so, a('ciirrilc. I''cstiiialc, ot ad oratioiicin ^'cmia llcclit(( ; lii(' lociis, nt atoinis radii solis, daMnoiiilnis phMius cst. » lla-c dicciis, (iiiiiin cxiro vellct cnliilo, iniilicr a>^rota, (ina tnin pol(M'al viitnt(>, vost(>s Dionysii approlHMidcns, toniiit illnni ot c.la- inavit : <k II(M1 ! Pator, noli ino deroliiKinoro, in lidc tna liodie serva nie. » (lonversns nionysiiis stelil ; ot tlde solila in (laTHonos arinatns, orationo qua potiiit ardentis- siina ad Doum fiisa, vi devotionis ac caritatis piipnalial. .Xd cujns orationcm divina mox virtus advoniens, turinam illaiii iiiimundornm spiritiiiim omnein prolliKavit. Nam (hcmonos orationum (\jus violontiam (]unm diiitiiis iioii ])os.scnt ferre, clarnave- runt : (( Hou lien ! (luam violentiam ah hoc cucullato patimur sono! » Et excutientes haculum, cui inuifehatnr, de (\jus manihus, procul jeceruiil. (^unctis quoque adstan- tihus roIi(]uis (licet uullus horum daMUones videret) et rei tiucm exspectantihus, spiritus infernales oranti Oiouysio ala]>am dederunt violentam. vehcmenterque gravem, cujus vostif^iis cicatricoque, dum vixit, visus est nunquam carere. Ad lianc tamen injuriam nihil motus Diouysius, perstitit in oratione. Spiritus vcro maligni, patientia ejus territi, fugerunt, mulierem deserentes.

Hediit igifur iuterea ad spem vcnia>, et animosior facla est, qua? paulo anfe despcratione fu(M'at perculsa, nec aliud exspectabat quam infernali se puteo jam jamqne ahsorbendam : fuerat enim in vita non minus vitiis quam opibus abundans. Amori quoque sopculi, ceterisque vanitalibus, atque adeo illecebris carnis servierat nimium occnpata. Verumtamen Dionysii orationibus (ut dixi) munita, fugatis tene- brarum miuistris, trauquillitati mentis et fiducia' bona:' in Deum restituta est.Tunc adstantibus dicit Dionysius : (( Laudate, carissimi, et magnificate misericordioe viscera Dei nostri, qui huic animji:' donavit salutem. » Mnlier etiam magna contritione et spe venia^ roborata, mox spiritum in manus reddidit Creatoris. Post haec descendens de castro Dionysius, advenientem habuit obvinm dominum Godefridum, defunctae maritum.Cui blandiendo apprehensam illius trahens auriculam : «Quid agis (inquit) hic, 0 tili? Non tibi hic expedit diutius morari. Festina hinc egredi, ne te pejora involvant. » Paruit ille jussionibus viri Dei, atque locum continuo mutavit.

Hnec pauca dicta sint ex multis, ne videatur mirum quamobrem virum Dei Dionysium diabolus odio sit persecutus. Continua enim inter illos versabatur pu- gna, quorum studia fuere contraria. Diabolus enim moliebatur animas dispergere, Dionysius studebat colligere ; ille vul»erabat, bic sanabat ; ille jugulabat, hic per gratiam Dei resuscitabat. Atque ideo sanctis non solum orationibus et exhortatio- nibus Dionysii invidebat dialiolus, sed etiam quibuslibet ejus piis studiis erat molestus. Maxime autem ferebat moleste, quod Dionysius scribendis libris piis, elu- cidandisque Scripturis sanctis assidue adsisteret : inde enim sibi formidabat majo- rem spoliorum suorum jacturam. Quapropter aliquando terrore, aliquando strepitu,

\X\ VITA V !• IIIONYSII CAHTfSIAM

iiiteriluiii u)l u-)tiuiii cuUula- ubi scribcbat, pulsu, I)ei lioiuiutMu ad iiiipatiiMitiaiii aut tadiuiii, aut ut a scrilttMKlu cessaret, iiitrbatur itenlucere. At liioiiysius lide iiiuuitus, «eiuper illuiii coiiteinpsit. Seiiiel etiaiu quuiii (liiiuoiiis lauta urj^eret iiiiprohitas, atqui' (luani placuit Diouysio foret luolcstior, surrexit vir Uei, et occurrens contra diahuluiii se in^essit,dicens : « Quid tibi visuni ost, iinprolie, taiiiuluiii I)(M tanta pne- «uniptioiie iiiquietare,at(iue tuis incursibus inolestiisque iiiip(;(lire? ru aniiiiosuiu te siiuulas, quuin sis bulla et niliil; nobis vero Deus dedit aniinuiii et virtutein pra-sti- gia tua conteninere. Abi i^jilur binc ocius, et postbac non rediturus ab liac dementia tua desiste. » 1'aruit ille licet invitus, nec deinceps scribenti Dionysio molestus fuit.

rtlHus in solitudlne quam in mundi clcitur perturhattone. Kfflcacia ora~ ttonis IHonijsii declaratur miruculo. Kpiscopus (fuidam a Dionysio cor- ripitur. Pr(t'raiuit Ditmysius oratione contra episcopum. Ostenduntur Dionijsio episcopi crudellssimce pcence.

Dicet fortasse quis, illum profuisse mundo, diim extra monasterium, vel aucto- ritate (lardinalis evocatus, vel ab Ordinis sui Superioribus ad otncia inslitutus, inter hoiuines moraretur ; non iteiii profuisse, durn in cella sederet solus. Haiidqnaqiiam. Ouin potius niulto uberiorem frugem credendus est intulisse in solitudine, quam si vixisset in mundi perturbatione : quandoquidem tunc et animus ejus ad Deum pu- rior, et oratio potuit esse ferventior. Nam discursus, laljores, curas, sermones, ad extremum conatus omnes, quis nesciat arduis in lebus sa'penumero fuisse inanes, donec viri cujuspiam Deo dilecti, vel procul constituti fervida ad Deum fusa oratio iis robur daret et fructum? Moysis, Elifc, Elisei, Danielis (ut priscos aliquot ex multis recenseani) orationes, dicat,(iu<Tso,quidvaluerint mundo,hocest,quid aflHctis contulerint liberandis, quid nocuerint adversariis supcrandis, qua- beneficia impe- traverint mundo, qua^ inala sustuleiint c medio, quoties denique mundum recon- ciliaverint Deo : et inveniet externis curis atque laboribus, quibus distrahitur animus, longo intervallo anteire orationein, hanc videlicet, qua} cum fervore devotionis ac puritate cordis funditur. Qu;c profecto solitudine, silentio, corporis castitate, continentia sensuum, cetcrisque quum eremi, tum monasticis institutis juvatur atque fulcitur maxime. Ha?c namque oratio. utpote pura ac fervens, mox ccbIos penetrat, vim facit Omnipotenti ; cogit invincibilem, et immulabilem Deum a justitia ad misericordiam tlectit. Atque ideo, qui orationi atque contemplationi hoc modo vacant, haudquaquam in Ecclesia Dei otiosi sunt, sed utilissimi, quam- libet abditissimis etiam fuerint locis inclusi.

Ha3c dicta sint in eos, qui quum dies suos nugis et fabulis conterant, aut glorioLiB humanfp studeant, audent quasi occupati contemplativorum sanctum otium calumniari. Quod si etiam absque malo animo plerique cum Martha in his conquerantur, non oportet tamen illorum dictis ofTendi, qua; Christus olim refel- lens, Marise partem, hoc est contemplationis et orationis oflicium, pr»tulit actioni. Eam ob rem adamavit Dionysius noster Rachel suaiiij praetulitque Liae : nec sine

vir,\ V. !• itiiiNYsii cxirtrsiAM xtxi

stoiimclio ffni' |i(tt(>nit, si (|iiis vcl (ic iiinimclioniiii siulii, vi-l ilc i('liKi<>n« iiiiiiiiH (ii^^iic viilcirliir sciilin". (Miiiir iiiiiliiiii iiinii;islic;c n-lit^ioiiis ii-iiiiilo doclori scri- IxMis, t(Mii(>rit;itis illiiin ;ir^Miil liis vcrliis : -i |)(tl(> ili> Lini iisiir|iulis ct |icriciiloHiK jmliiiis, iicc |»romis sis jii(lic;irc rcli^iosoH. () i|ii:iiii |i:iniiii ;ij^iios(:iH (|iii(l opcrcliir Altissiiiiiis iii vcris solit^iriis ! (|iios ;iliscoiiilil in ;ilisc(tii(lilo viilliis Kiii u coiiturlin- tioii(< lioiiiiiiiiiii, cl protc^it cos :i coiiti':i(liclioiic liii}^ii;iriiiii ; qiios (liicit iii solitii- (iiiicm, iil loi|ii:iliir ;id <^or (^ormii ; ipiormii niciilcs pcrstriii}^'it, ct dinit c;r; ;id |{;iti(ii:i silcntii, ;id diciii i|iii (>st siiic tmniiltii, in roj.;ioncin Incis iiiiiii(.>iiH:i', nd inystic:is visionos, ct tlicoii;c coiitcnipl;itioiiis siiiccril;ilciii, :id rupliiin ct ccslusim : itu ut in s;incl;c |)(Mt;itis, in ;ctcrn;i' \('rit:itis uliyssmn dcinorsi, snpcrn;itiir;ilcs tidoi vorit;itcs (>t ordinein crcdcndoinm oc(dcsi:istic;i'i|iic hier;ircjii;c, inclluliilitcr cl;iiins ;ic c(M-tius intiu>;intur, qimm ox sclioJuslic;i ni)lili;i conspici (jiic;it. Noniic fortiiis ost liiiiuMi fj[ruti;o, ([imm ii;itur;c ; illiiniin:itio, (|imm oxorcif;itio ; siiponi:i- tiindis inspir:itio, (iu:im schol;isticu disputulio ? C.orto siciit iii st;itntis nostri Curtusionsis (^rdinis fcrtur, l);iptisni;it:i lucrimurum, fervores oiationum, oxcessus contcmphitionuin, niill:i ro mufjjis qimm solitudino juv;iiitiir. Non orgo despicius t;ilium script:i :ic inonitu. » Ihoc Dionysius. Oiiibns reveru non uliu testufns cst, utquc in sc fucrut oxpertns. Nuin in ccllu quumlibet inclusum, comportum est onitionibus suis bomines et loca variu sibi ignotu protexisse. E quibus ne omniu sinuil tacerc videar, unum aut alterum commcmorasse sufTiciet.

IUustrissimus dux quidam. ciijus nomen modestia^ causa tacomus, misso niinfio rogabat IMonysium, ut Omnipotenti supplicans, revelationem sibi fieri peteret, afquo instrucfionem de fine cvcntnque Itclli, quod parabat in Adolpbum filium sibi rebellem, siniulque oraret, ut bollo gloriam daret patris victoria. Jam enim palam factum oraf, Dionysium sua apud Deuni oratione posse multa, revclafionibusque dignum haberi. Itaque accepto nuntio, vir sanctus id nullo modo se facturum re- spondif, nec posse huic impietafi, cujus inter patrem et filium auctor esset diabolus, orationibus suis opitulari. Oravit tamen per integram ferme noctem, safagens cjilainitatem hanc infelicissimam imminentem, futurasque inde belli forumnas, ani- marum excidia, ac postremo miserabilem patri;p destructionem deprecari. Neque enini id quod dux rogaverat, sed quod Deo dignum, quod patria? foret salutare, a>s- timabat orondum. Orabat igitur, ne tam horrenda mala, credes corporum, perditiones animarum, ne denique tot injurias atque contemptus nomini suo glorioso fieri sine- ret Deus. Orabat ne pater suas manus filii sanguine, aut e diverso filius sanguine se paterno polhieret. Sic oranti ac flenti ecce apparuit angehis Domini, qui Dionysio, si non resipiscant ad pacem principes, et nisi cum ciero vulgus ad poenitentiaj la- menta emendafionemque vita3 se convertant. mala futura per ordinem cuncfa pme- nuntiavit.Dd"cuit pr:i;>terea quemadmodumpm?moneret principes furore obstinatos,ac quomodo patria ipsa placatum sibi i"€dderet Deum.jam olim sceleribus offensum. Ad hcTC nihil moratus Dionysius, ducibus epistolam scripsit, haud satis accuratam, tamen virtute et spiritu plenam ; eamdemque tam patri quam filio misit. Interim vero,ut illorum cordaemollirentur.Dominum rogavit. Paruerunt principes monacho i^que humili ac sancto. ncc aliter ab eo qufecumque monuit, quam Dei jussa, ut erant, acceperunt. Multum certe ac srepius ante fuerat tentatum per principes,

.\\\ll VITA V. 1'. IMONYMI lAHIXSIAM

per proceres, [wv (loctures, idque iiiodiH oimilhus quiljiis tructari poterat huina- iiis, ut iiuu soluiii iiianiffstu persecutione, veriiin ctiuin siiniiltato ({uacuinque exstincta, pater ut tllius natunn fajdera noii violan^nt, Sed excludelmtur onino con- siliuin, nihilqut; erat ruli([ui, qiiain ut sanguine inaiius iinpius coniinaculariuii. At l)ionysius, iinu virtus divina in servo suo Dionysio, quem ^lorificare coram gento illa instituerat, orando hortanduque, hfllo [inem, principihus amicitiam, patriu! red- didit pacein. Mirahantur omnes, ac novis {<;audii8 ti ipiidiahanl, quod invisus IhjIIo- ruiii ap[)aratus ftdici omint! in pacein suhito mutaretur. Nec tamen diii [)atrijo incolas latere [)otuit pacis auctor. Ouaproptcr ad viri Dci venerationem conversi, vocahant ('iiin, rustico more, Virum qui angelo lo([uitur.

Non ah re [)utari dehet, quoniam principum fecimus mentionem, si de episcopo etiarn Leodicnsi narrationem historiie prose([uamur. I''uit hic,de quo loqui volumus (ne([ue enim nominatim traduci [tar est), vir sajculu ([uidem idoneiis, at qui minus qiium [)ar fiiit [)nestaret episcopum. Flic spectacula, torneamenta, ceterosque id geniis ludus militures in pia illa instituit HuniMnunda. Sic enim [)lacet, nec imme- rito quidem, pium illud vocari oppidum, quod hacteniis [Ma-dicatum fuit devotioni aptius qiiam vanitati ; nec hodie putu tam refertum armis, qiiam doctis piisque viris. Itiique ad hanc Ruradnundam undecumqiie advocatos nohilcs dum ipse in oppido exspectarot, necessariaque theatrlcis liis ludis vir ecclesiasticus provideret, accidit illuin interea Cartusiam petere : uhi [)0stquam ciim Diunysio (quem san- ctitatis opinio mugnum atque multis etrecerat celebrem) varia contulisset, non eru- buit se jactitare, quam magnis impensis militarihus his ludis inliiaret, quamque daret operam nobilihus excipiendis et magnifice tractandis. Ingemiscens Dionysius : «0, inquit, Heverendissime Pater, haec et si admittenda sunt principibus, ecclesia- sticis tamen viris, et pnecipue episcopis penitus iion conveniunt. Indignissimum est ac prorsus iniquum, ut Ghristi [^atrimonium in scenicos hos usus [)rofundas. Purce igitur, qmeso, reverentiaj tuae, Pater : episcopus es. Parce honestati clericali ; parce vel tandem pecuniis, et ab hac dementia prorsus dcsiste. » Ad ha'C episcopus : «Scio me episcopum, cui h?ec profana spcctacula jam olim sacri canones interdicunt. At fatearis etiain necesse est, me principem csse, ducem, marchionem atque comitem, quos arma venustant, quibu.sque judicia imperiaque temporalia subsunt. Horum nunc munus mihi obeundum est.» Cui Dionysius : <( Non propterea, Pater, episcopus es factus, ut principem geras aut ducem ; sed ut pra^stantior digniorque habearls episcopus, utque malis terribilior, atque ad tuendas Ghristi Ecclesiaeque leges sis potentior, datus est tibi ab Ecclesia princi[)is et gladius et honor. Itaque officium tuum est gregis dominici curam agere, diaboli laqueis irretitas animas eruere, oves tibi commissas Dei verbo pascere, aberrantes reducere, resipiscere nolentes ad ovile compellere, praestare te Ghristi vicarium, non mercenarium sed pastorem animarum agere, ovibus exempla sanctae conversationis quasi iter ad sequendum ostendere, odore bonse famse prfeire : atque, ut simul multa dicam, gregem tibi commissum coelis introducere, non ad inferna detrudere. Inter hfec autem, quum omnia etiam bene feceris, scire quod servum te vocat inutilem Dominus. Unde tibi cavendum est, nobisque vehementer mirandum, quum tua soliicitudo pro singulis animabus tibi commissis rationem sit redditura ne vel una pereat, quomodo per ignaviam tuam

MIA \. V. HlDNY.sll I.AIIII SIA.M XlXUl

(Iiiasi siMMiriiH puHHis vi<l ainli-.is ilr liiilis ol .4|)i>rta(-iilis iiiililarilniH co^itarc <,)iii(l, (IiiirHO, i':ilri', I )(>(> rospoiKh lijs |irii crcililis tilii aiiiiiialnis, quan intcroa Ikk! (lialiolico iio^Milid lii i|)sc scaiiilali/.as? Oii.i rroiitc .'iinlcliis .ipiiarcro coraiii jiidico CiiriHlo, ciii lii aiiiiii.is, prctioso cjiis saii^iiiiic rcilcinplas, alnliKMH, uc tiiorti a-tcriiM> tra(lis,(|iioriiiii hicto cl Iiiii.i abslractis, tii iii ilcliciis vivin? I'l ipiiil I''c(^lcsi;i' lioiia, (|ii!i' paiipcriliUH ct (liviiio ciiltiii crot.j;irc (lcl)cr(>s, iii sccnica li;i'c spcctiKMilji, ;i(l Oliristi opproliriiini, ail lM'.cli\si;c (iispcndiiim, iii p(>rililioncin ;inirnariini liixii tiio pioriindis ? (jiiod si omnino, (|ii;c ilij,Mi;i siinl pontilicc, r(>iiiiis ;i(,'cic, parcc s;iltcin ovilms : i|iiaiidoi|iiidciii minorilms impcnsis ac l;iliorilms pol(>s tii soliis !cl(»rna tilii lorniciil;i conip;ir!ir"'. »>

II;cc. opiscopiis ;iiidicns, t;iin indij^ii;il)iin(Iiis (|iiain sui iiropositi poilina.x ;il)iit. ('iii j;iiii rccodonti dixit Dionysiiis: « llopiiviiniis to, Pater, ul,(iiioniani iii rcli^ionis positus es exomplum, si)e('t;iciil!i Incc v;iii;i noii iicrticias in pernicicin aiiinniruiii, sod ;iiidiro contomnis. liogabo pol(>nlioroni Doininnm, ciii te (juoquc (velis, noli.*-) sulijcclum osso oportet : liic mo ox;iudief, liic insipiontia' tiia» conatu.s, etiani tc iiivito, iinp(>diot. » Surroxit opiscopiis, ot nescio quid secum stom;ich;ins, relicto jiio- nysio, quod (wperat moliolcilur perficore. At contra Dionysius illum pra'veniro fe- stiiKit. Siquidom ad Dominiim conversus, oisdem utitur ct contra (li;il)0liim et contra episcopum ;irmis, llotu vidolicet et oratione. Quid moror? Niliil profuit episcopo inflata pofi^stas ; niliil contulit oi, quod porficeret, industiia accelerans. IMus valuit oratione Dionysius. Nam episcopus, mox ut abierat, anfequam pervenisset ad do- mum suam, podagnv doloribus vehementissimis corripitur, adeoque pedibus dolef, ut ludos ot tornoamonta, qu;r ante noluerat intermittere rogatus, nunc cogafur non exsequi, etiam invitus. Itaque post iuulilcm magnae pecunia; erogafionem, post infami;v nofam, quidquid episcopus pra^^paraverat, quidquid instituerat, quidquid ccBperat, intermissum desiit. Ipse vero postea doloribus aliquantulum remissis, quamprimum gressum potuit recuperare podum, plenus irarum Cartusiam accessit ; et conquerens coepta sua Dionysii orationibus destituta, se vero doloribus propterea ac iguominia etiam alVectum, verbis eumdem aspcrioribus mulctavit. Yerum a-qua- nimiter h;rc Dionysius toleravit, gaudens etiam, quod pro C.hristi gloria dignus esset vcl ab episcopis contumelias pati.

Utinam tales hodie multi essent Dionysii, qnomodo huic episcopo nimium similes inveniuntur pontificos. Atqui si miserabilem postea hujus defuncti sortem attenderenf, nec aulicorum adulationibus acquioscerent, ad meliora fortasse quam- primum se mutaront. Nam hunc. quem pra>fati sumus episcopum, postea defun- ctum (quum pro eodem Dionysius, post Matutinas in festo diva- Catharina> virginis in cella vigihins oraret) vidit duobus teterrimis gigantea? forma' spiritibus ante se adductum, ac ardentibus llammis circuraseptum. Qui dixerunt : « Ecce, pro quo oras, dominus tuus. » Intuens ilhim Dionysius diligenter, vidit circa ventrem et genitalia ejus immensum agmen serpentium et bufonum,qui miserum corrodebant. P^uerat enim in vita, pnvter vanitates alias episcopo indignas, in concupiscentiis feminarum,virginumque stuprator. Expavit vehementer vir sanctus, admirans a^qui- tatem judiciorum Dei; et cogitans illud, quod potentes potenter tormenta patientur, advertit illum esse damnatum, quippe quum nihil pro se miser flagitaret suffragii, nihil orationis, et subito a nigerrimis illis ^thiopibus ab oculis intuentis abriperetur.

IXXIV >irA \. V. l)lO\Y»ill (ARHSIAM

Defnnitin Uebitn uuHd rutlone illffe7'endii, intfttculo osten/lltur Dionysio. Funiitlaritas ruin Ueo IhtHciinn !)lonijsio ixirit oninifi /iro imlrc suo. />f Joiinnc Lirvmiensi visio.

(letLTiiiii iiuia hic defuncti iiniiis iiuMiioriam feciiiius, de spiritil)us defmictoruin hoc j^eneraliter teneiiduni est, saFjpissime Dionysio hos af>paniiss(;, (jiia-sisso etiam pii'iiarum remedia, qiu»! ille vir spiritu et corpore infatitJiahilis, liheralissirne impor- tieliatiir. Interro^'atus alii^uaiido a Fratre (larolo, miiiistro suo udmoduiii dilecto, l)eo(iue devoto, an siepenumero animu' illi apparuissent defunctoruin, respondit : « Etiam : imo centies atijue centies. » Novitius (jiiidaiii, non iont^e ab ojij^ido saiicti 'l'iiidoiiis natus, Hurainunda' in (lartusia ex inlinnitate ad extreiiia vila' devcnit. lliiic hionysius promisit post mortem duo let,'er(! j)salteria, qua' ille novitius, nisi Miorte fuisset pra'Occiipatus, solvere dehuisset. Verum quia multoruiii tiinc diihia conscientiarunKjue scrupuli variis ex locis ad Dionysium continue deferehantur, quihus sine mora fuerat resf)ondendum, contigit Dionysium sic occupatiini quod proiiiiserat dillorie. Defunctus igitur novitius, quia suffragiis egehat, ad Dionysiiim rediit; et tarditatis illuni arguens, dure objurgavit. Ad lia'C Dionysius quum seju- stam j>utahat excusationem producturum, adeo ad novitii hujusincrepationem subi- to ohrignit, ut ne hiscere quidem auderet. Itaque intelligens defunctis siinragii dehita nulla esse ratione ditferenda, et ipse deinceps tarditalem cavit, et alios ut caverent prieinonuit.

Fratreiii quemdam sua? domus, ex eorum profosslone quos Donatos vocaut, jampridein sepultum. post Matutinas in cella sua reperit flammis ardentem. (Juem interrogans, quis e.sset quidve peteret, audivit : « Frater sum tuus, nuper liac luce defunctus. (lonqueror auteni qiiod negligentius justo mecum agunt Fraties. Nam non .solum caritate exuherante non milii subveniunt, verum etiam vincente socor- dia, qu;e inilii debent ex obedientia Ordinis, differendo non exsolvunt. Ouajiropfer nisi correxerint se, et suas et ineas postea dabuntpanas. » Correpti Fratres hortatu Dionysii, defuncto sufTragia ocius impenderunt.

Yenerabili cuidam sacerdoti, in ordine Cartusiano tunc novitio, spiritus quidam in illius cella molestus fuit. Siquidem sfrepitu et pulsu Fratrem a quiete somnoque defiirbabat. Perlata est querimonia ad virum Dei Dionysium. Qui respondens : « Di- cite, inquit, novitio, ut in hunc inodum spiritui imperet : Vade ad Fratrem Diony- siuin. » Res inira ! Paruit Dionysio novitius, paruit et novitio spiritus. Nam relicto novitio, ad Dionysium venit. Dionysius verohunc ade.sse sentiens, tanto mox oratio- nuui fervore flagellavit, ut jam illi neque novitium neque Dionysium liberet repe- tere ; sed abiens poenisque omnibus solutis, ad Deum avolaret.

Captus est aliquando Dionj^sius niagno desiderio sciendi quomodo baberet aniina pafris sui jampridem defuncti. Fiducia igitur. quam familiaritas qufodam ad Deum illi pepererat, roboratus, postVesperas die quadam in cellE^e sufe oratorio procidens, ubi esset anima patris sui certiorem se fieri precabatur. Quum autem diu hoc desi- derio in oratione perstitisset, vocem audivit sibi respondentem : « Quid pro anima

\ii\ \. I', i>i(iN\.sii (..\iin .si.\M XXXV

pulri.s liii ;i(loo t(< scitMidi ciiriosita.s loniud? Nmii(|iii(l iioii |iiiiiii cst |ii(i (lcfiiiictiH (triirc " ( >r;i i;^iliir |nii Iik» imIic, (|ni .1 iii |iii'iiis cst, d iii |^'riilia l)('i <; vita oxrcs- sil, tiia (>r;ili(Mii' r(>tVit.;('ral)itiir; siij iniiiiis, iii siiiiini liiiiin oratio rcdiliit. » lloc n;- sponso Vdilitiis acccplo, hionysiiis ixirs^^vcrat iiiliilo iiiiiiiis pro palrc oraiis ; rioii taincii (iuoinodo :iiili'. ({a so(;rotis I)(M invcjsti^iiiKlo, scd iil rc(|iiics dcliir dcfnn- cto. Iiil(>r(>a (|iiad:iin iioc.tc diiin l(n'i toncndiir somno, vidit patr(>in siiiini int(!r (liK^s spirilns .Vltliiop^^ ni^rior(^s tcncri nicdinni. nt(pic valida ad so vocc claiiian- toin : (( l"'ili ain;inlissiiiic, miscrcrc inoi, ct tiiis orationibns p;itri siicciirrc. " (Jiiod vorhnin statiin nt omisit, iibstractiis ii dicinonihiis, vA ciiinino ardciili iiijcctiis, Cioditnr, vir}^is(|iic fcrrois tlii<.jcllatiir. Hioc lic^^t in soinnis vidcril Dioiiysius, cnjus- inoili visiouihus nuiiiiuam :n'l)itratus ost tutuin crodcro, iiiliil Ininon de voritnto liujiis dubitiivit. Quapropt(>r iion dcstitit or;iro pro p:iti(> donec ilh; dosiit ossc iniscr. .\Ii:i multii ox spirilibus sibi iipparonlibus didicit, miillii (iuo(jiic illis liiboruin ct onitionum suiiriim impondit, quic iKMiiini miiiiifostiivit. H:oc eiiim sola non taciiit, (|u:c ne tacoref, necessitas imporavit. Sicpe namque nccessnrium fuit nonnullis in- dicari, cur torqnorontur cortic aniinio dofunctornm, ut viventes et negligentiio sujo jHienitoret et mortuis opom forrent. Ouiipropter oi)er;i> pretium est de Maj^Mstro.Ioanne Lovaniensi ;idliuc roforre, cujus post inortcm :crumn:im noc Dionysio licnit omiii- bus tacere. Hic irvo sno venerandus, vir bonn> ac integric vitic fuit, sobrietatis qno- que, honestatis nc pudicitiio custos, roligionis amator, Justitiic tonax, et (qiiod rarissimum est) qui magnopero pnblicum bonum suo anteferret. Hujus liic landem recenseo propteroa, nt discatur, quibus mcrifis pericula evaserit a'tern<T damnatio- nis. Siquidem nisi tam pra?chinr fuissent in eo invent;o virfutes, nisi fanta efiam confritione ptBuitens sioculo cmigrassef, ob ecclesiastica benencia quii! multa posse- dorat, supplicium :otornum, quod multi hodie non formidant, non evasissef. Et licet ex beneticiis congest;is pecunias in piissimos expendisset usus (nam Canonicorum Regularium in l^unomunda ?edificavit dotavitquc coenobium, et GoIoni;o afque Daventri.T S. Hieronymi coIIegi;i\ post morfem tamen diu ef gravibus est cruciatus purgatorii poenis.Nain et quia sepultus in choro Cartusiensium fuerat Rur;rmunda:>, nnniversarium pro anim:B ejus salute annis singulis ab ejusdem loci Patribus cele- brabnfur. Raque dum primum ejus ngeretur anniversarium, etjam in Officio defun- ctorum ;id canticum Zacharitr ventnm esset,Dionysius vigilantibus oculis contuifus est super dofuncfi sepnlcro, in modum feretri flammas igneas se conglobasse, quae fumi obscurifate atque sulphuris fcBfore visu erant horribiles. Exterritus Dionysius, Fratrem qui Juxta st;ibat pulsans, admonuit ut respiceret ; sed illo nihil vidente, spirifualis visionis esse mysterium intellexit, atque vehementer doluit, recolens defuncti sobrietatem afque integritatem. Flebat autem potissimum, quod nesciret purgatoriine an gehenna3 incendia ha?c visio significaret. Redit sequenti anno anni- versarius dies, quo perinde ac superioFi speciem ignisjuxta defuncti monumentum Dionysius conspexit; flamma tamen erat magis tenuis, clarior ac mitior. Porro tertio anno raptus Dionysius in ecstasim mentis, jam non ut anfe, corporeis oculis, nec imaginaria, sed infellectuali (ut ita dixerim) visione didicit futuram defuncti sa- lutem, videns simul Judicia Dei minibilia, occulta investigabiliaque, et certa alia, quae fas non erat nec possibile eflfari. Quapropter scripsit cuidam, qui defuncti

XXXVI VITA > 1- niONYHII rAnilMAM

tt;-,tiiiMeiitiiiii luirare debuerat et (^xseqiii adinoriftis ut omui mora posthabita, de- functo suttVayla accelerarft.

Optartrui tiii; piura ad let^entium it;dilicationeni nairare, ex his qua; per virum Uei circa defunctorum aniinas yesta sunt, nisi «luorumdam formi(hirem de prolixi- tate fastidium, tametsi pneter htec supersint alia pene innumcra non circa defunctos tantum, sed etiain circa viventes, (juai illi revelavit l)t?us, ab eodem semper abscon- sa, noblsque penitus (jcculta. tla-c enlm sola d<! futiirls aiit etiam praesentibus ma- nifestavit, qua; ut manitestaret, a Domino pra-ceptum habiiit. fn quorum tamen revelatlone mirum qiiain humilis fuit, nihll sibi tribuens pradcr vililatem ; qiiain ipse qiioqiu! expavlt, admirans providentla* divina' consiliiim, cui placoret uti se indi^Tio et unlversorum([u;c ad sa-culi prudentiam attinent imperlto, tanquani mi- nistro, ad Ecchisia.' a-diticiitionem.

