Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at |http : //books . qooqle . com/| MARCELLI DE MEDICAMENTIS LIBEE. EDIDIT GEOROIUS HELMREICH. LIPSIAE IN AEDIBUS B. O. TEUBNERI. UDCCCLXXXIX. L s^./^.f/ /^harvard lUNIVERSITY LiBRARY I-tPSIAJl: TYPia B. O. TEUBNBEI. PRAEPATIO. Marcelli, quem vulgo vocant empiricum^ de medica- mentis liber uno, quod equidem sciam, codice nobis traditus est, Laudunensi 420 (antea 326). Qui membranaceus, foliorum CLXXXXVIIII, saeculo VIIII optime scriptus (c/I Catalogue genSral des manvscrits des hibliotheqms pu- hliques de$ departements tom. Ip. 223), non integer pervenit ad nostram aetatem. Initium eius nunc est a verbis: Indpiunt epistulae diversorum de qualitate et dbservatione medicinae. Largius Designatianus filiis suis sahdem d. (p. 4 haius editionis). Desiderantur igitur index capitulorum, Marcelli epistula ad filios data, tres disputationes, quae sunt de mensuris et ponderibus medicinalibus, duae Latine, tertia Graece scriptae. Qua iactura primi quaterDionis vel temionis factum est^ ut hodie nusquam in codice Mar- celli nomen reperiatur, ob eamque causam, ne codex esset anonymus, vir doctus recentioris aetatis in margine primi folii scripsit: Vindiciani medicina eademque vocabula in tergore libri litteris aureis impressa sunt. Sed non solum initium, verum etiam finis codicis temporum iniuria interiit, desinit enim in vocabulis: Spinam ex pede vel quacumque corporis parte (c. 34,86 p. 356 h. ed.). Quam iacturam extremis duobus quaternionibus amissis contractam esse inita ratione facile colligitur. Sed ne ceteri quidem qui ab initio fuerunt codicis terniones vel quaterniones nobis servati sunt; desunt enim hodie quatexmcm^^ N ^\» S\5l — IV — (= p. 41,23—62,29 et p. 75,1—86,36 h. e.), terniones XVII XVIII (= p. 177,20-196,31 h. e.). XXH (= p. 227,2— 237,10 h. 6.), quaterniones XXXII. XXXim. XXXV (= p: 335,3—346,12. 356,7 — 384 h. e.). Post detrimen- tum codids tam grave priores qnaternionum mimeri plurimi rasnra ita mxitati sunt, ut etiam nunc qui antea fuerint perspici possit. Item foliorum numeri recentiore aetate damni ratione non habita adiecti sunt. Postquam quae perierint codicis partes exposui, non alienum esse videtur dicere, quae servatae nobis sint re- liquiae. Supersunt quatemiones 11. III. lill = fol. 1 — 24, temio VI = fol. 24—30, quatemio VII (nunc VI) = fo). 30—38, teraio Vnil (nunc Vm) = fol. 38—44, quaternio X (nunc Vlill) = fol. 44—52, temio XI (nunc X) = fol. 53—58, quateraiones XII. Xm (nunc XI. XII) = fol. 58—74, temio Xim (nunc Xm) = fol. 74—80, qua- temiones XV. XVI (nunc Xim. XV) = fol. 80—96, qua- temiones XVmi— XXI (nunc XVIII— XX) = fol. 96-120, quaterniones XXIII— XXV (nunc XXII— XXim) = fol. 120—144, quateraio XXVI (nunc XXV) = fol. 144—151 (quintum huius quatemionis folium exsectum est), quaternio- nes XXVII— XXXI (nunc XXVI— XXX) = fol. 151-191, quateraio XXXUI (nunc XXXH) = fol. 191—199. Hunc codicem ipse quanta potui diligentia contuli lectionisque yarietatem selectam neglectis rebus ortho- graphicis et vitiis, quae yulgo in codicibus inveniuntur, verbomm contextui subieci. De eo primus disputavit Valen' tinus Bose in Hermae vol. VIII, 30. Quod autem hic vir doctus Marcelli editionem principem, quam curavit lanus Cornarius Basileae a. 1636, ex illo expressam esse censet, fallitur. Nam et omittit codex vocabula quaedam, quae Coraarius ex alio libro manu scripto addidisse putandus esset — sed verisimile non est illum pluribus codicibua usum esse — et exhibet nonnulla, quae apud Cornarium non extant. Desunt in codice e. c. haec: p. 39,31 et septima, 55,11 rufae, 55,32 tritam, 57,31 vel collisiones, 90,33 aeris ii^i XS, 146,16 Ungularum — m^edetur^ 267,14 faeni graeci hene mundati et loti quartarium et, 282,33 hordei, 288,32 aquae anethinae cyathos tres et, 290,25 ex vino, 306,24 sagapeni 5IIII, gummis Xlin, artemisiae suci XIIII. Exhibet codex, cum in Cornarii editione desiderentur, haec : p. 265,3 seminis — I, petroselini Macedonici — I, p. 300,26 ScUlae albae usque ad p. 303,17 de stomacho corrupto. Qaae cum ita sint^ exordium capitis XXVIUI in editione principe aliud est atque in codice. His causis motus Cornarium alio codice usum esse existimo, sed non ne- gaverim illum Laudunensi libro fuisse simillimum. Comarii textum receperunt Aldus (Medici antiqui. Venet. 1547) et Stephanus (Medicae artis principes 1567). Scripsi Augustae Vindelicorum mense Septembri 1889. G. H. * = denariug. =» uncia. *" semuncia. ^ = scripujQg ^ =* victoriatas ^ =» aemia. '^ sextariug. MARCELLUS VIR INLUSTER EX MAGISTRO OFFICIORUM THEODOSII SEN. FILIIS SUIS SALUTEM D. Secutus opera studiosorum virorum, qui licet alieni i fuerint ab institutione medicinae, tamen huiusmodi causis curas nobiles intulerunt; libellum hunc de empiricis quanta potui sollertia diligentiaque conscripsi^ remediorum physi- 5 corum sive rationabilium confectionibus et adnotationibus fartum undeunde collectis. Nam si quid umquam congruum sanitati curationique hominum vel ab aliis conperi yel ipse usu approbayi vei legendo cognovi^ id sparsum incondi- tumque collegi et in unum corpus quasi disiecta et lacera 10 Aesculapius Virbii membra conposui. Nec solum veteres 2 medicinae artis auctores Latino dumtaxat sermone per- scriptos^ cui rei operam uterque Plinius et Apuleius et Celsus et ApoIIinaris ac Designatianus aliique nonnulli etiam proximo tempore inlustres honoribus viri^ cives ac maiores 15 nostriy SiburiuS; Eutropius atque Ausonius, commodarunt^ lectione scrutatus sum^ sed etiam ab agrestibus et plebeis remedia fortuita atque simplicia; quae experimentis pro- baverant, didici. Quorum vobis copiam labore nostro vigili- 3 aque faciendam^ filii dulcissimi^ pro necessitate infirmitatis 20 humanae piissimum duxi, orans primum divinam miseri- cordiam^ ne vobis vestrisque experiendi huius libelli ne- cessitas ulla nascatur^ tum si qua fuerit prospiciendae salutis et tuendae valetudinis causa^ gratulemini super hac re labori studioque nostro, quod vobis absque medici inter- ez magistro ofQciorum Pithoeus: ex magno of&cio C(yrmt\MA. MlBCMLLUBf MD. HmLMEMICS. \ — 2 — 4 cessione opem necessariam curationemque praestabit. Cuius scientiae beneficia vice mutua caritatis humanae cum omni- bus infifniiS; amicis^ notis ignotisque, immo vero cum ad- venis magis et pauperculis communicare debetiS; quia et deo acceptior et homini laudabilior misericordia^ quae aegro i 6 hospiti ac peregrino egenoque defertur. Moneo sane, si qua fuerint paranda medicamina^ ne absque medico aut incurio- sius conponantur aut indiligenter habeantur. Nam licet attentissime species et mensuras specierum remediis qui- busque adscripsero et ipsarum mensurarum notas vel pon- : derum qualitates secundum Graecam traditionem et medi- corum veterum consuetiidinem seorsum libello huic inse- ruero et non solum Romana^ sed etiam Graia expositione digessero^ tamen e re est^ ut haec eadem cum peritioribus conferantur ac saepius retractentur et quae confecta fue- : rint vel parata medicamina sub signaculis semper habean- tur^ ne aut casus incidat aut malignitas alicuius obrepat^ quae benivole et sincere parata corrumpat^ sitque de re- medio venenum et de salubritate pernicies culpeturque 6 medicina; cum peccarit incuria. In summa me haec : benigne parasse et tamen super his monuisse sufficiet^ vos perinde sanitati vestrae atque opinioni meae consuluisse conveniet. Epistulas quoque eorum^ quorum studium aemu- latum me esse scripsi, huic operi^ ne quid deesset; ad- ieci; quarum lectio et incitare vos ad necessariam cogni- 7 tionem et instruere poterit ad salutem. Versiculis quoque lusimus migmatum et specierum digestione compositis^ non quod sit dignum aliquid in carmine^ sed ut lectorem scru- tatoremque huius operis et poema pelliciat et exoptatio blanda conciliet. Quod opusculum in infima parte huius codicis collocaviy et ut sermone nostro opera haec sol- lertia nostra composita claudantur et nugas nostras multi- plex foliorum celet obiectus. De mensuris et ponderibus medicinalibus ex Graeco translatis iuxta Hippocratem. Uncia habet drachmas numero VIII, scripula XXIIII. Mina habet libram I uncias II. Cheme habet sicut drachma ^ III. Obolos habet denarius VI. Cotyla [hemina] facit ace- tabula sive oxybapha IIII. Olyscion facit heminae partem 5 septimam^ quod facit — I et drachmas II. Cotylus habet — IIII, quod facit cyathos II et coclearia VI. Item cotylus triunciarius habet heminae tertiam partem. Tetrobolon est quarta pars heminae. Choenix sextarii duo sunt. Stater est quod metitur drachmas IIII, est autem quanta semuncia. 10 Denarius est argenteus drachma I^ quod facit ^ III. Victo- riatus denarius dimidia pars drachmae est. Obolus minor drachmae sexta pars est. Cyathus pars octava sextarii, sed ad pondus drachmarum pars decima est. Coclearium di- midia pars drachmae est. Tetrassarius semuncia est. Item de ponderibus et mensuris medicamentorum ex libro XXI Plinii historiarum naturalium. 15 Drachma Attica denarii est argentei pondus. Drachma eadem habet in pondere obolos VI. Obolus habet chalcos X. Cyathus pendet drachmas X. Acetabulum quod dicitur habet heminae quartam partem. Hemina habet drachmas numero LX. Mna^ quam nostri minam vocant, pendet drach- so mas Atticas centum. Mensuras quoque ipsas Graecorum de medicinalibus ponderibus addidimus, quae sequenti pagina continentur^ ut in huiuscemodi rebus^ si visum fuerit, de fonte quod aiunt ipso petatur auctoritas. ^H (jLVcc SxBi oAxag q^% fj XlxQa S%6t ovyylag i^\ rj ovy- yCcc h'%et olKccg rf^ ^ oAx^ l%6i yQccfificcta y\ to yQccfi^ i'%6t opoXovg jS', c 6§oXog i'%6i TteQcctia d', tb 7i6Qdtiov S^i^i '\^lr - 4 — Kovg p>, ^O fAedifivog i'xBt rjfiCsTixa i^^ to ri(ilsKtov ¥xst %ovg |5', 6 xovg ixsi %olvwag /?', ^ %otvt^ i'%si Tcorvlccg d', fj KOtvlri i%si rifji(^s6tov a\ To tQV^Xiov Ss KotvXri iatlv l^mjcif, ro o|i;/Sag?oi/ ds tstaQtcv ictL KotvXfig^ 6 xvad^og s%tov icti mtvXrig. ^H xr^fivi aysi oX%riv (ilav. ^H ^EllrjvtKri KotvXri tov iXaiov s%si X* a\ l dh ^iiStrig X^ jJ', o dh ItaXiKog ^ictrjg X^ a' 5. jdrjXov ovv oti xal rj Itahnri KOtvlri l%sc F ^'5 ^ 6h ^Aks^avdQtvri aotvXri iXaiov fjiev i'%si F rfj oVvov 8h F &', To %BQafuov l%st> ikaiov ovvov fiikitog VojS' \'7C \'qk To noyywv i'%si X*^' X^* \'is ^O ^iatrjg i'%si, F 41?' X^ a F ri' \' /3' S ^H KOtvkri S%si F 19-' F / X^ a' F / 'O xva-d-og l%si F a' S F a' S y(». d' F /3' S. Epistulae diversorum de qualitate et observatione medioinae. Largius Designatianus filiis suis salutem d. Legi antehac Hippocratis Coi epistulam^ medicinae auctoris vel peritissimi^ quam de tuenda valetudine ad Antiochum regem scripsisse fertur; cuius quia praecepta et monita vobis ad salutis custodiam nota cuperem^ col- legi; ut potui; quidquid seriem eius continere memineram, eamque ore Romano interpretans scripsi. Cavi; fateor, ne ad verbum verba transferrem; quo minus pleraque lingua- rum diversitate congruerent^ si parum ponderis in signi- Incipiunt epistulae diyersorum de qnalitate et observatione medicinae. Ab his verbis codex Laudunensis indpit 1 ante hanc 3m. 2 valetitndine Im valititudine 2m. 5 serie. 