NohHissimo modo multis horis sfP/pius in raptu ecstfitico fuit Dionysius. Captd Constantinopoli hortatur omnes a<l emendationem vita^. Senectutis incommodis ad patientiam exercetur.Tria infinnus frequentabat cantica.

Fiiit in ecstasim mentis sa'penumero raptiis ad multas horas : quod dum potuit, celavit. Verum ubi Fratrum suorum aliquo aut conventu pra-scnte fuisset abstractus ad Deum, et ad humana mansisset velut mortuus ac immobilis, doluit, verecundus quod latere non potuit. Quid tamen interea senserit, quid didicerit, quid sibi reve- latum fueril, nemini aut pauci.ssimis, idque rarissime, patefecit. Ouaecumque etiam illi fuere revelata, qurecumque ostensa, non per similitudines, non per rerum.ima- gines aut sensii)iles visiones tradita sunt; sed nobiliori modo doccbatiir, sublimio- ri(iue ac puriori. Siquidem intcllectus ejus ut divino lumine fuit illustratus, atque a se ipso inens ejus deficiens, per amorem in Deum absorpta Deoque unita, didicit quiecumque divinitatis radius illum docere voluit. Juvabatur autem, imo ^ut vcrius dicam) etiam renitens rapiebatur, occasione externa quacumque praestita, unde ad ccBlestium contemplationein, aut ad investigal)ilis sapientifP Dei admirationein, aut bonitatis ejus amorem mens ejus erigeretur. Quapropter quandoque dum Ecclesiae inciperentur cantica, ut sunt : Yeni, Sancte Spiritus, aut, Suscepimus, Deus, miseri- cordiam tuam, atque id genus alia ; aliquando dum in turbis esset et frequentia hominum, interdum in castris coram nobilibus (qui ejus consuetudine, cruditione atque consiliis vehementer oblectabantur) inter loquendum de Deo, rapiebatur ipse in regionem lucis inaccessibilis et immensje, aliis qui aderant, interim circa sua humana hic relictis. Nonnunquam etiam, ut alter Eliseus, dum organorum suavem audiret melodiam, facto in se Spiritu Dei, ad coelestis illius melodise concentum adspirabat. Hinc subito mens ejus, quia intra se contineri non potuit, ad eorum gustum, quibus sestuanter inhiabat, secessit : atque adeo secessit, ut per aliquot horas fixa non reverteretur.

Buscum-Ducis oppidum est Brabantias nobilissimum, in quo divi Joannis tem- plum habetur miro modo ornatum. Siquidem nihil in illo cernitur neglectum, nihil

MIA \. l". mnW^ll l.Aim .^il.V.M tXXVII

doHidffuliir, (|iii)(l ail piflaltMii, ad (NnMitioiifin, ad (•nilcclioin-in (l('iii<|iH' H|»iritiiH ju- viuniaiii |)i<i'litii'l. Iii liDc hionysiiiH rorlc iiii^roHsiiH, (|uia ad diviiia tiiiic iii or^aniH oaii(d)alin', iiii*lo>lia .siiuvi aiiriltiis liaiiHla, conrosliiii oordo oot|iil li^iiioliori, viillii ot iiKMiU^ iniitari, a ho ipso doliooiv, ot coilootiH aniina' viriliiis toliis iii l)(!iiiii irt\ Adoial i'i liiiit' MtliaH S. Martiiii in C.olonia : (|ui inlclli^ciis (|iiod rnliiiuin i^rat, Iraxit illiiin iii sacclluin ((iiod jiixla adcrat, iilii i'ij,M(ius iiiiiiioliilis^jiK! Iioris f<Tino Irihiis niaiisil.

Iloc aiilcin co loinporc illi accidil, (luo c(Opla <!sl ('.arliisia (r.xlra ipsiiin op- pidiiiu ail honorcin siuicta' Sopliia' aMliticari : (Mii idoni, liccl jam sonox, proplcr sanclilalcin siiain inilialor institutiis fiKir.il ot lloidor. I{(!Volatiiin fucrat DioiiyHio jaiupridcin. co iii loco (juo nuiic a-dilicatuin ccriiitur, couHlriiondurn e.sse (lartii- siousecaMioliiuiu, ul)i Deo sauclilicanMUui' aniina' ct laudos cauorontur divina'. INirro occasiouoiu luiic ccoiiobio oxstruiMido iua;^uaiu dodit Diouysii sanctitas vul^Mta. lOain ol) rciu luouastorii fuiulalor al) Ordiuis piiiualo liuiic iiova- |ilantali<»ni lioctoroin iuipctravil. Oiijuudiu anlciu inoraliatnr ibi Diouysius, IMiilippiis luagiius iilc Hur- tfuudionuiu diix, iu inagua euin liabuit venerationc, ovocatuin(|uc ad se in niat,'iiis, arduis ac secrelis negotiis cousuluit. (letoruin, <iuia nova luec ;cdilicatio distralio- bat ejus aniinuin, ot ipso jain senox viribus erat exliaustus, oblento Suporioruin assonsu, ad sua^ tandem profossionis donium rediit.

Tradunt ad hujus redituin tuuc choruin toinpli C.arlusia! Hunoinuiidensis alifiuot noctibus sub Matutiuis luceccBJitus superfiisa illustratuin. [gnoiantos inonaclii quid portonti hocforct, attoniti stabant.Ouidam egressi, coelum contemplabaiitur ; veruin nihil iusueti videutes, tandem Dionysii rcditum (qui Ordinis lux erat et luundi) in- tellexerunt. Videbat ipse quoqueOiouysius saepe post Matutinas ad cellas regredien- tes monaclios coinitari spiritus candidos, atque cum eisdem eorum intrare cellas, quos angelos illorum non dubitabat esse custodes.

Eo leinpore Mahometus Turcaruin rex Gonstantinopolim omnesque orientalis imperii fines abstulit Christianis. Unde fides cliristiana fere omnino concidit in Gra?- cia, magnusque inde tiinor ac dolor omuibus Christianis ortus est, praecipue viro Dei Dionysio, qui diu noctuque jam senex fiebat, quod cultu Dei abrogato, contu- melia fieret nomini christiauo. Videbat proeterea in occidente a priscis illis inoribus sanctis Ecclesiam degenerare, atque a fldei calore caritateque tepescere. Eam ob rem formidabat iram Dei eis etiam locis venire, qa:B Romauo parent Imperio. Gon- tra hiBC mala unum erat illi remedium oratio. Hac enim Dei iram ab Ecclesia aver- tere, liac inter EcclesiLe calamitates studebat semetipsum consolari. Revelaverat autem illi Deus peccata Ghristianorum, proecipue praelatorum et cleri, justitia sua impune diutius tolerari non posse, sed e duobus alterum fore necesse : aut semet- ipsos prailati et clerus corrigereut, aut per eos indigne sinerentur castigari, quibus nulla esset in clerum reverentia, nulla «auctoritas. Ad haec quum Dionysius illorum nomine emendationem Deo promitteret, atque vehementius hoc pacto pro misericor- dia tlagitaret, audivit : «Juxta mensuram emendationis vestra3,temperabitur justitiaj meae censura. « Addensque Dominus : » De emendatione, inquit, quod promittis nomi- ne prajlatoruin, hoc teneas : Etiam si juraverint in nomine meo, Yivit Dominus, hoc ipsum falso jurabunt. » In hac autem revelatione, de futuris malis atque Ecclesiae

XWVIH VITA V. l». IIIONYSII CAHTISIAM

culauiitatibus, noitiiullu didit-it Hecrulu,({uu; fus iioii urat lauuifuiitari. Mittuiiut tuiuun epistolui a l poutilicus, uJ principes, uU Kcclusiu' pnulatos ; ut (luoscuinqiie poterat, ul vituui correctiorein iiivitaliut. Ne(; uuu tuutiiin (jiutiouu coiituiitus, liortuhatur oinufs, (juilius potuit luodis, ad eiuendutioueui vita;,ut uta su Dei iraui duprecaren- tur. b'ut'iu liinc, licet pauci,e!( priinutil)us,(iui liujus luonitis crudentes,ad melioruin 8e vituin recepuruiit. Kuliciui, (iuuuivis usqiiu ad Suiuuiiiui l*onlifi(;uni ruvelutio- nes hioiiysiiquu consiliu nuntiutu fiierint, siirdis aiirihus et cordu duro audiurunt. Nec iniruiu, quuiii liodie quo(|uu (licet anno superiori Honuu ut in (iurnianiu ali(|iiot juiu aunis clerus furat non luodo calaiuitatum, sed pune etiam excidium exs[)ucl(!t) puuci corrij^antur, Ouotus est uuiin liodie iii monasturiis aut canonicoriiiu coll('f,'iiR, qui ux per-.ucutiouu cluri, cuterisque iiialis quihus atteritur miiiidus, factus sit me- liui? Crehruscuut luala, premit uos profaiia potustas, porse^iiiitur violuiitia, ul ni- liilo minus vitia nostru pursuvurant. Nuruin hu;c majorihus rulinquimuspra.'dicaiida ; uobis ad Uionysium nostrum est rudeundum.

Hic intur ujusmodi studia, iiicommoda incidit senectutis, qna; deinceps crehris intiriuitatum au^'ebatur molestiis. Nam assiduis ex i^aralysi, calculo atque vesica doloribus torquebatur. .\ccudebant pneterea ulcera,qua; utrumque crus coi ro.serant. Verum inter luuc noii ust taceiidu patieiitia iJionysii : qui licet graviter, uec raro (iit tit) lcuderetur, dum ligamina a mini.stro aut solverentur uut stringerentur, haud- qiiaquaiu tamen tiiuc vocein emisit aut gemitum ; sud velut insensibilis ad dolores, nihilo minus orando scribendove perseverabat. Agehat tunc quadragesimum septi- inum aiiuum, ub eo quo Cartusiauo initiatus fuoiat instituto, nec hactenus scribere desierat, licet corpore esset imbecilli, uc pene effeto : (iiiippe quod vigiliis, abstinen- tiis, infirinitutibus, utque exercitiis spiritus continuis fueiat consumptum. (^rescen- tibus quotidie inolestiis, ipse inanum Doinini patienter ferebat. Ad haec etiam exsultans, Uoinino gratias agebat, qui, quod suis omiiibus largitur amicis, non ne- gassetilli, videlicet argui et castigari, bona agere et mala pati. Itaquu anno ultimo vitiu sua', paravit se, ut media nocte venienti exiturus occurreret Sponso,intraretque cum illo ad nuptias. Et tunc etiam cessavit scribere. Siquidem ultimus librorum ejus fuit,quem de Meditationibus inscripsit : in cujus fine,post innumeros alios jam editos libros, post ingentes labores ad quietem adspirans, in lunc verba desinit, di- cens : Hoc meditationum mearum opusculum, quas non tam habeo quam merito haberem, gratanter suscipite, Fiatres carissimi, atque pro me jugifer exorate : qui de cetero ad securie taciturnitatis portum me transferre intendo, et ad securum exi- tum (prout Domiiius dederit) plus solito parare, pra^sertim quia et vires corporis multum deficiunt, et istud opusculum anno vitai ineae LXVII linio, anno Domini MCCGCLXIX.

Hactenus Dionysius ab eo tempore, quia mortein sibi vicinam noverat, quam etiam semper ut praesentem fuerat meditatus, Ujetus perinde ac olor canendo illam exspectat. Unde sciens certissime hoc se anno moriturum, inter infirmitates quibus premebatur, tria frequentabat cantica ; et nunc unum, nunc aliud repetens, canendo animum solabatur. Primum horum,quod illi assiduum erat,fuit : Requiem ^ternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis. .\d hanc enim sortem maxime adspi- rabat, ut lucis aeternae beatitudine frueretur. Alterum, quo ad devotionem compun-

MIA V. I'. liliiN^MI CAUKaIANI XXXIX

g(tli:tliir, fiiit : Muria or^o mtxit podos .losu ; ot liaiul (liil)iiiiii M;tri:i> (lcvotioiicin ergii .livsuin, :ili|iii' itiisns iliilrc.rnnMii rordis .lirsii crj^a (lilcclricem Hiiaiii rfcoIriiH, Exiii aiiionMii coruiii iiuitiiitiii, (|ii() sese altcnitriiiii vitliicr.ili.iiit, coiit^iiiiplahatiir. (Jiiil)iis i|)S(> (|iio(|it(< siii conlis :iiitorcin ad illos, i>t ((ii:isi iiiti>r ittriiiii((iic ti-rtiiiiii s(! int(Minisc(>liat. ('.;iriiicn tortiiiiii (inod caitcrc sol(>l)at, fiiit : S:inc.ti ((iii s|)t>raiit iit Dotniito, inntahitnl tortititdincin, assniiKMit |)ciiii:is iit a((itil:i>, vohihiiiit et iioii dcli- cicitt. IIoc (>\.cit:ih.it spirititiit, ti(Utci;tiii((iic sit:iiii [):isc(>h:it, iit ;ilijcct;i s:irciita carnis, pro()0(iiciti ossot avolatitrus, asseciiturnsiiiie ((uod tot aitnis desideniral, (^ro ((iio certavorat, sndavor;it, oitiitos((ito vires suas iiii()(>iidcr;it.

It;i((no croscoittc inlirinit;ito, inortcin iton lon^jo ahesse sontioits, iii fijsto S. Tlio- in;c A((iiiii;itis, in sacelluiti S. Dionysii nhi Missie sacriliciuin Dco niiilto t('m[)ore olVorro solitns orat, diictus ost. Ihi ({u;i solohat ardcnlissiin;i devotione auditi Miss;i, et sumpto vivitico corpore Doinini nostri .lesu C.liristi, taii((uain viatico Jam pr;i!- mnnitns, ;ul itor ((no visurus orat salutare Dei, accinxit se. Hoductus ad citbiculuin, adstantihus Kratribus dixit : « .\dost, carissiini I>V;itrcs, tompus ((uod (inodixi, f(Uod dosidoravi, (|uod doni(]ne oxspectavi. Si diutius vixoro, :iliornin mc duci m;iiiibus nocessum ost,cro(iuo Fr;itribus onorosus. » Post h;ec omnem fastidtens cibum, ;f'gri- tudine ingravescento, et viribus semper m:igis doliciontibus, ad oxlroma vit;o (^erve- nit. lii festo igitur divi (xregorii Dionysius virtutum ;ic moritorum plenus, circa duodecimam horam, superatis omnibus vitoe hujus miseriis, sanctain Deo animam roddidit, anno Domini MC.CGCLXXI, post([uam in Ordine Gartusiano octo et qua- dniginta annos Giiristo milit:iverat.

Exprobratur Ordini Cartusiano, quod suorum non eculgat opera.

H;ec de vita beati Patris Dionysii, viri scientia pariter ac virtute clarissimi. Gu- Jus scripta cur hactenus lateant, vehementer admiror : quippe qui in Ecclesia Dei scribendo fere plus omnibus laboravit ; cujus libri uberrima etiam scatent erudi- tione, atque adeo lucida, ut sua aetate doctissimus ac plane admirabilis habitus sit. Ouare, ut dixi, miror quod lateant, quandoquidem aliorum scriptorum interim un- decumque nobis copia offertur : quorum tamen neque ingenium, neque eruditio quidquam ad hunc Dionysium accedit. Verum hoc tua incuria atque negligentia fit, Ordo Gartusiensium, qui innumeros habuisti viros doctissimos pientissimosque : quorum bona pars quum in vita tum post mortem claruerunt miraculis ; reliqui do- ctrina excellentes posteris sui nominis immortalitatem dederunt (si per te id liceret, hoc est, si in medium tu illorum libros dares). Itaque hos tu intra sinus tuos re- condis, perinde ac si tibi dumt;ixat aut uni monasterio tantum, non item posteris, atque cunctis vixerint mortalibus ; aul; quasi quod ad universae pertinet EcclesiEe decorem utilitatemque, abscondere pietas sit. Verum quid pro Dionysio hic ex- postulo, quando Institutori tuo divo etiam Brunoni primo Cartusiano, reliquisque tuis alumnis fere omnibus itidem feceris ? Nam hunc Brunonem, quem omnis Galabria (illic enim curiam Urbani Papae, cujus fuerat olim prsceptor, simulque

M- VITA \. »'. l»li»N^-.ll ( UUl>IAM

Marciiiiiiu poiitirt<alc'ia fiit,'i»'iis, dieia obiit exti«iaunj) vea«?riitur, ut atriuai otiain illuil, (iuod poBaitoutiin et aiaoris lacriuiis riyavorat, Mexiscirruiaeat popiitibus oscu- iisnut' laiiiliat, iiarteaus tu aileo servabas i<,'uotuia, ut (;.\tr;i iliaui itatriain, quis l5ruai), ([uisve Ordiais tui fuerit auctor, peae laundus it,'noraverit. IJnde factuin est, ut uoa [lauci histori;e veritatcin it,'norant(!s, illuia ipsuin doctorcia, qui 1'arisiis post laorteai dainnattua se revelavit, cujus(iu(r judicio territus Hruiio cuia aliis sex, hoc geaus viveadi (|uod (lartusi;uiuia (li( itur, iastitait, falso [)ataveriiit fuisse liruaoncm. Oueui [»roptere;i t;intuui al)fuit oxistiniari Siinctuni, ut etiaiii inipie dicerent et dani- iiatuai et a Deo |»rorsus fuisse alicauai. Iat(!rea tu satistihi putiihas, (|uod rairacula Hruaoaein tuuai viverii lo([uerealur, nec quid lauiidus i^iKtriircl, advertehas. (,)uid ([uod pra-chirissiiaa ejiis o[)era, [»ra'ci|)ue ia l';iuliiia, Psalteriuin et nonnulla alia, nuni[u;iia dedisses ia lucem, nisi studiosoruia tihi sagacitas iinposuisset, eaque e manihiis tuis prudenter satis eripuisset ?

Adde nunc saiictissimos ilhjs duos episcopos lIiigoiKJs, quoruin altcruia Gratia- nopolitaniini, nisi Inuoceiitius sua S[)Oiite, alterum vero, nisi instiinte Angliii, lloiio- rius III tuni- Poutifex, miraculoruin etniaentiapermoti,Sanctosetiam tedissimulante declarassent, quem, qua;so, hodie illorum ;edificarent sanctitatis exempla ? Taoeo nunc (Jui<,'oiicm, Biisilium, ceterosque [»riiaiE Hartusiie Uua Priores, ([ui hactenus te magna sanctit;itis opinione guhernarunt, quoruin multi etiam tam claruere mira- cuiis, ([uam fulsere doctrinis. (Juos tamen pra^ter te, licct innumeros, nemo novit, Priotcreo domiaum Bernardiim, Priorem Portarum, quem ad vitam redeuntes mor- tui, taceiite tc [)r;(.'diciint, alia quoque compluni, qua' per illum Dominus fecit pro- digia,ejus s;iiictitatem laud;int.Huic divus BeriiardusClarevallensisvix hahuit,quem tautopere diligeret, similem. Nam ad hujus preces Canticorum Cantica exposuit, et apud Homanum Pontificem vehementer egit (quod epistolae quoque ejus testan- tur), ut Bernardus ad episcopatum de monasterio extraheretur. Omitto Stephanum mine sanctitatis episcopum Diensem ; Anthelmum quoque episcopum Bellicen- sem, cujus sanctitatem [^nrter alia miracula testabantur lumina ad ejusdem funus C(]elitus accensa. Deficeret me tempus, si recensere vellem reliquorum illustrium virorum aliquot legiones, sanctitate conspicuorum, eruditione praestantium : quos quum alieni magis laudihus efferunt, tu quasi iu gremio absconsos tuos filios hactenus siluisti.

Verum noviquid respondeas : Humilitatis tutandae gratia, tuos nulla velle gloria ostentari, nulla eminentia efferri. At quae ista est humilitas, quae religio, sub modio faces abscondere ardentes, ne luceant iis qui in domo sunt ; subtrahere oculis lu- men, ne aut loci s[)ectetur amcenitas, aut sine olTendiculo ambuletur ? Non injuria hac ex parte eruditissimus quidam (quod tua pace dicam) te coarguit, quod pietas in te lateat ; et adeo lateat, ut vix conspici possit. Sanctissimorum virorum docto- rumque libros, animarum thesauros penes te servas absconditos ; nec producis, ut ex te multi gaudeant, multi reficiantur. Quapropter, quod Sapiens monet, Deriven- tur fontes tui foris, et in plateis aquas tuas divide.

Verum haec tua pace dixerim, idque quam institueram diffusius. Equidera unius Dionysii gesta enarranda susceperam. E quibus tamen sola quae certissima veritate et gesta et scripta comperi, huc congessi. Nam referuntur alia quaedara

VIT\ V I'. Ii|n\>s|| (AiniSlAM XI.I

siiii(!tilalis (\jus iir^iiiiioiila, noii iiiiiiiiH |>i:i-(-lai'a i|iiaiii stiipciKla : ili! (|iiortiiii ctiaiii

vcrilalo iiilii! iirorsiis aiiilti^itiir ; i|iiia tatiicii iiarratlniic sola iiobiH tradrliaiiliir, liaii(l(|iia(|iiaiii liiic InsortMKla (lcc.rcvi.

lievelationcs l>. Dlonijsifj fdchf.

Kcvclaliontiui Dioiiysio (liviiiiliis fac.taniiii, co tnaxiiiic tiMnporc (pio 'rnrcu (lonstanlinopolilaniiin sihi snl)jii<^Mvil itnpiM-iiitn, iinatn aiil altcrain .'LMlifiitalionis gratia anncot.iM'c iiic placiiit. proptcn^a iiiiod in licc ipsa (inoqiio nostra tcinpora rospicoro vldorontnr : ([ii;irnin vciitatcin scntiiniis. hcii I jain tnagis (|nain credimiis. Has intor oompliiros alias, stia tnanu ac stilo scriptas rcliiinit Uii^iysius, suo tarnon supprosso nomino, idquo liuinililatis gralia, tic suain iion l)oi gloriain ({ua3si.sse vidorotur.

Rrvrl.vtio I. — Ouidam roliji[losus. in solonnitato Purificatlonis beati.ssimnp Virginis, iti summa Missa, toto convontu pra^sento ot inspiciento, ab extcrioribus sensibus alienatus atquo in spiritu factus, ct monto ad Doininnm raiilns, post aliquantulam incroat;e lucis ac suporbeatissitna> '1'rinitalis conteinplationein, tnore sibi solito C(.Bpit tnox totis pmecordiis divinani oxorare cleraentiain pro tota inlll- tanti Ecclosia, et ejiis rofoniiatione in omnibus. Cui Dominus majestatis in visione intelloctuali ot anagogica statim respondit : « Quid vis? et quid oras pro Ecclesia? » Et ille : (^c 0 bonignissirae Deus, ut digneris eara piissime intueri ac reformare, at- que de manibus porlidorum, a quibus nunc crudelissirae devastatur, eruere, ad pri- stinum quoque grati;e decus reducere. » Ad hiec Doininus universitatis protinus dixit : (( Ecclesia quasi tota aversa est a me et deformata ; et a sumrao usque ad intimum, a vortice usque ad calcaneum non invenitur in ea integritas ulla, pro maxima parte. Attainen multi boni, imo sancti aliqui sunt in ea. »

Ad quod Frater respondit : (( Misericordissirae Deus, petiraus raisericordiam. Duplex est via veniendi ad te : via misericordi;^,et via justitise. Petiraus ut super- misericordissime ag;xs nobiscum. » Gui Dominus ait : «. Et vis ut tot et tanta sce- lera Ecclesuis diinittara prorsus inulta? vis ut non agam juxta tenorem sapientiie me;^? » Ad quod Frater : «c 0 cleraentisshne Domine Deus, rogamus ut superpiis- sirae pnevenias nos, et corda nostra compungas, emollias, et convertas ad te. Major est in infinitura bonitas tua, quara pravitas nostra. Non nobis, Doraine, non nobis, sed noraini tuo da gloriara '. Non secundura peccata nostra facias nobis '. » Ad quod Dominus : (( Quaravis ego omnia possira, taraen juxta censuram sapientiae raeae orania ago, et in operibus meis misericordiara justitiamque contempero. Hoc ip- sum quoque protestatus sura, maxiraara esse raisericordiara, quod per flagella et aspera visito in praesenti, sicque horainum corda admoneo et converto. Indurata sunt corda vestra, nec per sola pietatis beneflcia vultis converti ad me. Diu susti-

' Ps. cxv, 1, sec. Hebr. — - Ps. cii, 10.

T. 1. (/

XLII VITA V. 1» IIIONYSII CAIlTfSIAM

aui, frtii(ueiiter ailnioiiui, et iiniuineiitia haec adversa pniMiuutiavi ; et quia non sequitur eiuendatio, necii.sse est ut vi.sitein per adveraa, «luatoiius vexatio taiulein det intfllectuiii uuditui '. »

Ad hiec Kniter respondit in spiritu . « <) siiperdulcissinie Deus, etsi nos oiiini naisfratione tua suinus indigni, taintiu parce noinini tuo inayno, parce iocis sacratis. Kcce Jain tnultie ecclesiu) miserabiliter sunt destructie, loca sancti.ssiina profHiiata, vaaa sacra et tJhristi sacrainenta iinpiissiine concuicata, et cliristiana Heliizio IWa- spheinatur. n \d ([uod Deus : « Tu iniraris et detles, quod inaterialia ternpla, et vasa Siicra, <'t sacramenta conculcari et profanari perinitto : et noii [)otius, ({iiod im- materialia teiupla, videlicet ecclesiasticai peisonai seu animaj niilii iii Baptisinate consecratif, in quihus per tidem et verain gratiam hahitavi, ab invisibilihus liostibiis taliter coiiculcantur et violantur? Nonne hoc est inilii inaxime injuriosum? Imo,quid miruin si illud juste permitto, quando vos ipsi sponte sic subditis vos spiritualiter constuprandos ac violandos adversariis mei lionoris ac vestrai salutis ? » Ad quod Frater : '< 0 benignissime Deus, in his persecutionibus perUdorum, multi simplices etquodammodo innocentes lamentabiliter opprimuntur et trucidantur : sed et cultus tuus minuitur; et ubi paulo ante christiana Heligio viguit, et Christl celebrabantur mysteria, jam sacrilega Mahometi figmenta coluntur, ot bestia illa spurcissima contra .\gnum mundissimum videtur quodammodo prajvalere. » Ad haec Dominus dixit : (( Oppressionem illarn simplicium ego bene scio eis ordinare in melius,et per temporalia hiec adversa eos in perpetuum salvo. Ego demum tam bonus et sapiens sum, ({uod pessima inala qu;e tangis a perfidis (ieri, nequaquam permitterem, nisi decrevissem maxima bona ex eis elicere. Et quo majora sunt ha3C adversa, quo ob- scuriora sunt tempora ista, eo prosperiora sequentur, et aurea post haec tempora erunt Non ita permitterem Ecclesiam deprimi, nisi hac occasione vellem eam erigere. Ecclesia ad extremam quamdam deformationem, ruinam, perversitatem, ingratitu- dinemque pervenit, nec facili disciplina potest purgari. Qui optimi essent in ea, pra- vissimi facti sunt, et sine rubore prjevaricantur. Sed et nomen meum intolerabilius inhonoratur ab his qui fideles .se nominant, quam ab his qui eos impugnant. »

Ad haec locutus est Frater : « 0 Deus alti.ssime, non est qui sapientise tua3 valeat respondere-. .\ttamen scire desidero, an perfidi isti sanctam civitatera Romanam obtinebunt, an principes etiam christiani contra eos praeliaturi succumbent in prae- liis. » Ad quod Dorainus : « Hoc tibi dici vel aliis praenuntiari non expedit. Sed et si succubuerint in praeliis, melius vincent quara si corporaliter praevalerent. »

Ex hac responsione Frater aliquid intellexit, quod non putavit huic schedulae inserendum. Propter quod ardentissiraa affectione conversus ad Dominum, rursus c(£pit pro communi bono Ecclesiae exorare. Et ecce vidit in spiritu totara trium- phantera Ecclesiara divinoe raajestati huraillirae inclinatain, et pro tota railitanti Ecclesia devotissime deprecantera, et quasi conantem tenere raanura Omnipotentis extentara ad percutiendum Ecclesiam in exsilio isto degentera ; nec aliud potuit obtinere Ecclesia triuraphans responsura a Domino nisi hoc : « Juxta raensuram emendationis Ecclesiae, erit mensura temperationis irarainentium persecutionum '^. »

' Is. x.wiii, 19. — - Job IX passim. — ^ Deut. xxv, 2; Apoc. xviii, 6, 7.

VITA V. 1«. DlnWSII C.MVHSIAM XI. 111

I']x Ii:h' rifspoiisidiic l''i';il('i' ;ili(|ii:iiiliiliiiii coMsolaliis (>l Cdiiforlatiis, clainavit iii ^pi- ritii : H () ixMii^iiissJinc Dcus, oiiiiics (•iiiciKlaliiiiiiis iios. Siiiiiiiiiih 1'oiitifcx, curia ojus, C(t|(>ri laiii siip(>riorcs (|u:iiii iiircriorcH ho (>iiicii(laltiiiit. » A<l )|iio(l DoiiiiiiUH : (i lOtiaiii si jiirav(M'iiit iii iioiniiic iiico, Vivit Domiiiiis, Ikx; ipsuiii lalso juraldiiit '. » (.)ii:i rosponsionc (lilViisiiis intcllccla (|ii:iiii iii scli(>(liila liac t:iii|^(;tiir, l<'ratt'r iion incdiocritcr aniiiio (•onstcrnatns, sciisil <|uo(l ca-iiil sibi ipsi diinilti, aUjiic (jodcin inoni(^iito claniavil n^pcntc ad Doininuin : « In <|Uo iKitur, o Dcus l)cnij?nissiiiie, in ([110 slat liiKiIis coiuiliisio? » Mt rosponsiiin ost ei a Doniino : « .luxta iiKiiisuraiii onuMidalionis vcstra\ (M'it nicnsnrii liMiiporationis castipationis inoa^. » <Juo audilo, rmitii osl visio istii, (lUii Deus di^niitioiiis imnionsa) oum iiomiiiicione paupcrcnlo, cum IViij^ili iic liitoo Viiscuio, di^Miatus est ex su;i pietute immensu, taiiter se hubere et sic icHjui.

C^oncinsio. — Ca^pitciuo Frater iid se ipsum roverti ac silii restitui, viresque cor- poris pauiatim rosumere ac sonsibus reddi, non sine ^ravi fragiiis carnis aniictione. Deindo posl lioc etiiim iii iiliorum pra^^sentia a lacrimis so continere non viiiens, sic mansit t^x piioscripla visione compunctus et del)iiitatus, quod in prandio m;mducare noquivit, sod distuiit refectionom in ca^iiam. Duravit autem ha^c visio per tolum fore tompus l\Iissa> conventualis lioc anno. Pnoterea in tota liac visione Deus habuit se per modum regis ac judicis indijj;nanlis, irati et amaricati propter nimia peccata Ecclesia^ : ita qiiod videbatur non posse flecti a rigore sufe justitifp, nisi per emon- dationem condignam populi cliristiani. Itaque rcligiosus, cui ostensa sunt ista, quantum ad suam portinot parvitatem, totis pra-cordiis universos ot singuios exlior- tatur, et affoctuosissimo rogat, ut unusquisque juxta sua' exigentiam vocationis eflicaciter se emendet : quia revera valde ac summe necessarium est ut non solum temporalia hiec adversa, sed et asterna tormenta evadere mereamur, atque perpe- tuam boatitudinem obtinere.