6 more littera m 8t*pra lineam addita. cave. - 5 — ficationibus veris fieret; itaque explicandae rei adversus obscuritatem consului. Igitur epistula talis est. Antiocho regi Hippocrates Cous salutem d. Eam te in hoc regnandi munere et culmine reputans sustinere personam, ut rex magnus vitam multis utilem 5 in longum provehere debeas^ simul ingentem providentiae tuae metiens curam^ qua experientissimus rerum mathesim quoque prime adeptus es^ convenire talibus regalis peri- tiae studiis arbitratus sum domesticam quoque tuendi cor- poris et procurandae valetudinis scientiam; super cuius ob- 10 servationibus ad te scribendum putavi, ut et quibus causis morbi existerent et quibus praenoscerentur indiciis et quali- bus inter exordia perimerentur medellis ostenderem. Nam fere ut caeli turbulenta tempestas niunquam nisi praeceden- tibus solet signis ingruere^ ita corporum inminentia pleraque 15 incommoda ortus proprii significatione monstrantur. Spon- deo autem pro ingenita dociiitate^ qua nostram quoque super his rebus sollertiam probas, monitis meis auscultantem posse te reliquum vitae tempus firma valetudine et plena incolu- mitate producere. Corporis igitur humani fit a nobis qua- 20 dripertita divisio^ cuius in partibus singulis valetudinum moderatio continetur. Sunt autem partes hae: cum capite oris sublimitaS; pectoris latebra^ ventris receptaculum; sen- tina vesicae. Si capiti igitur eveniat incommodum, aut tenebrae ofiunduntur aut cietur dolor aut onusta quasi pon- 25 dere supercilia sentiuntur aut fit temporum pulsus adsi- duus aut tumescentibus mane oculis caligat adspectus aut aures tinniunt et accepto quodam interius tumultuantur sono. His ergo signis existentibus caput est purgatione ciu*andum, sed super huiusmodi tamen leviore medella^ so hysopi vel origani Indici coma iniecta defruto sive mulsae^ 7 primae. 9 valetudinis Im valitudinis J^m. 15 pro- prii StepTianiM: propriis. 17 abanscultatem. 18 valetu- dine Im valit. ^m. 20 valitudinnm. 21 com Im cum 2m, 22 latera littera b erasa. 24 offenduntur ex offunduntur corr. 26 tumiscentibus Im. 30 ysopi. fii^Q^^ %v\sv tscq^&^. - 6 - quae septem yel plusculis diebus maceratur. De quo liqaore postmodum coagitato atque colato tepido heminae dimi- dium aut ampUorem modum gargarizari oporlet die calido vel sereno, ita ut resupinato ore faucibus liquor ilie con- tincatur aliquantulum et agitetur alterna vice idque 8ae-& pius fiat, donec lieminae dimidium consumatur yel cum llegmate proiciatur. Sed haec ieiuno adhibenda curatio est^ qua nulla capiti levior aut commodior reperietur. Hoc re- medium qui neglexerit et indiciis supra scriptis non oc- currerit^ necesse est sentiat aut oculorum vitia aut ulcera lo intus auribus erumpentia aut strumas in confinio colli aut puisus cerebri aut suffocationem aut circa guttur anginam aut uvae dcstillationem, glandulas quoque patietur et tabem iluentium capillorum et ulcera per caput effervescentia do- 8 loremque dentium creberrime. Quod si a pectore morbus u minatur^ qui esse simplex et non violentissimus solet^ his praesentitur indiciis. Primum pectoris sudor intimus testa- tur aestum stomachi laborantis, splen erit quasi distensus et eminenS; sputamenta fellita^ scapulae cum iateribus grava- buntur et inproviso dolore marcescent^ adsiduae oscita- m tiones ora diducent^ inportunae vigiliae somnos fugabunt, artatus spiritus siti nocturna maxime inardescet^ experge- factis mens erit tristis et nubila; post soporem totius paene corporis pulsus, tremor in brachiis vel in manibus^ sicca etiam tussis quatiet infirmum. His igitur sapienter occur- S5 ritur^ si consuetudo fiat sine ullo medicamine post cenam vomendi. Utile autem est etiam ieiunum vomere, magis enim umor noxius^ qui stomacho insiderit^ egeritur. Itaque qui mane vomiturus est^ debet minutatim rafani radices manducare easque vel sucum earum transmittere, cardamum so quoquC; id est nasturcium^ sed et sinapi et erucam devorare et aquam deinde tepidam superbibere et digito vomitum provocare. Qui ista contempserit; erit his obnoxius vitiis: 1 vel om, 2 tepide. eminae. 3 amplias. 7 fleo- mate. 20 marciscent Im marcescent 2m. 21 deducunt. 22 siti Im sitis Sm. inardescit. 28 umor Im humor ^m. insiderit Im insederit <9m. 31 sinape. - 7 - pulmonis labore vexabitur^ frenesim sustinebit^ atrae bilis infesta commotio ad usque vesani eum furoris periculum trahet, iactabitur febribus acutis'^ inops somni agitabitur pemiciosis vigiliis. Si quando autem morbus a ventre mo- 4 5 litur^ qui et ipse multiformi grassatur incommodo, haec signa praemittit: torquetur alvus et correptos cibos in- moderatis fluoribus fundit^ potus in amaritudinem vertitur^ membrorum omnium existunt doiores causa latente gras- santes^ fervet nimiis ruboribus corpus et acutis atque occul- 10 tis febribus inardescit. Adversum haec venter est mollien- dus sine grandi cura aut gravi medicamento. Nam qui lapatho vel mercuriali herba usus fuerit, commode alvum temperabit. Si parum proficiet haec medella et supra dicta indicia per- severabunt; decoctus urticae sucus potui dabitur. Utiliter 15 accipiuntur et cymae caulium multa aqua vehementer ex- coctae^ etiam brassicae umor melle admixto et asperso sale temperatus bibi debet ad heminarum quattuor modum. Qui 5 haec adhibere cessaverit^ his patebit iniuriis^ ut aut ciliacus fiat aut meatibus ruptis inmoderato ventris fluore vexetur. 20 Hinc dysinteria oritur et iliacus morbus et ad superiora fimus redundans vomitus et empneumatosim faciet. Hinc sciae passio erit dolorque coxarum, apoplexis etiam his originibus existet; hinc et sanguinis per interiores meatus^ id est per haemorrhoidas^ fluor multus emanat. Articulorum 25 quoque morbus, quem Graeci arthritim vocant, istinc cre- atur. Cum vero ex vesica inminet origo vitiorum et ipsa 6 non minus causis pluribus nocens^ his significationibus in- tellegitur. Inflatio vesicae adest^ solet enim in eam multus ex alvi meatu ventus inmitti^ inde adsidua ructatio, inde 80 incontinentes crepitus egeruntur^ inde gravis somnus, inde urina sordida et diri odoris egeritur et circa genitalia tumor surgit. His ergo animadversis tali erit subveniendum me- 1 atrae] adtrahi. 3 acutis om. 13 medella Im me- dela 2m in ras. 17 bibi Im bibere 2m. hunc (supra lineam) modum. 18 ciliacus. 20 orietur Stephanus. 21 en- pneumatisin. faciet Im ficiet 2m. 22 scie Im scietica ^m. 24 aemorrhoidas. 25 arctrisim. 28ade8tom. enimm. — o della: Feniculi et apii radices vino condito yeteri et odo- rato inicies^ et cum se haec confusa maceraverint, eum vini cyathis duobus tantundem miscebis aquae calidae et ieiuno potui dabis. Praeterea radicis asparagi sucus cum vino mixtus optime sumitur, sed et ciceris albi^ non arietini 5 7 decocti sucus accipitur. Ex hac valetudinC; nisi in exordio curatio adhibita fuerit, per urinae difficultatem et hydrops nascitur et dolor iecoris et vitia renum et stranguria ve- sicae^ ventrem molestissimi dolores vexabunt. Haec sunt de 8 praenoscendis praeveniendisque morborum causis. Addidi lo etiam^ quibus et quatenus per anni circulum pro tem- porum vicissitudine observatis incolumitas custodiatur. Ab hieme igitur salubrius fiet exordium. £x die VIII Kal. lanuar. corporibus umor adcrescit usque veris aequi- noctium^ quod incipit VIII Kal. April. Hoc ergo tempore i5 utendum calidissimis cibis et optimis, vino aliquatenus in- dulgendum^ usus etiam venerius minime respuendus. Ex aequinoctio incipit phlegma crescere, id est concretus umor et frigidus^ usque in ortum pleiadum^ qui incipit pridie idus Maias. Ergo tum adhiberi convenit bene odo- w ratos^ sed et acres cibos. Exhinc sanguis ardentior febribus augmenta suppeditat nec minus umor obbibitur usque ad aestivi temporis commutationem; quae ab YIII Kal. lul. inchoatur, a quo die venere abstinendum ieiunandumque. 9 Ab octavo enim Kal. lul. aestiva progressio incrementa fellis 25 exsuscitat usque in autumni aequinoctium^ quod est VI Kal. Octobris. Erit igitur utendum acutis et sapidis et bene olentibus cibis^ parcius ieiunandum et venerio usu ab VIII Kal. lul. certe per dies XII penitus abstinendum. Post autumni aequinoctium, id est post diem VI Kal. Octobres^ so acres biles vires et augmentum sortiuntur in occasum pleiadum, qui est IIII idus Novembris, umores etiam gra- ves serpunt. Erit igitur utendum acidis et acribus cibis, 1 candito. 6 valetudine Im valitudine ^m. 9 ventre molestissimo. 14 humor, item 19. 18 phleuma. 28 ab scripsi: aa (sic) cod., ad Cornarius. 24 supra venere add* 2m &. 27 acutis] frigidis Cornarius. 32 humores ^iw. — 9 — yenere quoque abstinendum^ parcius etiam ieiunandum. Ab hoc rursus tempore, id est a IIII idus Novembres, sanguis deficit; congruit igitur levioribus cibis uti, vino indulgere nec usu venerio abstinere in YIII Kal. lanuar.