Nec quisque miretur, quod Frater hanc visionem porsonaliter pubiicavit, quo- niam dona gratia? gratis data? ad communem dantur utilitatem- : idcirco sunt pu- biicanda prout causa requirit et expedit. Hinc enim sancti Prophetje, quamvis humiiiiini, tamen visiones suas diligentissime descripserunt, totique mundo insi- nuaverunt : sicut et Vas electionis, beatissimus Pauius apostolus, raptum suum usque ad tertium cceium et reveiationem arcanam toti significavit Ecclesias ^.

Revelatio II. — Anno Domini millesimo quadringentesimo sexagesimo primo, dominica in Passione, in ipso Missa^ ofiicio, religiosus pra?falus, adstante et conspi- ciente conventu, ab exterioribus sensibus alienatus, pro communi bono Ecclesia Dominum exoravit in spiritu, dicens : « Usquequo, o supermisericordissime et su- perdignissime Deus, non est invenire diu desideratam ac frequenter postulatam misericordiam coram te ? Quamdiu claudis ocuios benignitatis tua- immensa a calamitatibus. oppressionibus ac ruinis tua Ecciesiae. nec preces pauperum servu- lorum tuorum exaudis? Ecce adversa pessima mala excrescunt, augentur et inva- lescunt quotidie. Ordo juris subvertitur, et dies imminere videntur de quibus diu

< Jer. V, 2. — M Cor. xii, 7. — 3 II Cor. xii, 1-4.

XLIV VITA V. I'. DIONYSII I.ARTISIAM

iinniiiilt rumor. » .\«l hrt'c verha montalia mox divimim responsurii facUim est Fratri in spiritii, (litens : « (Juidijuid dt* hac re aiidisti «!t cot^itasti, ita in veiilatc! Iiahct. » Audi»rat autfin FrattT istt! paulo anttj tristt\s ruiiioifs de (juihusdaiu triliulationilms niagiiis, iii ;ili<(uil)us tcrris paulatiiu nascentihus ; ca'|>it(ju(! cogitare ha'C esse pr:iainl>ula trihulatiunuin niajorutii in Kcclesia paulo post futuraruni, de quihus quidatn diu pru;dixis.se It^guntur.

itaque res[»onso illo aiidito, locutus t!st l"'rater : « (lonlido, o Doniine, quod pne- nuntiatio illa de iinminentihiis illis inalis ad cominiiiatiotiis pertiiieat prophctiam, qua' non semper impletur. » Hespondit Dominus : « Viaiii misericordia' paniiten- tihus non pra-cludo ; atquc, iit ante aliquot annos conlestatus sum tihi in simili visione, secundum mensuram vestra' emendationis erit mensura mitigatiotiis meaj castiyationis seu futur;»' atllictionis. Hevelationem tunc tihi factam undique pro- palasti, et usque ad Romam insinuasti : et qua! interim emendatio est secuta ? Nonne tu ipse sentis ac dicere soles, quod incomparahiliter inagis expediat genti peccatrici, ac deformatissima' plehi Kcclesia' temporaliter castigari, suppijditari, depaupt.Tari, quam in hac pessitna vita, qua- non est vita, sed mors, saculariter prosperari, ac damnahilissime perdui-are atque impune peccare ? » Ad hoc Frater priedictus respondit : « Nil verius dici potest. 8ed utinam reformatio ecclesiastici status tieret ordinate, et absque tua offensa ! » Ad quod responsum est Fratri : « Et- si hi ad quos ex jure et otlicio spectat, P^cciesia' diligentiam dehitam non impen- dant pro reformatione eadem, et in primis pro emendatione propria et condigna, nonne justo id putas permitti judicio ejus qui universa moderatur ac temperat, ut dispositive flat per eos qui ad hoc auctoritatem non sortiunlur? » Respondit Frater : « Etiam, Domiiie Deus omnipotens, in cujus dispositione et guhernatione cuncta sunt posita'. IIoc certissime constat, quod summa, perfectissima et superglorio- sissima providentia tua, sine justa et rationahili causa nil niali sinat fieri : imo interdum gravissima et generalia fieri mala permittis, qualenus ex eisdem pra^cla- rissima atque comtnunia bona elicias. Verum, o gratiosissime Deus, de hoc nunc cupio plenius edoceri, quid tot tantisque malis imminenlibus restet populo chri- stiano, potissime clero, agendum. » Respondit Dominus universitatis : « Quid qua-ris quod ex Scripturis agnoscis? Nonne scis scriptum, Semel loquitur Deus, et secundo id ipsuin non repetit-. »

Hac responsione suscepta, Frater conversus introrsum, et quasi iii regione lucis immensae se positum cernens, suavissime cum ingenti tranquillitate ciamavit se- creto, non perstrepente aut foris sonante claraore, ad secretissimum et vere abscon- ditum incoraprehensibilem Deura : « 0 superaraabilissirae Deus, tu ipse lux es et regio lucis, in te ipso lux es, regio quoque lucis, in qua tui electi dulciter conquie- scunt, repausant, soporantur, obdorraiunt. Tu velut supervastissiraa, planissima ac impermeabilis eremus, in qua mens vere devota,et a privato araore prorsus purgata, desuper illustrata ac valide inflainraata, inenarrabiliter deviat, atque indeviabiJiter errat, feliciter deficit, indeficienterque convalescit. Nerape in te neque principiura invenit, neque finera, sed omniraodam potius incomprehensibilitatera.Te supersplen-

* Esther xiii, 9. — - Job xxxiii, 14.

vnA \. r. mo.Nvsii c.auhsiam xi,v

(ndissimo (oliiis .siipicijli.r roiilt- iiifiilriii illiisliaiito, iciicnlc vcrituH innotcHcil ; tcrjiic piissiiiic illiisliniilc, iiiiiic rcnid i|iii(l nohis iiiiscniiniH rcstct :i^ciii|i]iii : lioc utiiiiic, iil iiiius(|iiisi|iic lidrliiini scciiii(liiin hu:c cxii^cnti;ini V()c:itioiiiH til>i coinii- gno stM\ii(> loiictiir, ;it; rcfonii;ii'c sc ipsiiiii, <t tiiiiiii iiit tiicii(lissiinii!ii l'ornii(l;ir« jiKiiciuin.

C.oiKMusio. Iii liis et (Kuisiiiiililnis collocutioiiiiius nicnt:ililiUH a(; iiit(>niiH fiiit pr;cnoiiiiii;itiis iii pr;cl;i('t;i nlistnictioiic, t^l iii:iiisil l">;ilcr illc |)cr totuin fcrc olliciiiiii Miss;c : iii (|ii;i imilt;i :iutlivil ct vidil, (ju;c ncc ;iu(lct iicc cxptdit in ist:i conscri- bcrc scIkmIuI;!. i'lt ccitc nec ist;i siuo y;r;in(ii l;iii}.,'it rulion^ Nec oniiii liujiisinotli inentis secrtMuin t^ssct pautlcntium, nisi ni;i^'nilu(io cxi^jorel caus;c, ol lioiium elll;i}];itaret commuiic. iiiiic nt>mo li;cc legens scu ;iU(iions interprctetur sinistrc. Si(|ui(ieni et i'Vater iste propri;c silii conscius (iefectuosit.atis, occulliini (juo(|uc Dei exp;ivescens jmiiciiini, iiiallct (imintum iii ipso est, quod ista et consimilia per ;iIios ipso uiulio meliores Deus j?lori:c revelaret ac iiuiitiaret. i'orro disposilioni voluut;iti(]Uc ejus iicmo v;ilel resislere, qui su;i utitur crc;ilur:i lilierrinie vcluli iuslrumcnto.

Nunc i^ntur Frater iste universos ac singulos liortatur et deprecatur lideles, po- tissime clerum et pncsidentes ac pr;clalos, ut se protinus cum onini dilif,'enlia et conatn emendent et reformeut, reconcilicntque Deo : ne tantis ac talibus plagis, fla- gellis ac chidibus visitentur, quod ab exordio Ecclesia^ usque in pr;cscns nunquam bujuscemodi contigerunt ; imo potissime, ne ;cternaliter condemncntur. Brevis nanique ost vita pr;csens, et arcta omnlno via salutis'. Denique modo veri.ssime dicitur illud Psalmi : Nisi conversi fueritis, gladium suum (summus .Tudex) vibra- bit ; arcum suum tetendit et paravit illum. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus etVecit-. Et quod ait in Evangelio Salvator : Nisi poenitentiam ege- ritis, omnes simul pcribitis'.Etdenuo quod sanctificatus in utero Jeremias pncdixit: Ecce turbo dominica^ indignationis egredietur, et tempestas erumpens super caput impiorum veniet. Non revertetur furor Domini usque dum faciat et impleat cogi- tationes cordis sui '. Dabitque impios in vexationem et maledictionem, et in stu- porem ac sibilum et opprobrium sempiternum, eo quod non audierunt verba ejus, nec pnvcepta ejus impleverunt-'.

Postremo in visionc pra^fata vidit Frater pr;rfatus futuram reformationem Ecclesi;p, et omnem spiritualem ejus decorem designatum per pulcberrimam ac pretiosissimam vestem indicibili venustate artificiosissima^ varietatis colorum ac picturarum perfusam, juxta illud : Myrrha et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis. Adstitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate^'. Verum de hoc tantumdem tetigisse sufficiat. Et illud Micha-a? prophetft formidolose pensemus, ac de proximo imminere sciamus, nisi emendalio jam prse- scripta interveniat : Ecce ego cogito malum super familiam istam, dicit Dominu?, de quo non auferetis colla vestra ; et non ambulabitis superbi, eo quod tempus pes- simum sit ^

« Matth. VII, l.i. — 2 Ps. VII, 13, 14. — 3 Luc. xiii, 3, 5. — ^ Jer. xxiii, 19, 20. — ^ Ibid. xxix, 18, 19. — 6 Ps. xLiv, 9, 10. — " Mich. ii, 3.

iLVi virA V. p. i)ii)>¥sir (:arti'siam

HEvtXATio 111. (juaiiivis secretu diviiia soleaiit fie(juentius servis Dei rcvelari non in nietlio hoiniiiuni.aut in prui.sentia |)luriiiioruiii,seil in Kolitiulineaut seoisum (propter i|uoil ail Ezecliielein prophetaui Doininus dixit : Kj^redere in cainpuni, et ibi lo<iuar tecuni '); interdum taineii in |)ra'sentia alioruin inanilestat Altissinius in- cerla et occulta sapientia? auui •' ac futuroruni, (juatenus servis Dei, quihus talia ostenduntur, celerius certius(|ue ciedatur, atque hi (|uos revelata concermint, formi- dolosius audiant ea, et se dilit,'entius emendare conentur. Porro revelatio taliuin ad dona pertinet fjratin' ^iatis datje : ideo ordinantur ad utilitalem cominuiiem, ut supra dietum est. Kt si (jcciiltentur verj^Mt in detrimentiim honi communis. Hinc maiiifestatio horum iion vanitati, sed virtuti est adscrihenda. Sic ergo accipiantur hic recitanda.

In dominica tertia post octavas Pascha', in prima celehratione cujusdam devo- tis.simi Fratris, Frater pra^fatus ah exteriorihiis sensihiis ali('iiatus,'et factus in spiritu solito sihi more, tanto allectuosius C(rpit mentaliter deprecari fontem pietatis im- mensa',Deuin excelsum, pro paciticatione atque concordia princi{)um christianorum, quanto tunc tristiores audivit rumores de imminente ^'ravi coiiflictu pra.-cipuorum totius christian;»' Iteligionis maf,'natum, ie{^um ac ducum. Sicque Frater iste in pre- cihus suis atlatus est Domiiiuin : « O misericordissime Deus, usquequo non suc- curris Ecclesi:^ tuje? quamdiu permittes eam sic conculcari ? Ecce principes isti maf,'ni, qiii modo essent primi in defensione fidei et expugnatione adversariorum Ecclesia- tuap, in dilatatione fidelium et cultus tui divini, in confortatione populi christiani, nunc (ut fertur) disponunt se ad impugnandum se invicem. Heu ! quanta strjiges inde consequeretur ! Nonne totus populus christianus esset unus exercitus ad dimicandum concorditer contra christiana- Religionis ac fidei inimicos? Et quid tam pravum, tam pcriculosum in ipso exercitu, sicut divisio, discordia et impugnatio mutua ? () qujintum gaudent perfidi Turcae, increduli Sarraceni, omnes- que hostes evangelica' legis, quum tale ac tantum esse malum audiunt in populo christiano! Nonne in sua rohorantur malitia? Celeriter quoque ac feliciter praevali- turos se jactant, insipientiamque derident Christianorum. »

Ad hjTf^c et multa consimilia querulosa et deprecatoria verba interna, rosponsum est desuper Fratri quasi ex ore Christi, deinde ex persona universalis Ecclesia'. Dixit quippe Salvator : « Videsne ingratitudinem populi christiani et principum horum ? Pro modica hereditate terrena exacuunt corda et arma, quum tamen aliter ac melius ad justam suje dissensionis concordiam possent pertingere. Porro pro recuperanda hereditate mea electa et sancta Terra, in qua redemptionis humanae complevi mysteria, nullo aut modico fervent zelo. Interim in suis lasciviunt stratis, et longos capiunt somnos, quasi pacata jam sint omnia; nec fratrum suorum, ab infidelibus crudelissime oppressorum, calamitatibus condolent aut succurrunt. Numquid per ta- les expugnabo incredulos, qui ipsis incredulis sunt pejores? Indecentissime quoque sunt vestiti. Ideo nisi jam resipiscant, arguam eos in furore et rigore justitiap ; et quibus plura donavi, et majora commisi ofTicia, acerbiora infligam supplicia. » Ad haec et plura hujuscemodi Frater respondit : « 0 clementissime Christe, Verbum

' Ezech. III, 22. - 2 Ps. l, 8.

VIIA V. I'. IIIUNVSII CAIIIIsIAM Xl.\|l

ii)t(M'iiiiiii i^ropliM* iios iiuMni.iliiiM fl «'ntc.illxiitii, |)ar<'i>, (|ii:i*ho, mnosrv i;l Hiibvniii j)l(il>l lii;i'; |n';rV(Mii, l;iiits''\ ctnivcrld c.ordii iii»slr;i (jii;miviH oxcmciilu ot iiiiiiir.iLi, ut ({ii;iM'uiniis (^t .s;i|)iainiis (|ii;i' tii;i siint, si('.(|iic iin;iiiiiiiil(*r rcHislaniiiH lioHtihuH liii li(iiioris, iiostnniinc lidci ;i(' s;ilntis. » .\(l li;i'c, .lii(|(»x rnspoiKlit HUi»(M'nnH : * S(;ri|)tnin nosti, SimiicI lo(|nitiir houH'. Onoiiiiiin in Scriplnris siiain aperit vo- lniit;ilciii, (|niil lil)i ;im|)lius li;il)co rc-;p()iiil(M(! ? i|ni(l roslat c.onHuhin) '.' Advcrlo Scriplnr;mi, ;uidi iiuilriMii tn;iiii, spons;mi inc;mi, s;mc.t;mi l'lc(',Insi;iin, (ju;c in- h;il)it;inlcin sc li;il)'t Spiiiliiin incnin, Spiritnin S;iii(dniii, (jtii oinnciii doccl ct su^'^'oril vcfit;itciii '. »

{'(Oiiclitsio. riinc. repiMitc ([n;isi cx pcrson;i l']ccloHi:i! insonnit vox intorioii- bus aurihus Kratris ; « Audi, Itli iiii, vocos et geinitUH nuilris tn:i', porpendc sint^nllns ol latnontitioiu^s dolorosissiin;o, tidolissiin;c et ;itroctuosissiiii:o in;itris. IMint^nnt ot ponetnmt tiie intolonihiles atn;irissitni(iu(^ doloros, ipsis quo^ine inferni dolorihus (luodaininodo j;i':iviores. Notitio dolor cotnp^issionis froiiuontor excodit dolonnn passiouis, (luonudiuodnin ot in Spotiso ;ic Doinino tneo propter iin' et vos cru- ci aHiKO ? Oiiiilitor [iiitas ine excruci;iri, ;illligi, inio dolorihus ahsorlxMi, diiin recolo qualis fuoritu oliin, quain gloriosa, potens et inclyta, otnnihns divinornm cliarisin;itnin ;ilUnontiis decorala, toto orbe terraruin longe ac late dilVnsa, san- ctis pr;ol;itis undiquo fulgens, streniiissitnis ;u', virtnosis princi[)ihus g;iudens, et per eos de a(lvers;iriis tneis pr;eclare triuinplians, innniner;ibilihus turmis devotis- sitnorntn rcligiosornin utriusqne sexns coruscans, coUegiis quoqne innnmeris et porsonis constitutis in sacris Ordinibns, in tiinore Dei et observantia teguhiri con- versantihns, porornata? Ex quibus omnibus plehs communis mirahiliter ac saluhriter ;edilicahatur, et numeroac merito crevit, in tantuin quod et infldeles passim et un- dique convortebantur ;id Christum, et inihi incorporahantur. Insuper in quatuor Mendicantium ordinibus gloriabar, in quibus abundavi personis litteratis ac fervidis, regulariter exemplariterque viventibus, per quos saluherritne fructificavi ad con- versiouem, profectum ac beatitudinem plurimorum. Sed, heu heu heu! jam omnia sunt eversa, deformata et lapsa. Obscuratum est aurum, mutatus est color opti- inus ''. Et ego ipsa olim tam gratiosa et pulchra, tam potens ac splendida, deformis elTecta sum, exsangnis et hispida, egena, intirma et conculcata, atque ad hunc angu- lum occidentis redacta et coarctata. Nec tanta inea calamitas, angustia et pressura sutficit hostibus meis : quinimo in hoc etiam angulo me conantur opprimere et delere. Jam quatuor patriarchales atnisi Ecclesias, et perfldi illi Romanae quoque Sedis locum et urbera proesumunt adipisci ac demoliri.

« PriBterea hoc nunc super omnia me contristat, et viscera caritatis ac pietatis meaj transfodit, dilacerat et extorquet, quod non obstantibus tot ac tantis adver- sitatibus, cladibus et dimembrationibus mei, video filios meos contra se invicem intlammari, dissidere, confligere, sicqjie hostium suorum manus juvare, ac illis cooperari, in diminutione conculcationeque mei, imo in dilaniando ac persequendo me matrem suam moestissimam. Nunc ergo, o filii, redite ad cor, audite me et ac- quiescite mihi. Ignoscite mutuo, et causas vestras secundum tenorem justitiae pro-

< Job xxxiii, 14. — '^ Joann. xiv, 26 ; xvi, 13. — ^ Thren. iv, 1.

XI VIII VITA V. H. I»|U>V>II CAUTLSIAM

aenumuiai carilativt!, coufuijieuiio ad supfrioris vehtri juUiciuiu, id est Hoiuani Poutitlcis, aut ^iyuoJi j»eueralis, qu;« certe a Spiritu Saiicto dirij^itur. Nolitf lue luatrem vestraiii iii tiliis luois, proxiiuis vestris, i^ue et ^{ladio devaslare, egeiios op- priuiere ac iuviceui trucidare. Iiud potius per veraiu coutritiouciu recouciliamiui 1)60, et coudolete proxiiuis et contidelilius vestris, qui ab iufideliljus et tyrauuis aajvissiiuis ((uotidie devoraiitur, j»ladio, faiue, captivitate, tributo vastaiitur. Ouorum tilii et tiliie adhuc iufaiites a<i iutideliuiu terras mittuutiir, (luiiteuus a sanctis- sima at(|iie luundissiiua (^hristi let,'e aljstracti, imhuautur le^a, imo turpissima (it'ce, su[)t'rstitiosis tij^Mucutis, falsissimis^iue d(jctrinis spurcissirni ac iinmundissimi Mahometi. llaiu; lidelissima' ac desolatissinia- matris vestra- benigiiii! admoni- tioueiii ^'ratant»'r ohedienterque suscipite, et implete. » Ad laiid(;m et gloriain Omuipotentis. Aiuen.

— Et haic quidern de Dionysii vita. Geterurn de ipsius scriptis, ut coj^noscas lihrorum ejus elcnchum, openo pretium est illum quem siia rnaiiu scriptiim ip.se reliquit, atferre ut seqiiitur.

i:li:\(:iiiis

OPKIMIlM \. r. niON^SII

AHKIilGIOi^IS aliisque veMonindis persoiiis, ficNiiieiiler al((iie per plures an- nos, ej:;o fraler Dionysiiis r.artiisi(Misis roj^aliis siiiii scribcro ois noiniiia scii . titiilos opiisouloriiiii nicoi-iiin. Distiili autciii lmciis(iu(% rcpiilaiis ;ipu'l iik; ne forlc lioc ipsiiiu vanilali, noii virluti adscrihatur : piicsc^rliui quuiii (luidain magnoruin siia lo^antur oooultas.sc opuscula pro possc, quoadus.iuc vixerunt iii eurne. Sed reclainavit syndcresis virtus, subinunnurans et airninans : I-^tsi honiiin est talia ex luiinilitate cclare, nu^lius tainen et frucluosius est ex caritate hujusinodi propalaro et coiniuunicarc ; quuin cl sacratissiinus dicat princcps Apostolorum : Unusquisque sicut acccpit j^ratiain in altcrutruni illam administrantcs -', In Eccle- siastico quoquc lcgitur : Tliesaurus iuvisus et sapicntia abscondita, qua3 utilitas in utrisque"'? Ad hoc accedit et confcrt quod Gahriel dixit archangelus : Oui multos erudiunt ad justitiain, fulgcbunt ut stelkc in pcrpetuas icternitates '. Intcrea forsan quis dicct : Jam tot ct tanta a sanctis calholicis viris, illuminatis doctoribus conscripta sunt, ut opus non sit pluia conscribpre. Vcrum ad hoc Joannes Cancel- larius Parisiensis respondet : « In mcnsa sapicntia',in rcfcctorio milit.uitis Ecclcsiu', in convivio C^hristi, condecet assiduc nova fcrcula exhiberi, diversaquc alimcnta proponi, ut cujus internum palatum unum pabulum, aut non, aut minus dclcctat, aliud provocet. Nain juxta varictatein gustus corporci, invcnitur diflerentia gustus interni ; et quosdam vetera, quosdam nova magis oblectant. »

Hinc inductus, statui prnetactie obtempcrare petitioni, potissimc tamen ob hoc, quoniam scio quam multa mihi adscribuntur opuscula, qua3 non feci : qute utique tanta^ eminentiiB esse queunt, ut tant;i3 impcrili;e dcfectuositatisquc homini ipsa indecens sit adscribi. Nihilo minus quiBdam illorum talia forte sunt, ut non mihi dumtaxat, sed et Ordini sancto scandalum consisterct, talia edita esse a fratre reli- gionis tam sancta).

Verum, quando ista scribo, ad discernendum opuscula mea ab aliis, non reor suflicere titulos seu nomina opusculorum exprimere, nisi ct eorumdem exordia li- nesque tangantur. Siquidem et a diversis frequenter conscripti sunt libri nominum eorumdem et de eisdem materiis. Istud'tamcn pro nunc nequeo adimplcrc, quoniam opuscula ipsa mea, pro maxima parte jam aliis sunt concessa, nec exordiorum ac terminorum ipsorum recordor, nisi quod omnia vel pene omnia finiuntur his verbis :

' E\ cditionibus Oolonise ann. 1530, 1532, 1535. — - I Pelr. i\, 10. — ^ Jiccli. xli, IT. — * Dan. XII, 3.

T. 1. e

i, ki.km:iiis 01'kiu m v i-. hkivysii

« Oui est super oiniiia Deus subliiuis et imiteclictus. Ainfii. » l'er articulo.s ({uoque proceJo. Kk stilo, iteiu teiiore et foriiia poterunt probabiliter saltein discenii.

IiHuper ad vitaiidain piolixitatem ac jaclantia; speciem, possem multa summa- tim perstringere, ita scribendo : Super totam nibliam scripsi ; sed ({iioniam multi hoc ipsum eyerunt, et plures super quosdaiu Hiblia' libros scripserunt, ex illa brevi summaria perstrinctione expositiuncuhe meaf seu commeiitariola ab aliorum exposi- tiuiiibus et commentariis discerni non possent, coj,'or si},'illatim exprimere'.

Denique quantum occurrit memoriie, primo scripsi :

SUPKR LIBRLM Ps.VI.MOHlM ".

Oiiinqua^cnui priiiiu'! ProM^miiiin : I)ia:it David /itiu.s hai ; dixit vir cui constitutum est de Chrislu iJci Jacuh, cijrcijias psaltcs Isrart : Sjtiritus Duinini lucutus cst jicr rnc, et scnnu cjus pcr tini/uatn mcam. (II Heg. XXUI.)

(Juinquaj^cnai sccundu! PruuMiiiuin : Tcstimunium jjcrhibcns Dciis David, dixit : In- veni iJavid viruni sccundum cur rneum, qui facict unines vuluntatcs rneas. (Act. Xlll.)

(Juinquagena) tcrtia> Proamiium : Dcdit Duvid cunfcssionem Sanclo ct Excclsu, c\ dc omni curdc suu laudavit Duminum, ijui fccit illum. (Kccli. Xl.vil.)

Kt librum illum Psalmoriim, (luantum (Icsu|)(t datiiin csl, lillcialitcr, allcgoricc, tro-

pologice et anagogice exposui, quantuin textus ij)>c pcrinisil.

Kditurn Coloniu; 1531, \Wi\, 1558.

Pariaii» 1539, 1542, 1547, 15'53, 1039. Monstrolii 1892.

2. SuPER SKPTEM PsAL.MOS P(jEMTE.\TiALES ^ Pro(jemiurn : Scrutemur vias nosiras, et quierarnus, cl revertamur ad Dominum. Levemus corda noslra cum manibus ad Do- minum in cvelos.Nos iniquecgimus cl ad iracundiam provocavimus Deum. (Thrcn. in.) Colon. 153U, 1532.

* Non iiniiin duintaxat elonchum, sed, diversis tcmporil)us, pro variis porsonis, plurcs sori- psisse videtur Dionvsius nostcr. i^teiiim reperitur Oxonii, in IJodieiana t)iijliotliceu, (^odc.x ms. XV sa>culo exaratus (Hawl. C. 504), cujus exordiuni sic liahet : « Anno mcccclxvi, circa lestum Nativitatis Doniini, luit veiR-rahilis Irater Dionysiiis Carliisiensis iii doino IJrugensi, Ordinis Cartusiensis, et portavit secuin sfquentes hos titulos lihrorum siioruni : (|ui tunc fuit rcclor novae plantationis Ordinis cjusdem, propc Buscum-Ducis. » Deinde leguntur verha Dionjsii supra relata : « .V religiosis aliisqiie venerandis pcrsonis... » et posl ha?c, tituli opcrum cxvm, sine Procemiis.

l'ari modo, .Vugusla? Trevironim, Codex ms. G3i (sa^c. xv), exhihct lieiji.^^trum lihrorum Patris Dionijsii Cartmiensis in liurwmunda, ah ipso descriptum, articulos complectcns cxli, cum plurimis l*rooemiis. Item in lihro Tritliemii abhatis De scriptoribus ecclesiasticis (liasileae, iAQi) fol. 117 hahetur : « De cujus (Dionysii) opusculis ipse per se subjecta quodam indiculo recensuit. » .Sequuntiir tituli operum cxliv.

Trihus illis elenchis quandoque utemur ad illustrandum catalogum, ampliorem licct ct pleniorem, a Theodorico Loer traditum.

Ouiim autem non semper eodem ordine procedat nec iisdcm verhis constet, in edilionihiis annorum 1530, 15I52 ct 1535, Dionysianus ille catalogus ; nequc, quid genuinum in eo, (iiiid (iit ita dicam) Loerianum sit, satis appareat : quod clarius atque orJinatius in liisce cditionilius videbitur, eligemus. Ceterum in ipso textu nihil invenies quod Dionysii non sit aut Locrii.

2 Anno 143-4 scripsit Dionysius in Psalmos, ut patet infra, t. V, p. 508B; univcrsa aiitem com- mentaria super Bihliam absolvit anno 1457, ut videre est in fine Comment. lib. Baruch.

3 In Oxon. elench., secundo loco ponuntur Prophetae (dempto Baruch). deinde Job, Paiili Epist., IV Evang., vii Epist. can., Actus Apost., Apocalypsis. Post haec : Peiitateuch., Josue, lih. Judicum,etc., Uh.Machabseorum et Baruch. — Cf. Cod. ms. Ultraject.(n. 187), in quo legitur:«Ex- positio in Josue, lib. Judicum,etc., lib. Machabseorum et Baruch.» Itcm cf. Cod.Lovan.(n.213).

KI.KNCinS (il'l".HrM V. 1«. DIONVMI 1.1

il. Slin;il IsAIAM. PiodMiiilllll : /siiiiis juo/i/nfii iiifii/iiiis if /iifi/is iii rnnH/M-ifii Dri, H/iiri' fii iitiii/iio riifif nffiiiiit, i'f i'iuisnf(ifu\ fsf fni/rnfrs iisi/nr iii sciii/iifmiiini . (V.vv.W. XI. VIII.)

Iliiiic lil)iiiin sinil cl cotonis vc^trris 'rrsluiiKMili scriptiirus, littcralilcr s|»ii'itiiiililii(|iH' ('X|>(isiii.

('ui.m. i.vii, i.M.i, i:>is, i.v.r.

*%. Sl'l'KU (iKNKSIM. ProaMuillHl : /Jifrcfiis /)i'n if /iniiiinifius .)fni/si'S. I)i'ifit ifli Dnniiiius Itujvm rifit' rf ifisci/>fi/iiv, ifnrrri' ./nrnfi frsfamvntiini, rf /'infiriii smt /srnrl. (KvvW. Xl.\ .) (•..loii. I.>:M, I.M.S, \h(W.

r». Siii'KU MxoDHM. Pro(i>tniiiin : ./nsfi simf nmnvs .srrmnnvs niri, r/ non cst in cis pra- vum ijuiif , nri/iii' /irrrrrsiiiii. (Prov. vill.) ColoM. i.'>;ti, i.Ms, i.')(i(;.

(\. Sl!l»KU liKVlTlcHM. ProdMniiiin : //nnont /)nminiini ifr fna suftsfanfia, rf ifr /trimitiis frui/um tuariiin : rf impfct)untur /lorrca tua sa/uri/a/c, c/ rinn /nrcufarin /itn rn/un- liafiun/. (Prov. lll.)

Colon. l.VM, 1518, l.-ifUJ.

7. SrpKU i.inuuM NuMKUOUUM. ProttMnium : Qui cituci/ in nunwro mifi/iam cnrum, cf omncs c,r nniiiinr rnra/. (Is. xi..)

Coioii. 1;>:M. 1.")1S, ir)(i().

8. SuPKU Dkutkuonomium. Proojmium : Serva manda/a r/ lci/em ijuasi pupillam oculi tui. Litja cain in digi/is /uis, ct in /abulis corctis /ui scribe eam. (Prov. vii.)

Coloii. 15;M, 1518, I56(i.

9. SuPKU LIBUUM JosUE. Proojmiuin : For/is in bcllo Jesus Nave, successor Moysis in Prop/te/is, qui fuit magnus secundum nomen suum, maximus in salutem elrctorum Dei,expugnare insurgentes /lostes, ut consequeretur /lereditatem Israel. (Eccli. XLVI.)