^ ex quo in- 5 cipit tempus hibernum. Haec, ut dixi^ observans incohimi sospitate vitae spatia transcurres nec ulia indigebis visi- tatione aut curatione medicorum. £pistula alia eiusdem Hippocratis ex Graeco translata ad Maecenatem. Quem roganti tibi libellum promisi^ omni cura adfaibita descriptum misi; ordinatissimum tuae salutis custodem^ 10 quem debebis tam diUgenter intueri quam scriptus est. Ad curationem enim corporis tui omnia explorata sunt^ quae cum rerum effectu conperi celeriterque conplexus sum. Intueri ergo omnem medicinae rationem debebis. Namque ego diligenti cura^ Ucet summa brevitate, conprehendi sin- 15 gula curationum genera, sicut proxime in eo libello feci^ quem Caesari nostro coram te tradidi: quas curationes per temet ipsiun aestimare poteris^ sapientibus enim ratio venire in consilium adsuevit. Omne itaque corpus hominum^ pe- cudum alitumque^ ex quattuor generibus constat^ sed prae- 20 cipue hominum: calido^ frigido^ sicco et umido. Frigido enim continentur viscera^ unde spiramus: calore continetur anima; qua vivimus^ id est qua vitam sentimus. Sicca sunt ossa, quae vires faciunt ad sustinendum laborem: umidus est sanguis, quo alitur vita. Per omnia enim viscera venae 25 currunt, quae sanguinem regunt. Sanguis animam^ anima vitam sustinet, spiritus autem aeris est. Ossa nervis mu- nita virtutem corpori praestant. Sanguis cum abundat, valetudinem vitiat. Ex eo nascitur sanies^ quam in vul- neribus sectis videmus; nascitur et pituita^ quae nausiam 1 a <idd, supra lineam ante venere 2m, 6 vitae om, 20 humido, item 23 humidus. 24 per deest Utteris paucis erasis. omnia enim] ossa et. 25 curant Im curunt ^m. 28 valitudinem. — lU — facit; nascitur etiam bilis acida et amara, quae dicitur mater morborum. Bilis enim cum est^ concitat calores. De pituita perfrictio nascitur, quae facit dolorem intestinorum; tor- siones etiam inflationemque, quae corpus extenuat. Sanguis autem a nimio cibo nimiaque potione incipit abundare et 5 cruditate conrumpitur. Qui cum evagatur extra cursum naturae^ infert aliqua corpori vitia, et in quacumque parte conruptus incubuit^ fatigat et laedit. Nam sanguis animam quoque vitiat et inde os hominis incipit fetere. Cum cst ergo integer sanguis^ animam sine dubio confirmat^ ut possit lo frigus caloremque fortius sustinere. At cum abundat cum- que calore animae conrumpitur^ iit sanies; tum et bilem atram concitabit et calorem interdum ac frlgus faciet cor- porique universo languorem animaeque malum odorem vel 4 anhelitum faciet. Quo facilius igitur commodis valetudinis i5 fruamur et incommoda vitemus^ prognostica, id est prae- currentia vitia^ signis naturalibus cognoscamus cognitaque emendemus^ ne mortifera fiant. Quattuor igitur disponuntur corporis partes^ cuius origo in capite est et thorace, deinde venter sequitur et vesica. Ita ergo locorum istorum sin- »0 5 ceras notas cognoscemus. Hominis sani urina mane alba erit^ ante prandium rufa^ pransi rursus candida^ item ante cenam russea. Nec ego tamen necessitatem prandendi in- posui; sed magis urinam et tempora naturalia ostendi. Can- dida enim urina debet esse, ubi cruditas non est^ mane 25 quieto corpore^ deinde motus ipse et deambulatio urinam turbat excitatque vesicam ideoque coloratior fit. Quod si mane urina mutaverit colorem^ ostendit subesse vitium 6 infirmitatiS; quod tamen propriis indiciis intellegimus. Cum enim a capite morbus oritur^ solet capitis dolor conparere; so tunc et supercilia gravantur^ tempora saliunt; aures sonant^ oculi lacrimant; nares repletae odorem non sentiunt. Cum ex his ergo aliquid accidit^ caput purgari oportet hac ra- tione. Hysopi aut cunilae bubulae fasciculum cum aqua 3 torBioneB] tortur vel tortus. 6 eva^atur scripsi: evaca- tur cod. evacuatur Cornarius. 12 anima ^m, 15 vale- tudinis Im yalitudinis ^m. 80 comparere]. temperare. - 11 - defervefacies, inde aquam ore continebis, sed caput calide tractabis^ ut fluat pituita. Quod si quis neglegit^ capiet epiforas oculorum aut dentium vel aurium dolorem. Inter- dum etiam strumae parotidesque nascuntur et alia yitia, 5 quae circa fauces cervicesque oriri solent; item destillatio aut gravedo narium erit et interdum ulcera in capite nascuntur aut etiam capilli defluunt. Cum autem a tho- 7 race morbus nascitur^ incipit caput sudare linguaque fit crassior aut os amarum aut tusillae dolent. Oscitatio erit 10 frequens sine somno et quiete^ torpor membrorum^ animi dolor, prurigo corporis^ brachia manusque adsidue intre- miscent subitaque tussis arida et inquieta nascetur. Ex his ergo cum aliquid acciderit, vitabis vitium grave, si vomueris sive ieiunus sive post cenam vel in balineo. 16 Plus autem prodest, si ieiunus bilem eieceris; eam enim dicimus matrem morborum. Sed qui vomere nolunt vel non possunt^ quia stomacho laborant^ decimo quoque die ieiunando omni cibo se abstineant: quo facto vitium grande yitabunt; nam frequenter vomendo solet stomachus con- 80 rumpi. Quod si a ventre morbus orietur^ haec erunt signa: 8 Venter vertetur atque turbabitur et sentiet crebros dolores, cibus et potio amara videbuntur^ genua succident^ lumbi gravabuntur, interscaplium contrahetur totumque corpus particulatim gravabitur^ tardabuntur pedes, pigra fient crura, 25 renes indolescent et post haec febriculae incurrent. His itaque cognitis prima est abstinentiae utilitas. Tum etiam medicamentis alvum purgari oportebit, ut grave corpus levamentis iuvetur. Quod si morbus maior premere vide- bitur^ adicies alterum diem abstinentiae, si tamen vires 80 patientur: sin minus, quam levissimum sumes cibum^ ut ovum sorbile tantum aut aliquid ovo simile accipias. Hoc qui neglegunt^ fiunt cyliaci^ torminosi^ dysinterici, etiam ex eo nascuntur tertianae et quartanae^ fiunt podagrici 2 capeat Im capiat ^m. 8 nascitur om. incipit caput] in caput (idditis supra Uneam cipit syllabis. 14 ba- lineo Im, nunc i littera erasa est. 28 videbuntur. 29 adi- cias. 30 levisBime. 32 dissynterici. - 12 - cheragricique, morbiis etiam articularis hinc accidere solel. Quidam etiam fiunt amentes, quibusdam etiam sanguis erumpere e naribus solet. Oportet ergo occurri tam gravi- d bus malis curatione praedicta. A vesica qui nascuntur morbi haec dabunt signa: Pleni videbuntur et cito satu- 5 rari, quos gravabit; sequentur inflationes ventris et cre- pitus crebri, videbuntur oscitare nec oscitabunt, sed tantum os diducent, sequetur totius corporis stupor somnusque gravis quasi marcor, fiet urina livida et vix erumpens, tumescent etiam veretra, inde et calculosi flent. Haec vitia lo sic emendantur: Feniculum et apium vino austero made- facito vel etiam earum herbarum radices contere et ex vini cyathis duobus et tantundem aquae calidae accipe adsidue vel dauci semen et myrtum ex aqua calida sume vel cicer album, non arietinum madefactum vino, ut supra i5 scripsi, ebibe vel radicem asparagi vel ervum erraticum vel serpuUum decoque eiusque aquam vino mixtam bibe. Quae qui neglegunt, fiunt hydropici; sequitur iis iocineris et renium et vesicae dolor. Fient quoque calculosi, stran- guriam tubi sustinebunt et ventris tumorem. Intueri so autem oportet aegri vires, quomodo possit sustinere medi- cinam, ut ita febri et cruditati eius adhibeatur. Fiunt ergo cataplasmata adhibenturque, quae apta sint capiti, ventri, vesicae, cruditati, frigori, calori, prout tempus ex- egerit. Uti autem ad haec oportet rosa, aceto, vino, oleo 25 irino, linguam quoque aegri asperam melle perfricari vel mentae folio; reliqua diligenti medico permittenda sunt, quia iuxta morbos debet adhibere medicinam. Quoniam ostendi corporis sani et inbecilli notas per urinam denun- tiari et adieci curationum consilia, nunc et conpositiones so medicamentorum adiciam, unum ne nascantur corpori vitia, alterum ut emendatio sanitatem reducat. Adversus autem omnes inpetus morborum duo sunt remedia certissima: primum est, decimo quoque die ut te abstineas a cibo et 1 cheragrique morbos. 3 e] a. 8 dedacent. itur. 13 cyatis. 19 straDgnria. 34 prima. nt te] uite. — 13 — potione^ deinde postero die laveris ciboque firmo utaris^ qua re et observatione efftcies, ne quid omnino vitii cor- pori tuo accidat et perpetua sanitate sis tutus. Est et potio salubris^ quae omne corporis vitium elimat et vale- 5 tudinem confirmat. Eius potionis iam tecum habes conposi- tionem; per annos enim conplures^ amicissime MaecenaS; cum Caesare nostro pariter nos morari meministi, quo tempore haec observando numquam in ullum corporis languorem incidisti^ quo tempore nec nostrum Augustum 10 quicquam molestioris incommodi passum esse nosti. Ita 11 enim me tecum habebis, si libellum meum legendo sae- pius tractaris, qui plenius tibi me absente praestare con- silium in omnibus poterit. Terenti Euelpisti in ultimo libello leges dynames herbarum, quas ut crescentibus nume- 15 ris lunae observes, dum tollis et conponis^ curato. Si ita non feceris et ad deminutionem lunae sustuleris, minus valebunt. Ipsum etiam mare per hmam augeri et minui scimus, cerebra etiam hominum augentur crescente luna. Cum autem minuitur luna, una quaeque res deminutio- 20 nem sentit. Quod licet recognoscas ex his^ quibus cotidie uteriSy tamen et per me admonitus scies omnibus et minui augmentum et augeri per lunam. Quod si ita est^ in herbis quoque legendis conponendisque medicamentis vim eius et potestatem nos observare debere ne dubites. Epistula Plini secundi ad amicos de medicina. 25 Frequenter mihi in peregrinationibus accidit, ut prop- l ter meam aut meorum infirmitatem varias fraudes medi- corum experirer, quibusdam viiissima remedia ingentibus pretiis vendentibuS; aliis ea quae curare nesciebant cupi- ditatis causa suscipientibus; quosdam vero conperi hoc 80 genere grassari, ut languentes, qui paucissimis diebus vel etiam horis possent sanari, in longum tempus traherent, 4 yaletudinem scripsi: valitudine. 13 Euelpisti scripsi: Velpisti. 16 deminutionem Im diminutionem %m, item 19. 31 possent] poss'. — 14 — iit et aegros suos diu in reditu haberent et saeviores ipsis morbis existerent. Quapropter necessarium mihi visum est^ undique valetudinis auxilia contrahere et veluti in breyia- rium coUigere^ ut quocumque venissem ^possem]> eiusmodi insidias yitare et hac fiducia securior iter ingredi^ ut 6 sciam^ si quis mihi languor acciderit^ non facturos medicos ex me yel meis reditum nec taxaturos incommodorum oc- 2 casionibus sanitates. Ante omnia autem puto in promptu habenda^ quae subito desiderata difficillima yidentur inventu^ sicut oleum vetus. Quod si ad manum non erit, celerrime lo fieri poterit. Deferyefactum enim yel recentissimum et odorem et yires yetustissimi praestat. Et si forte curatio exegerit aquam marinam in mediterraneo quaeri^ sollici- tudini locus non erit^ si ita prospiciatur: duo enim salis sextarii in quattuor aquae sextarios missi temperatissimam is marini liquoris copiam facient. Oxymeli yero facile erit fieri; si duobus cyathis mellis sextarius aceti addito puleio et salis modico contemperetur. Polenta autem hoc modo fiet: Hordeum aqua perfusum una nocte siccatur^ deinde ad XX libras hordei adiciuntur tres librae lini seminis^ 20 coriandri selibra, salis acitabulum; tunc deinde haec mixta 3 torrentur et mola franguntur. Omnibus autem curationi- bus mel optimum est^ in quo apes moriuntur^ et lana sucida ea bona est, quae de ovis collo fuerit adtonsa. Cinerem avium yel aliorum animalium desideratum sic 25 fieri oportet: In oUam novam mittitur avis aut quodlibet aliud animal^ quod putaveris exurendum; quod addito oper- culo circumlitoque argilla in furno ferventi torrebitur spiramento permodico facto. Gargarizationes vero omnes calidae utendae sunt^ sicut et fomenta, ut medendi ratio so et usus ostendit. 3 valetudinis Im valitudinis Sm. 4 possem om, 6 h&c Im hano ^ m. fiduciam. 1 1 def ervef actum 1 m deferverefactum ^ m. 12 post vires add. et ut. 16 oxymelli. 19 ordeum. 20 ad om, 21 acitabulum Im acetabulum 2m, 22 mole. 24 ad- tunsa. 27 quod] usque supra lineam. operculo Utteris co supra versum additis. 31 Explicit ep. phni secundi de -..^^pedicina. Incipit alia ep. - 15 — Cornelius Celsus G. lulio Callisto S. D. Inter maximos quondam habitus medicos Herophilus, 1 G. luli Calliste^ fertur dixisse medicamenta deorum inmor- talium manus esse^ non sine ratione^ ut mea fert opinio; prorsus enim quod tactus divinus efficere potest^ id prae- 5 stant medicamenta usus experientia conprobata. Animad- vertimus itaque saepe inter deliberationes contentionesque medicorum auctoritate praecedentium^ dum quaeritur^ quid- nam faciendum aut qua ratione succurrendum sit aegro, quosdam humiles quidem et alioqui ignotos^ revera peri- 10 tiores vei; quod fateri pudet, longe summotos a discipiina medicinae et ne adfines quidem eius professioni medica- mento efficaci dato protinus velut praesenti numine omni dolore periculoque liberasse aegros. Quamobrem spernendi 2 sunt quidem^ qui medicinam spoliare temptant usu medi- 15 camentorum^ forsan non a medendo, sed a potentia effec- tuque medicamentorum ita appellatam; probandi autem sunt, qui omni modo succurrere periclitantibus student. Ego certe aliquotiens magnum scientiae consecutus sum titulum ex usu prospere datorum medicamentorum multos- 20 que ex eadem causa non mediocrem gloriam tulisse memini. Est enim haec pars medicinae vel maxime necessaria^ certe antiquissima, et ob hoc primum celebrata atque inlustrata^ siquidem verum est antiquos herbis ac radicibus earum corporis vitia curasse, quia timidum genus mortalium inter 25 initia non facile se ferro ignique committebat. Quod etiam nunc plerique faciunt^ ne dicam omnes^ et nisi magna conpulsi necessitate ipsius salutis non patiuntur sibi fieri, quae sane vix toleranda sunt. Cur ergo aliqui excludant 3 medicinam de usu medicamentorum^ non invenio, nisi ut 30 detegant inprudentiam suam. Sive enim nuUum experi- Scribonii Largi haec est epistula. 1 condam Im, hierophilus. 6 conprobato. 12 no- mine ^m. 15 verba forsan non a medendo sed a potentia effectnque medicamentorum om, 16 appellati. 28 sane] Banis Cornariits, - 16 — mentum eius generis remediorum habent; merito accu- sandi sunt^ quod tam neglegentes in tam necessaria parte artis fuerint^ sive experti quidem sunt eorum utilitatem, denegant autem usum, magis culpandi sunt^ quia crimine invidentiae flagrant, quod malum cum omnibus animanti- 5 bus invisum debeat esse^ tum praecipue medicis^ quibus nisi plenus misericordiae et humanitatis animus est secun- dum ipsius professionis voluntatem, hominibus diisque 4 omnibus invisi debent esse. Idcirco ne hostibus quidem malum medicamentum dabit^ qui sacramento medicinae lo legitime est obligatus; sed persequetur eos^ cum res postu- laverit; ut militans et civis bonus omni modo^ quia medi- cina non fortuna neque personis aestimat homines, verum aequaliter omnibus inplorantibus auxilia sua porrecturam et succursuram se pollicetur nullique umquam nocituram i5 5 profitetur. HippocrateS; conditor nostrae professionis, initia disciplinae ab iureiurando tradidit^ in quo sanctum est^ ut ne praegnati quidem medicamentum^ quo conceptum ex- cutitur, aut detur aut demonstretur a quoquam medico, videlicet longe praeformans animos discentium ad humani- 20 tatem. Qui enim nefas existimaverint spe dubia homines laedere; quantum scelestius perfecto iam nocere iudica- bunt? Magni ergo aestimavit nomen decusque medicinae conservare pio sanctoque animo quemque secundum ipsius propositum se gerentem; scientia enim sanandi^ non nocendi 25 est medicina. Quae nisi omni parte sua plene excubat in auxiiia laborantium^ non praestat quam poliicetur homini- 6 bus misercordiam. Desinant ergo^ qui prodesse adflictis aut nolunt aut non possunt, alios quoque deterrere ne- gando aegris auxilia, quae per vim medicamentorum fre- so quenter exhibentur. Etenim quasi per gradus quosdam medicina laborantibus succurrit. Nam primum cibis ratione aptoque tempore datis temptat prodesse languentibus; de- inde si ad hos non responderit curatio, ad medicamentorum 3 artes Im, 6 in quibus Cornarim. 13 hominis. \4 prorectura (ras.) 15 et om. 17 ab] ad. 19 aut letnrj audetur Im audietur 3m. 22 quanto CornariiiS. — 17 — decurrit vim: potentiora enim haec et efficaciora qiiam cibi; post ubi ne ad haec quldem cedunt difficultates ad- yersae valetudinis, tunc coacta ad sectionem vel uitimo ad ustionem venit. At Asclepiades^ maximus auctor medi- 7 5 cinae^ negavit aegris danda medicamenta; quidam enim hoc mendacio etiam pro argumento utuntur. Poteram tamen^ si verum id esset^ dicere: Yiderit Asclepiades^ quid sen- serit; forsitan non omnino in hanc partem animum intendit. Homo sane fuit^ qui parum feiiciter se in hoc negotio 10 gessit. Itaque non deterreor per^ona^ cum rem manifeste prodesse videam. Nunc vero cum tam inpudenter quidam de eo mala comminiscantur^ quid possum uitra dicere^ nisi quodammodo parricidium ac sacriiegium eos commit- terC; qui haec dicunt? Ilie enim febricitantihus vitiisque 8 16 praecipitibus correptis, quae oxea pathe Graeci dicunt^ ne- gavit medicamenta danda^ quia cibo vinoque apte interdum dato remediari tutius eos existimavit. Ceterum in iibro^ qui parasceuon^ id est praeparationum^ inscribitur, con- tendit ultimae sortis esse medicum, qui non ad singuia 90 quaeque vitia binas ternasque conpositiones et expertas et protinus paratas habeat. Vides ergo, quam non piaceat Asclepiadi usus medicamentorum? cui nisi <^quis^ piura ad unum quodque genus vitii medicamenta conposita habeat, non videtur dignus professione^medicinae. Sed ista iicentia 9 85 nomine tantummodo medicorum propter quorundam negie- gentiam latius processit. Raro enim aiiquis, priusquam se suosque tradat medico, diligenter de eo iudicat; cum nemo ne imaginem quidem suam committat pingendam nisi probato prius artifici per quaedam experimenta atque 80 electo habeantque omnes pondera ac mensuras exactas, ne quid errorum in rebus necessariis accidat; videlicet quia sunt quidam, qui piuris aiia quam se ipsos aesti- ment. Ob quod sublata est uni cuique studendi neces- 8 valitudinis. 4 at (ww. 7 videri (ras.) quid Ascle- piades. 10 rem] re. manifeBta. 11 videor. 15 hoxye- pathe. 22 cni] q; quis om. 25 negligentiam. 80 ha- beatne omnia Cornarius. Maromllub, bd. Helmzeicb. ^ - 18 - sitas et non solum antiquos auctores^ per quos consum- matur professio^ quidam ignorant, sed etiam comminisci 10 falsa de iis audent. Ubi enim delectus non est persona- rum, sed eodem modo malus bonusque habetur, disci- plinae ac sectae observatio perit, quodque sine labore 5 potest contingere idemque dignitatem atque utilitatem prae- stare videtur, id unus quisque magis sequitur. Sic ut quis- que volet^ faciet medicinam. Quosdam enim a perverso proposito nemo potest movere et sane omnibus permisit liberum arbitrium magnitudo professionis eius. Multos ita- lo que animadvertimus unius infirmitatis sanandae scientia 11 medici plenum nomen consecutos. Nos vero ab initio rectam viam secuti nihil prius [in] totius artis perceptione^ qua homini permittitur^ iudicavimus, quia ex hac omnia com- moda consecuturos nos existimabamus^ non medius fidius i5 tam pecuniae aut gloriae cupiditate quam ipsius artis scientia. Magnum enim et supra hominis naturam duxi- mus posse aliquem tueri vel reciperare suam et unius cuiusque bonam valetudinem. Itaque ut ceteris partibus disciplinae^ ita huic quoque^ quae per medicamenta vir- 20 tutem suam exhibet^ curiose institimus eo magis^ quod percipiebamus in dies ex usu profectus eius^ quos inter- dum supra fidem atque opinionem plurimorum exhibe- 12 bamus. Sed quid ultra opus est probare necessarium usum esse medicamentorum^ praecipue tibi^ qui quia percepisti 25 utilitatem eorum^ idcirco a me conpositiones quasdam petisti? Ego autem memor humanitatis tuae candorisque animi tui^ quem omnibus quidem hominibus plenissime^ mihi etiam peculiariter praestas^ non solum quae desideras remedia^ verum etiam si qua alia de expertis in praesenti 30 3 de iis] diis Im littera h supra scripta. 6 idemque] et in quo. dignitatis a. ntilitatis. 7 post videtur cod. add, utilitas, Cornarius aequalitas. sic] sed. 8 Yolet Im vult 2m. 15 medios fidios. 18 reciperare Im recuperare 2m, 19 valetudinem Im valitudinem 3m. 11 institimus Im instituimus J^m. eo om. 25 qui Im inae ^m. - 19 - habui^ in hunc librum contuli^ quem ad te misi. Cupio enim medius fidius qua possum tuae in me tam perse- veranti benevolentiae respondere adiutus omni tempore a te^ praecipue yero istis diebus. Ut primum enim potuisti^ non 13 6 es passus cessare tuae erga me pietatis officium tradendo scripta mea Latina de medicinalibus nostro Caesari^ quo- rum potestatem tibi feceram^ ut ipse prior legeres simpli- citerque indicares mihi, quid sentires de his; plurimum enim iudicio tuo tribuo. Tu porro candidissimo animo et 10 erga me beneyolentissimo dignos nomine editionis non yerbis sed re probasti periculumque non minus tu iudicii quam ego stili propter me adisti^ quo tempore diyinis manibus ea tradendo consecrasti. Fateor itaque me gratias 14 tibi agere^ quod et prius quam rogareris consummasti 15 amicissimo affectu yota mea et quod contigit mihi fayore tuo maturiorem percipere studii huius mei frnctum ac yoluptatem. Ignosces autem, si paucae tibi yisae fuerint conpositiones et non ad omnia yitia scriptae; sumus enim ut scis peregre nec sequitur nos nisi necessarius ad- 20 modum numerus libellorum. Postea autem, si et tibi yide- bitur, ad singula quaeque plures conpositiones colligemus; oportet enim copiam quoque earum selectam habere, quo- niam reyera quaedam magis quibusdam et non omnes omnibus conyeniunt propter differentiam scilicet corporum. 