Colon. 1535, 1552, 1577.

10. SuPER LiBRUM JuDicuM. Piottimium : Judices singuli suo nomine, quorum non esl corruptum cor, qui non sunt aversi a Domino,icf sit memoria iltorum in benedictione. (Eccli. XLVi.)

Coion. 1535, 1552, 1577.

11. SupKR LiBRUM RuFH. Praefatio : Teste sancto Hieronymo, ctc.

Colon. 1535, 1552, 1577.

12. SuPER QUATUOR LiBROs Regum. Prooemium : Reges ex /e egredien/ur. (Gen. xvii.) Coloii. 1535, 1552, 1577.

13. SuPER LiBROs Paralipomenon. Pro(]emium : D.'us fecit ex uno homine. (Act. xvii.)

Colon. 1535, 1552, 1577.

«

14. SuPER EsDRAM. Prooemium : Lex veri/atis fuit in ore ejus. (Malach. ii.) Colon. 1534, 1551, 1572, 1573.

15. SuPER Nehemiam. Prooemium : Ne/temias in memoria multi temporis, qui erexi/ nobis muros eversos, et stare fecit portas et seras,qui erexit domos nos/ras. (Eccli. XLix.)

Coion. 1534, 1551, 1572, 1573.

III ei.KVnilUS Ol'KKLM V. 1'. DIONYSII

U\. SlPfcH Toui.vii. l'rouMuiiiiii : (Jai jninn/^ <".f mf Hiiviuiirdiiiin, l>i'iifilici'liir. (l*ro- verbioiuiii .\.\ii.)

tolon. 15J4. 1551, 1572, 1573.

17. SuPEH JuDiTU. FrouMiiiuiii : Hipc vocahitur virafjn. nicn. ii.) t:uloii. l.iJI, 15.^1, 157.', 1,'>7J

18. SuPKH KsTUiiH. l*roa'iuiuiu : Sicut snt oriens in ntiinitu in atti.ssirnis Dei.sic mu- lieris bome species in ornumentum domus suie. (Kccli. XXVl.)

Coloa I5;n, l.i51. 1572. 1573.

19. StptH JoB. ProaMuiuiu : Disciptinam Domini, fili mi, nc alijicias, ct ne deficias ijuum ufj eo corriperis :ijuem cnim dititjit Dominus, cDrripit, et ijuasi pater in fllio com- placet sibi. (Prov. iii.)

Colon. 1534, li>51, 157::^, 1573.

(Slpeh INalterilm, ut supra, n. 1.)

^O. Slper i.iijhum l*ROVERiMORt m. i*roaMnium : Diu-it Dominus Salomoni : Quia po-

stutasti sapicnliam, eccc dcili libi cur sajjicns ct intcttij/cns, in tantuin ut iiullus ante

te simitis tui fuerit, nec posl tc surrecturus sit. (III lleg. iii.)

Colon. 1533, 1536, 1539, 1555. 1'aris. 1541. 154«, 1549.

^l. SuPER EocLESiASTE.N. Pro(iMniuin : (juomiulinoduin Saloinon Iria sortiliis sil no-

inina, et juxta illorum trium nominuin iuterprclalionein Iria edideril voliimiiia, ad Ires

hominum stalus speclantia, inlrodiiclum est supra'.

Colon. 1533, 153(j, 1.539, 1555. Paris. 1541, 1548, 1549.

22. SuPER Cantica Ganticorum. Procemium : Oaudcbit sjjonsus super sponsam.

(Is. lxii.)

Colon. 1533, 1530, 15:39, 1555.

Paris. 1541, 1.548, 1,549. — Monstrolil 189G.

23. SupER L1I5RLM Sapie.nti.k. ProcGmium : Di-ice ubi sit sajnentia. (Baruch iii.)

Colon. 1533, 1536, 15,39, 1555. l'aris. 1,541, 1548, 1.549.

2't. SuPER EccLESiASTicu.u. Procemium : Mirabantur omnes in verbis gratice, quoe pro-

cedebant clc ore cjus. (Luc. iv.)

Colon. 1533, 1536, 1539, 1555. Paris. 1541, 1549.

(SuPER IsAiA.M, ut supra, n. 3.)

25. SuPER Jere-MIam. Prooemium : Hic est fratrum amator et populi Tsrael, hic est qui multum orat pro pojiulo et universa sancta civitate, Jeremias prophcta Dei, vir cvtate et gloria mirabilis, et magni decoris liabitudine. (II Mach. xv.) Colon. 1534, 1543, 4548, 1557.

* lu exordio expositionis libri Proverbiorum.

i:i.i:\(;in's (in iii m v. v iiimn\sii iiii

ii(l. SuPKU riiUKNdS. I*i()(i'iiiium : ViilcitH Jcsus civitnU-tn.fU-vit sitpcr (7/;/j. (Ijic. XIX.) Coh.n. I.VM. I.VI.I. I.VIrt, 1.^57.

^7. SiiPKii ll.vmcii. Pnxnniiim : Ih.vit /{iinn/i ad principos Jini.i : h'r on- mki /<;- i/itcfi(itiir Jrrriiiiiis, i/ititsi fiyrns niniirs srrininics istn.s, rt ci/ii srriljctiain in vulutninc iifrninriito. (Jcr. x.xxvi.)

luioii ir.;M. i.vi;». i.vih. 1557.

28. SlPKH l''/,KC,lllKl.KM. ProdMllium : Snpicntin prr nntionrs in niiimns sanrtits ite trnns/rrf. niniros I)ri rt /'rnji/irfns coiistifnif. (Sap. vil.) CdIoii. I.VM. l,M:t, I.MS. l.V.7.

"iW. SiPKH h.vMKi.KM. l'rO(Viniiiin : A^on fncicl Doininus rcrbnni, nisi rcvclavcrit srrrctnin snnin lul srrros snos /'rop/ictns. (Amos III.) Colon. \hi[. I,M:{, 1.VIS, 1557.

:iO. Si PKK nroDKciM ['«opiiKT.vs MiNORKs. Procrmium : Snpicntinin omniutn anli- (juorum c.ri/uirct sapicns, ct in I^rop/ictis vacabit. (Kccli. XXXIX.) l'olon. I.5.W. 1.531), 1519, I.V.S.

31. SiiPKH i.iimos M.\(:ii.vi$ kori m. ProdMiiium : Ju(la,fc Inwlahunt fratrcs tui. Manus tna in ccrricilnts iniinicoruiii tuoruin. Catulus lconis Jmla. (Gcn. XLIX.)

Colon, 1.5;M. 1.551. 1,573. 1573.

32. SuPER iM.\TTH.i:rM. Prowmium : (^uasi stclla matutina in medio nebukv, ct quasi luna pfcna, ct quasi sol rcfuhjcns, sic illc cffulsit in fcmpfo Dci. (Kccli. L.)

Colon. \yM. 1.533, 1.5.]8. 1.543.

Paris. 15;W, 1.5:50, 1541, 1512. 1545. 1548, 1549,1552, 1554, 1555, 16411.

Vonot. 1.5(;9. l.iTC, 1.578, 158(i. — Lugd. 1579.

;>r>. SiPKR M.vRCiM. Prooemium : MuUitudo sapientium sanitas est orbis terrarum.

(Sap. VI.)

Colon. 1.5:5:, 1,533. 1538, 1543.

Paris. 15;5('., 1,5;?9, 1.541, 1.54-2, 1548, 1549, 1.552, 1554.1555, 1G41.

Venet. 1.5()9. 157(», 1578. 1,580. — Lugd. 1579.

34. SuPER LucAM. Proopmium : Doctrinam quasi anfelucanum illumino omnibus, ct enarrabo illam usque in longinquum, et illuminabo omncs sperantes in Domino, et rclinquam illam qiuvrcntibus sapicntiam. (Eccli. xxiv.)

Colon. 1532. 15;«, 1538, 1543.

Paris. 1.536, 1539, 1541, 1542, 1545, 1548. 1.549, 1552,1554. 1(541.

Vonet. 1569. 1570. 1578, 1586. — Lugd. 1.579.

3o. SuPER JoANNEM. Pro(Pmium : Ego sicut aqucvductus exivi de paradiso, et fluvius

meus appropinquavit ad mare, quoniam, doctrinam quasi antelucanum illumino om-

nibus. (Eccli. xxiv.)

Colon. 1532, 15:?3, 15:38. 1543.

Paris. 1536, 1539, 1541, 1542, 1545, 1548, 1549, 1552, 1554, 1555, 1641.

Venet. 1569, 1576, 1578, 1586. — Lugd. 1579.

' lla3 omnes sunt, multae licet, veree proprleque dictse editiones.

IIV ei.R\nit S (JPKRLH V. V. IMiiNYMI

3tt. Slfl^iH OMNKS l»IM I'aI 1.1 .\l'osioi.l KplSTOl.AS. l'i-0(i*iiiiiiin : Auditi' mc, ijtumidin ilc

rebua initifnin tuculurus num, rt n/u-iii^ntur lalnn nu-n nf rcctti privdicent, Justi sunt

um/wa tffrmu/tex mei. (Fiov . sill.)

loloii I.VJO, liJ2, 153.», IhAH, l.ilO, l.>|.^, irUtf,.

rarU. I5.JI, mh, 1.537, I5JM, 153'.», 1510, 1512, 1,513, 1545, 151S, 1551, I5,5i', 1555.

Veiiet. 1573,

!{7. .\lo\oPA.Mo\, ^«(1 Ukdai no oM.MLM KpiSToi.AHiM IJIATI 1'ai i.i iii iiiiain ad inalc-

rias, instaiiliu U. Cantinalis (h^ Cusa. l'rou'iniuiii : UevcnMidissiino in (iliiislo l'alri '.

.\Mtver|>. 8. a.

Culoii. 1531.

I'ani4. 1551, |(;3I, IMi.

i.ugil. 1547, 1549, 1555. — Veiiet. 1.534.

.'W. StPKR AcTUs Apostoi.orlm. l'ro(rmiuin : Jienfn.s /lomn qui inveiiit sapicntiain, et

ijui affluit prudentia. (l'rov. lll.)

Colon. 1.5,30, 153», 15.11, 15:{(}, 1545, 1,54(5, 1.5(i5.

Paris. 1,5,37, 15:j<t, 1510, 1511, VAi, 1,54«, 1551, 1,5.5:?, 1,551, 1,5,55.

39. Sl°pi!:r septkm Kpistoi.as Cano.mcas. I'i()(rinium : ('oincditc, amici, et hihitc ; ct

inebriamini, carissimi. (Cant. V.)

(oloii. 1.5;J0, 1.5,13, 1,5.{(;, 1.545, 1.54(;, 1,5(;5.

I*aris. 15.37, 1.531», 1540, 1511, 154-.;, 1.54«, 1,551, 1,5.5-.', 1554, 1555, 1592.

40. SuPER ApocALYPSiM. Froo^miurn : Jiccc pncr mevs clectus (juern elcgi, dilcctus

ineus, in quu hcnc cumplacuit aniimv mca' ; ponam spirifum mcum supcr eum, et judi-

ciu/n gentihus nunfiabit. (Is. xi.ii ; .Matth. xii.)

Colon. 1530, 1533, 153(5, 1.545, 1.546, 1565.

Pari.s. 1537,1530, 1540, 1541, 1542, 1548, 1551, 15.5->, 1.554, 15.55, 1592.

41. KpiToME sive nobiliores sentenliae totius Uibliie. Proaimium : Tota sacra) Uibliaj scriptura distinguitur in duo Tcstamcnta, vetus vidclicet et novum-.

Colon. 1532.

TITULI OPERUM DOCTRINALIUM ET DE DIVINIS.

42. I.N LiBROs B. DiONYsii Areopagit.e K

Super Angelicam seu ccelestem hierarchlam. Procemium : Accessistis adSion tnontem el civitatem Dei vivcnlis, Jerusalcm ccclestem, ct multormn millium angelorum fre- quentiam. (Hebr. xii.)

' Hoc l>ro(£mium una est Epislolarum ad Card. de Cusa, de quibus infra, n. 170. ' Vide notam primam ad n. 18(5.

3 In imliro nperis nii tiluliis est : I/i.^toire r/eneralfi des nufeiirs socri''S,piiv]c W. V. Dom Kcniy Ceiliier, l*aris, Vives, 18G8, ioiiitur [)ag. .'}i(5 : « Denys le Cii.vktrel-.\. Son comnientaire sur les sept lettres de saint Antoinc, 111. Ii!»2. »

Erral indicis auctor. Nunquam Epistolas S. .\ntoiiii comrnenlalus est Dionysius (^artusianus ; sed h<e Epistolae sequuntur S. Dionysii .\reopagitae opera, qua; cum commentariis \'en. Dionysii Cartusiani, Coloniae anno 1336 edita sunt.

Fatendum est verba ipsius R. P. D. Remigii Ceillier (III, 392, col. 2) non omni ambiguitatc carere.

KI.I.Mim S n|'| Ul M \. I'. hHiNNMI LV

Siipcr l'!('i'l<>siasli('iiiu liicrarcliiain. I'n»irmiiiiii : 'Dilim iKihrmun ponlifimn, ijui ntu- stuiil iii ilr.itiTii sciiis nini/iiilni/iiiis iii nrlis, siiiicloriiin iniiiislrr rl lalwrnaruti rrri , i/iioil /i.ril /)(-ns (i non /lonio. (Wrhv. vill.)

SujXT lihros (1(> Diviuis uomiuiluis '. Protriuiiim : Qnis itsrmilil in nrlinn afi/w^ di;- srrniiil f (Jiiis roflii/nril ni/iiiis i/iinsi in rrslinirnlo f Qiiis sii.srilavil oninrs Irnninoif Irrriv f Qiioil noinrn rsl rjiis / rl i/iioif noinrn /ilil r/its.si nosli f (Prov. XXX.)

Siip(M' .Mysliraiii lllcoJDgiam. Proiniiiiiiu : /Joniinns ifi.ril ul liahilarrl iti ratiijinc. (II l'ar. VI.)

Siipcr iiu(l(>ciiu (>pisl()las Diouysii. Procrmiiim : Viifrir i/uoniam noii snliim mi/ii la- liorari, .'int oninihiis r.n/itirrnlihns rrritalrni. (Kccli. xxiv.) Coloii. i.MtC, l.^rW).

4.'l. In (,>i'ATiion i.umo.s SKNTr.NTi.vnvM.

Siip(>r (pialiior lilnos S(>ulcutianim scripla (locloriim scliolasliconim famosissiiuonim rcdiixi iii iimim. xidcliccl .Mcxaiidri dr llalcs, saucli 'riioma', .Mhcrli ma^Mii. Uoiiavcn- liira>, .l\i,M(lii dc Uoma. IVlri lU' rai(>ulasia, Hicliardi (1(> .Mcdiavilla, (liiillclmi Parisicii- sis, domiui (Jiiillclmi .Xulisiodorcnsis, llcnrici (l(> (Jandavo, llrici, Scoli (>t llauuihalis.

(]oll(n'laU(>iim iii piimnm lihniiu Sonlculianim. Procrmiiim : Snpientiam otnnivm anlii/uoniin r.n/iiirrl .fapirns. (Kccli. XXXlX.)

(-olleclaucum iu sccimdiim rihniiu Scnl(>nliariim. Procrmiimi : Qnis ignorat quod luvr oninia nianiis /)oiiiini fmi-it^ in riijiis niiinu csl aniina oninis vivenlis, cf s/)iritus univcrsa' cnrnis /loniinis. (Job Xll.)

Colleclanciim in terlium lihrum Seutenliarum. Prooemium : Di.xit (Jabriel ad Da- nielcm : Scptuai/infa /icbifomadcs af/hrcviata' sunl s/i/wr /jopufum tuum, ut defeatur inif/uilas.ct adducalur Justilia scmpilcrna, et impfeatur visio et prop/ietia , et ungatur Sanclus Sanetorum. El occidclur C/iristus. (Dan. ix.)

Colleelaucum in quarlum lihrum Senlentiarum. Procemium : Sanafm contritiones eorum, ditii/am cos sponUincc : i/uia avcrsus cst furor mcus ah cis. (0.sce XIV.)

Colon. 153."). Venet. 1584.

'ii. SU.MM.K FIDKI ORTHODOX.E LlBRl IV, [alias] EnTERIONE, id est MEDULLA OPERUM S. TUOM.E.

Exhelcosis, id csl cxcerptum primae partis Summae. Pro(Pmium : Neminem difigit Dcus, nisi eum qui cum sapientia in/iabilat . (Sap. vii.)

Exhelcosis prima> partis secunda^. Proa^mium : Auris hona cum omni concupiscentia audict sa/)icntiai)i. (Eccli. lll.)

Exhelcosis secuuda} partis secundiB. Prooemium : Omnis yforia ejus filim regis ab intus. (Ps. XLiv.)

Exhelcosis terlije partis. Pro(Bmium : Beatiis /lomo qui invenit sapientiam, et qui afffuit prudcntia. (Prov. III.)

Supplementum Siimma^ ex scripto ejusdem sancti Thoma» super quartum Sententia-

rum. Prooemium : Vani sunt omncs /lomines quibus non subest scientia Dei- . (Sap. XIII.)

Colon. l,")3r)-I5;3().

Paris. 1548.

Venet. 1572. 1585. — Antverp. 1569.

' \ 011. Dionysiiis nostor, in oloncho anni U66 (Cod. Oxon.), antepenultimo loco haec scripsit : « Super lihniin do Divinis noniinihus, />/■« /mrte, et adliuc occu/jor. ))

2 Hoc Prooemiiun dcest in cdifis.

ivi i:;i.k:M:iiL's i>i'Kiu.m \. f. diusvsii

4ft. S.u:r K TiiKoi.n«;i K Kpnout': [mmi| Kxiiu.«:o8Ih kx Simma 1). (Wii.i.ki.mi A.misiodo- HKNsis '. l'iiMiiiiiiiiii : Sicut vera (lil«'ctiuiiu «iili^itiii Dciis super oiiiiiia.

40. StfKH iJoKiiiu i)K «:oNsoi.ATiu.NK iMiii.t).-»ui'iii I., Iiltt Tulilcr «'t iiiyslic«f. I*r«)«riiiiiiiii : lluini} saitrtus in sapicnfia inanct aicut aul, stultun aicul luna mutatur'^ . (Kccli. X&vil.) ('uloii KV40.

47. i;xi*osiTio i.iiiHoiUM JoANMS (li.iMAii'. ProjiMiiium : ]'i(lit Jaroh i)7 somnis scalam atantcin .suprr tciram, ct cacnmcn iUius tanijcn.s ca-lam, anijcloHiiac J)ci asccndcn- tes ct dcsccndentes per eam, et Dominuin innixum scaUe, dicentem sihi : Kyo sum l)o- tnina.s, ctc. (ticii. XXVlll.) loluii. IfjlO.

'iM. Tha.nsi.atio i.iiJHOiiLM Ju vN.MS (]assia.\i a1) sTii.i m i At.iLi.iMi m. rro«i'iiiiiiin : Dccla- ratio sermonuin tuoruin itluminat, et intc/lccfam daf jiariuilis. (I's. c.xviii.^ Coloii Ijlo.

49. K.NARRATio IIymnorim 1'R.ksf.rtim VKTF.RIM. 1'ronpmiiiin : /mjjlemini Spiritu S(^ncto,

toijucnfes vohismcfipsis in jisalmis cf /ii/mnis ct canticis sjtiritnulihus, cantantcs el psal-

tentes in cordihus cestris Domino, (jratias agenfcs pro omnihus. (Kphes. V.)

Colon. 15:n, l.TlO, l.->58.

Paiis. 1537, 15J0, 1510, 1511, 1542, 1518, 1551, 1552, 1.551, 15.w.

riO. I)k KXKMPi.is ET uo«;i;mk.\tis ALTiiK.NTicis. Pro(jRiniiim : Sapienliam Sancloriiin nar- rant jiopuli, et laudem eorum nuntiat Ecclesia. (Kccli. xi.iv.) Colon. 1532.

M. I)k kntk kt kssk.ntia. Procnmiimi : nncinadmofltim Arislolelcs proril«'tur, r«'riim aliqufiD sunl univcisales, aliqua' parliciilar«'s '. (ArisloL, IVri hermen. 7.)

52. I)E sriE.NTiA u.NivERSALiUM •'. l'ro(rmium : Desidcrahiliiis est de suhlimibus, imo de uno alto ente pauciim scire. «luam de declivibus multam habere agnitionem. (Aristot., in2C(rli.)

5^1. CoMPKNDiuM pniLOsopnif.UM, scu elemenlatio philosophica. Pro(Kmium : I^retiosior est sapientia cunctis opihns : ef omnia qum desiderantur , /luic non valent comparari . (Prov. III.)

Coion. 1.532.

' Deest In odilis. — .Siimina I). r;iiilU'lini .Vntisiodorensis sic inripil : « Fidcs esl snbslanlia reruni si>crantlarum, argnnientnin non apparonlinni. .Sicut eniiii vera dilectione diligitur Dcus proptcr seipsum super omnia, elc. »

2 Hoc Proceminm dccst in editis.

' In elencho anni 13.33, pro n. 47 el 48 liabcliu' : AiTlicfinms mliifis, duobns libris ailmiran- da majorum tacla, posteris imitamla desiribcns. Libri prinii ProiTinium : Vidil Jacob... Libri secundi Prooemium : Ueclaratio sermonum...

'' H. de L'F.spv, in \'ita 1). Dionysii Cartnsiani qnam pr.Tiiiisit tractatni cjnsdcm De confetn/ifu miiiidi (Parisiis 1()49), loqnens de lil)ro f)e cnfe ef essenfio, addit : « Qui etiamnnm intcr opcra ejus reperifur. » Verum traclatiis /)e ente et essenlia inter opera D. Dionysii edila bucnsque non reperitur. — Hunc Iractaluin Dionysius, anfeqnam inonacbus fiercl, « illico post adepla magisferii insignia scripsit ». (Supra, p. x.xiv.) In prima elenclii editione nulla est bujus menfio.

•^ Deest in editis.

KI.KNCmiS on.ltlW S. I>. liln.NVSII I.MI

.*i'i. (;()MiM.M»MiM •iMKni.()(;i(;iiM, sni clcmcMlalid llicolojfira. ProdMiiiiim : Conipitrntf vohis sa|)i(Mlliam sim- iin/i/ifn, rf rii//uni rr.struni sii/ijiritr jiufn cjiis. (Kccli. I.l.)

('..!. .11, i:..i;».

r»"». I)k i.hmink (•.muistiw I nM.oiMi;'.

ProdMniMMi libri I : nnmis pioccssio socmikIoimmi a |»iiMio, cl (•oiivcrsio corMm«ltMi. pcr siiMililMdiiKMii crriciliii' iili'oniiM(|Mc.

l*ro(iMniiiiii liliri II : /Irnfiis honnt i/urin tu rruifirris. (Ps. XClll.)

Ilos (liios libros prjcclaiissiinos, Miip(M' iii c.vnrdio scciiMdi loiiii .Miiioriim opcnim DioMysii |(]oIom. iriiljj, (lciliiinis in Iiic(Mii : lamclsi arliciilo i.ii oriciiil<M'iiiiiis iniiti liim (>X(Mnplai'. Si cMipiam inlcj^Miim oc(Mirr(Mil, iii },'raliam pioniin prof(Mal iii Im((mm. (Jiiod cl t\r libris do Diviiia csscMiliu ptM(liiis - pcliliir. (•(.K.ii. !.">;!:>'.

;i(). Dl.VI.Ot.l S IMKK IMIII.OSOIMIl M KT I IIKOI.OOI M '.

57. DiALOCiio.N i)K FIDK CATMOi.iCA coMlia f;(Mililcs, conliiMMis oclo lihros parlialcs. ProaMniMm : Miu/nn rf niirit/>i/ia siint oprra tna, Doniinr Drii.s oninipotciis; jiustu' rt fcra' suiif riir fuiv, Rr.v swruiornni. Qiiis nou finir/u't fr rt niai/iii/irn/tit nonwn tuunif ifuia tu so/us pius rs. Tu ciiiiM, Dominc. rrrnsfi oninia, rt proptrr vo/untnfcin tiiam crcata suut. Tn soliis omiuum dominaris. cl /;/ (/ifioiir tiia rui/rta sunt posifa, quo- niam tu solus a>((M-nus et indcpciidons os. (Apoc. xv ; iv ; Kslhor xiii.) Colon. 153J.

riS. (loNTRA PKnKiDiAM Mamomkti, kt co.ntha multa Dic.TA Sauracknohim lihri qiialMor. ProoMMiMiM : l{ci;:i maijMO ac pr.Tpolcnli linpcratori SarraccnoiMm, omMibiisijiic logis Mahomoli docloribus alijMc CMltoribus, (jnidam chrislianus rcligiosus, etc, Colon. 153-.>, 1533.

50. DiAi.oci s DisPiTATio.Ms iNTKR CiiRisTiAM'M ET Sarrack.mm do logc (]hristi ct contra porridiam impiissimi MahoiMoti '. ProaMnium : Sir Drwi di/rxil mundum, ut Fiiium suum unigcnitum darct, ut omnis qui crcdit in cum 7wn pereat, sed habeat vitam wternam. (JoaiiM. iii.) Colon. 1532, 1533.

()0. KpiSTOI.A AD PrINCIPES CATIIOLlCOS PAR.ENETICA 1)E INSTlTUEiNDG BELLO ADVERSUS

TuRCAM. Procemiuin : Univcrsis Principibus christianis, etc. Colon. 1530, 1532, 1533. l,").-)9.

()1. Contra artes mac^.icas et errorks Waldensium. Prooemium : Cave ne imitari ve/is abominationes i//arum gcntiuiii ; ncr invcniafur in tc qui lusfret /i/ium suum aut /i/iam ducens per ignem, aut qui ariolos sciscitetur, ct observet somnia atque auguria,

' Sic in Coflioe Trevirensi. et apu(i Trifhcinium. In Codice autem Oxoniensi leginius : De /umine f/ieoricw iiifuitionis.

2 Vide infra. n. Gi. Miruni qnod in Oper. minor. t. II, Coloniff'. 1.532, ad (itnlum tractatus Do /umine r/irisfi(inn' f/ieuriir atljungilur : seu De divina essentia.

3 Ita habetur in prlma editione catalogi, in Cod. Trevir., ct in elencho Trithemii.Deest in editis.

' .Vd n. 58 et o9 : Prodierunt Colonia^, anno 1.533, Dioni/sii Carfusiani contra A/voranum et sectam Ma/wmeticam /ibri quinque.

IVIII FLENCIIL?» itl'KHLW \. P. DIONYSII

nec aif inuU'fica» ni'iiae incnntatm- , m-r tjui jtf/t/timcH ctinsulut, inyitc (livinns, ct ifittcrnt a inortui/i ocritutein. Omniii eiiiiii hau- uhtnnintititr Ihnninus. (I)riil. XVill.) '

tti. CoNTRA srPEnsTlTIONKS. I'u)(i'iiiiuiii ! Doininnm Dcum fiium timehis, cf i/jsi st)li aerviea. (Dvxxl. \l.)

Colon. 1532, 1533.

H.*l. Uk .NATIHA .KTER.M ET VEIII Dfcl. l'r(Ul'lllilllll : Scimus i/Uoni(im FiUiis /Jci vcnit, el iledit nobis sensum, u/ ctHjnusciimus rciitm iJcitm. Ipsc cililii riiit^cilitlis Dei Palris in /loc nittus cst , ct iiil /loc ccnit in muntlum, ut lestimoiiin m /niliilniil i-crilitli. (I Juaiiii. V ; Juaiiii. xviii.) Colon. 1532.

iW. |)K hiviNA F.ssRNTiA. ProiTiiiiiiin : Oiiiiiis /)rf)ci'.<isin-. Noiuliim ost invontum '.

tvi. bi VKNUSfATK Mf.NDI KT PUI.CIIIUTUDINK DkI. PlOdMIliuill : /'illts csl AllissimUS,

ereator oinniiini oinnipotens, rcjc metuenilits nlmis, .sedcns sujicr t/ironum, (Inminans l)cus. (Kceli. I.) Colon. I5.i2.

W). (]rkatl'H.vhl.m in oiuhvkm ai> Dklm co.vsiDKUATio TiiKOi,0(ii(:A.Proa'miiiiii : Dclcctasti mc, Domine, in fuchura fua, et in operihus manuuin fuarum exsultahn , (Ps. xci.) Colon. 1532.

G7. Dli DISTA.NTIA PKHFKCTKtMS DIVIN K KT IILMA.N.i:. PlOdMllilMIl : Eslolc /)Crfccli,sicut cl Pater vester cwlcstis pcrfcctus esl. (.Mallll. v.)

Colon. I.i32.

K8. Dk MU.MKiCKNTrA KT BENKFiciis Dki. Procpmium : Anima mca ilcsideravil te in nocfe, o Unigenilc Patris a?terni, sed et spirilus mcus in prwcordiis meis silivil in te.

(Is. XXVI.)

Colon. l.)32.

fi9. De laudibus supkrlaudabii.is Dki. Prooemium : 0 Doiis pracstantissime, lu boniis naturaliter, Dominator altissime. Colon. 15.i2.

70. Laudes Dei DEvoTissiM.K. Pioa^mium : Tii, Doinine Deus noster, naturaiiter bonus es. Colon. 1.532.

' Iii volumint' nii inscriititiir : IJ. Dioni/sii Cailti^iaiii conlra .Mrorantim... (iit supni, ii. 59 in iiota), a<l falrtMii Pnitptnii aiirtnris, ctlilor I). 1't'lnis nionicvciina ait : « .Slatiicrain, liisce libris, ca qufP iticin auclor ctiiitni arlcs iiiai.'icas ct crrorcs \\'al(|i'iisiuni sfri[)sit ailjiccrc, (|ui- hus habetur cxortliiim : Cave iie imitari velis. .\t quiim nusquiiin ;:cntiuin repcrire possim, cogor proposito ahstinerc. Oro tamen te, pie Lector, si uspiam investigari queant, eorum nohis copiam facias. »

- Hoc Profpmium legitur in prima etlitione eleiuiii ; in ccteris vero. nuiiiim. .\pu(l Tritiie- mium. Procemium est : .Scimiis quoniam.... ut in Iractatu prapceileiiti (n. G3) ; iino in Ctulice Ultrajectensi, siib titulo De rlivina psscnlia tlaliir [tra^cetlcns Iraclalus.

3 Vide n. 55 in finc. — In Cod. (Jxon. ct Trcvir. notatur (sine Prooemit)) liitcr De diviita essentia.

KI.KNCimS UPKIU M \. I'. IHOMYMII I.IX

71. I)k IK»MS SimUITHS SANCri lilui l\ l'riMiiiiiiiin : (Jnls hnniiniDn iintffif Hrirr mn- si/iuin l)i-i f iinf ifiiis /uift-ri/ i'(>i/i/ilti' i/niif rr/if l)i'ii\ f ni.\i fit i/ii/rris siijiii'iifinin,rf minrris S/n'riftnn fnmn i/r (•»i'lis. (Snp. ix.) (■(tioii. i.'>;i2.

7i. Ilou K i»K s.vNCTissiMA TiUMTATK. Pnxrmiiiiii : Adsil uohis scm|wr immciisa lim clciiuMilia, Dciis omnipolcns, Tiinilas ailoranda.

('(ilun. i.'»;!:.'.

7:1. IIOU K DKVOTISSIM K l)K PaSSIONK DoMIM .\OSTni JkSU (llllUSTl. PrOdMnilim : iJrils, iii

ivfjuforinni inrnni infrni/r. (Ps. l.XIX.) Coloii. 15;i2.

7'l. MkDITATIONKS SIVK I)K modo rkc.ohdatioms domimk.k Passio.ms.

Iliiiu* lihnim aliiiiii (MiiiKhMn ass(M'unt jam oliin (*vnl;.;aliiin siilt liliilo : />>' rifri rf /trnr/iriis S<i/niforis. (Mijiis oralioncs lialxMil pl(MMinu|ii(' c.xordia : Mcncdico cl f^ralias ago libi. Doniiiu*. ProoMuiuin anlcm csl : Si dcsiihMus j)ci rcctc miindaii a vitiis, si iiid)i Iil(M' dilari in virtiilibiis, si altissimc illiiminari in S(M-i|)liiris, si ^'loriosc Iriiimpliarc dc inimicis. si copiosc consolari in adv^Msis, si dcvolc convcrsari in tcrris, si l'rc(|iicntcr compungi in cubilibus, si diilcilcr llcrc in orationihiis, si rr('(|ii(Mitcr acccndi iu nicdi- laliouibus. si pcrscvcrarc in bonis actibus, si replcri spiritualibus gaudiis, si rapi in oxccssu lucntis, si divcrsis frui sccrcfis, si fclicil(M' mori in c.xlrcmis, si pcrcnniter rc^gnarc iu civlis : cxercc tc iu vila cl iu passione Jcsii (Ihristi Filii Dci'.

7r>. KxposiTio DOMiMc.K Passio.ms skci.vdum (,)i:atuoii I']vam;ki,istas-. Pr()(i'miiim : /i'c-

conri/iati smnus Dro prr mortetn Fi/ii ojus. (Roin. v.)

Colon. 15.{;{, l.")37, mi. rari.s. 1,->41.

76. ExPOSiTio .Miss.K. Pron^mium : Afetnoriain fecil niirabiliutn suorutn ttdsericors et miserator Doininus, escam dedit timentibus se. (Ps. cx.)

Colon. l.")32.

77. DiAi.OGUS DE ckledratio.ne et Sacrame.nto ALTARis^Prooemium : Qnicumf/ue itiati-

ducaverit patiem hunc et biberit ca/icem Dotnitii indigne, reus erit corporis el saii-

guinis Dotnini. (I Cor. xi.)

S. 1. et a. Colon. 1532.

78. DlALOGUS AUREUS l.NTER GhRISTUM ET SACERDOTEM ' .

79. Tractatus de sacra commu.mo.nk fhfa^ue.ntanda. Pro(Pmium : Qui prceesf, in so//i- citudinr prspsit. (Roni. xii.)

Colon. 1532.

* Tractatus De vifa et Iteneficiis Sa/vatoris editus cst s. 1. et a. ; et Paris. 1.^02.

• Inler Sermones dc Sanctis.

^ In clcncho Oxoniensi additur : n impressus est. » ^ide supra, p. i, nota 1.

'• In prima editione elenchi, in Cod. Trevir., et apud Trithemium, a prsecedenti distinguitur. Deest in editis.

iX KIU.S(MVS n|'KHI M V. I>. I)|()>VMI

HO. S|!;h.>io.M!;s sv.%. Uk; \K.NfcH.vuii.i Saciiamkmu. Piouuiiimu : ('(tto mca vei-e est cihus. (Joaiiii. VI.)

t olon. 153i.

«l. Dk; i.AiDiius HKArisHiu.K \ iiit.i.M^ .Maui I. liljii IV. l'ron'iiiiuiii : (Jiuv i-.sf i.stn, i/ud-

pfoijreditur ijuu/ii uururu consurijens, inilchra ut lunii, clccta ut sot , clc. (daill. VI.)

S. 1. et a. Colon. 1532.

Hl Dk fh.kcu.mo kt t)it;.MTATK KJUSDKM lil)i i i\ . I'i oa'miiiiii : hnniicitias ponam intcr tc ct inulicrem ; ip.sa contcrct cnpnl tuum, ct tii insidialjcris cntcaneo cjus. ((j(mi. lll.) tolon. 1532.

H;{. I)k MllTl'A con.MTlo.NK IJKAroiu.M IN i'AruiA. l'ro(i'ii)iiiiii : l'nlcr (jlAtriie dct vuljis spi- ritum sapicntia' in aijnitiunc cjus. (Mphcs. l.) Colon. 1532.

H'l. |)K Sa.XCTOUI M lUI.KjLlAUl MijLK \ KNKUATIO.NK, \:V MODO Ai.K.M)! IMIOCKSSIO.VKS. I'r0- OBmiuin : /clus dutnus tuw cutticdit inc. (l*s. I.XVUI.) Colon. 1532.

TITULI OPERUM QUIBUS FORMANTUR STATUS HOMINUM.

8*). De causa divkhsitatis kvk.ntlum iilma.nohum '. [ProiPiniiim : c (Jn.Tslio parvilali mcsB ab K.xccllcnlia veslra (1). (^ard. de Cusa), o UcvcreiKlc Pijcct^^lor. »]- Colon. 15;J4, 1.551, 1.57:.', 1.57:!.

81). 1)e dekorm.\tio.ne et refoumatio.nr KccLESLi:'. Nonduin invcntum.

87. De auctoritate et officio Summi Po.ntificis. Proa>mium : ConfiAcor tihi, Patcr, Domine cwli ct tcrriv, ijuia ahsconiUsti hwc a sajjicntlhus ct prudenlihm, ct yevelasti ea parvulis. (.\lattil. XI.)

Colon. \W.M.

88. De potestate et jurisdictione SuMMi Po.NTiFicis. Proocmium : Pro Jnstitia agoni- zare pro anima tua, et usquc ad murtcm ccrta pro Justitia,ct Dcus expwjnahit pro tc. (Eccli. IV.)

Colon. 153"2.

89. De auctoritate generalium concimorum. Proocrniiiin : Verha sapicntium sicul stimuli, et ijuasi clavi in allum dcfi.jci, quw per nifif/islrurinn consilium data sunt a pastore uno. Ilis amplius, fili mi, ne rcquiras. (Kcclc. xii.)

Colon. 1532.

' Editum est ad calcem Enarrationuin in .JdI».

• Quae in elencho omissa sunt, scd alias invcniunliir, uncis [ ] inclusa posuimus.

3 Citatur in Cod. U.\on., cl Trcvir., cl apiiil Tiilhemiura.

r.i.KNC.ms (ti'i:iiiM v iv ihiinnsii i.xi

'.)(). |)i; VIIA 11 lli:(;iMIM". I'll IISUI.IM. riiMiiiiKiin : Alli-inlilr tuihis <•( univi-rnn jjnyi , in tjii» iut\ Sfiiriliis Siiiirfiis /nriiiil i'pisrttpt)s ri\i/rrr lirrlrsitiiii l)ri , i/intni iirijuiHitnt mn- i/itinr siiii. ( Acl. x\. )

Coiuii. \u:i:, i:i.v.i.

S)l. I)i: oiKicKi, VII A Ki' ui:(;iMi.Ni'. .vui:iiiiua(;o.noiiu.m. PnKniiiiiiii : Jiiiliriinit ilnrisxi- itutiii iii liis i/iii iinrsiiiil /irl. (Sa|>. M.)

(.'uioii. I :.;!:.', I :>:•'.».

5)iJ. Dk. iii:i;imim: i'ii i:i.atoiium. [Proiniiiimi : l'r,vlnlr uiircs, i>us i/ni ru/ifi/irtis iniilti- futliiws. (Siip. VI.) I

Asi^liatlViiliiirf.;! 1 (■.•.'(>.

\Y.\. |)k ()|'i icio Li:(;a'I'I. .Ndiiiliiiii iiivriildni '.

5)'t. I)k viia i:i' statu OANO.NiCouuM, SACKiiDOTUM KT Mi.MSTiioHUM i-lccLKsi.K. l*ro(i'iniiim :

.Mttlrilirliis hoino i/ni fiiril iijiiis Dri ii('f,Mii,M'nl('r. (Jci'. xi.viil.)

S. 1. a. et ty|i. n. — S. I. ct a. (.Iiii.in i'ri-lluii)- — •'^- 1- <'' ;i- (.Iflian i'etit).

tuluii. s. a., ij;J>', i.').v.i, ic.ro, l(..s;f.

I'aris. 1531. — Antvori.. l.">17, 152'.), lliii. — Uaiulaxi \C,i:,. — l.cuilii 17(i(i. — Lovaiiii i71:.'.

•,).'). DiAi.o(;i:s sivK coi.i.O(ji'ii!M i.Mcit i'Ariu).\UM i:r ca.no.mcum [scu Dk 1'I.lhilm hk.nk-

FicioHUM isuhpaiionkI ■'. PiodMniiim : Oiioniain inc pcccalorcin jjravcm intucor, quid

miruiu si \)rv luc i[)sum Dcuui jiidiccm jiisUim acccdcrc vcicor.

Colo». 15;{0, I.Vi--'. 1510.

l'aris. 1611). — l.iigd. l.")(il, l.-)(;i, 1579, 1.5S5, 1.587, ICOS.

Antvoq». 1551. — l.ovaiiii 157(j.

0(3. De viTA KT HK(;iMi.NK cuRATOnuM. Proa^mium : Sacerdotes sancti erunt Deo suo, et noii poUuent nomoi ejiis : ineensuin eniin Duniini et jtanes Dei sui offerunt,et ideo sancti eru/it. (Lev. xxi.) Colon. 1532, 1559.

97. Dk noNKSTA coxvERS.vTiO.NE CLERicORUM. Prooemium : Ohsec.ro vos in Doniino^. (Ephcs. IV.) Nondiim iuvenlum '.

1)8. De DOCTRi.xA sciiOLARiUM. Prooemium : Quemadmodum Aristoteles in libro ait

Politicorum : Sicut omniuin animalium oplimum est homo, si scientiis atque virtu-

tibus decorctur, sic intci' animanlia iiniversa vilissimum pravissimumque consistit, si

rationis gubernaculo derelicto. pcr vitiorum devia gradiatur, ignorantiee tenebris sc

involvens.

Colon. 1532, 1559. raris. 1632.

' Ilunc tra(?latuin intor codi(;es manusorintos liihliotlieogo Carilinalis Nioolai de Cusa, in xeno- (looliio Cusano (Ciios) assorvalos. roporiro sporahamiis, sed 1'rustra. Vide Seraj/eu/n. n. "23, 186-4 : Die llaiulsoliriiton-Saminliini^ dos Cardinals Nioolaus von Cusa. Von U' Fr. Xav. Kraus.

- Vide Oj}er. //linor. t. I (1332), fol. 469.

3 Sic in elcnchi cdilione anni 1330 ; in ccteris vero non datur ProcBmium.

^ In opnsculo De arcta iv'a salutis (n. 139), articuln.s xxxv hunc titidum praefert : De honesta conversatioue cloricorum : Obsecro cos i/i Do//uiio, ut di<j/ie a/nbuletis vocatio/ie qua vocati estis. (Ephes. iv.)

L\li RLRNCHL'H iifKHllM V. I'. DtnNVNll

Shi. Ih. vriA >()HILIL»I. 1'nHl'liiittiii : QHicUfnt/Uf fjlori/uuvc/it inf, (/lori/inibo cum; i/ui uutem cuiiteinnuiit me, erunt iijnuhilen. (I H«*g. II.) Loloii. 15J.', l.VVJ.

IIW). Dt: MMiiHi.NK FHi.NLifLM libii III. l'rou'iiiiuiu : Auilitc.ietjes ae duces,*/ iiitclliyite, priiii'i|)4*s ; iliscite, judicen /inium terrie : diliijite lumen su/tientiit' , umnes i/ui /irw- e»ti,% jjitfjulis. Si delectuinini scilibus et sic/itris, dilii/ite su/nentium, ut in /lerpetuum reijnetis. (Sap. VI.) foloii. \bM, i.ssy.

ll)i. DlAI.Ui.LH IMKR (]llHlsrL.M KT PHINCICKU. .\(JII(llllII ill V<'ll tlllll .

lUjJ. DlvLOIUS l.NTKH (lllHISTLM KF 1»HINC11MSS.\M [SKU I)K VIT.V KT HKdlMINK IMll.NCIIMSS.i:]. Frua*iaiuiii : lUuininu, Duininc /Jcus mcus, uculus meus, nc um/uain u/jduriniam in murte. (Fs. Xll.)

Lolon. 15;Ji, I.5.W.

I0:{. Dk vita Mli.HAHlLM. I*i(ju'iiiiiiiii : Labura sicut huniis miles Cfirisli. (II Tiin. ll.) Loloa. 15.J-', 1 ■>■»',»

\i)\. De vita MKRC.vroRLM, Ki' JLSTO pRETio RKRLM. PiouMnium : Nolite facere ini- quuin in judicio, in rei/ulu, in pundere, in mensuru; ncc deci/jiet unusf/uisfjue proxl- mum suum. (Lev. xix.) Coloii. Ij.{-', l.j.VJ.

103. Dk rkuimlne poLiTi.t:. ProaMniiim : Secundum judiccm /jupuli, sic et ministri ejus; et ijualis cst rcctur cioitatis, tales et inhabitantes in ca. (Kceli. X.) Coloa. {Wil, 15j'J.

iO(). De laldabili viTA co.NJUGATORUM. ProoBmium : Dixit Dorninus Deus : Non esl bonum hominem esse solum, faciamus ergo ei adjutorium simile sibi. ((len. II.) Colon. 15J2, 1559.

107. De [laluabii.i '] vita vidlarum. Proffimium : Eo fjaod c.astitalem amaveris. (Judith XV.)

Colon. 1532, 1559.

108. De lauuabili vita vir(;i.nlm. Proa*mium : Virgo coyitat fjme Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. (I Cor. vii.)

Colon. 1532, 1559.

109. I.NTER Jesum et se.nem dialogus. Proamium : Ne indigneris, quioso, bone Jesu,

si lofjuar ad te Dominum Deum meum, quum sim pulvis et cinis. (Gen. xviii.)

Daventriie 1191. Colon. 1532, 1.559.

110. I.nter Jesum et puerum dialogus. Proffimium : Complexans Jesus parvulos, im-

posuit manus super illos,el benedixit eos. (.Vlarc. x.)

Daventriae 1491. Colon. 1532, 1559.

* Vide Oper. minor. t. II (1532), fol. 340 V.

i:t,i:\i:iii ^ <ii>i:iii \i \. r. ihunvmi i.xiii

llt. I)i. \ii\ II i:\i:\ii>i.is pAiiiiM AMiijiioiirM. .NdikIiiiii iiivriiliini '.

Ili. lNsni|l|\ 11 ( III l.MMiNKS I'\llll\l SKCIJMH \l |)|(i\ VSIIM •' ,

li;i. \h. iNsiiinTioM.: \:t uKcri.A iiiiinMs C \iiirsiK.\siH '.

iri. Dk niKCoMo sivK i.\iiii: (Iuihms (Iaiiiiisiknhis. ProdMuiiiiii : Qi/i inii,m sunt Cliri.sti, iitnwni skiiiii iriiri/i.rt-niiit riini ritii.s rt rii/iriijii.smitiis. ((iulul. v.)

Colon. \:t:vj, ir>.v.».

iiri. KnAIUIATIO IN IKUriAM UKClil.AM SANCTl l"llA.N(.ISi,l. l'ro(l'Illililll : (ji/ iri/ nii/i/r /iniir

rri/ulain srriiti furrint, jxi.r sii/trr il/os r( inisrrironlia, rt siijjrr Israrl I)ri. ((iulat. \l.)

Coloil. l,"i;!|. Nojipoli ICI"».

Il(). Dk HKKOUMATIONK CI.Al.STUAI.ll \I '. l'r()0'lllimn : Onuiin liDnrstr rt srru/Klidn ur- ilinrin /innt in rohis. (I V.ov. xiv.) Colon. I5;{:?. 1. ■):>«).

117. I)k UKKOUMAiTONK .Mo.MAi.lUM. 1'i'ooMniiiin : Vo.\ spoiisi .• A/irri niilii. soror inea spo/isa. ((]anl. v.)

Colon. 15;^', I."),")l).

118. Dk vita somtaria ■'. Proopniiiun : Sedebit .so/itarias ef facehit, /juia levabit se siipra sr. ('riircn. iii.)

111). 1)k vita kt fi.nk soi.itarii. ProaMuiiiin : Super que/n /-equiescet spiritus meus, ait Deus benedictus. nisi su/jer /lumilem el quietuni, et trementem sermones meos?

(Is. LXVI.)

Colon. 1532, 1550.

1^0. i).: i.AiDK KT PR.Ki.oMo soi.iTARi.f: viT.E *'. Prooemium : Di.xit Jesus discipulis : TmiiV^ seorsuin in desertum locum, et requiescite pusitlum. (Marc. vi.) Colon. VuVi. 15511.

l^-Ii. 1)k vita iNCLUSARUM. Procemiuin : Quam magna multitudo dulcedinis luce, Do- minc! (Ps. xxx.)

Colon. 1532, 1559.

' (^,f. opusculum superius inemoratum (n. 50), oui titulus est : De exemplis et documentis autliciiticis.

- In prima tantum cditionc clenclii citatur. Decst in cditis.

3 Citatur etiam in elencho Trevirensi ct apud Tritlicmium. Deest in cditis.

* h'f)istola scripta //wnaihis S. Truc^onis, 0. S. B. (sic in fine Cod. ms. Bruxcllcnsis 9683 ; item in Cod. Cartusiana; domus Siligiiiaci. )

•' Dcest in editis. Vcrum tractatus De laude et p/^ceconio solitariip vifee (n. 120) habet arti- culum V, sic incipieuteni : SLMlebit solitarius, etc. Imo in opusculo De a/\ta ria salutis (n. 139), articuli x.\.\iv iuitium est : Sedebit etc, et tituhis : De vita solitaria.

<■' In Codice ms. Ultrajectensi n. 83, saeculi xv, tractatus hujus titulus cst : De vita sotitaria sive solilarioru/n, cum Proamio : Dixit Jesus discipulis.

I1I\ KI.R.StJILS nPKHl M V I'. UHi.NVMI

TITULI KORUM OPERUM QU^: PR^^MISSOS STATUS IN FELICEM DIRIGUNT FINEM.

iti. SkHMdM M un^ 1»HIMIM l»K IKMl'oHl., i.CM KN.VHUA I lOMHl S KVANliKI.IOHU.U KT KIMSTd- LAHIN bO.MI.M(:Al.ll M \U S.KCLLAHKS. l'l'0(IMIliuill : Luhiil SUriuditlU CUSlodiinil siiciitiam,

et leyem rciiuirent e,v ore ejus, nuia auijelus Domini exercituum cst. (.Malach. II.)

Colon. 15J3, 1537, 1542. 1'ariH. 1544.

lti:{. SKCiNhLM opiTs An EOSDFM KonRM MOhO iiK Sanctis. IVooMnitim : fjiudemus viros

i/l(triosos et parcutcs nostros. (Kccli. XI. IV.)

Culoii. 1533, 1337, 13li. l'uiiH. 1544.

\'i\. Skkmonlm opls tkrtilm uk TKMi'ouK .\n UKi.ioiosos. l*roa'iiiiuui : Fralrcs sancti,

vocationis ccelestis ftartici/ies, consitlcratc apostolum ct ponti/iccm confcssionis veslriB

Jesum. (llchr. lll.)

Colon. 1533, 1.537, ir>l.'. 1'aris. \:>\\.

liJ'i. Oi .\RTLM opLS sKRMDM M VI» HKi.Kiiosos iJK Sanctis. Proa'miuin : Rclifjio munda et immaculata apud Deum et Patrctu hivc cst, imtnaculatum sc cuslodirc alt hoc swculo. (Jacob. I.)

Coloii. 1.VJ3, 15.37, i:>l.i. Puii.s. 1544.

126. Slmma nK vmis kt virtltibus, sive Ili.uminatorium salltaris scik.nti.*:. Pro- oemium : Qui conncrti fcceril pcccatoretn ab crrore vice suw, saloabit animam cjits a morte, et operiet multitudinem peccatorum. (Jacol). v.)

Coloii. 1533.

127. CoNTRA pluralit.\tem bknkkiciorum. Prooemium : Lata porta et spatiosa via est quce ducit ad perditioncm, el mulli sunl r/ui intranl per ea)a. Quam antjusta porta et arcta via est quie ducit ad vilam, et pauci sunt qui i/iveniunl cam / (Matth. vii.)

Colon. 1532, 1559. Paris. 1670.

im. Contra si.mo.mam libkr pulmus. Prooemium : Gratis accepistis, gratis date. (Matth. X.)

Colon. 1532, 1559.

129. Co.NTRA siMONiAM LiBKR sKCUNDUs. ProoBmium : Pccunia lua lecum sit in percli- tionem : quoniam donutn Dei cxislitnasli pecunia possideri. (Act. vill.)

Colon. 1532, 1559.

130. CoNTRA AVARiTiAM, [ad quamdam viduam 'J epistola. Prooemium : Venerabili ac devotae personae.

Colon. 1532, 1559.

< Vicle Oper. minor. t. II (1532), fol. 348 V.

i:i.i..\(.in s on.iii m v. r. hkiwmi i.xv

lill. ('.OMH.V AMIIIIIOMM. l'l'Oll>|llilllll : lii-ffrs ffrnflllin ifnnililllillur iinuin, «7 ijui potfsfiifrni hnlifiit sii/nr lUis, /h'nr/ii'l luwitiifnr. \'ns iiitfnn iiiui kIc ; nril i/nl ninjnr «•«/ in vofils, /iiit slfiit nilnnr: <7 </"' /iriviwssnr rst, slriif nil/ilsfrntnr. (Lik;. XXII.) ('(il..n l.'i;t;'. l,'i,V.i.

illi. C.OVrU.V MTIl M PUOIMIIKIATIS U<).NAi:il()l(( M ' . l'l(Hi||iitllll : l'lilll() \i(|cil(|llll| (|ui(|

(licaldi- |)(>(-iili(iiii.

\'M\. C.o.MiiA i)i:ii:.sTAiiii.i M (.oudis inoudinationku i.\ I)I\i\is i.ai Diiti s, alias iiis(;ii- ptilili Lai;s (IaUTI sia\a. Pi-OdMiiiilin : Mii-^inr tnorlrntrs prnluiif siiitclfafrin niiifiiriifi, (Kcclc. X.)

Ci.lou. i,">;u.

Mdiistf.ilii 1S'.>I.

l.Tl. Ul-. MODO DKVOTK PSAI.I.K^Dl-. l'|-0(lMlli(im : /// nnuii ii/irrr David i/ri/if rnnfrs- slonrin \)oo ::ancfo rt r.rrrlso lii rrr/io f/loriir. I)r niniii mn/r sim /nin/nrlf Dninliinni, ct iHlc.rlf Drttin ijiii fccit i//itin. (Kccli. Xi.vii.)

Col.)!!. l.Vil, l.Vtl, I.V.S.

P.iiis. i.-.;{'.), i.v.;t. Moiistrolii 18'.»2. 18«) I.

l;5.'>. Dk modo ki' onDi\K jidicandi Kr couripik^di. ['lonMiiiiiiii : (Jua'stioiicm mitii proposuisti.

("olon. l,'>;t?.

|:l(). I)k ACTi visiT.\TiONis. Nonduin invciilu

in.

137. I)k gravitatk kt knoumitatk pe(:c.\ti. Pio(Pmium : Deiis solus esf, et nemo aver-

tere potcsl cogitntioncs ejns. Idcirco a facic cjtis turbatits siim, ct considerans eiiin, ti-

more sollicitor. (Job xxiii.)

Colon. 1530. l,Vt;{. I,i40.

Paris. 1G49. — I.ii.i,'.!. l.')(il. l.")(M, 1.".:'.). 1,".8."., l.'.s:. ICOS.

.\ntvorp. l."),')l. — Lovanii l.")7(i.

138. SpKcii,i'M siVE Dialogus de coNVERsiONE PECc.vTORiM ^ Proopmium : Conccrtere

ad Dominnin Dcum, quoniam corruisti in iniquitatc tiia. (Osee Xiv.)

Alosti 1473. — Bisuntii 1488.

Amsteloilanii s. a. — Lovanii s. a. ; 1576.

Colon. 1530, 1.533, 1540.

Paris. 1(;4'.). — Lugd. 1501, 1564, 1579, 1585, 1587, 1608. — Aatverj). 1551.

130. Dk arcta via salitis, et co.ntemptu ml.ndi. Prooemium : Indicabo tibi,o liomo,

quid sit /lonum , ct quid Dominus rcquirat a tc : ufiqur faccre judiciuin, et so//icifuin

ambulare cum Deo tuo. (Mich. vi.)

Colon. 1530, 1533, 1534, 1540. 1577.

l\ii-is. 1649. — Lui;.!. 15r.l, 1.564, 157^1. 1579, 1585, 1587,1601, 1608.

Antverp. 1551. — Lovanii 1.576. — Leolii 1854.

< Deest in editis.Viile tainen articulos viii-xvu opusculi De reforinat ione claustralium (^n. 116).

• Edituni in fine Commenlariorum supor Psalmos, pro Conclusione, et inter Opuscula ad theoriain inijsticaiii.

' In elenclio Oxoniensi additur : « Impressns esf. .> Vide siipra. p. l, nota I.

T. 1. /•

Lxvi Ei.e\(:iius oprri u v. 1«. ihdwsii

liU. Sl»ii:LL'Ll M .vM.vitiHlM MLMii. l'roiiMiiiuiii : Videh^ (/uuiniulu caule uinhuhtis : nun tfuuni inaipienteH, aed ut anpicnteit : redinientes tenijjus, ijuuniam dies nuili sunt. (Kphes. V.)

S. 1. et u.

Coloii. IMO, 1533, IMO. 1577, 15»7, ItiOl.

HarU. \m. — I.uga. I5«l, 15t>l, 157«, 15«5, 15«7, l(i08.

Afitvt:r|). 1551. — Lovanii 157«.

141. I.NSTITLriO SIVK KXIIOHT.VTOHILM NOMHOULM. l*l'OU'millIIl : \cniu inittfiis rnanuni

suuni lul aiutfuni, et respiciens retru, aptus est rei/nu liei. (laie. l\.)

Uuveiitiiu! 1491.

t'olun. 1531, 1531, 1559.

I*uriii. 1«21. — Antveri). 15.5«. — Monuchii l(k>3. — Moiutroiii l«'Jl.

Vvi. I)K VtlTIS KT l»HOKKSSlO\K HKLIOIOSOHLM (sc;i I)K PHOKKSSIO.NK MO.NASHC.V ']. I'r0-

iriiiiuiil : E.vcellentiurvin viain ruhis deinunslru. Si linynis liuiiiiiiuin luijuar et un-

ijelururn, caritatem autem nun habeain, factus sum velut les sonans, aut cymbalum

tinniens. (1 Cor. xii et .xiii.)

Colon. 1531, 1531, 1559.

l'Hiis. U')l\. — Antver|). \'ihi\. — Mon<u:hii l(;o3. — Moiistrolii 1H'.)I.

\\'.\. \\)\L OBKOIKNTLV SL'1'KHloHllil S PR.KSTANUA THACTATLLLS KRUCTLOSISSIMU.S. FrO- QMniuiii : Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Hoin. .Xlll '.|

Coiun. i.vn.

Neapoli l»il'J.

i't't. 1)k fhuctuosa tkmpohis dkductio.nk. ProuMiiiiiin : Scrvavi mandata tua ct tcsti-

monia tua, quia omnes viw: mew in conspectu tuo. (l's. c.wiii.)

Colon. 1531, 1534.

l'aris. 1«21. — .Xntveq). 155?]. — Monachii 1003. — Monstrolii 1891.

145. 1)k triplici via. Nonduin invenlum ^

\\i\. 1)k \ia pLHG.vTiNA.FroaMiiiuin : VoIcms purf,Mri do peccatis, gratiam et indulgcn- liain consequi salularem, in Scripturis illiiininari, et tandein Cliristo totus inardcscere. Colon. 1532, 1559.

\\~ . \)v. viA rLHu.vTiVA KXKHCiTiL.M. Pio<iMniuni :Siciil dicit Aposlolus : Stullain fecit

Deus sapientiainhiijus munili, inundus eniin stullain repulal sapientiam Dci.(IGor. i.)

Antverp. 1192. Colon. 1532.

1'48. Dk .MORTiFic.vriONE viviFiCA ET REFORXiATio.NE i.NTER.NA. Procemium : Pro omnibiis

mortuus est Christus, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus

est. (II Cor. V.)

Colon. 1531, 1534.

Paris. 1621. — Antverj). 1556. — Monachii 1603. — Mon.strolii 1891.

^ Vide Opusc. aliquot... (ut in nota 3) fol. 64.

2 Editum ad calcem Dialogi De fide catholica (n. 57).

3 In ipso volumine cui titulus est : D. Dionijsiii Carfus. Opuscu/a aliqiiot quw spirituali vitcp etc, Coloniap, 1334, Tractatus viii luinc titulum liabet : De triplici via ad sapientiam, Uugonis Cartusiani.

|-.I.K\(;ms OITIIIM \. I' hliiNVsll I.XVII

l'l'.>. Dk KOMI; I.IK^I.s aC SKMHIS VII i:. rni(i'lllitllll : (Jms snpifns, rf infi-liit/rf infiif infi'ltii/1'ns, i'f scirf /nvi' f (jiiin mfii' riir Dninini , rf jiisfi iiinftuliifiiinf in ris, />rii'- Viiri<'ilfnri's rrni rnrriii'nf iii ris. (()s«»(< XIV.) Colnii. I.Vtil, I.Mi)

i'iiiis. ir.i'.», - i,iiK'-i. i.v.i. ir.c.i, i.'.7!), i.^.H.i. i.w. \im.

.\iil\crii. I.^.M. — l,ovaiiii 1.^7(1.

I'i(l. \)v. UKMKims TK.M.vnii.M M. I'iu(riiiiiim ; .Mitifia rsf rifn Innninis siijirr frrrnin.

(Jol> \tl.)

Coloii. \WM, I.W.). DiliiiKii" I.W.).

I.M. Dk HISC.uktionk SPIIUTn M. IProinniiim : .S/iirifiiinn /inmlrrnfor cst Doniinns. IMov. XVI. I

.Xscli.iHVnlMiriii lli^O.

irii. I)k p.vssioMiirs AMM K. PioaMniiim : /'riniiis /innio ilr terra terrenus ; necundus lionio itr iivto nrlrsfis. /i/ilnr slriil /lorlnriniiis iinai/inrni Irrrrni, /inrtrmus rf inut- i/i/irin rirtcstis. (I (]or. \\.) Colon. I.")3;{.

I').'{. I)k prniT.VTK KT KKi.TClTVTK AMM K. Pi'0(T>miiim : nrnfi niunilo rnrilr, qunninm i/isi Drum ridrtiunf. (Mallh. \ .) Colon. \WX.\.

iriV. ('onniAi.K siVK PR.KConniAKK. Proirmiiim : (^nid ,dilecte mii! (^uid .ditcclc cov([\s

mci ^ Quid cst, ainanlissiinc fndcr ^ Nc dcdcris cor tuum vanitati, ncque dispcrgas

animam tuam iii mutfis. (Prov. XXXI.)

Colon. l.^.W, l.>a). l.')77.

raris. IGIO. — I.uo<l. l.">()1, l.^r.l, 1,-.70, 158,=), 1587 1608.

.\ntvtM'i>. 1551. — I.ovanii 157().