25 Quarum initium a capite faciemus^ summum enim et quasi 15 primum locum hoc optinet, dantes operam^ ut simplicia remedia prima quaeque ponamus; interdum enim haec efficaciora sunt quam ex pluribus conposiia medicamenta. Erit autem nota denarii pro Graeca drachma; aeque enim 80 in libra denarii LXXXIIII apud nos sunt, sicut drachmae apud Graecos incurrunt. 2 perseyerantiam. 10 me om. benivolentissimo. digne. 11 ta Buecheltri tui. 16 mei] me. 17 ignosce {ras.) 24 po8t corporum add, Cornarim et affectionum. 26 hoc] honc. dantes operam] medentis opera. 29 draghma, item paulo infra. 31 Finit epistula prima. Incipit eius- dem n. — 20 — Cornelius Celsus Pullio Natali s. d. 1 Leclis duobus libris conpositionum Graecis^ Pulli NataliS; quos misisti mihi, ut in Latinum sermonem con- verterem, libenter parui tuae voluhtati; dignos eos existi- mans^ quibus operam inpenderem^ quoniam plenos utili- tatis conperi; alioquin excusassem me, propositum habens 5 nihil non dignum sublimi Romanorum maiestate de bono medicinae artis splendidissime scribere idque perennitati et litteris mandare. Habebit ergo et praesens tempus et futura posteritas in hoc perpetuae voluntatis meae cu- raeque gratissimum munus^ siquidem bona valetudine nihil lo 2 est pulcrius. Dedi autem operam quantam potui, ut ad verbum transferrem^ quae in Graecis medicinalibus rep- peri, nec necessariam curam cultus orationis putavi; quia rectius duxi proprietates nominum edere et rem veram sub herbarum peregrinarum vocabuUs explicare. Unum i5 genus fateor me translationis de industria declinasse; quo fere Graeci utuntur in medicamentorum scripturis, omnia ad secundam personam derigentes: ego vero in usum me- dicamentorum, quae edidi, ominis boni gratia nullam malui quam infinitam inserere personam, admoneremque, nisi 20 certum haberem te non ignorarC; me huiusmodi bona uti- 8 litatis magis quam delectationis causa scripsisse. Graeci medici pondera medicamentorum ad dragmas redigunt; quae quia ad denarium nostrum conveniunt, octoginta enim et quattuor in libram incurrunt; pro nota Graecae dragmae, 25 quae est figura talis < , notam denarii Latinam, quam nosti, posui, id est hanc ^, et ad eius pondus Graecas dragmas rediges. Et quoniam quae volui praefatus sum, nunc quae desideras explicabo. 4 quoniam] qm: quos Comarius. 5 ni me propositum h&heret ComaritM, 10 valetndineim vaUtadine^m 11 quan- tum Cornarius. 18 derigentes Im dirigentes 2m 19 omnis. nuUam om. 23 draghmas. 25 draghmae. 26 < ego: «Z'. 28 quoniam] qm. 29 Finit epistula Celsi. Incipit epistula Vindiciani comitis archiatrorum ad Yalentinianum imperatorem. — 21 - Epistula V.indiciani comitis archiatrorum ad Yalentinianum imperatorem. Cum saepe^ sacratissime imperator^ humani generis 1 fragilitas falso de natura sua queratur^ aliquando tamen potuimus redditis causis ostensisque remediis vana et in- numera querimonia refrenare. Nam sicut rudis gubernator 5 turbatum mare sulcans^ incertus periculorum^ dubius salu- tis^ cuncta rimatur, ita et mortalium natura^ quae per- petua sanitate optat frui^ placita quaeque desiderat. Sed quia nec mare semper potest esse tranquillum nec unus in diem venti spiritus durat nec securus nauta ratem 10 potest scanderc; cum aequor mole fluctuum tollitur^ sic neque mortales possunt semper esse validi aut viventes^ sed pro aetatis et temporis varietate diversis morborum aguntur incommodis. Quae cum ita sint, clementissime 2 imperator^ magna laus est veterum instituta scrutari^ maior 15 vero gloria inventa servare^ siquidem illi viam laboris suis virtutibus aperuerunt nobisque iter intellegentiae sua sapientia reliquerunt. Unde cum quidam febribus tene- retur et diu ventris duritia strangulatus die duodecimo iam morti proximus videretur^ adhibitis ad curam multis 20 et magnis medicis^ ut remedium consequeretur^ hoc illis summum periclitanti praesidium visum est^ ut per intesti- num clysterio ei curatio pararetur. Cum ille imminenti periculo aestuaret et veluti morti proximus curationis etiam extrema deposceret, ego pudoris et reverentiae modum 25 servans, quem cunctis semper exhibui, prospexi ad tem- pus, ne veluti turpis cura forti viro adplicaretur. Cum 3 ergo vidissem fysin eius, quam de colore collegi, et sic- citate viscerum fatigari eum penitus advertissem, ilico infuso sale aquam frigidissimam obtuli eius ardori; qui 3 innomera Im innumera 3m, 6 perpetuum. 9 die in rasura, 13 com Im cum 2m, 16 mtelligentiae ^m. 17 cnm] quicum. 19 proximos Im proximus J2m. 23 cu- rationem in rasura, 24 ante extrema add, swpra lineam ad. 27 fysen Im. 27 colore] colere Im eoVw^ 2m, - 22 - cum desiderio recentiS; quo cruciabatur^ totum quod ei obla- latum fuerat ebibisset^ auctores medicinae magni, qui id spectabant; exclamaverunt: Occidisti hominem. Necdum vox eorum ab ore manaverat, e vestigio eum somnus occupavit sudorque perfudit. Quibus ego praesentibus^ cle- 5 mentissime imperator^ tantis sudoris eius abstersionibus laborayi; ut, si dici fas sit, Nilus ex eius corpore videretur 4 effluere. Verum cum aeger expergefactus recreatum se extinctis febribus et ab infirmitate leviorem esse sensisset; ventris etiam coepit desiderio vehementer urgeri. Adlato lo itaque vasculo omne alvi onus, quo gravabatur, exposuit, ad tam dirum fetorem, ut omnes qui illic aderant fuga- rentur, dicentibus egregiis medicis, quod omnia eius inter- anea putruissent. Post haec a me aeger ad balneas mit- titur, ut lavacro eius siccitas umigetur. Qui perunctus i5 unguentis remediabilibus, cum post balneum vestimenta accepisset; sitire se dixit; statim eum absinthio, in quo libysticum fuerat decoctum, progressum a balneo potavi, ne quid causationis in corpusculo eius maneret^ quo vesica scybalis vel lapidibus per vicina loca meantibus preme- 20 5 retur. Praecepi etiam ei escam fieri de minutalibus por- cinis, id est podocyliis et ventriculo; in quem ventriculum acetum cyminatum modico adiecto lasere mitti mandavi, ut omnino excocta caro etiam ossorum duritiam emolliret, ut soluta eorum medulla cum iure ipso absorberetur. Non ss dubium est autem, optime imperator, quod ex indigestione externarum crudissimarumque crapularum vel superfusa diversi nimietate vini repletis et paene tumentibus venis potus in visceribus amarescunt^ aufertur somnus, sub- sequitur calor atque occultarum febrium pestis et quaedam so frenesis pulsu cerebrum inquietat; venter durescit, qui iam dudum crudus repletus fuerat, exuberantibus cibis; qui dum excoquuntur, consumptis quae umida sunt^ inflam- 1 quo] qaa. 5 perfodit Im. 13 interana im e littera superscripta. 15 perdactns. 18 libeBtico. 19 vesica Itn fissica ^m. 21 ei] et. 22 podocylis quem] quod. 24 OBBorum (sic). emoliBset. 28 pene. 33 ezquoquuntur. - 23 - matioDes inportuDissiinas faciuDt, quae adiecta calida aqua amplius Decesse est exciteDtur. Inde ergo venter durescit, inflatur pulmo, splen distenditur, pinnae etiam iecoris por- riguntur^ quibus coangustatum et coartatum fel exprimi- 5 tur^ quo infuso tinguitur corpus et fit luteum. Cum ergo 6 pervenerit ad ea loca venarum, in quae pocula hausta descendunt; duo mala iuncta^ id est res acris ac dulcis, cito auferunt animam; sicuti petrarum umidarum sudor igni subiectus cito absorbetur ab igni^ petra autem ipsa 10 exusta et concremata sfongea eflficitur^ unde calx vel gyp- sum conficitur. Ita calore febrium excoquitur vitium cru- ditatis ciborumque congestio. Quibus consumptis et exustis frigida sine dubio superfundenda est^ ne penitus arescant. Nam nimirum aestimas^ o bone imperator^ calidam et fri- 15 gidam mortalibus inclusam esse corporibus; cum singulae res propriam habeant naturam. Ignis ignem^ aqua aquam desiderat; sed ad horum iungendam societatem sive tem- perantiam procurandam silvarum materies lignumque de- poscitur^ quod et nutrit ac suscitat et rapit ignem et 20 frigidam vertit in calidam; sed non ita in nobis est coae- quandum. Accipe igitur, serenissime imperator, quod con- 7 veniens nobis putetur exemplum: thermarum scilicet ab se calidarum mixtio temperata^ ubi nec ignis videtur nec lignum suggeritur^ nisi vapor solus sponte conficitur et 25 aer calidus sine labore sentitur. Nonne duo unum sunt? et diversa atque contraria invicem prosunt? divina pro- videntia salubri permixtione ac temperie procurata non- nullam corporibus abhiendis sanitatem praestant competen- temque medicinam praebentes varios languores a corpori- 80 bus mortalium pellunt? Haec cum ita sint^ nihil aliud reor mortalibus praebendum nisi id quod^ cum infirmi essent^ desideraverunt et oblatum sibi profuisse senserunt. His ergo utamur, quibus sumus bene experti et quorum bene- ficio consecuti sumus optabilem sanitatem. Nam similiter 8 8 pinnae Im pennae 2m. 7 id est] inde. 10 spongia ex sfongea corr, 12 exaustis Im, 22 a ex «>V^ mx. — 24 — ^quidam, cum oculorum lacrimantium reumate carere non posset; productus est in medium conventum multorum spectantium medicorum. Qui cum inspectus ab his fuisset, dixerunt ei palpebras incidi debere^ comburi etiam emi- cranium et raso capite venas secari, quod Graeci arterio- 5 tomein dicunt; inponi etiam escharas, et cum iam omnibus locis debilitatum et cauteriatum caput haberet nihilque ei tormenta, quae desiderio sanitatis patienter tulerat, pro- fuissent, deflebat omnibus infelicitatem suam. In ultimum haec ab egregiis medicis inventa curatio est, ut cum dexter lo oculus lacrimam funderet, vena ei dextri brachii laxare- tur: cum sinister, similiter in sinistro brachio fieret. Quod cum pati coepisset infirmus, flens et gemens ilhid Catonis saepe dicebat: Corporis auxilium medico committe fideli. 