155. Dk crsTom.v f^onnis et puofkctu spirituai.i. Procrmitim : (tratia svpcr grn-

tiam mulicr snncta, pudorata et tacita. (ICccli. XXVi.)

Colon. 1.5.31, 1.5;M.

Paris. 1621. — Antverp. 1,5,56. — Monaohii 1603. — Monstrolii 1891.

lol). De gaudio sPiRiTiAij. Proopmium : Deu^ spei repleat nos omni f/audio et pace in credendo, ut abundemus in spe et virtute Spiritus Sancti. (Rom. xv.) Colon. 1532.

157. De pack intkrna. Prooemitim : Deits patientice et solatii det vobis id ipsum sa/wre in altcrutrum secundum Jcsum C/iristum, ut unanimcs uno ore /lonorificetis Dcum et Patreni Domini nostri Jesu C/irisfi. (Rom. xv.)

Colon. 153-2.

158. Dk klevatione mentis in Deum. Nomium inventum.

lol). De or.\tionk. Prooemium : Oportet scmper orarc ct non deficere. (Luc. xviii.) Colon. 1532.

1()0. De MEniTATiONK. Prooemium : Cogitationes mea^ varicv succedunt sibi, ct mens

in divcrsa rnpitur. (Job XX.)

S. 1. 1530. — Colon. 1534. Monstrolii 1894.

LWIII eLENCHIS OPKHIM V. I'. lilnNVSil

U\l Ht tiDNrtMH.ATlo.NK lihn III. 1'iou'miuiii : Sapie^ndam amavi et ext/uisiviajuvi'n- tute mea, et ijuitnivi npt^unam fum mi/ti assumerc, et amutor factuif sum forma} Hlius, (Sap Mii j

iulult i.Vil

Muuktrulii 1H'>1.

IHi. So.Ms KPl l.A.Mls. Pro<i>iniiini : Omnes qui credehant erant paritcr et hafH-hant omnia cominunia. I*osse.ssiiinc.s ct suhstantias vendebant, et diviilchant ilta omnihus, pruut cuiijuc opus crat. (Acl. II.)

r,,i,,i, 1'.!' l"i.i»

IIU. l.>»LAMM.vr«)HiLM uivi.Ni AMORis. Proopinium : Qiiid [)omiiuis Deus tuus nujuirit a te, nisi ut diligas euin in toto conlf tuo, ct iii tota anirna tua, ct c\ omuihns \ irihus, et ainhules in viis ipsius? (I)eut. Mii et XI.)

euluii. 1532, ItJUo.

lt)'i. DiAi.ociis i)K CARiTATis PRGFKCTL'. Noudum cst jnvcntum.

Itjo. DiALOCiis i)K PKHKKCTIONK CARiTATis. (Proopmium : Supcr omnia caritatcm ha- hete, etc. Coloss. iii.l

Colon. 1534. Monachii l(j<)3.

Itk). Dk RKiiLLls viT.fi Christianori M liliii 11. Pioo-minm : Qni se dicit in Chrisfo tnancre, debet sicut ille amhulavit, ct ipse amhularc. (I Joann. ll.) Colon. 1559, 1577.

I()7. Dk PARTiciLARi JiDicio I.N OBITL si.NGLLORLM. Proffimium : Omncs nos manifeslari

oportct ante trihunal Christi, ut rcferat unusquisfjue propria corporis, prout ffcssit,

sive honum sive malum. (H (^or. v.)

Delphii 1491.

Colon. 15:«, 1.535, 1.571, 1.591, 1595, 1G02.

Paris. 1543, 1547, 1551, 1.555. — Venet. 1574, 157s.

Lug.1. 1591. — Duaci 1638.

lt)8. Dk qlatlor ho.mi.ms .novissimis. Prooemium : Gens ahstjuc consilio cst et sine

prudentia. Utinam saperent et intellifferenl, ac novissima providerent. (Deut. XXXII.)

Gebennis, s. a. — S. 1. 1486. — Delphii 1487.

Colon. 15:J2, 15;J5, 1546, 1-568, 1573, 1578, 1591, 1595, 1602. 1608, 1614, 1626, 1693. Paris. 1543, 1.547, 1.548, 1.551. 1.555. — Lus,'.l. 15.58, 1.566. 1.574, 1.579, 1588, 1591. Venet. 1.568. 1.574, 1.57K. — Antverj). 1.5.54. — Duari 1627, 16.38. 16.39. — I.ovanii 1.578. Autrusta- Nindeli.-oruiii 1756. — Neajioli 1844.

160. COLLATIO.NES DU.E PRO CaPITULO GKNERALI OrDIMS CaRTUSIAM'.

170. Collatio missa Capitulo ge.nkrali Fratru.m Mi.norum DK OBSERVANTIA ^

171. Epistol.e mult.£ ad Cardi.nalem Nicolaum de Cusa Legatum ^

' Deest in editis.

2 Ana. 1464. Deest in editis, sed excerptum exstat Monachii (Cod. ms. 9068).

3 Cf. n. 37 et 8o.

K.I.KNCIICS ()l*i:iU M V. r. DIuNVSII i.\i\

17i. lii-isiiii V \ii i;i'isi(ii'i \i I,i:oihi:nsi:m Jmvnni^i ih: llYNsiiKitcii '. 17;i. Knsiiii \ \ii KiMsciUTM l.i:i)itii:Nsi:M l.ntovici \i m. Hi iiihin . 17'i. Ki'isri)i.\ \i) KrisconiM Mo.n \sTKmi:Nsi:M, l)i ckm IJwaiii.v. '.

l7o. I'".1'ISI0I \ \|) KIMSCOIM M Tll VJKCIKNSKM DwiD l>i: Hl UCr.NDIA ' .

17(i. KlMSlOI.\ \1) KXSKCIIIOUKS TKSTAMKNTI DoCTOlllS DIVI JoA.N.NIS DK LoVA.NIO. ("olon. I.'»;i2.

177. [KiMsioi.A \i) M\(:isimM ori:Mi)AM C.oi.oniknskm '.1 IdIdii. KKKS.

17S. KiMsioi \ \i) PuiNcirKs CiKI.diu.f/'.

Coloii. ICOS.

17S). l",iMsroi..\ DK crusi: piikhouim ad S. .Micii aci.km. 1'roaMniiiiii : Dcsiipci iiliislrafi '.

150. KlMSTOI.A CONTIIA DKSPKU.VTIONKM \

151. lliMSTOi.A iMU) (,n'(M)AM TUinn.ATO. i*ro(rmiiim : KarissinK^ piilcr, vcslnc arriiclioiii inullum coihloleo ; laincii si inrormalionoin accip(M'c viillis, in proinptu csl incdicina'-'.

IS^. KlMSTOI.A CONSOI.ATOniA AD ()r\MI).\M VIDIWM

Kl

183. l''iMSToi.\ AD Arnoluu.m Gamimon advocatuin ct Juris doclorein, (]ua rcspondcl quibusdam salis arduis qiucstionibus ". Colon. 1532.

18't. ILiuKLLus SUPPLKX Duci Carolo Audaci oblatus pro nova Gartusia S. Sophirt' Gonslanlinopolitanic apud Diiacum construenda '-.J Duaci 163-2.

185. Elegia de JUDicio mortis, kt variis CASiBus Ejus. Proa'miuni : Kcx mctucnda

prcmil. morlalibus omnibus una.

Davontrife 1491. Coion. 1532, 15,59.

' Oeest in cditis.

- Iteni. — 3 Item. — '■ Item.

•' .\pud Dorlandum, Chron. Cartus. lib. \'II, cap. xxii et xxiii.

f' Ibid. lib. VII, cap. xm.

' Deest in editis.

» Item. — 9 Ilem. — '« Item.

" In fine hujus legitur : « V. P. N. Visitator jam in ultima visitatione mihi commisit ut apud me servem copiam epistolarum hujusmodi seu responsionum et opusculorum qua" aliis mitto. Sed quia mihi non bene vacat talia exscribere, opto ut copiam hujus epistola?, alterius quoque in qua miper respondi ad qusedam dubia mihi a tua probitate proposita, scilicet de petrinis, elc, et multis qua' exciderunt memoria, remittere mihi dignemini. »

'- .\pud Raissium, Origin. Cortusiar. Belgii, p. 131.

T. 1. f.

L\X KLK.NLIILS UPt^HLU \. 1*. UloNVSll

ISI) Kr vvniv HKM vi.ia (Iahmimm (.k.nkha ; Skhmo.nks ', (Itti i.aiio.nks, Ki'isToi..f: ^ kt

Sollllit.NKS WLUIoHLM M.NK .M MKHO.

IH7. Ai-oLALVi-sis sivK Ukvklahunks siiu a Domi.no IJko kai;t^ '.

Lolou. 1530, 1532, 1533, 1535, 1559.

* lii editioiif i-U-inlii |)i-iiiiu Mjiliiii. loMOj, |)liiri'H rilaiiliii' sci-iiioih-h qiii iiliuil iioii kijiiI uiiii L'XCL'i'[ilu trui tatuuiii i|iioruiiiiluiii, [lutu HeiuiHJa.' |iarlib Kpiloiiii-H (ii. 4lj. Iii cctoriH vvro L-ilitioiiil)iiH, iioH oiiiitttM'!' iiiuliieniiit.

a Cf. u. illiel i:n)

•• lle^eriuutur lin' Keveiulioiies iii Kinslolu ud J'i incipes (u. VtO), el, jiurliiii, iii \ itu \eii. DiouvHii.

N. B. — Llsque ud uniiuiii I78.'{, usservali sunl Iturii-iiiuiida', iii (loiiio Carliisiaiioriiiii, codices ut) ipso .\uctore ronscri|iti nuii ininiis i|audrii<;ititu se.x (opcriiiii sciliccl i-cluloniiii siipru ii. 1, 4, .*), !M!», -2o'M>, ;w-.ii>, ii, .i7, 4«, li!», 70, 1-2, Ti, Hl, 114, 117, 120, \-2-2-\-2:>). K-x (|iiii)ijs (|uiii(iu(! (u. 2'), -2li, 2«, ;{!>, 47) niiiicr A. .M. I'. Iiij^oiil iii bililiolliccu Iniversilulis l.ovuiiiensis recof^novil. Si i(iiis iilii cetcri siiit noliis indicuverit, de \Cii. Dioiivsio lieiie iiieritus crit.

I). hiowsii ( \irn si \m

IMiOTKSTATIO AD ST n;il lolMlM SIIM

(jro .MOI"l\(» SIA IN L rUI .NKJIK 'rKSTAMKNTI M CONSCniPSKI'.!!'

CdMMIl.NTAIllA. (i|'i:HA(>ri: UKI.KUA

1^(U) frattM- Dionysins toto covdc prolitt^or quod sacram S(*rii>tiiram oxponcrc, •^ parvitatom nu\im omnino transcondil. tam (jnantnm ad scientiam et rationem -J protossionis (((nia monaclins snm,cnjns cst ln<,M'rt' et illnminari, potins(jnam tlocore vel illnniinare), (inam ratione vita> mea*, in tantnm imperfccta' ct misera.'. Seti in l)onitafe et gratia Spiritns Sancti, qni abjecta et contemptihilia et ea qme non snnt, inlirnia quo^ine et stulta muntii ' eligere consuevit, conlulens, hucusqnc cxercitium istud continuavi, et quantuiu iu me est, paratus snm prosequi, dum- modo sapientia' vestra' judicio placitum fuerit. Deprecoi* autcm bonitatem Spirifus Sancti, ut in id quod est nuigis ad gloriam snam, et meuni ct alioruui profcctum, mentem vestram inclinare dignetnr.

Pr.Tterea fateor, quod quantum me ipsnm pro viribus examinando deprchendere queo, non sum mihi conscius quod ex aliqua vanitate, vel propter nnem vilissi- mum, scilicet propter famam, vel aliqnid tale privatum temporaleve commodum, ext^rcitium istud assumpserim vel prosequi optcm : imo potius, ut occupando me quotidie in Scripturis, secundum eas vivere valeam, veniendo ad veram humilita- tem, mansuotudinem, paticntiam, qnibus summe indigeo. Et si aliter est, vel alio line lia>c ago, func sum bene et nimis miserrimus, utputa documentis sacrjc Scri- ptur;\? tam inaniter et insipienter abutcns.

Totis tamen prfccordiis Deo gratias ago, quod tam juvenis Religionem ingres- sus sum, utputa viginti unius anni cxsistcns. In qua nunc per gratiam Dei quadra- ginta sex aunis pcrmansi : in quibus assidue. Deo laus, exstiti studiosus, et multos legi auctores : scilicct super Sentcntias, Thoma^ Albcrti, Alexandri de Hales, Bo- naventume, Petri de Tarento, .Egidii, Richardi de Mediavilla, Durandi et aliorum. Libros ctiam sanctorum : Hieronymi super omnes Prophetas, et alia multa volu- mina ejus, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Dionysii Arcopagit?e doctoris mei electissimi, Origenis, Gregorii Nazianzeni, Cyrilli, Basilii, Ghrysostomi, Dama- sceni, Boetii, Anselmi, Bernardi, Beda-; Hugonis, Gersonis, Guillelmi Parisiensis.

' 1 Cor. 1, i>7, i>8.

LXXII FHUlKSTAriU Al) 8L'I'ICI(I(>UKM

Frieterea Sumiuus omnes vulgareii et (Ihronicas, totuiii Jiis, canonicinn et civile, ({Uiintum mitii convenietiat, multos (•ommentatores utrinsiine Testamenti, et (iuidi(uid naturaliuiii Piiilusopliornm liahere potui, Platunis, l'rocii, Aristotelis, Avicfiiii;»', \lga/elis, Ana\a;^'orie, A.verrois, Alexandri, Alpliorabii, Aljiihatlieris, Kvempote, Theuplirasti, '1'liemistii, ac Hliorniii. Veruin (juo excrcitium istud mat^is est spirituale, lahoriosum, stiidio et negutiu plfiium, eo videtur iiiilii salubrius, sive ac.commudatiiis ad mortiticationem scnsualitatis et cariialiiiiii desidcriornm. Fecit etium libcntius me manere in sulitudiiK.-.

Ouamvis insuper Scriptura sit multuin evidentt.-r et copiose exposita a ma<,'nis doctoribus, sanctisque l'atribiis : tameii (nt (Jerson scribit) sicut exterior ^(ustus se- cundum pcrsonas et tcmpora diversiticatiir, et iinnc isto nunc illo cibo delectatur, interdum (luoijue viliuiibus eduliis amplius (jxliilaratur et confovetur; ita et de in- terioris gustus palato censetur. Uinle in fine seciindi Macbaba-orum iiidiicitur, (juod altcrnis uti delectabiie est, et nunc aipia nuiic vinum delectat. Postremo (ierson do- cet, (piod in mensa sapientia» nova semiier ferciila proponi debent. Absit tamen a me, abjecto at({ue vilissimo, ut arbilrer me in iiiensa sapientiu; recentia fercula posse ponere. Sed, ut S. Ilieronymus ait : In domo Dei iinuscjuisque oirert qiiod potest, nec aliurum opes aliurnm inopia queuiit foidari, imo iiiagis ornantur : quia oppusita jiixta se pusita ma<.;is illiicescunt. Itein, secundum Au^^ustiiium in libro de Trinitate, Expedit de eadem inateria plures lieri libros, qiiia non omiiium scripta ad omncs deveniunt. Et .secundum eiimdem, Nova aliquibus ainplius placent et conferiint.

Sunt autem et alite causa? me moventes, quas propter brevitatem omitto, et ne me ad obtinendam licentiam videar nimis armare. Nec istas tetigi intentione ar- mandi me, etc, sed ut juxta Vestroe Paternitatis commissionem scriberem, atque ostenderem vobis quid cordis in isto exercitio geram. Itaque sub Paternitatis Vestrse correctione scripta sunt h«c, quia et haec scribere milii commisistis.

iiiMsroL i;

n. joAWis uoKiiirox' wv riii^ohouici \a)\\\\

giLi: IN SKCrNDA KDITIo.NK \IT.K \KN. IHoNV.SII 1MU)I)IKUI .m

Ueligioso Pafr/ Thcotlorico Loer n Sirati.s', Vicnrio (lomus (:ar(i(.siensis in Colonid, Jontmcs Uowjhton. S. P. />.

"IM ■'IH.VHEHIS forsaii, rcligiosissiinc Patcr, (piid sibi veiint ignoUe h;c litterfp, wl c longinqua rcgione ad te missic, Scd ut cito mirari dcsinas, scias odorcm J.f JL illum fragrantissimum cximii Patris nostri Dionysii cssc, qui has litteras meas ad te (imo ad se apud te latcntcm) jam attraxit. Is enim adco corda nostra suis sacratissimis scriptis et documentis sibi allcxit, ut eo carcre sine gravi mo- lestia minime possimus. Nobis etcnim sapiunt opcra ejus mellitlua et sanctissima pr;\? cetcris pene omnibus sacris scriptoribus (quod ceterorum omnium pace dictum sit) quos hactenus legimus ; adeoque eadeni cjus opera apud nos rara sunt, ut votorum nostrorum in hac parte minime compotes esse possimus, videlicet in eis legendis et relegendis. Nam quandocumque aliqua eorum huc venerint, adeo ab aliis piis eruditisque viris mox rapiuntur, ut nos pauca eorum acquirere possimus, sed famelici remanere cogamur.

Porro Yenerabilis Pater Prior de Henton in hac provincia, qui dudum in Majori Cartusia apud Capitulum nostrum generale fuerat, reversus nobis referebat, Pater- nitatem tuam ibidem ei promisisse, te huc ei velle transmittere quotquot praedicto- rum operum desideraret, si ca emere vellet. His nuntiis auditis animatus ego, sperabam me brevi voti futurum compotem.

Rogo igitur (ut ad compendium veniam), imo obsecro Paternitatem tuam, ut mihi tam tibi ignoto, transmittere velis quam cito commode potueris, omnia opera ejusdem piissimi Patris nostri Dionysii decies, id est decem volumina ex omnibus et singulis operibus ejus hactenus impressis. Et proeter ista mittere digneris etiam, rogo. viginti libros illius opusculi, quod nos De contemptu mundi appellamus, et totidem etiam illius opusculi, quod'iS(Y//a religiosorum- intitulatur. Nec dubites quin hoc faciendo, plurimum apud Deum promereberis. Mittasque, obsecro, pretia

• n. .1. Houglilon pro fule niartvr oeoul)uit anno lo.'i5. Lege Ifistor. ati(/uot martyr. Anglor.. auctore MauriUo Cliaunoy. Moguntia?, 1.^)50. Monslrolii, 1888.

- Sive Pentateuthus, conipleotens n. 141, 142, 144, 148, loo elenclii.

L\.\1V RPUTOL.K II. i. IKtKiMlO.N KT Tll. l.OF.H

oiiiniuin pri^tlictoiiun o[u*runi .siyillatiin |ter se. Et in partem solutionis pro eisdem, accipien ab haiuiu bajulo pecuniu.s ad vuloiem sex lihiaruin, tredeciin solidoruni et octo denariorum .sterliii{^, facientes u|)ud vo.s, ni falior, 5'J auroos, 5 stuferos nrabantiie'. Kt quidijuid .solvendum fuerit amplius, si tuo ro^'atu V. P. Prior vestrai domu.s pro me dij^natus fuerit t^xponere, ej^o cum multa ^'latiarum actionum usura polliceor per hajc scripta, me quam brevissime potero ei easdem pecunias transmis- surum, postquam summam co!,'novero. Vd si maluerit (id (juod ej^o quoque mullo inalim ob pericula in itiiiere), solvam liic cuicunuiue ipse mihi mandare di^nahitur. 1'ratL'rea ({uidquid ileinceps de pra-dicti lk'verendi I'atris Dionysii piis operihus conti^'erit imprimi, si duodecim lii)ros de singulis mihi transmittere digneris, ego poiliceor me sine mora pecunias redditurum, statim postquam per litteras tuas summam cognovero.

Denique, et tu perge, carissime Pater, strenue perhcere quod incepisti, id est, non tepescat diligens illa et devota .solertia tua,quam hactenus exhlhuisti in praifa- tum sanctum Dionysium nostrum chalcograpliorum tyjtis tradendum, donec omnia et novissima ejus videre mereamur : nil omnino duhitans, quin a pio Domino pro mercede, cumulum benedictionis accepturus sis in cadestihus. Et utinam plane tum vobis, tum nohis arrideret tam abundans pecuniarum copia, quam al)undat pia voluntas in omniapra^dicta ojiera ejus edenda : tunc sperarem certe ecslaticum il- lum Dionysium nostrum morfalihus quasi stellam matulinam splendidum ac fulgi- dum brevi appariturum, et a plurimorum cordihus tenehras illas haTctica' pravitatis effugaturum; verumque fidei lumeii, curn piis operihus decoratum, eorumdcm cor- dihus cito inducturum. Sed de his satis. Vale in viscerihus dulcissimi Salvatoris, carissime Pater.

Ex aedibus nostris Gartusianis prope Londonias in Anglia, X calendas Augusti, 1532.

Per fratrem tuum in Christo Joannem Houghton ihidem Priorem indignum.

Venerabili ac relirjioso Patri D. Joanni Houghton, Cartusiance domus prope Londinum in Anglia Priori vigilantissimo dignissimoque, F. Theodori- cus Loer a Stratis, ejusdem sacri Ordinis apud Coloniam et monachus et Vicarius. S. P. D.

Quantam ex tuis litteris hauserim vohiptatem, Pater Venerande, verbis conse- qui non possum. Primum quidem, quod post eximium illum virum, in omni tum scientia tum virtute praestantem, Joanncm Batmansonum antecessorem tuum hac luce defunctum (qui impense Dionysio favehat), te sacer ille tuus conventus sibi prsefecit in Priorem : cujus virtutibus ac laudi, jure is qui te praecessit, si posset, invideret. Quippe qui Ordinis nostri censuram, qui litteras, qui denique virtutes adeo colis et observas omnes, ut nihil supra. Taceo autem loco non infimo censen-

' 52 gulden,... Cf. Cangii Glossar. \" Aureus et Stuferus.

Knsioi. i: 11. j. iiiti (iiiKi.N i:i iii iniu i.xxv

(liiiii, (jiiotl iiitMim hiony.siuiM tiinli laciH, ut si anj^M-lic.i' illi tiiii" .\i)KliiL« moIiih non o.ssol, |M'r [o sdIiiim possol Hiitis jiixlii iMcritn pra-dicari. niiarc^ qiniiii sciam .Xiij^liam illuiii iiiiivcrsMiM tot (liu-lissimis viris refurtam, (jiii oiiimcs Dioiiysium percnpiuiit, vol proplcr illos, si alius osscl iicmo, imlliis milii (>rit lalmr (^ravis. Jum vero lii ultro curroMlcm invitas. (Jiiid (iicam? l'uto jam iiohis iti lc, (juod Isaac usu vonorat, ac- cidisHo : uompo (|Mod adco iii lc smmuis cousolati, iit liictiis (jU('in ox antocoH.soris niorto ln('idimMs, iiovo ^'aMtlio ohlitcrarctur.

.\cc,ossil liiMC aliud mihi t^Miidiiim, (piod (|tiaiii liactciius navavi opcram in (;vmI- jjandis DioMysii opcrihiis, mcrito mom ptunilcrt! mc dt^htjat, scmtiontom adoo doctis jjralam Dioiiysii ItH-tioMoiM : potissimo (|MMm a(i lianc. proviMciam, qiia aiitc nos iion panci coloborriiMi viri fiiorc dcttMriti, tiil adoo nio portraxit, Mt ohodiciilia; slMdiMiii, liOMor Doi,zolus(iMc aiiiiMaruiM,ot ut orudilis juxta ac piis sorvircm. OMorMiii aliqiiod an sim assocutus, phino noscio, nisi quod doctorum lot litl(>r;c, tot motiita Siiporio- rum mo assidiic coMfortaMt, nc op(>ri ccvpto sMhtraliam vires.

Petis subindo in epistola tua DioMysii Vitam, petis omnos Dionysii libros tibi mitti. Nihil tna^is cupio quam ut iil liat. IJtinam hunc tlieiii vivam, qMo Diotiysii opora oniMia videam typis oxcusa. Kdita suiit jain oporum ejus uonnMlla, at nihil ad ea qua^ luuiistiue latont. Viticit typographos, vincit prada, qiiorMm non tninus sex autseptom iti studiosorum piorumquo gratiam Dionysio excudcndo occupantur, vincit denique marsnpinni nostrum operuin Dionysii mnltitudo. Et qiuun omnia rei magnitndine penc succninhant, aniinus mihi permanet invictus, quo tuo ac aliquot piornm sulVragio fretus non dcsinam ante (nisi me vita deficiat) quam Dionysii om- nia opera dedorim in Inccm. Ceterutn nt tuo satisfaciam desiderio, omnes Dionysii tibi libros mitto : haud quidem, ut tu desideras, typis excusos plancque editos, sed nomina sola, nudosque titulos librorum : ut quos amas desideres ardentius, hocque librorum ejus elencho videas quid habeas desiderare.

Magna certe industria, magna vigilantia, nec minori labore conatus sum operum Dionysii catalogum comportare, at in dies librorum ejus copia major administratur, quos Dionysii esse, et phrasis et pietas ejus in Deum singularis, et (quod his certius est) manus ejus, qua omnes quos elucubravit scripsit, indicant. Nihilo ininus tamen adhuc non exstare dolemus plures, quos certissime Dionysio scimus auctore pro- diisse. Quorumdam vero,quos in lucein dedimus, titnlos minus Latinos mutavimus, subscribendo integras exordiorum sententias, ne sul) Dionysii noinine etiam aliena prodeant, et ctiam ut curioso huic soeculo nonnihil servire videamur. Nihil enim vel in hac vel in alia quacumque re laboris industrireve Dionysio nostro deerit ex parte nostra, quod in ejus laudem possit desiderari. Tuum qnoque posthac erit ni- hil intentatum linquere, quod in ejus possit, quem amas, frugem accedere.

Vale, Pater multum dilecte, et (quod soles) perge promovere Dionysium illum tuum juxta ac meum. Vicarium tuur» Guillelmum Exme\v',reIiquosque omnes istic Dionysii ac nostros amicos, potissime autem Venerabilem et integerrimum Patrem Priorem de Henton Convisitatorem, nostris verbis saluta. Iterum vale. Ex Cartusia Goloniensi,ipsa die octavarum Nativitatis gloriosissima? Virginis Mari^e. Anno 153*2.

' Uiuis fuit ex octodecim beatis martyribus Cartusiunis in Anglia interemptis.

hl, IW r.NTIOM-

ItKIJOriAlil M VI'\KI!AI!II,IS ItlO.WSII

AI{NOIJ)US llavensius, Piior Cartusia- Gandorisis, in Commentario de no- vorum in Belgio e|iiscopatuum erectione, lih. III, cap. 10 et 11, studium lauduns Henrici Cuyckii secundi episcopi Hura-muiidensis, in inveniendis reliijuiis sive ossibus veneraljilis Dionysii, tuec narrat :

1'ra^UM'eH non minus Antistih* di^num opus aggicssus est : quodammodo imitulus S. Amt)n)>.ium Mrdiolanensem episcopum, qui udmonilus pcr visum u Deo, SS. (ierva- sii et Prolusii sucru corporu inquisivit, invenit, uc debito honore elevavil, atque in busilicum, qiium Ambiosiunum app«||unl, tiunsliilil... Simililer Kpiscopo nostro Kura?- mundriisi Dcus iii mriilciii dcdit, iit ^crio coj,'ilarct. omncnKjiic opcrum nuvurct, oratio- nibus uliisiju»' piis (»j)ciibiis iiiciimbcndo, iit Dcus si<,'iio uli(juo dignuretur ossu qua; adhuc lutercnt dcmonstrurc, bcala' mcmoriu' Dionysii Hickclii, viri nimirum vitai sun- ctimoniu et doctrinu clurissimi, Curlusiuni UuraMnundcnsis, ut videlicct possint elcvari et a Scde .\postolica canonizatio impctrari. Tulia cnim lumque pra^clura ipsius mcrila esse judicabaf piudcntissimiis Antistes, ut cjusccmodi illi honos jure debeatur ad aug- mentiim gloria' Dci, Ordinisqiic nostri (lartusiensis, cujus ipsc est pcrtjuam sludio- sus, honorcm : idcoquc littcras dcdit ad noslriim licvcrcndiim Patrcm totius Ordinis .Ministrum (jcncralcm', cxstimulans eum ad omniu piclatis olTicia pcr totum (Jrdinem obeunda et exercenda : quatenus a divina bonitatc hoc ipsum, quod ipse intendit et summis votis e.xoptat, obtineamus, lioc est, ut qiiamprimum viri saneti ossa signo aliquo divino queant inveniri...

Itaque Keverendissimus Cuyckius, mcnse Octobri-, veniens ad monasterium nostrum Cartusianorum, altarc illiid, in qiio bcata' mcmoria? Dionysius olim solitus fuit sacrifi- carc.quodquc per temporum injuriam et bellicos motiis ncglcctum destructumquc erat, curavit renovari ct restaurari. et in lesto S. Hrunonis, Ordinis Cartusiani primi post Christum institutoris, novo et integro superposito lapide, solenni benediclione episco- pali denuo consecravit, quatenus in eo frequentius sacrosancta hostia corporis et san- guinis (Jhristi Deo Patri offeratur, et divinum Officium pcragatur ad memoriam S. Dionysii Areopagitae juxta ac Dionysii Kickelii, ea nimirum intentionc ut ejus sacra ossa invcniri possint et elevari,ad majorcm Dci gloriam,saciiquc Ordinis incrementum. Quod ipse Episcopus primum scqucnti die fccit, et deinceps se facturum seepius decre- vit, uti sui voti et desiderii compos efficiatur, propter singularem amorem et devotio- nem, quibus erga tantum tamque praeclarum et excellentem virum, singulari vitae sanctitate atque exquisita doctrina ornatum, afficitur. Atque hoc quidem initium fecit

' Vide hanc epistolam in Ephemer. Ord. Carf., auctore Leone Le Vasseur, t. I, p. .327. Mon- strolii, 1890.

2 Ann, MDCVII.

Iii; lli:t K.illlH VKN. DKlNY.HII I.XXVIi

Porni (|iiaiiliiiii iiiiircccril Ucvcrnidissiiiiiis honiiniis (lii\ckiiis in invcsliKandis ct rcpcriiindis ossiluis bcali l*itlris noslii Dionysii Kickclii. cv siilijccla c|iisl(ila vcl (-(iitiu illiiis, (|tiitin ipsc ad llc\ crcitdiiiii Palrcin nnslnini (icnciiilnii. Piidrcin sciliccl Majdiii (lailiisiic, lioc aniio MIM'.\ III dcdil, (|iiii> ila lialicl, niaiiircsltiiii c\itd('ic polciil.

u .\i)\i()i)iiM Ui \i:iii.Mir. l'.\rKii Piiiiui. Non sinc rniclii (iailiisiaiii Palicscl l''i'ati'cs pio I). Dionysii Uickclii icpniiindls nssiluis Dnitii oiiisso vidciilur. (Jni in liac Oarliisia HuraMiiiindcnsi liaclcniis siipcrrtiil sniior saccrdos, Kralcr llcniinis Knckcinis. (|uin- i|ua<;csiinuni anniiin in Oidinc supcraus, cl liiniiii (|uiclis lUckclii. uli it inajorihiis acccpcral, iu (|Uiidaiii laliludinc dcsi-^iiarc snlclial ; niipcrriinc voro, iioc csl vii.'csiino sccuudo incusis .Marlii dic, anuo MDC.NIII iu Doiiiiuo (ilidnrinivil. (Jiiain occasiintnn prudculcr acci|)icns vcncrandiis liuitis (larlusiaiiic raiiiiliii' 1'rior. Diouysiaiia^ s('|)iillurii' a Kcrckcno dnuonslraluin locuin a|)criri jiissil cl in\(>sli<^Mri, iil Kcrckciiuin (i|ui Dio- iiysii ({iiotpic ccllain ad inorlnn us(|uc iulialiilaral) codnii in loco, (pinii Dionysii css(! di.xcral, coiidcrcl : idcpic c.\ aihcrso allaris illiiis, in (jiio vivciis Diouysiiis sacrificarc solilus cral : (itiod aulc (]uin(|uii|;iiila (|ualuor auuos, (piaudo iinivcrsu pcnc Kiirii'- luuiidcusis civilas cuin moiiaslcrio ac lciuplo illius inccndio conriagravil, rissuin, diru()luui [)i'ot'aiialuiii(pic crat : (luo codciii iii loco iiiitc iiroxiiiios m'x aiiiios iii dic S. Diouysii Arcopai;ikr ot Martyris ac ad illius iiiniioriain, aliud csl crccluiii, ct a nobis consocrntiiiu allarc. ()uuin cr^o vicosiino sccundo Martii dic (qiii slilii volori Mai!ui ctiaiii Circiiorii (M llickclii inorlis fuissct dios) c vivis oxccssissot Kcr- ckonus, pcrticas sou stipilcs duos co iu loco. ubi Dionysiana ossa (luioscoro pii- tabautur. dcfixit Prior : (luibus post profuudaiii aduioduin fossioncin (cui inccn- dii riidcra ausaiii dcdissc vidcutur. ut .jam altius iiiulto cf olovalius sil caniiclcrium, (|uaiu fucrit autca) Dioiiysii crauium ct [)lanla^ o dircclo infornc rcspoudcbaiit : icli(piis ctiam lotius corporis ossibus, ordino ot naturali silu, post contum ot triginta sojitcm oxactos auuos, conciunc adliuc disposilis; iisquc omnibus indo cxtractis, in loculum Dionysii Kralcr Honricus Kcrckonus humatus cst. Calvaiios autcin Dionysii ct rcliipiii ossa proccri ct robustissiini viri spccimcn rcforunt, ct signuin habcnt liomiuis balbu- ticntis proptcr promiucntcs anlcrioros inandibularuni dcntos : quo vilio Dioiiysium la- borassc auclor cst, ([iii Vilam illius couscri[)sit Tlicodorus Loorius Stralcnsis. Ussa crgo ha>c roligiose nuuc iu Hura^mundciisi Caitusia asscrvantur, donec divina bonilas illu- strioribus oa miraculis coruscaro focerit : quo possint ad majorem Doi gloriam, Scdis Apostolica^ intorvcniente auctoritatc, honorificentius clcvari. Qnod superost, oro clc- montissimum Dcum, ut Cartusias omnos, pcr uuivorsum Christianum orbem diffusas, suis donis adaugoat,ct mc incritorum oinnium faciat parlicipcm. Rurannuudic, X Apri- lis, anuo MDCVHl. »

Porro oximius Magistcr noster, Doctor Pctrus Pollino, Decanus Ecclcsi» cathedralis RuivTmundcnsis. nostris cnarravit, caput cui pcculiaris roservatus est honos, perpul- chre cxornatum,ctiam insignem odoris J"ragrantiain rcdolere.Et sane mirabilc cst.quod cum magno h\bore sublatis prius rudcribus. corpus eruerotur, illud inventum fuerit in- togrum, suis adhuc pro majoro partc inembris cohwrens, post annos, quibus vir san- ctus obdorinivit in Domiuo, ccutum trigiuta scptcm : ct pra^sertim pollcx et indcx, duo nimirum libroruin scribeudorum iustrumenta quam maxiine nccessaria. quibus ille usus est ad Ecclesiae utililatem ct multorum salutein, intogriores sunt repcrti.

T. 1. g

LXXVIII l»K HELIOLIIS VEN. DIuNYSII

Hic opporturiuin videtur inserere qu;iHlain (loLunieiitu quu* l{ev. Hector D. H. Welters edi cuiuvit in suo opere cui titulus e.st : Denys lo Chartreux. Sa vie et wes ouvrayea. Hureinonde, 188:i, in-8^ pag. 108-110.

u Aniio Doniini iH.^iS, die 28 Auj,'usti, tlausimus atque si{,'illo nostro niunivinuis ut in po!>teruin tlehita caulela srrvetur, capsuiii lij,'ii('uiii, iii (|uu conlinclur ciiiii (|o( iiiiwiilis uuthciiticis, Capiit Divi Dioiiysii (larlhusiciisis, cv (|iiu c.vliuxiinus iiiuxillaiii iiilci ioicin Lui iiiha-rcl (lcii-. uiiu ^iossu iiioluiis, cl puiliciiluiii ossis spln-iKtidulis, sciliccl proces- sus plciN^oidus sinistcr, uti rclutiiiii csl iii liistniiiiciiio ad Ioiikuiii pro cjusdcin capitis servi Dei authcnlicilate adinslruenda, pcr illuslrcni Doiiiiiiimi \aii llaicii, Doctorcm inedicuin Hura-iiiuiida', dc nostro iiiundalo coiilcclo, eodciii dic qiio siipra, qiia) ossa dono dediinus Doinui Majoris Carthusiaj (iiatiaiKqiolilaiia! Diu-ccsis iii (Jallia. Supor au- tein coopcrculuin dicta) capsa? inscrihi jussiiiuis iiiaiiu Sccrctarii Kpiscopatus noslri : Caput D. Diuni/sii CarfftHHiuni.

« lnterl'ucrunt DD. Stcphunus Mooncn, Kcclesia? Cutlicdrulis Purochus ct Dccanus, et p!a'laudalus et perillustris Doniinus Van Ualcn, qui aniho cuin Sccrctario noslro, tam capsain ligneam quam pra^scntcs subscripscrunt.

(( Daluin Uuraiinund* in .Kdihus noslris Kpiscopulihiis, Anno, mense ac dio ut supra.

Pro U'"° ac III"'" Kpiscopo ac Domino Mco

F. A. II. HoKUM.v.Ns, secrelarius. Sig. S. MooNK.N Par. Decanus. Sig. D"^ Yan Halkn.

JOANNKS AUGUSTINUS CtC. »

Testamur ex testimoniis auctorum ad calccm pra;scntium citatis :

« Caput P. Dionysii, Carthusiani Uuraeinundcnsis Carlhusiae, quem bcatum varii au- ctorcs appcllant, maxime inter eos qui de rebus Uelgicis comincndati sunt, in Ecclesia Cathcdrali hujuscc Nostra? Dia'cesis fuissc aliquando adservatum non multo post ele- valioncm corporis Servi Dei, factam anno l(iU8, temporc nempe 111"'* Domini Honrici Cuvckii, Uuraemundcnsis Kpiscopi, illudquc dictum Caput perpulchrc cxoinatum ac insigncm odorem redolens, pcculiari honore fuisse custoditum.

« Tcstamur insuper Caput cjusdem Servi Dei, qua nescimus occasione, fuisse Colo- niam Agrippinam translatuni, illudquc ihidcm remansisse donec seriae ac perseveranti voluntati Uura?mundensis Kpiscopi morem gerens Prior Carthusise Coloniensis illud restituerit Kcclesiae Cathcdrali, anno scilicet 1785. Quod autem sit Caput D. Dionysii illud quod nunc asservatur in Kadcm Nostra Calhedrali, omnia probabilitatis argumcn- ta probant. Id quippc eruilur : 1" l']x Litlcris pro ejusdem rcstitutionc datis, ac inscri- ptionc manu propria Doniini Thcunissen, Sccrelarii Episcopi Uura^mundensis facla,cui appositum sigillum videlur. 2° Kx habitantium hujusce civitatis aetatis provectioris testimonio, qui ab epocha qua fucrit restitutum, usque nunc, a suis majoribus sem- per audierunt pro Capite D. Dionysii haberi illud quod custoditur in loculo ligneo asservato in Cathedrali, cujus in operculo sub inilialibus L. T. inscriptiim legitur : Caput Dionr/sii Carthusiani.'i°Ex processu de nostro mandato per prsenobilcm D. Van Halen, doctorem medicum in hacce civitate confccto pro identitatc adstruenda Capitis Servi Dei, ex quo constat descriptionem ab eo factam concordare eis quse ab aucto- ribus relata sunt.

iii; uKMyfiis VKN. r)inNYsii i.xxix

« V()l<Milrs ilr rii>lt<i'i) ()i<liiii (!.irtliii^i:iiio, ilc siiiiiina aiiiini iiu^lii |)r<i|M*nsiuiir si^:iiiiiii |ii'ii<slai'i- iii- |)i^'iiiis |)t'() pi-Diiiovciiilii apiiil S. Si-ili-iii Si-i\i lii-i <-aiiHH, .Majori (larlliiisia< ljiiii|iiiiiii Malii iu- luliiis (lnliiiis (!ai lliiisiaiii Scdi, (liiiio il<<iliiiMis iiiaxillaiii ilircriort^iii cl illnil os pioiil ini-liiis ilcsci-ihiiiiliii- in pi-occssii <-oiir<-(-lo ah coil<-iii pcr- illnslii I). Viiii Ijiilcii. ijiiic Dtnniii pru iili-nlil;ili- lii<-ttilii iioslro si^Mllo iniiiiix iiiiiis.

Daliiiii Uiirii<iiiiiii(lii<, ^H AiiKnsli iH.')H.

Sig. J. .\. I'.\ni:iiis ipii siipra.

|)<< Maiidalo III'"* l-i. .\. II. U(ti.iiM.\Ns, Sccrcl. Tcslor liiiiic (-<i|)iiitii css<- <-oiiroriiiciii orif;iiiali. IUii'ii<iiiiiii<lic, liac 'i'.\ scpl. IHHI. Mpisc. Hiira<m. Sccrclariiis G. V. V.\N MiiJKi.. »

i:\ VCHS SANCTOIILM

Mavtil toni. //. Aiituevpicc, lOOS, XII Ma)'tii.

Arnoldus Haissiiis iu Auctario ad Natales Sanctorum Belgii compendium ejus (Havensii) exhibef. XII M;irtii. sul) hoc titulo : Appendix de Elevatione corporis Beati Dionysii Rickelii Cartusiani : at quem ille titulo Beati indigetat, solum beatte memoritTe et virum sanctum appellarat Havensius. Inscriptus etiam est ad XH Martii Natalibus Sanctorum Belgii Joannis Molani, Fastis Belgicis Autberti Mira)i, Martyrologio Germanico Canisii', Calendario Mariano Balinghemii, Catalogo generali Sanctorum Ferrarii, Martyrologio Gallicano Saussaii ' et ()allol)elgico Willotii, aliisi^ue similibus Fastis : et fere, beata^ memorLne, sauctitate conspi- cuus, aut Yenerabilis habetur, quo eum nos solum titulo honoramus. Ceterum ossa venerabilium reliquiarum hoc tempore Rura?mundie post altare asservantur honesta3 cistula? imposita et loculo inclusa : varia tamen ex iis distracta sunt et aliis commiinicata.

' « Ilom Rur<riiiunilfO obiit Dionysius Rickel (^artasianus beatae mcmorice, qui vila et scriptis suo lempore insigiiis fuit. »

- « Obiit Dionvsius Cartusianus, Doctor ecstaticus, cujus corpus miraculis coruscans, nuper c len-a levavit llenricus episcopus J\urKmun<lensls. »

Ai) li^:(:toi{km

Ouod attinet ad canonem textuinque Scripluraiiim, et alia qua^dam : semper advertendum est, Auctorem nostrum ante Tridentinum Concilium scripsisse. Textum aulem sacne Scripturte, prout ;ih eo citatur, servavimus ; nisi certum aut saltem verisiinile sit, mendum obrepsisse.

Ubicumque in priscis C(litionil)US capita ScripturiR sacraj memorantur, nos, multo labore, versiculorum numeros subjunximus, juxta Vulgatam editionem.

Quoe dubia videntur, hoc signo f notavimus.

Ei\AI{liAT10Ni:S

IN OIUNQUK MOSAIC i: LEGIS LIIJHOS

I>. IHO^YSII

CAUTISIANM

ENAKKAriONES m Ki] EIILDILE

LN 01 iNoiiK mosak; i: Li:(;is liijuos

HOC EST

GKNKSIM, EXODUM, LEMTICUM, NUMEROS,

DEUTERONOMIUM

Josue 1.

A^ofi recedat voiumcn legis Jiujus ab ore tuo, scd meditaberis

in eo diehus ac noctibus, ut custodias et facias

omnia qucc scripta sunt in eo.

EX EDITIONIBUS COLONLE

PETRI QlEiNTEL, .MDXXXIV ; JOANNIS QUENTEL, MDXLYIII ; HEREDOI JOANNIS QIENTEL CLII GERYIXO GALENIO, MDLXYI.

rU.KSTANTISSIMlS. MAdMMCIS, AC. INTKC.KRUIMIS DOMIMS CONSn.llIls, yiJ.f-STO- RinUS, MA(".lST!\ATllUlSOrK AI.IIS, rMVKUSOQIJK SKNATIJI IT.OUKNTISSIM.I-: KT AMIM.ISSlM.i: ( IVITATIS AC.IUIMMN.K COLOM^, F. PKTRUS lU.OMKN KNNA I.KYDKN- SIS. C.ARTIISIANOUIIM IN KADKM UUMK rnioit. AC CIUCA UIIKNUM VlslFATon, FELIC.ITATKM.

Q

UANTA. sit Scriptiir.T hiijns, videlicet quam canonicam vocamus, aiictoritas, (Iiianta itcm majestas, P. C, ncminem uiiqiiam puto addubitasse, nisi qui aut prorsus inscius, aut omniiio impius, Spiritui Sancto, quo (ut Petrus ait) ii i-eir., lociTri sunt sancti Dei liomines, resistere malueril quam credere. Neque enim vo- luntate (quod ait) humana alhita est aliquando Prophetia, nec opera Dci admiranda alio nobis doctore revohita sunt, quam eo, quo et auctore sunt facta. Qui quum mentiri nosciat, utpote veritas, tantum abest etiam ut falsitatis quidpiam lateat in ./„<inn.iir. Scriptura. Hoc Salvator quoque noster connrmat, non parum Scriptune tribuens. quaiido quod solvi h;rc nequeat, dixerit. Proinde quidquid alioqui in controver- ibid.x siam possct venire, citata Scriptura pro illius testimonio et sententia, mox robora- tur. Eam ob rem non sohun Ecclcsia] Doctores, verum Apostoli etiam, atque adeo Christus ipse, Scriptura? non semel usi sunt testimoniis, quibus vel ea qua* adstruen- da erant, roborarent. aut qua3 confutanda, convellorent. Porro quid Scripturae de- beat nomine censeri, si quis interroget, nihil ex nostro, sed Ecclesiro judicio arbi- tror proferondum : nempe quum veteris tum novi Testamenti libros, eos videlicet, quos Concilium recenset Carthaginense tertium, cap. xlvii, cui pnpter alios tum doctissimos tum sanctissimos viros, divum constat interfuisse Augustinum. et qui communi sunt EcclesifB consensu recepti, videlicet Genesis, Exodus, Leviticus, Numcrorum, Deuteronomium, Jesu Nave, Judicum, Ruth. Regum libri quatuor, Paralipomonon libri duo, Job, Psaltorium Davidicum, Salomonis Proverbia, Eccle- siastes,Canticum Canticorum,Sapientia,Ecclesiasticus.libriduodeciinProphetarum. Isaias, Jeremias, Ezechiel, Daniel, Tobias, Judith, Esther, Esdr» libri duo, Macha- basorum libri duo; Novi autein Testamenti libri viginti septem : Evangeliorum libri quatuor, Actuum Apostolorum libei"unus, Pauli apostoli epistols tredecim, ejusdem ad Hebra30S una, Petri apostoli du?e, Joannis apostoli tre?, Judse apostoli una, et Jacobi una, Apocalypsis Joannis Apostoli. Concordat his per omnia Concilium Tri- dentinum, quod nostra hac ;rtate celebratur, pra?terquam quod librum Raruch Jere- miae nominatiin annectit et approbat, atque deinde post enumeratos hosce, qui de canone dicuntur Ecclesia? CatholicEe, libros, ista subjungit : Si quis autem libros

LXXXVIII KPI8T0I.A NDNrrPAIOHlA

ipsos iiitegros cuin omiiibus suis j^artibus, prout in Ecdosia (lutholica legi consue- verunt, et in veteii vulgutu Lutina eclitione hubcntur, pro sacris et canoiiicis non susceperit, anathenia sit. Hos vero libros quuin tanta ornet inajestas, tantaque fui- ciat auctoritas, ut neniiiii unquain iis non inoclo refragari, sed nec de coruin veri- tate ilubiture iiactenus iicuerit, in iis tainen oinnll)Us, (lueinadiiiocium do Paulinis

iipe/r Mi. epistulis Petrus testatur, quuiii slnt (luiedani ob.scura ac dinicilla intelleclu, qure indocti instabile.sque, prtesertini hodie, depravent : (luanta putainus laude dignos eos, qui suis vlgiliis, sua opera atque labore, quai obscura, lucida ; qua? abstru.sa sunt, nobis manifesta reddidere ? Quanta* sunt itein illis gratia? agenda', qui jiixta

yuuurtiv Salvatorls testimonium, nobis laboraverunt, nobisque seminaverunt, ut nos eorum ines.sem introituri, atque segetem uborem capturi, alienis sudorlbus epularomur ? Fuere eniin qul in i^iblioruin uiiuin alterumve llbriim scripserint commentarios : fuere qui complures sint iiiterpretati Scriptura; liljros. At vero qui in ulriimvis Testamentum scri[)serint, atque Scripturam sacram omnem nobis elucidaverint, perpauci habentur. Inter hos tamen egregle hoc ipsum fecisse constat Dioiiy- sium, nostri Ordinis Gartusiani virum eruditissimum, nec sanctitate minori con- spicuum : qui praeter alios pene innumeros quos edidit litjros, nuJlum ex canonicis sacrie Scriptune libris praetermisit, quem suis non illustrarit lucubrationibus, plc- ruiiuiue quadrupIiGi sensu, quod neino ante ipsum pnrstitit, ncmpe littcrali, al- legorico, tropologico, et anagogico. Huic pneterea Id laudis accedit, tametsi nulli non ceterorum sit quo^iue sua praeeminentia singularis, quod explanatio ejus quum sit lucidissima, nec parum solida, adeo tamen est nihilo minus fecunda, ut nihil ad rem faciens, ab aliis dictum, prnetermiserit. IJnde accidit ut adagii pene loco receptum sit, nerape : Qui Dionysium logit, nihil non legit. Itaque nos omnem navamus operam, nec corporis viribus, nec sumptimm impensis parcentos, qno novos semper esurienti lectori cibos, eosque cumprimis suavcs, ingeramus : id- que vel propterea tanto sedulius, quanto hominos impii, iidemqiie ab Ecclesia apostatae et in fide reprobi, qnotidie sacram Scripturam pcrperam interpretari, ejusque sensum genuinum, quem Spiritus Sanctus loquitur, nobis al^scond^^re, cor- rumpere, atque mutare nituntur. Nostrum enim arbitror e.sse, contra hos virum producore Dei Spiritu plenum, qui velut alter David, non unius Philistaei tantum, sed omnium etiam Allophylorum, de Scriptnra nobis exprobrantium, audeat va- leatque confutare, expugnare, ac confringere audaciam. Illi namque in ingeniorum suorum viribus astuque fallendi confidunt, utpote superl)i ac ver.sipelles : qui

11 Cor. X quum vel nolunt vel nequeunt juxta Paulum^ intellectum suum captivare in obse- quium Christi, non possunt etiam Spiritui veritatis quem Ecclesia habet, se sub- dere, dum Christus nobis interim, qui ejus veritati ac testimoniis nitimur, utpote parvulis, humilibus atque bonis consentientibus, dignatur ea quae superbis hasreti- cis abscondit, revelare. Nos enim eos dumtaxat sequimur sacrarum Scripturarum elucidatores, quorum vita casta et sancta, quorum eruditio Ecclesiae consentanea, atque ei Spiritui veritatis, qui Ecclesiam regit ac docet in omnibus, est subjecta. Cujusmodi hic vir erat Dionysius, dum viveret, Deo plenus : quod in eo testantur vitae sanctitas, contemplationum excessus, ac miraculorum gloria. Porro illi quum sint unitatis divisores, contemptores Ecclesiae, rebelles potestati, in Deum quoque

RPisTor.A Ni'Nni'Ai(nii.v i.xxxrx

ac iii liomiiics lldofra^;!, iil|i()l«* li';.niiii (hvscrton^s, al((iin siiorniii Iran.sRrosHoroR vo- toriiiii,(^l 110 iiiiiiiiiitiiii (|iiiil(Mii (!(< Spirilii liahcaiil, aiKlciil taiiKMi pro stia tcincritatr; Sc.riptiiram saiictam Iradarc, al(|iic liaTosoa otimpia (ioj^mala, (|ii!i' olim ah IscclcHla ma^Mia simt aiiclorilal(Mlamiiata, rcvocarc. Al) iis fclix Iti, A^,'ripj)iiia Colonia, te hactcniis sorvasli, s(M'valiis(|iic p(M'i)cliio (qtiod sp(M-amtis) incorruptani, titiiote tol saii('ti.ssimis, lol doctissimis, l<il driii(|iic clarissimis, sapiciitissimis cl intc^^oirimis viris r(>f(M'la. Noc ost rcvcra viil^Min^ lioc, (|uo(l laiidi Iiim' [iroptorca acccdit, pra-co- iiiuiii, (iiiod fiMMiio sola iiit(M' rcli(|iias civitalos iii ruh! constanlissima, otiam eas qniv luitaic vidchaiitiir, liia soliditalo s(M'varis. Inkms plano (piod tiinni csl, Siqni- dom tuo tiiorcs ut olim scmpor, ita ot liodic fidci inl(Mii(M'ata' paliiiam tcnos. Kam ol) rcin rcjj^io circtimjacons omiiis, iii to unam civilatom liact(Mius spcctat, parala tuuin judiciiiin so(iui, parata qiiocum(|Uo lu applicucris, sesc confcrro. Quid liac laudo spociosius, qttid praMlarius lioc lionorc, (|uid (l(Mii((UO liac ^doria vonustiiis, ad unius civilatis judicitim, ad tiiiius A<:jrij)pina' scntontiam, Priiicipes, civitafcs, regionesquo amplissimas pendere? Noc tanien id immorito : ((uippc ((ttiim in te sint CiOnsules sapientissimi, iiite<,'orriinus Magistratus, Senatus prudcntissimtis, Acadc- mia celeberrima, freqtientia Cleri, ((iti lionestate atque modestia, qitam alibi, vivit majori : cives denique optime Cliristiani, qui omnes non aliter atque ad commune incendium exstinguenduni, cortatim cuivis suspecto invisoque dogmati occurrunt. Neque enim levitor prospiciendum putant, ti])i consulto maxime opus est : quando- quidem non modo tibi, verum civitatil)us quoque aliis et regionibtis mullis ex te pra4)eretur ansa dcsercnda3 Ecclesia}, si, qua; anteliac nunquam levitate usa es, nunquain a veritate visa es vacillare, modo in communcm fidei jacturam ac mul- torum perniciem rueres.Verum meliora ac glori;o ture viciniora de te exspectamus, felix Colonia, cui pra?ter fidei constantiam, obedientia niliilo minus Ecclesiastica adeo inha^ret radicitus, ut nulla promissa, nulhc mina^, nuUi pseudodoctores, nul- hnc denique sa?pius tentatir fraudes, hanc tibi potuerint eripere. Quis enim integri- tatem tuam corrumpere potuit unquam ? Hasc vos, sapientissimi laudatissimique Gonsuleset Magistratus, hnec vos ornat constantia, ha^c vos decet, o cives optimi, haec vos adeo pra^dicat fidei soliditas, ut nuUa sitis propterea laude satis mirandi, quod majorum vestrorum virtute certatis haudquaquam reperiri inferiores. Neque enim degeneres avitam illam civitatis vestra? vultis relinquere aut nobilitatem, aut gloriam, quibus olim vestri fulsere majores, qui inter quoscumque hcereticorum turbines, inter quascumque tyrannorum regumve persecutiones, eam qua semel Ghristiane fuerunt imbuti, haudquaquam fidem deseruere. Unde quemadmodum ipsi vobis, ita vos posteris vestris eamdem quasi per manus inconcussam tradere curatis. Eapropter, felix Agrippina, non frustra nec absque divino credimus omine factum, ut tribus Ma.gis atque Regibus in fide gentium olim primitiis, tibi missis, tribus pariter coronis tu quasi coeli^us tibi destinatis, insignia tua religiosissime venustares : quippe quse Imperii prima civitas atque fidei corona, et appellari et esse, tua virtute et constantia meruisti. Habeant igitur aliae civitates vel hodie in Imperio magnos, tamen vacuos, honorum titulos, utpote quibus earum opera non respondeant. Tu interim virtutum laudem ac honorum culmina posside : quippe quae meritorum praeeminentiam tibi fere sola viudicaveris, cunctisque propterea

\C KIMSTOIA Nl^NrLMVVTDIllA

(quod par est) civitatibus antfferaris. Vides rmne, iii fallor, quantuin tibi itrofuerit consilioruni tuoruin inaturitas, (|ua niliil pniMii^itanter, niliil temere, iiihil deni- que oscitanter (ut ubique) agere soles : ita in lide (luoqiie nihil ahjeceris, iiiliil a Patruiii Kcclesicfque placitis recesseris, nihil dctraxeris ciftrinioniis piis, niliil de- nique iii ritu ollicio^iue niutaveris Kcclesiastico. (Juaj oninia, si hodie etiam a morte resurgerent Apostoli, neque meliora, neque castiora possent statuore, tametsi sacra- tissima qua-quf impium ahusuin, honis omnibus exsecrabilem, sentiant. Itaque vides nunc ipsa tuam prudentiam, (luam consulte egeris, in germana illa fide, in vera obedientia Ecclesiai (qua quot^iuot sancti, quotquot martyres, (piotfiuot clari fuere miraculis, vixerunt) perstans : quando etiam e div(;rso cernis int(!riiii tot ci- vitates, oliin quidein dum in fidci at Kcclesiaj iinitate perstiterunt, llorentissimas, nunc vero, quia pestifera hfec dogmata receperunt, in priscis illis ha;rcticis a Patri- bus at(iue universa Kcclesia damnata, et e Luthero hiijusque vipera? geniminibus jarapridem renata, quomodo coiifestim ab omni pietate, a Dei cultu, ab amicitia- rum fanlere, a pace, a fide, a virtute, ab omni denique honestate facta» sint alienae, atquequovis humano questu deplorandio. Pater contia filium, et filius a patre divi- vieh Mi. sus est. IJxor a marito dissidet. Inter amicos jurgia perrnanent, atfiue juxta Salva- uaiiii.x. toris testimonium, Inimici hominis, domestici ejus. Quid enim tam cito humanam solvit amicitiam, quid magis discordiam fovet, quid minus potest conciliare homi- nes, quam fidei disparilitas? NuUam hodie paganus init gratiam cum fidcli, .Tuda^o cum Christiano haudquaquam convenit. nec.Tudaeo Mahometanus consentit. Luthe- ranus vero Christiano nunquam esse potest amicus, imo no Zuingliano quldem. Hoc enim in Lutheri virulento fetu satis est manifestum. quam se mutuis concidant vulneribus, quam nihil consentiant, nisi ubi orthodoxnc pariter queant nocere fidei. Quocirca ubicumque ab Kcclesi:o unitate deficitur, omnem amlcitiam Christianam exsulare necesse est : quandoquidem inveniuntnr qui in fide perseverent, quibus ea de re non major potest esse fiducia ad hforcticos, quam ovibus ad lupos. Ha^c tu videns, et solita circumspectione tua porpendens, quam omni sint honore spoliatae civitates, ubi fidei praBcessit defectus, EccIosi.Tve desortio, quamqno cives honi illic inter se ipsos contabescant, ubi sub jugum pessimorum nobulonum atque helluo- nuin fuerint redacti, quos in tros quatuorve impietatum turmas divisos tolerare coguntur, alieno periculo prudentior facta es. Perinde enim tihi oadem jamdudum contigissent, nisi prudentissimisatque Deum timentibus gubornata esses viris : qui patriae patres, atque optimorum civium tutores ofTocti, civitatem te augustissimam a pestifera hac contagione servaverunt, et hominum corruptores zelo Christianissi- mo exterminaverunt. Sempor enim in te (quod ad gloriam tuam taceri non debuit} persecutionem sunt passi hseretici, quo boni pacom haberent. Porro, quod incorru- pta manes et tuta,integerrimis ac spectandfe virtutis Optimatibus atque Consulibus tuis acceptum referas oportet, qui labem hforeticam omnem, maxime vero Lutheri dogmata, et alia ex his pullulantia, non aliter atque civitatis certissimam pestem, aversantur atque propulsant. Quid multa ? Senatus omnis. quo vix hodie est alibi prudentior atque intogrior. mavult suorum majorum atqne assueta^ prohitatis tenere vestigia, quam novi aliquid, quod tam constat esse pestiferum, investigare. Felix igitur nunc et^es et diceris, Colonia Agrippina, quae justitiae semitas, quas tanquam

ici'isi(»r.\ M vci I' \rniii \ Xf:i

h<M'0(litari;is til)i i(<lirliis Um\m, («Uiiin oxtcris luo ('xcniplo commonHtraH ; BcnHura timtltMU, <|ii!iiilinn lil»i ipsi Kl(»riiim, (luiinliim civilius piicoin, (|iiiinliini (lcni(|uc uni- versis (lui lo incoluul, conipiircs concordiani : ul liicc.iiii iiitcrim, (|iial(Miuanliimve a Doo acooptura sis virtulis pr;iiiiiiiiii. Si(|ui(lciii ;iil iiiliil iiliud vidcris «!xstru(;ta, quani iit divinic liuiuan;c(iiic l(>^,'cs in te doceantiir, ct lii:i univorso orbi eruditio prosit. Niiiii ;id oiuikvs lldci tuic oxcmplar jamdudiiiu pcrvonit. Nec est (lucm fama; tu;i> odor boiiiis iioii rcliii;il. In orhc univcr.so fama olim es celebratissinia : nec gcns osl liodic,(in:c opinatissimam iion audierit Colouiani, nimirum fidei tun' con- atantia ot mormn inlcnritiilo ubiijuc lc divul;,'antc; (|uaiiivis, ((iiod compcrti.ssimuni ost, non liiu' lanlum laudc sis cclcbris, scd omnifariam iiitcr rcli((uas capiit cireras urbes.Ouid ost cniin ((iiod pictatcm rodolcns, in tc non abundct? Aiit ({uis si»lendor, (juic cl;u'ilas, ((ua^ diviti;»>, ((u;c mcrccs, ((luc (lisci()lin;c, ((ua' artcs tibi dcsunt? Aut (liiid (^st alibi pricclarum, miiiindumve, (juod in tc iion prirminoat? Onippe quae non solnin oum aliis cortarc, sed ctiam (^ricstanti.ssima quirque vincere vales. Ve- ruin qunm nostri non sit instituti, sinj^ula hic rccensere, nec pane;^'yricon scribere, ut niliil nnde ((ucas laudari, taceamus : idcirco non hic irquissimam civitatis Poli- tiam rocciiscmus, non civiiiin hiudatissimos morcs, utpole modcstia prudcntiaque singulari insignes, non doniqiic pnlcliorrima templa Sanctorum rcliquiis refertis- sima, nec monachornin virj,'inumque Deo dicatarum greges, sed ne superbissimas quidem ffides, amplissimaque palatia, quibus tota es ornatissima, referimus. Olim hjTBC fecimus, ubi Francis, quasi totam depictam ob oculos quo potuimus sermone, te commonstravimus.Intorim tamen non est prcTloreundum, quod quum doctissimi viri quotidie in te nascantur, quum libri quoquoversum ex te mittanturad Christia- noB pietatis eruditionem et i\}diticationem Ecclesioe, nobis omnino videbatur neces- sarium, qui tuam maximopere gloriam zelamur, Dionysii libros, utpote Ecclesiae surtVagium, ex te in medium dari. Est enim Doctor non inter infimos censendus, utpote qui plus omnibus laboravit, imo cui in librorum editione, in sacri studii assiduitate, in frugis quam Ecclesise attulit ubertate, non facile quispiam est ante- ferendus. Certabant igitur jampridem non leviter aliarum civitatum bibliopolse et impressores pro Dionysii libris excudendis. Yerum hic tibi debebatur honor, cui nuUus non debetur ab Ordine Cartusiensi, quippe cui tu jam olim dederis Initia- torem. Siquidem beatissimus Bruno primus omniuni Cartusiensium, qui ad stu- pendum olim miraculum, dum in Theologia Parisiis magister legeret, compunctus, ad eremum intra Sabaudise fmes confugiens, primus Ordini et nomen et exordium dedit, hic tuus ex nobilibus parentibus natus est civis. Eam ob rem quidquid ex Ordine hoc nostro frugis in Ecclesiam prodit, post Deum huic tuo est civi tribuen- dum, atque in tuam gloriam referendum, cui nostra pariter omnia serviunt studia. Nec debuit hujus nostri Dionysii producendi gloria fraudari, civis tuus ac senator ornatissimus D. Petrus Quentel, quf ex otficina sua litteraria vetustissima, alios tam multos dedit auctores, idque suis impensis, suis periculis, suis denique sudori- bus, ne thesauros mundo non produceret absconditos. Quid enim vir ille non faceret ad patria? sua; decus, ad civium gloriam, ad perpetuam denique posteritatis suae memoriam, qui suopte animo paratissimus est studiosis omnibus prodesse? Huic igitur committi debuit exornandus Dionysius, atque sseculis evulgandus, hoc pras-