9 Ego autem dico: et perito. Restiti igitur his nec venam i5 laxari permisi magnoque silentio facto auctores nostros in medium protuli ac recitavi dixique ad eos: Si ex multi- fario tormentorum genere miserandus iste vel unam me- dellam fuisset adeptus, merito vos pateretur; sed cum ne- que inunctio neque incisio neque conbustio inundationem 20 lacrimarum reprimere potuerit, cur indocte venas ei la- xari praecepistis^ cum hic iam semianimis visionem ipsam ferri perhorrescat? Unde reddite mihi, sapientissimi viri, hodiernae causas curationis, cur fuerit desuper oculus in- cisus, cur rasum caput, cur meacula exusta venarum. 25 Meatus enim inrigatio si venerit ad ea loca, in quibus habebat receptaculum collectionis suae, quo impetu exinde descendebat deorsum, recurrens rursus ad fontem cerebri ibique coangustatus, cum fervere coeperit, verendum est, ne perforans cutem ac pertundens cratem capitis generet so 4 emigranium. 6 arteriotomein Stephanus: arteriotomon. 6 escas. omnibns] aconibns 7 cauteritnm Im, 11 lacri- mum. 14 auxilium Stephanus: exigua. 18 medellam Ini, nunc alterum 1 erasum, 19 neque inunctione q; (delet.) in- cisioneq; conbustio. 22 visionem Im incisionem J3m in rasura, 23 perhorrescant. 28 rursum Cornarii^, 29 conangustatus. 30 genere. — 25 — in eo vitia diyersa^ aut ne iterum per aliquam venarum erumpat ad aures faciatque hominem surdum^ totum oppi- lans auditum, aut vermes in auribus generet, vel naribus polypos nutriat^ aut oculis aegilopia excitet^ aut dentibus 5 sit molestus et faciat hominem oris fetidi atque corrupti^ vel^ quod maxime cavendum est, ne per uvae destillantis aut exulceratae vitium ipsa musica hominis corrupta lan- guescat pulmonique et stomacho plagam inferat^ lumbos quoque renesque dissolvat et incipiat umor noxius per 10 inguina et coxas et crura decurrens facerc contractiones talorum atque nervorum paulatimque auferat gressus to- toque organo tabescente videamini potius consumpsisse hominem quam curasse^ cum vere violenta morte videatur de hac luce migrare. Nam si ceparum acritudo aliquo- lO 16 tiens nobis non manducantibus nostris tamen oculis molesta est^ aut senapi^ ubi et mel mittitur^ leniri penitus non potest^ sed calore eius commotum cerebrum ita desudat; ut oculos et nares acer umor infestet; quid putamus illi patiuntur, quibus circa oculos cura rursus aut igni adhi- 20 betur aut ferro? Quare, imperator, fidem nostris aucto- ribus adhibentes non credamus quibuscumque medicinis nec vulneri vulnus superponendum putemus^ sed ita aegris remedium porrigendum esse credamus^ ut neque gravibus tormentis neque intolerabili medicinae curatione crucien- 26 tur. Plura ergo de observatione medicinae pietati tuae ac posteris tuis digna memoria tradidi, quae homines docti de expertis remediis prodiderunt^ quae tua divina serenitas oro suscipiat et ad memoriam ceteris relinquat. 6 deBtUlantis Im distillantis 2m. 7 ipsam uissicam h. corrQptam. 16 mittitur] miscetur Cornarius. 19 adhibe- tur <m. MARCELLI DE MEDICAMENTIS LIBER. CAP. I. Ad oapitis dolorem. 1 Ad capitis dolorem etiam in febri primis diebus incom- raodi serpuUi — I, rosae aridae — II incoquuntur cum duo- bus sextariis aceti acerrimi^ donec ad dimidias perducantur. Inde sumitur cyathus et duobus rosae cyathis bene com- miscetur frequenterque curatur ex eo caput; ubi enim 6 incaluit quod infusum est^ nisi recens adiciatur^ nocet. 2 Item prodest eodem modo ruta per se vel cum hederae bacis decocta et capiti tepide infusa. Polygonos quoque herba^ quae Latine sanguinaria dicitur^ et menta multis profuit eadem ratione decocta et capiti infusa. Dolorem lo capitis levat sfondylion et agni semen et platani pilulae similiter aceto incoctae rosaque duplici mensura simplae aceti commixta^ sicuti et polygonos superius dicta debet 3 excoqui^ id est ea quae sanguinaria dicitur. Cum autem plurimis diebus manserit dolor capitis^ tum omnium supra i5 dictorum oportet uncias singulas sumi hisque admisceri lauri bacarum, castorei, nucum amararum^ pulei^ sabuci foliorum uncias singulas et aceti sextariis quattuor de- coquere ad dimidias et eodem modo rosa admixta dupliciter^ 4 sed non tam frequenter caput curare. Ad omnem capitis 20 dolorem efQcaciter prodest medicamen tale: Crocomag- matis — I, aluminis scissi vel gallae — I, haec teri ex acri aceto et rosa duplicis ponderis vicissim adiecta opor- tet^ usque dum mellis habeant spissitudinem atque inde 5 frontem et utrimque tempora oblinere. Ad capitis dolorem, 25 cum inveteraverit, bene facit haec conpositio: Myrrae X I, croci X II, amygdalarum X II, rutae viridis X III, sfon- dylii et panacis X singulos, lauri bacarum X III, serpuUi X II, 4 duobu8 rosae cyathis om. pene cummiscetur. 7 per se om. 10 tepide ante infnsa add. Cornarius. 11 Bfondilion. hyagni. 12 rosa quoque Cornarius. simbla. 13 dicto. 14 exquoque. 17 nuchum. 21 crocoacmatis. 27 amyg- dalarum amararum Comarins. - 27 ~ castorei £ I. Teruntur haec omnia cum aceto et iiunt pa- stilli; cum opus est, diluuntur aceto et rosa in meliis spissitudinem atque ita frons et tempora oblinuntur. Per- 6 ^ manente vero capitis dolore materiam quoque umoris 6 oportet detrahere ex eo per nares vel per os; quae res etiam auriculam vel dentem dolentibus prodest nec minus iis^ quibus subitae vertigines obversantur^ quos scotomaticos Graeci dicunt; item comitiali morbo correptis prodest^ sed et caligine inpeditos ex magna parte levat. Debent autem 10 ii homines pridie abstinere et superioribus diebus aquam potare. Per nares ergo purgatur caput his rebus infusis 7 per cornu, quod Graece rhinenchytes vocatur: Hederae suco per se vel betae suco cum exiguo flore aeris vel cycla- minis suco mixto lacte aut aqua pari mensura. Bene 8 15 detrahit e naribus liquorem et haec conpositio: Salis, nitri^ aceti^ olei veteris^ mellis^ singularum rerum X binos^ cyclaminis suci^ staphidos agrias, quam herbam peducla- riam^ quod eos necat^ quidam appellant^ singulorum X binos. Haec in unum mixta naribus per cornu infun- 20 duntur; vel pinna longiore nares interius perfricantur. Cum satis visum fuerit fluxisse umoris aut sanguinis^ ut reprimatur, aqua frigida pura nares diutius oblui oportet vel croco in eadem macerato pridie. Sed si per os magis 9 detrahere umoris materiam visum fuerit^ quia non sine 86 tormento quodam per nares ea deducitur, suadebimus pyrethri radiculam commanducare atque subinde hiantem pati fluorem salivae^ vel uvam passam cum piperis albi totidem granis dabimus commanducandam et expuendam^ aeque enim et haec deducunt pituitam. Bene facit et 30 senapi ex aceto tritum; sed non excastratum^ gargarizare trium cyathorum mensura admixta mellis libra una; de- trahit enim et haec conpositio largiter pituitam. Cum vero lo diu caput dolet, et adtonderi pressius et adradi prodest, ut possit diutius fricari, et aqua calida foveri pura vel 4 hnmoris. 7 scutomaticos. 8 cumiciale. 10 hii ominea abatineii. 12 rhinecytes. 21 humoris. 26 pyretri 27 cuii om. 28 cummanducandam. 29 beqvxe. ^l Vi^^x^m \i\i<^\si. - 28 — lauro incocta; quo tempore etiam sternutamentum con- citare non alienum erit hoc medicamentO; quod ex his rebus conponitur: Veratri albi^ castorei^ struthii, quod est radix lanaria^ piperis albi^ singulorum X singulos. Haec contusa tenuiter forato cribro transmittantur; cum opus & fuerit; per pinnam aut calamum scriptorium naribus in- sufflentur vel specillo tincto in aqua et excusso naribus iniciuntur. Proderit autem ad sternutamentum etiam per se contusum et eadem ratione iniectum yeratrum album^ linguam enim siccam et aridam sternutatio statim inundat. lo 11 Capitis dolorem quamvis veterem et intolerabilem protinus tollit et in perpetuum remediat torpedo nigra viva inpo- sita ei loco^ qui in dolore est^ donec desinat dolor et obtorpescat ea pars; quod cum primum senserit qui dolet^ removeatur remedium^ ne sensus auferatur eius partis. i5 Plures autem parandae sunt torpedines eiusdem generis^ quia nonnumquam vix ad duas tresve respondet curatio^ 12 id est torpor, quod signum est remediationis. Ad capitis dolorem factum ex perustione prodest rosae bonae sucus infusus capiti; sed cum suco de moris facto pari mensura 20 13 admixto. Ad capitis dolorem factum ex perfrictione satis prodest oleum irinum cum serpullo et exiguo aceto infusum; magis autem, si aut iridis radix aut peucedani sucus prioribus admixtus fuerit. Prodest et ruta cum oleo irino et exiguo aceto cocta et tepide infusa capiti nec minus prosunt folia 25 lauri cum irino oleo et exiguo aceto trita et infusa capiti. 14 Ad capitis dolorem factum ex vino nimio prosunt quidem et ea, quae diximus proficere ad capitis dolorem ex peru- stione factum: prosunt et rutae folia trita cum aceto, ad- mixta eis rosa^ et nuces amarae eodem modo. Faciunt et 30 agni folia; quae nascuntur in virgultis^ quibus Graeci pro viminibus utuntur eademque lygus appeilant, cum iridis 15 aridae radice trita mixta eis rosa atque aceto. Ad capitis dolorem factum ex ictu aut casu e sublimi prodest rosa 3 struthii] pyrethri. 7 spicillo. 13 dolore. 16 turpe- dines. 19 pernstionem. 29 irita. 31 hacni. 34 ant casu 6 om. - 29 — et irinum oleum aceto decoctum^ item rosae aridae folia macerata prius passo, deinde cocta atque trita et ita in- posita simili modo prosunt et sertula campana similiter facta prodest vei myrti folia tenera ex vino trita cum 6 myrra et puleium ex vino tritum et mala cydonea e vino cocta et trita atque inposita capiti plurimum prosunt. Medicamentum quod repellere possit ea^ quae ad caput 16 redundaverint: Castorei victoriati tertiam partem, splion- dylii X I; nucis amarae X X^ rutae folia X 11^ sili Massa- 10 liotici X If. Cum aceto prius haec teruntur diligenter^ deinde rosae admiscentur. Ad diutinos capitis dolores salis 17 integri mensura, quantum manus plena conprehendere po- terit, coquitur ex oleo superfuso^ ita ut superet salem, deinde cum omnino nihil incurrerit de sale asperum^ perun- 15 guitur dolens ^ capitis pars hoc oleo superque lana sucida eodem oleo tincta inponitur. Sertulae campanae coronae 18 quinque ex passo et aqua frigida pari mensura coquuntur^ donec permadescant, tum teruntur admisceturque opii quod satis sit^ vel papaveris lacrima^ quae sopora a quibusdam 20 appellatur^ ad victoriati pondus adicitur. Ex his pannus quantum satis est linitur et utrimque tempora tinguntur. Ad capitis dolorem omnem ellQcaciter prodest bacarum lauri 19 X semissiS; scamoniae X I^ croci victoriati pondus. Teruntur haec optime ex aceto et rosa; cum opus est^ dolens pars 25 capitis perunguetur. Hoc medicamentum successus miri- iicos habet. Ad dolores capitis puerorum^ maxime eius 20 partis^ quam bregma Graeci appellant; lini semen tritum ex aqua inponere oportet vel olivae folia tenera trita cum vino adiecto viridi oleo simili modo superponere, vel 80 opii, quantum fabae Aegyptiae magnitudo est^ et salis duas partes et pulei partem unam terere oportet cum aceto, deinde adicere unguentum supra scriptum et sic perungi dolentem partem capitis. Ad ulcuscula in capite similia 21 mammarum capitulis^ ex quibus sanies manat, radi caput oportet et ex nitro lavari; furfures quoque ex melle 1 acetum. 6 puleio. trito. e] et. 8 sphondilii. 14 perun- guibitur. 16 inponetur. 18 admixtiturque. ^C^ ^xx^^^^. - 30 - coctos inponere utile est vel bulbos scillae ex aqua coctos^ ita ut aluminis liquidi tantundem ponderis admisceatur et 22 sic caput inlinatur. Ad ea^ quae fervescunt in capite cum rubore^ lini semen contusum et melle consparsum inpo- 23 nendum est. Ad capitis dolores in febri: Rutae silvaticae 5 seminis vel rutae noditis radicis, ex qua rhus nascitur, murrae^ pyrethri^ aphronitri^ salis ammoniaci, piperis longi, hederae albae foliorum vei bacarum^ bidelli^ galbani^ bal- sami^ iris Illyricae, singularum specierum ^ denos, castorei X IIII, balani unguentarii X II, thamni X X. Trita om- 10 nia in unum coiciuntur cum aceti scillitici quantum sit libra una. Sed ita temperabitur medicamen^ donec spissi- tudinem mellis recipiat^ atque ita reponetur in vaso fictili et cum opus fuerit, inde sumetur quantum satis sit, quod in linteolo bene tenero spisso inlinatur, perunctumque 15 24 rosaceo modico inponetur. Si vastior fuerit dolor capitis^ medicamentum tam spissum fiat infra scriptum, quam est emplastrum^ et linteolo denso inponatur: Agni seminis et peucedani radicis X IIII, iridis S II; aceto prius maceratas has species excoques vel contundes et rosa dilues atque 20 25 ita raso capiti inpones. Ad vehementes feminarum capitis dolores et suffocationes, quae de vulva veniunt; quod genus valetudinis Graeci hystericen pniga vocant, et ad eos, qui ca- duci appellantur, et ad freneticos et qui vertigines habent: Sphondyli X sex, castorei X VI, peucedani X II, nucum ama- 25 rarum X VI. Haec cum aceto et rosa bene trita et per- 26 mixta capiti infunduntur. Ad diutinos capitis dolores^ etiam veternosos, quos Graeci lethargicos vocant, et freneticos et ad omnia vitia, quae circa caput generantur^ etiam ad poda- gram: Cerae X LXXXIIII, olei veteris X LXXXIII, alu- 30 minis Ossi X VI, glutinis taurini X X, peucedani X XX, casiae X X, resinae terebinthinae X XX, picis liquidae X X, galbani X XIIII, aloes X XVI. Taurinum gluten cum aceto ad ignem solvitur, peucedanum et casia vino macerata con- 1 coctas. 6 rhus] chran. 10 umgnentariae Comarius. ' radices. 20 exquoques. 23 pignan. 28 veteranis. 31 glut- B. 32 casiae X X om. 83 taurinus gluttis. — 31 - teruntur et taurino glutini commiscentur: cetera ad ignem liquidata^ dum calent, supra scriptis admiscentur. Quae bene subacta manu reponuntur; cum opus fuerit^ pondus inde denarii sumitur et dilutum aceto atque rosa capiti infunditur^ 5 sed melius facit hoc medicamentum linteolo inductum raso capiti inpositum. Ad capitis dolorem sine febri bene facit 27 de experimento capitis curatio, aquae potatio, cibi absti- nentiay ventris solutio; sed tum etiam rosa atque aceto curandum caput. Prodest etiam pituitam detrahere senapi 10 aut hysopo ex passo decocto^ item herbae peduclariae semine, quam Graeci staphida agrian vocant; trito cum pipere . et melle oleo admixto aut ipsius herbae pedu- claris semine per se meile admixto. Permanente autem 28 diutino capitis dolore prosunt ei huiusmodi perunctiones: 16 Ruta cum aceto et oleo calefacto, iridis radix cum aceto, salicis folia trita ex aqua^ serpullum tritum et inferve- factum cum oleo et aceto^ milefoliiun, quod Graeci poly- gonon appellant, cum ruta tritum admixto aceto et oleo^ nuces amarae purgatae tritae cum aceto et oleo, ita ut 20 haec interdum velut cerotum cum linteo fronti inponan- tur; similiter prodest et ruta silvatica trita cum aceto et oleo quasi cerotum fronti superposita aut agni albi semen ex posca tritum aut ocimum viride vel semen eius ex aqua tritum et inpositum aut hederae albae folia quattuor 25 cum aqua mulsa aut git^ quod Graeci melanthion vocant^ eodem modo fronti inpositum aut naribus iniectum prod- est. Ad torridam et constrictam cutem capitis bene 29 facit castoreum et balsamum et peucedanum incoctum seorsum in vaso cum aceto et cum oleo capiti infusum. so Faciunt etiam huiusmodi medicamenta capiti superposita, 30 quae Graeci cataplasmata dicunt: Iridis radicis contusae X VI et pusillum rosae silvaticae seminis cum farina hor- diacia cocta aut feniculi radices similiter coctae cum farina hordiacia. Prodest etiam ad nimios dolores capitis con- 31 85 strictio eius per fasciolam non nimium latam, ita ut ea 1 cmnmiscentar. 7 cnratio] derasio Comariits, patatio. 12pipire. oleo et mixto. 22hagni. 32ordiatla. ^4Q\dfi:^^^^ — 32 - per mediam frontem et iitraque tempora circumdetur; bene facit et fomentum per spongias molles aquae calidae decoctis in ea prius lauri foliis et capitibus papaveris ad< hibitum et unctio capiti facta ex foliis lauri et agni et 32 populi tritis cum aceto et oleo. Ad ulcera^ quae in capite 5 effervescunt cum umoris manatione^ prodest aqua calida bis terve die per spongiam saepius super ulcera expressa^ 33 quod Graeci catantlesin appellant. Perunctiones autem^ quas Graeci synchrismata vocant, et ea, quae superposita dolen- tibus partibus idem cataplasmata appellant, eiusmodi pro- lo sunt: Folia salicis ex aqua trita aut vitis albae radix aqua pura cocta aut lenticula ex aqua cocta aut asparagi radices 84 ex melle coctae. Ad capitis dolorem folia lauri vel bacas vel florem terere oportet cum aceto et irinum oleum illic admiscere atque ita caput naresque perungere. Facit et i5 iridis radix cum malo cydoneo cocto ex aqua pariter in- 35 posita. Ad omnem capitis dolorem inter initia prosunt aquae refrigerantes et repellunt eum^ interdum admixto pane vel polentae polline consparso aceto. Plantaginis quoque sucus et rubi aut lentisci aut milefolii aut herbae 20 urceolaris aut rhus Syriaci aut maciae, quam Graeci ana- gallida appellant; item mentae sucus vel intiborum vel myrti vel staphidos agriae infusus capiti plurimum prodest. 36 Ad diutinos capitis dolores prodest infusum capiti oleum vetus cyprinum vel irinum cum peucedano; sphondylio et 25 castoreo. Inponi autem statim oportet lini seminis farinam et hordiaciam in unum coctam ex posca; sed postea prod- est inpositum cerotum ex cyprino oleo factum cum ruta. Item bene facit cerotum ex irino aut Syriatico oleo cum butyrO; dummodo calefacto medicamine caput perunguatur. so Opobalsamo autem cum serpullo et rosa vel peucedano prod- 37 est etiam lethargicos perungi. Ad omnem capitis dolorem 1 per erasim. circumdet erasis ur Utteris. 2 per fomen- tum. aqua calide Im a. calida 2m. 4 hagDi. 6 hecferve- scunt. 7 Bphongiam. 8 cantantiasin. 12 puro cocto asparai. 19 consparsa. 21 siriachy. meciae. 23 myrti] musci. 27 or- iiatiam. excoctam. 29 syriacino. 30 con butero. - 33 — bene facit centaureae tenuis sucus cum aceto calido infusus capiti. Ad capitis molestum et diutinum dolorem medi- 38 camina infra scripta facies: Hederae nigrae folia trita ad- mixto acetO; oleo, vino^ aeqais portionibus, quod sufficiaty 6 in yasculo quolibet fervere facies ac postea frontem et tempora lines. Gicutae folia aut si folia non fuerint^ ra*- dicem eius teres et fronti inlines aut in saccelio lineo ad frontem suspendes. Aloes ^ \i, croci J^ \l, gummis J^ VI; album ovi et cocleas minutas numero Y^ baec 10 universa conteres in mortario marmoreo et aceto admixto fronti inlines. Rasamen pastae, quod in magide adhaeret, ^ VI et cretae J^ VI et bulborum incoctorum J^ III tritos et medullam sive vitellum ovi gailinacii conteres pariter ex aceto et fronti inlines^ Muri cerebrum tolles et in 15 vino mittes ac maceratum et tritum fronti inlines. Euforbi J^ If croci J^ VI permisce cum aceto et pariter bene tritum fronti inline. Hederae sucus densus fronti et temporibus inlinitur et cum siccatus fuerit, iterum inlinitur; quo facto dolori capitis potenter subvenitur. Ad conpescendum capitis 39 20 dolorem pollinem turis cum visci scripulo pariter fronti inline. Quod si dolore medium caput findi videbitur^ hede* 40 ram contunde ac sucum eius oleo rosaceo misce et cum linteolo mundo fronti inducito^ tempora quoque ex eo et nares perunge; quod si gravior dolor fuerit; etiam cerebro u superfunde. Limaci calculum, quem in capite habet, toUe; 41 quod non facile facies^ nisi ei^ dum in via repit, caput subito abscideris: quem lapidem quamdiu tecum habueris, numquam uUum dolorem capitis nec senties nec patieris. Lauri bacas numero V ex aceto contere aut septem pilulas 42 80 stercoris caprini ex aceto tere et fronti inline. Herba in 43 capite statuae cuiuslibet nasci solet^ ea decrescente luna sub- lata capitique oircumligata dolorem toUit; emicranio etiam eflQcaciter medetur^ si in panno rufo lino rufo ligata capiti vel temporibus alligetur. Radicem atractylidos herbae, quam 44 85 nostri carduum vocant, vel eius ramum vel florem acia 2 capnd. 8 alnes. 28 ullo. S^ eixxngt^ai\Q. ^"^^^^ MAMomZiiiUa, md. Hilmbeioh. ^ " - 34 -- ligatum et capiti circumdatum dolori eius mederi constat nec minus herbam polygonon^ quam rubiam vocamus, cir- 45 cumdatam capiti dolorem tollere experti sumus. Ramus spinae albae alligatus capiti efiicaciter medetur^ senapi quo- que cum ruta et aqua tritum et ad mellis crassitudinem re- 6 46 dactum. Corona ex herba hiera botane^ quam nos verbenam 47 dicimuS; facta capitique inposita dolores tollit. Cucurbitae viridis ramenta cerebro inposita infantibus quoque^ qui ex dolore capitis nauseam patiuntur^ validissime prosunt. 48 Herba strumus contrita et cum oleo permixta inposi- lo taque temporibus et toto corpori cum ipso oleo perducta incredibiliter et capitis dolorem toUit et languorem; si quis 49 fuerit, corpore discutit. Radix cupressi tenuis capiti cir- 50 cumdata dolorem eius levat. Bacae lauri inpari numero contritae et oleo adiecto calido fronti inpositae prosunt. i5 51 Oleum ex nuce iuglande, quae manducatur^ expressum subi- tum capitis dolorem, si eo perfricetur, mire conpescit. 