XCII FlMSroLA NrMClPATOlllA

sertim »vo, quo vetus iiovunKiut/resluineiitum (iiianlo uvidhis le^'itur, tanto utilius explaiiatiu'. llurtalKitiir ud lufi; tjuoque, et iion paruiii proiiiovit primus omniuiii revereiiiius l'uter (lonrailus Kolliii, l)omiiiican:L' tumiliie iii Tlieolo{.Ma Professor uc Itegens, vir certe at pintute et eruditione incoinpurubilis. Oui licet ipse (prajter inul- ta alia) tjrainle opus, stucliosis omniljus utilissimiiin, nec suo vel Onlini vel ;t;tuti inylorium meditetur, optuvit tuinen veiieinenter et peisuusit, ut pruiiret IJionysius. ilunc itattue Uionysium voijis, intei,'erriini Consules, Magistrutus, Senutores, cives- que univeisi, piiesertiin (|uiil(iuid circu Moysis Pentateugiilm luculnuvit, tunquum Hil)liorum cu[)ut, nuncupuiidum servaviinus, quo simiil nos Ordinenique nostrum universuin vestrte tutehe, vestioque patrocinio coinini;ndareinus. (lui enim mat^is congrue del)uit sucru' Scripturu; caput, (jenesis videlicet uc Moysis lex, dedicuri, quain ei civituti et i,'enti, qme non solum Scripturum, verum elium Scripturu; sen- suin, quem Ecclesiu Spiritu Dei eruditu, nobis contrudidit, pnecipuu devotione tenet ? Unum hoc postremo supplices orainus, P. C. pnestunlissimi, ut hanc ope- ruin nostri Dionysii, qui oliin in vestra civitate et sluduit, et publlce pru^legit, novam editionem, nobis non tum luboriosain, quam multis civium vestrorum (ut ita dicam) lucrosam, in bonain parteni accipiatis. Etenim spes nol)is optima est, per horum operum editionein (divi Vugustini opcra quuntitate plus duplo supe- rantium) multo plures fedificatiim iri, non solum in doctrina sana, verum etiam in pietate vera et morum probitate, quain ledificali sunt jain quindecim annis et ultra, per libros contentiosos, et per supervacuas de rebus lidei disputationes. Faxlt Deus Opt. Max. ut recuperata pace et unitate Ecclesiae, otiosis et amarulentis circa lidem contentionibus nihil amplius sit opus. Id fiel, speramus, ubi advensarii nostri in se reversi, corde contrito et humiliato cocperint priscis potius et sanctis Patribus credere, quam propriae prudenti;e inniti. Hoc enim multo et sahibrius et tutius fuerit. Illi namque Patres aiititjiii procul ab omni suspicione harum contentionum remoti, absque omni afTectu pruvo et perverso, nudam fidei Gatholica} veritatem in sacris Litteris perquisicrunt, ac perquisitam, in scriptis post se absque invidia reli- ^querunt, in profectum cujuslibet, in odium nullius. Pietas etiam actionum et san- ctitas vitce indicat, eos propius attigisse et gratiam Ghristi, et afllatum Spiritus Sancti, ut merito debeamus eorum expositionibus et sententiis plus tribucre, et securius acquiescere, quam nostris propriis. Yalete feliccs. honoratissimi Gonsules, Quaestores, Magistratus, Senatus, ac cives optimi universi.

r.MiMr.Ns \r\v\ vii

Dli.KCHS IIMIS SK.NATI I K 1 POPI Lo CoLo.MliN.^I

Dilfcli lilii, saliiltMn cl Aptislolic-am hciiftlicliimfin. niKKJ scm|t('r a vcslrn piclalc c\^l»ctla\ iiiuis, sii|»|)liccsi|iic a Dct» im|tltiiaviiniis, nl vcslra civilas, olim Hitmani iiiipciii iiisij,Mus C.ttltmia, tlciiitlctinc Cliiisliana' jticlalis sitlida iti islis rcffiidiihiis co- Ininii.i. |)iillclis opibns, robnsla \iril)iis, cclcltrala liltcris. in laiila circiimslaiilinm hay ri>siiiii propiiKpiilalc sc ilLcsam Mco cttiiscivarcl, cl si ipia siii parlc corrnisscl. I)ci ninncrt' oilo consnrf^crcl, itl ciiin siimma noslra hplilia, vcslra maximc filii Scn.itus piclalc (M conslanlia racliim cssc cl coiilinnc ficri aii<limns : idtpic ad nos jaiii un- (liipic nnnlialnr. Af^imns ilacpic hi\ina' miscricortlia' },'ralias. (pittd insi;,'ncin ac per- oclcbrcin ^cslram civilalcm a salana' vcncnis Itilala csl, sanclamipic Coloiiiam ro cl nominc clTcoit. Vobis atilctn lilii cpias posstimns lattdcs palcrno affcoln rcildimus, (inainptani tnttllo iin|>arcs cas voslris morilis jtidicamns. Voslra cniin virlns ct con- stanlia, non solutn sibi atl salnlom, vcrtiin cotoris profioiol ad o.\oin[)lnin. socnltiris anctoritalctn latn insi^nis laiiKpic o\imi;o (ncdtttn in Cicrmania, scd cliam in onncta Enropa) civilalis. Vos voro filii dilcctissimi, tilinaiu ttccasioucm alitpiantio habcamus noslritm orga vos patcrnnm ac pocnliaroin ainorom cxliibondi : cuncta vobis (piidom annitoronnir signa ostcndorc patcrnie nostrir crga vos ac fervcntissima? caritatis. Hor- lamnr, magis c.v abundanlia affoctus noslri, quam (|uod nocesse id vobis arbilrc- niur, ut in cccpto piotatis cursu persistatis. Primuin consulluri saluti. doinde ctiam gloria? veslriv, altpio a Doo ipso (cujus verani roligioncm a palribus acceplam luemini) iminarooseiliilos inorilorttni cnmulos adopturi. A nobis voro, et serenissimo C(csare oinnia oxs[>colaturi, qu;e ab aniantissimis parenlibns in pientissimos filios confcrri possint. Datum UouKr. apud sanclum rotrum, sub annulo Piscaloris, die XXIX Novem- bris iMDXXXI, Pontificatus nostri anno IX.

EX SANCTORUM IIISTORIIS ET CIIROXIC.V

FELICIS COLONLE AGRIPPIN.E

PU.ENOBII.IS totius Alamannia; civitas, et sancta nietroi)olis Agrippina Colonia. un- Collegi.ii.T decim luibel; ccclosias collciiiatas. Qiianim ecclesKtXl. pfinia est ecclesia simima archiepiscopalis, iundala in honorem S. Petri apostoli. In qiia reqiiiescunt venerabilia corpora triiun Regiim Magoriim, triiim marlyrum Felicis, Naboris, Gregorii Spoletani, sanctiT" Irmgardis, et ca^ut S. Sylvestri Papa\ superior medietas baculi et catena S. Petri.

Secunda est fundata a S. Helena imperalrice in honorem S. Gereonis et sociorum ejus 318 Theba3orum,et sanclorum Gregorii et sociorum ejus360 Maurorum,quorum corporacum mul- tis aliis martyribus in eadem ecclesia honori-

fice reservantur.Tertia est S. Severini, secundi archiepiscopi Coloniensis, qui floruit circa an- num Doniiiii 400, cujus sanctissinii corporis sacra? reliquiie in preliosissima recondilai tum- ba, singulis secundis feriis ab incolis devotione pr.Tcipua visilantur.

Quarla est S. Cuniberti, qui fuit septimus archiepi?copus Coloniensis, in deaurata tumba ibidem, cum duobus martyribus presbyleris, Evaldo albo, et altero Evaldo nigro, etiam in deauralis et argenteis tumbis quiescentes. Quinta est S. Andrea^. Sexta est sanctorum Apostolorum, in qua quiescunt sancti marty- res Felix et Adauctus cum reliquiis aliis mul- tis. Septima vocatur Marle ad Gradus, in qua

XCIV

EX SANCtDKrM IIISHMtllS !:T CIIIIDMCA Cnl.nMK AliHIIMMN.l':

icquiedcil S. Agilulphuj, quarlUildeciiuU!» ur- chie(iucu|ius Coloiiieuais.

Urtava est S. (^eur^^ii ^'lorio"«issimi iiiilitis et luartvns (liiHisri, cujuj brui.tiuiiii et ^^luduis, quo drucuiifiii iiilerfecit, et inulla) iilius leli- quia' SaiiLloruiii lU-volf u |iO|iiilo il»ideiii con- S|»iiuiiitur. .Nona e^t uiidtciiii iuilliuiii Vir- (^iiiuiii, iii qiiu lln-saurus suiicluruiii vir^iiiuiii «l luuilviuiii, el corpus S. lli|»|»olyli iiiailv- ris, coiiliiieiitur. Deciiua, ud S. (lusciliaiu, ulii quie^cit S. Ever>,'islus niarlyr, et terlius ar- cluepiscopus Coloiiieiisis, et S. I»aiiliiiu3, iii luiubis deauratis. LJiideciiuu, ud S. Mahi.\ii iu Capilolio, ul»i rorpus S. Vilulis inurtyris, ct mulkB Sanctorum reliquiu) uiiiiue cuni iiiuf,'nis indul^rentiis ostenduntur populo. CiBDoLia llaliet etiaiii (ioloiiia .\V iiiuiiasteria viroruiii. viniiiii«>ua piiniuin est S. Panluleonis, Ordinis S. Ueiie- *^'- dicti, ulii iiuiescunt S. Alliiniis, S. .Maurinus,

S. 1'antakou inurtyres, quod lunduvit Itruiio vicesimus quinlus archiepiscopus (loloniensis, fiatiM- linptialoris Otlionis |»riiiii, iliidein se- pultus. Sfcunduin, ud S. .Murtinuiu iiiujorem, ejusdeiu Ordiiiis, ubi gloriosum coipus S. Kli- pliii luurtyris decentissime reservatur, et siiiii- iiter [ilurps rpliquiii' pf-r singulos annos italum exhibentur.

Tertium est Curtusiensium, apud quos est portio tuiiica- Domini Salvatoris, cujus liin- brium muli<-r sanguine flueiii leti;.'il, uiidn us- que hodie mullarum inlirmitatum (iunt curu- liones; muppa integra, quam B. \irjiO .Mari.v suis benedictis munibus in teiiiplo ronte.xuil, usaque fuit ; mandibula cum se.\ denlibus B. Simonis aposloli ; brachium S. .\nna.', et S. Georgii, et dens ejus; H. Mari.-c Magdalenaj brachium, cura innuiiierabilibus pene reliquiis aliis. (Juartum Joannitarum, apud qiios est corpus S. Cordulte, unius e.x sodalitate un- decim millium Virginum, cuni reiiquiis aliis multis. Quintum, ad S. Catharinani, in quo domini sunt Ordinis Hospitalitatis Mvri.e Teu- t lonicorum. Se.xtum ost regulariuni ((juos vo- cant)Canonicorum, vulgo propter miraculum ibi factum, ad Corpus Doinini, dictum. Septi- mum est S. Antonii. Octavum, Cruciferorum.

Nonum est Franciscanorum, qui vocantur Minores, ubi reservantur mulla? reliquia;, et pra;sertim superior pars capitis S. liarbara;, et unus puerorum e.\ Innocentibus propter Jesum necandum Herodis jussu trucidatis. De- cimum, Pra-dicalorum seu Dominicanorum, quorum templum multis est multorum San- ctorum reliquiis illustratum. Undecimum,Car- melitarum, apud quos inter alias reliquias esl

capul S. Doiolliea*, cuputque S. Apollonia!, virgiiiiiiu uc marlyruin.

Duodecimuiii, Augustiiiensium : ubi (um iiiultis uiiis itliquiis liubetiir muxillu S. Se- liusliani. rerliuindeciiiium, llieronyniiunorum, qui vulgo ibi a loio (|ueiii incolunt, Widenba- cheiiaes vocuiitur.

(Juartuiiideciiiium,Cellitarum ad S. Alexium iii foro novo, qui sub paliocinio S. Augusti- iii, a^grotos per uibem cives, ipsorum oj»<iu8 cupidos, custodiunt, morienlibus adsunl,mor- tuosqui- fie(|u<!iitaiit ac sepeliunt, l.ongenses laut zur l.oiigen) vulgo dicli. (Juiiituiiideci- iiium,ud Olivus post curiuiu Cu'sai(;am, eorum ({uisunt de tertia llegula S.i''runcisci,niuiiibu3 suis, [»rii;sertim te.xendo, vitum Iralienles.

Ilabet pra;terea (^oloniu comitluiu viiginum (demptis tribus su()ra dictis,ad S. L'rsulain,ad S. Ca;ciliam, ad S. Mahiau in Capilolioj crrno- Cunoljiari;- bia : videlictt, ad .Macliaba-os, (luorum coritora "linci bfiius ibidem reijuiescunt cum Salomona eorumdom matre ; a(i S. .Maximinum, ad S. (Jlaram, ad hortum .MAUi.t:, ad S. Certrudim, ad S. .Mauri- cium, ad S. Mariain Magdalenam, ad S. Ma- iii.K speculum, ad S. Agatliium seu Acacium, ad S. Agatham, ad S. A[tiam seu Afram, ad S. .Nicolaum, ad S. .Michaelem, ad S. Vin- contium, ad S. Ignatium, ad S. Donifacium, virginum in .Nazarf;tli, ad Agn(;llum in .Muro castrensi, C(i;noliiolum in der Uiemersgassen, item aliud Ilorto .M.\iu« contiguum, aliud in der Strytgassen, aliud pra;ler S. Ignatium in der Slollichsgassen,ad S. Ueinoldum, claustel- lum parochia; Haplistana? templo contiguura, Conversarum seu I*U'nitentium, quod vulgo zu der Bussen dicilur.

Pra-ter ccenobia prjEdicta.sunt inlraColoniam devotai aliquot congregationes mulierum, sub obedientia et 1'alruin statutis viventium : qua- tuor ex his, ad a;grotantes seu morientes cu- stodienduin ordinalis. Item Ilospitalia XII.

Sunt etiam in eadem hac urbe .\X ecclesia) 1'arocliia;. parocliiales : 15. .Mahi.e in Fasculo, S. Joannis evangelista;, S. Lupi, S. Cuniberti, B. Maiu.e indulgenliarum, S. Pauli, S. Christophori, SS. Apostolorum, S. Mauricii, S. Pctri, S. Colum- lia;, S. Laurentii, S. Brigida', S. Mari.e in Lyskyrchen, S. Albani, S. .Martini minoris, S. Jacobi, S. Joannis Baplista;, S. Severini, S. Be- nedicli in Capitolio. Qua^ quidem ecclesia^. om- nes sunt ornala; et dolatai variis Sanclorum reliquiis. Sunt postrenio in hac sancta Agrip- pina Colonia supra centum sacella, dcdicata Sacclla. ad Dei ac Sanclorum honorem, cum inlinitis reliquiis el indulgenliis.

ENARRATIO

IN GENESIM

T. 1.

|'im;i Ai i<»

nl LKCTVS I)(0 (7 hotnliiUniK Moi/sts... Ihullt llli l)oiiiiiiiis Iri/t-iii citcv rt din- (•ipliiia'. iloccrc Jocoh lcslniiu-iihiiii , cl Jinlii-iii sini Isntcl. Krcli. XI. v, I, (5. Iii liis MMliis prdplichi ac U^jiislator pia-clarus, mansiictissimiis Moyscs, su- hlimilcr mulliplicilcnpic laiuialnr. Priino. ah cxccllcntia (l<Mioriiin ^'ratia> ^'ratiim 1'acicntis, (piuiii (licilur, Dilcclus Dcit, (>lc.. vidcliccl (pioiiiam lanta sanctilatc. gratio- sitat(> ct mansncludinc ruil ornalus, ut Dco atijuc lioininihus carus ct accoptus ossel. Sccuiulo, al) omincntia nuincrum {,M'a!ia' j^ratis (lata>, (luum additur, Dcdit illi Domiiius lcfj^MU vita>, lioc cst, lojrislatorcm populi sui ct mcdiatorom intcr sc ac po[)ulum suum consliluil oum. Porro lcixislalio ol priolatio, ad dona pcrtiiUMit }j:ratia' };ratis dala\ qnomadmoduin apostolatus ac propliotia. Tortio, commondalur a suhlimitato sui otlicii. (piuiu suhditur, Docoro Jacoh, otc, id est, doclorom Israolilicio plcl)is ipsuin ollVcil ; (luia ad hoc dodit oi K^gom, ut plehem Judicorum doceret Teslamentum votus et divina piiocopta.

PrfTtorea, c]uainvis iuter legein ovangelicam atque Mosaicam ista assignotur distin- clio, (piod lcx ovangolica conlinet conforlque gratiam, utpole quia includil sacra- nuMita gratia? contentiva ac coUaliva. quie efiiciunt quod designant, non autem lo.\ Moysis. Froptcr quod Apostolus eam appeliat ministrationem damnationis ac mortis ; wcor.ui.i. non qnod diiTCte, sed occasionaliter, exstitit talis, non dando gratiam ac virtntem implondi (pue jussit. Undo per Ezechiolom protostalus est Doininus : Dedi eis prae- Kzech.xx, copta non hona, ot lcgoin in qua non vivent. Nihilo minus lex eadom vere vocatur lex vita\ iu (piantuin continuit divina pra?cepta. pra?sertim moralia, per quorum implotionom vita gratiie fovohatur, et vita gloriiP morohatur, non vigore aut virtute lcgis, sod pcr fidcm formatam Christi venturi. Hinc quippe fatetur Apostolus : Lex nom.\u, qnidoin l)ona ot sancta. Insuper eadom lex fuit lex disciplinse. id est rigoris et castigationis. quoniam transgrossorihus suis rigorosas inflixit punitiones. prout ad Hel^rapos assoritnr : Irritam quis faciens legem Moysis, ahsque ulla contradictione, fft^br. %, duohus aut trii)us testihus moritur. Ideo dicitur lex timoris. Dicitur quoque lex dis- ciplina^. id est salutaris doctrina?, quoniam fuit renovatio ac declaratio legis natu- ralis, idololatriamcjue prohihuit, et varios exclusit errores : imo et Christi atque Ecclesia» prsesignavit ac praenuntiavit mysteria, et erat ad evangelicam legem dispo- sitio magna. Propter quod dixit Salvator Juda^is : Si crederetis Moysi, crederetis forsan joann.\. et mihi ; de me enim ille scripsit. *"

* l'U 1» ATK»

Itaquc, l)«'o juhfiiU' ac (■iltiftMiU*, Muyst^s Ir^fiii rl prrliiHMitia ud euin, iii i|iiiii(|ii<' liliris (l«'si'n|tsit, ac |io|miI() siio |iro|)o>iiil. Iii i|iiil)iis lihris uli([iii piissus oliscuri ali|ii(' (lifficilcs cuiitiiiciitur, ct uli(|iii pussus cluri ac TuciU^s : (|iioniiii uiiiiiiuin cxposilioiii, (|iiunliiin Spiritus vcritutis |iru^stur(^ (li^'iiul)itiir, intciiilcrc iinnc [iropono, (lilTicilio ritius ilitrusius iiiiiiiuruiiUu, fuciliuru v'(M'u ccUrrius pcilructuiidu. Ad (piu^ uiniiiu idoncc pcru^cndu, illuininutiunciii ct cuiirurtutioucin invuco udurundi puruclcti Spi- rttus Sancti, qui cuin l'ulr(f uitcrno ct uiii}^'i^iiito cjus Kilio unus est Dcus uilcrnus, vcrus ac suniinus.

Ex\Ai;it.\ri(> TN (J K\ i:SlM

iimi;uai(:k i{Ki{h:srrii

IN OIA DK C.miA IKtM". MrNni. I)K KXonniO ('.KNKIUS IICMAM,

l)K mVlSIONK TKUIl.K, DK C.ONKIJSION K MNdlJAHnM KT GKNTIUM,

USyUK AI) KXITII.M SC.RIIUTUH MKim.KOHU.M.

AUTICILLS IMUMIS

nr. VAUiis THANsi.ATioMias s<",nn'TrnAni:M VKTF.nis tf.stamknti.

ET DK COMPAHATimK TRANSI.ATIOMM I.XX INTKnmKTLM AC SANCTI llIKnONVMI Al) JNVICEM, ATQUE I)E lUS. IN Ql IlilS IIIKnONYMrS ET AUCLSTINUS CONSENTIRE F.T DISSENTIRE VIDENTUR

(■.inc.A TRANSI.ATIONEM l.\X INTKRPRKTUM.

SCUirrniAM vcltMis 'IVslanKMili Irans- liihMiml (liu anle Chrisli ini'arnalion(Mii S(^[)UiairiiUa inlerprotos, (inoniin Iransla- liono utohatur Kcclesia us(]uo ad ttMiipns Hioronyini. Porro. post Chrisli advontuni alii phirt^s traiisliihM"uiU oasdom Scri|)tu- ras. Priino vidoHcol A^inihi. doiiuh' Thoo(U)- lion. poslniO(hiin Syinmachus. Fuit (|uocpio transhitio alia, cujus auctor noscilur, (|ua» vocatur quinta oditio. Hi omnos translnlo- ruiU do Hol)rtro in (iraTum.Fuorunl otiam alii phiros, cpii (h-" (ii\tco transtiiloruiU Sci'ipluras has in Lalinum. Tandom ]]. Wic- ronymus, mullis ralionabilibus iiKhictus motivis, pra^latas Scripturas ox Hobraico (ranstulil in Latinum. Ue hac autom m»- toria infra mai?is dicolur.

Donique do LXX intorpretibus et Irans- laliono eorum ait Augustiniis octavo(h^- cimo do Civilalo i)oi. quod dum inissi ruissent ab Eloazaro tunc .hida^orum jion- tifice, Ploloma'0 rogi .Egypti. ipso rox

A PlohMiia^us tanquam vir prudons. volons oxploraro fidolitaloin illornm interprotum, jussit ul unusquisquo corum seorsum so- lus transferret Scripluram eamdem : quo facto, inventi sunl omnes tam concordiler translnlisso. quod nec in aliquo verbo, noquo in ordine verborum aller discre- parot ab alio : sod ita omnos interprotali sunl umim et idem.quasi fuisset dunUaxat unus inlerpres : quod fuit revera valde mirabilo el slupendum atque divinum, noc aliler fieri potuil, nisi a Deo. Vore

B ofonim Spirilus unus erat in omnibus illis viris, et ideo tam mirabile donum acceperunl a Deo, quatonus eliam per hoc commendaretur auctoritas Scriplura- rum illarum tanquam veraciler divinarum, non humanarum, ad profectum genlium croditurarum : (|uod posl Christi adventum vid(Miius implotum. Ha^c sontontionaliler asserit Augustinus libro pra^allogato, ca- pitulo 4i.

KNAHHATIO |N liKNKSlM.

AHT. l

Pwlerea, rju^ilfiii lihii (-aiiitiilii 'iil, scii hit iii haH- vcilm : Kiifidiit <t ulii (|iii Si-ri|>turits illus tiuii^tulrriint iii (ira*('uiii, truii<)lutioiii-iii tuiiicii LW iiitfrprctuiii r<-- ffpil ttelfsia, quusi ulia non sit, ot f*a utuiitur (ira-ci fi<l<'U*s, i|uoniiii |»l<'ri<|u<' i^^iKiruiit uliaiii <'ss<*. .No>>tiis <|iiii<|u<' Ifiii purihu'» luil lli<'roiiMiius prcsliNlf r, lioiiio doctissinius, qui ('as<l<*in Scriptiiras iioii ex lira'co, scd i-.x li<'l)rcro <'lo<pii(i iii Lati- nuiii vcrtit. Kt (|uainvis JiKla-i l'ut<*aiiliir trunslution<*in (*jus essc v(*raccm, LXX V(*- ro iiit<'rpr<'tfs usscrant in iiiiiltis crrass<', taiiifii Kcclfsia' (lliristi jiiilicaiit, iiulliiiii traiislutor<-iii css<' pra*rcr<'iiiluiu auctoritati ct trunslutioni LXX intcrprctuin. Nuin, ({uunivis non appuruiss<*t iii <'is uiius Spi- rilus Dci, sc<l iiiorc Ijoininum crudilorum coiituliss<'nt inti'r sc v<'rl)a siia* translatii)- nis, ut id pfrmaiifri-l ipiod <'is omiiihiis plaeuissct, taiin-n lu-mo uiius iiilcrpr<'s cs- set eis antcjioncndus ; s(*d quuni taiilum sif^num dcilatis in cis apparuif, quod sci- licet (sicut pra'tactum cst) omnes scor- sum tain concor<litcr transtulcrunf, constat quod quicuiiKpK' alius Scri[)turas illas vi'- racitcr transliilil. concors cst translalioni illorum LXX, aut I..XX illi alitor translc- rendo, prophclicesunt locuti. ldemquij)pe Spiritus,qui luil in Prophclis quando ver- ba Scripturarum loculi sunl, fuit in LXX dum eadcm Iranslulerunl : qui Sfiiriliis per LXX inter[)rctcs aliud diccrc poluil. et per cosdem aliqua prtetcrmitlere et ali- qua addere, ostendens utrosquc, vidclicct Scripturarum aucfores, et LXX interpretes, fuisse prophefas. Dcniquc, quinlodccimo de Civitale Dci loquitur Auguslinus : Me- rito creduntur LXX inlcrprctes accepisse Spirilum Dei, uf si quid mularent auf alilcr dicerenf, non duhitarefur id esse divini- tus facfum. Idem asserit Augusfinus in aliis plurihus locis. Nam et quarfo lihro de Doctrina christiana fatefur, quod LXX inferprefes, qui divino interprefafi sunf Spiritu, idcirco nonnulla alifer translu- lerunt quam in Hchra>o hahefur, quafc- nus ex hac diversitate moverefur lectoris

\ inli-iilK) ad |)<-r^crutanduiu sciisum s|)iri- tiialcm.

ItaqiK', his |ira*missis, viilendum est ipiid <l<* LX.\ iiit<'r|)r<*til)us <'t traiislationc ijiso- ruiii llicioiiMiius sens<'rit. Iii |)ioli)^'o(|iiip- |ii- |>iii|)rii) Mqx-r (i<-iK'siiii, iul<-r cclcra ait : .\c^<io <|uis [irimiis s<'|)liiaginta ccl- lulas .Mcxanilria' nifiiilacio siio construxe- 1 it : in quihiis (iiiti-r[)if ti-s illi) divisi, ca- ilciii scri[>«(-riiil, qiiuiii .\risla'us Plolciiia*i liy|)<'ras[>isli-s(id cst [)r(>t<*ctor vcl ciistos), ct J<)s<'[)hus, iiil talc rcliilcrint, scd ([iiod

b <-oiif:ri-gali fiicrinl in cadfiii hasilica, pI di- Iran^lf ri- iiilis cDiiliilf riiil, iioii pri)|)hc- tavcriiil. .Miiid cst ciiim cssi* vatcin, aliud inti'r[)r<*l<-in.L.\,X illi iiil<'r|)r<*tati suntScri [)luras anl<* (^hrisli advcntum, et (|uod ne- scichant, diihiis [irotnlcrunt sentcntiis. In his vcrhis vidi-lui' Ilifionymus discordarc ah .Vugiisliiio in Irihus. l*rinio, qiiia affir- mat confictum scii mcndosum cssc (jiiod L.\.\di(Uiiturscorsum in ccllulisscu canie- ris transtulisse. Secundo, quoniam ass(*rit eos non esse inlcr[)rctatos si)iiilu [)ro[)hc-

C tali.Tcrlio.([uia lcslalur cos ncscivisse seu non inlcllc.xissf (|iia'dam vfiha (ju;e Irans- tuifiunl, idfoqiif ca [)iotulissc amhiguc. Pra'terea in prologo siiper Joh : Fieri, inquil, non polesf, ul (jiios [)luia intermi- sisse conspexerint, non cosdein eliam in aliquihus crrasse falcanlur, pra^cipue in Joh. In his verhis dicit IIicron\mus opor- tcrc conccdi. (juod LXX, (jui aliqua omise- runl, in aliquihus cliam crraverunt : quod taincn [)rima facic non vidctur hene sona- re, nec etiam verbis Hieronymi alibi posi-

D tis concordarc, pr«serfim quoniam sancti Aposfoli ef Kvangclisfic inveniunfur usi fuisse translalione LX.X inlcr[)rctum, imo et univcrsalis Lcclesia usque ad lempus Hieronymi. In prologo quoque supcr Fara- lijjomcnon lihrum scrihit Ilieronymus : Si editio (id est translatio) LXX inferprefum permaneret piira. et prout ab eis in Lati- num versa esl, superflue impelleres me, Chromafi, uf Ilchnoa volumina Latino sermonc lihi Iraiisferrem. Kl paulo post suhdit ii)i(lcm : .Nunc aufem germana et

K.NAUHAIIii l> i.lMMM \IU 11