52 Malum cydoneum^ palmulae quinque, papaveris caput unum dempto semine usque ad quattuor cyathos cum aqua ad tertias decoctum et cum mulsa aqua potui datum valde 20 53 prodest. Folia mali Punici diligenter contrita et deinde sucus eorum vel ipsa oleo permixta potenter etiam invete- ratos dolores persanant, si inde adsidue frons et tempora 54 perfricentur. Cum intrabis urbem quamlibet, ante portam lapillos, qui in via iacebunt, quot volueris coUige dicens 25 tecum ipse ad capitis dolorem te remedium tollere, et ex his unum capiti alligato^ ceteros post tergum iacta nec 55 retro respice. Creta, quae Cimolia appellatur, cocta ex aceto 56 fronti inposita potenter medetur. Sal cum ruta tritum adiecto melle fronti inlitum certissimum remedium est. so 57 Faecula, qua infectores utuntur, si spondam lecti priorem, qua vir cubat, perunxeris et spondae medio inligaveris, 58 dolores capitis remediabis. Ex eadem aqua, de qua bos aut asinus biberit, paululum sumptum et potatum tollit 4 senapi Im sinapi 2m. 6 redactum om. gerabotane. 28 cinomia. 29 frontibus posita. 32 peruncxeris. 34 pau- iolTun. - 35 - efflcaciter capitis dolorem. Porri sectivi sucum cocliari; dua et unum meilis permixta ituro dormitum vel in narei vel in auriculam tepidum infunde; statim proderit. Polli nem siliginis admixto ovi albo et quippiam salis confricat< 5 et fronti inlinito et fascia superligato, mirabile est. Anethum ita ut de horto collectum fuerit^ decoquitur ex oleo e sucus eius capiti infunditur. Si de capitis dolore difficilii somnus sit; amygdalino oleo caput perungi oportet. Si d< sole caput doleat^ cupressi folia contrita cum polenta d< 10 hordeo vel amygdalis et suco portulacae fronti inlinuntur Magnetes lapis, qui antiphyson dicitur^ qui ferrum trahi et abicit, et magnetes lapis^ qui sanguinem emittit et fer rum ad se trahit^ collo alligati aut circa caput dolori ca pitis medentur. Expertum est mihi puleium in oleo co 15 quere eoque frontem et tempora et cerebrum perungere Glebulas de limine vel ipso cardine erasas cum aceto simu permisce eoque luto frontem inline, quo caput confestin [ gravissimo dolore relevabis. Terra viva in ovum inan( coniecta et sub lectum ad caput conlocata unice prodest 20 Duo folia lauri circumcisa rotundabis resinaque terebin thina glutinabis et utrisque temporibus adfiges, nisi red dita sanitate non decident. Hirundinum puUi lapillos ic ventriculis habere consuerunr^ ex quibus qui albi maximc ] fuerint; si in manu etiam singuli teneantur aut circa capul 25 lino nectantur, veterrimos et diutinos capitis mulcent do- loreS; nisi contactu terrae lapillorum potentia minuatur Cornicis cerebrum coctum et cibo sumptum graves e1 I inveteratos dolores capitis effectu mirabili pellit. Vulturis cerebro paululum cedri si inmiscueris et nares inde in- 80 trinsecus caputque perfricueris^ omnes dolores statim minues, £x quacumque causa gravedinem capitis exortam, quae f intempestivum concitet somnum^ sine dolore discutit^ si I quis inpetigines in asini cruribus naturaliter natas de- trahat easque in scobem delimatas inmixto aceto naribus j 1 cocliaria Im coclearia J2m. 2 dna Im dno 2m. 6 or- I taxn. 10 porcaclae. 11 antefison. 18 relevabit. 19 lectu. , 21 glattinabis. 22 herundinum, 29 p«.\)L!UAxrBi. — 36 - \ penitus obstipet. Si dolor ex cerebro gignetur^ hederae iblia septem et nucleos purgatos ex persicis septem ex oleo et aceto decoques pariterque conteres atque inde 73 tempora et frontem dolentis obduces. Ruta trita aceto et oleo rosaceo mixta mirifice dolorem eapitis avertit cerebro 5 74 yel temporibus infusa. Caput ocimi tritum cum rosaceo 75 oleo aut myrteo et aceto fronti rectissime inponitur. Ser- pullum decoctum ex aceto et tritum recte inponitur tem- 76 poribus et fronti. Corona de puleio prodest capiti inposita, 77 si terram non tangat. Si difficilis somnus est ex dolore lo capitis, oleo amygdalino caput ungere oportet et tempora; nucleorum vero persici farina cum melle et aceto fronti inlita prodest; nuclei quoque amygdalini triti utiliter in- 78 ponuntur^ etiam in febribus. Bacae lauri inpari numero 79 in oleo contritae et capiti inlitae sanant dolorem. Hederae i5 folia mollissima trita ex aceto et rosaceo adversus omnem 80 dolorem fronti inlinuntur. Panaceae radix in oleo inte- 81 ritur et deinde capiti insUUatur. Ossa de capite vulturis 82 alligari prodest capiti dolenti. Gallinaceus pullus inclusus abstinetur nocte et die^ deinde eius gallinacei pluma vel 20 crista alligatur ad collum aut dolentis caput ac statim 83 medetur. Surculus ex nido milvi pulvino dolentis caput 84 superpositus prodest Murinarum pellium exustarum cinis 86 ex aceto fronti inlitus prodest Cocleae matutinum rorem pascentis caput arundine praeciditur et in linteolo licio 25 86 alligatur coUoque suspenditur^ continuo medetur. Fracto capiti tela aranei ex oleo et aceto inposita non recedit| 87 nisi sanaverit. Corni cervini exusti cinis inlitus fronti ex 88 aceto et rosaceo prodest. Lanam oviculae de inter femora velles et in aceto intingues et super tempora dolentis ao 89 ligabis. Lanam arietis de fronte velles et conbures in operculo ollae novo et in mortario confricabis atque ex 90 aceto fronti inlines. Sertulae Campanae fasciculum ex aceto 91 decoques et fronti inlines. Caput si dolere coeperit; ovo 11 ungeri. 13 prosimt. 17 interitur {sie codex): con- teritur Comariw, 23 murenaram. 82 uUae ex om, 38 fascicolum. 34 deqnoqnes. — 37 - cum melle mixto in balneo lava: statim cessabit dolor. Intibi contusi sucum oleo rosaceo et aceto acri aequali 92 mensura mixtum capiti laborantis infunde. Serpullum in 9S aceto decoctum fronti laborantis infunde vel temporibus 5 inponito et si somnus dilf&cilis est^ oleo amygdalino caput perunge. Betae nigrae sucus temporibus dolentis inpositus 94 mirum remedium est. Rutam viridem tritam cum aceto 95 acerrimo et oleo rosaceo aequali mensura toto capiti labo- rantis infunde. Lauri bacas XXXV^ piperis grana XXXV 96 10 tere et tritas cnm ovi albo temperabis et fronti inpones. Ossa de persicis etiam duracinis franges et nucleos eorum 97 colliges et siccabis in umbra et cum necesse fuerity cum OYi albo temperabis et ironti superinpones. Caput si quis 9' sic dolueiity ut medium findi yideatur^ hederae contusae 16 sucuffl per linteolum delicatum mundum exprimat et oleo etiam rosaceo admisceat et sic frontem et tempora perun- gat et cerebro et naribus inde et auriculis infundat. Caput 99 si ex frigore doluerit^ unguentum irinum cum oleo laurino misce et calefactum cerebro superfunde et insuper lanam 80 unctam circa caput pone. Si cui nuUa de causa subito 100 caput et tempora doluerint, myrra ex vino crassius trita tempora oblinat^ vel fabam fresam in aqua prius mace- ratam^ postea in vino decoctam tritam bene inlinat fronti vel bacas lauri inpari numero conterat prius^ deinde ad- >5 mixto oleo diligentius terat ad instar collyrii et postea in fictili calefaciat eoque caput perfricet. Purgatio autemioi capitis^ ne supra scripta nascantur^ utilissima fertur haec^ si hysopi aut origani summitatibus contritis et ex mulsae aquae cotyla dimidia coctis os adsidue conlueris. Capiti5l02 w ulcera cito sanantur, si suco de betae radice expresso caput in balneo perfricetur. Si cui in capite tubera na-l03 scuntur^ cupressi bacas virides in vino decoctas tritas tuberibus adponat^ ita ut per dies quinque in capite alli- gatum et signatum medicamen maneat; post diem quintum «6 solvat ac renovet et hoc, si necesse fuerit, ter aut quater 1 cesBamt. 10 ovi scripsi: ovo. 14 hederae^ h&b^iWk» 15 linteo. 20 circu. 28 mulaaA aqvioiiQ^ m\]\»^^<^. - 38 — 104faciat: intra diem vicensimum persanabit. Brassicae sucus naribus infusus capite purgato dolorem quoque eius effi- 105caciter adimit. Radix pyrethri in sole diu commanducata loeetiam pituitam expellit. Hiera maior faciens ad capitis nimium et veterem dolorem et ad phlegmata spissa et 5 constricta laxanda et provocanda ex calida aqua ieiunis data^ ad spleniticos ex posca, ad epaticos ex vino Graeco, ad accessiones cotidianas ante suspicionem datur ex muria^ quia et ventrem temperat; maxime prodest etiam melan- cholicis et scotomaticis^ danda autem omnibus ieiunis et lo bene digestis ad modum nucis avellanae; quae constat ex speciebus his: Stoechados — I ^ VII, agarici — I ^ VI, colocynthidos, id est cucurbitae, quod habet interius molle inter semina siccatum — I ^ VI, opopanacis ^ XV, saga- peni ^ XV, petroselini ^ XV, aristolociae rotundae ^ XV, i6 piperis albi ^ XV, cinnamomi, spicae nardi, myrrae tro- glodytis, folii, croci uncias singulas, mellis vero optimi despumati tantum mittes, quantum sufficiat pulveri spe- cierum supra scriptarum colligendo ad spissitudinem con- gruentem, deinde confectum medicamen in vasculo vitreo 20 107 aut fictili sub signaculo reponatur. Cupressi tenuissimi lOSradice caput coronatum dolorem brevi ponit. Pulei florem destringes et teres ex aceti cyathis duobus, adicies rutae tantundem quantum pulei et unam cepam et salis bolum. Cum omnia trita erunt, adicies olei boni cyathum et tenuiter 25 subcoqnes ac bene permiscebis atque adversus pilos caput ex eo diligenter perunges. CAP. II. Ad omnes dolores emioranii et eterooranii subitos et diutinoB. 1 Hircinum fimum tritum cum aceto scillitico misce et fronti et temporibus inline; hoc ad dolorem emicranii 4 iera. 6 phleumata. 7 yino] feno. 12 stoechados] streados. 25 polnm. 26 subquoques. emigranii eerogranii. 27 scillitissimo. 28 emigranii, item 89^ 1. — 39 — sedandum etiam in perpetuum prodest. Tus et myrram 2 et ovum simul teres et fronti induces vel temporibus^ cum subitus emicranii dolor fuerit. Laser Cyrenaicum cum 3 aceto tere et inline frontem cum temporibus. Emicranium 4 5 statim curant vermes terreni pari numero sinistra manu lecti et in limine cum terra de limine eadem manu triti et cum aceto optimo eadem manu fronti vel temporibus inliti, cum dolor urgebit. Fimum vel cinerem cociearum 5 et granum senapis cum aceto ad ternos scripulos miscere 10 et temporibus inlinire prodest. Herba strumus et stercus 6 murinum contrita et ex aceto fronti inlita celeriter dolores etiam eterocranii abolent. Ossicula in capite porci duo 7 naturaliter forata inveniuntur; id est unum in dextra parte et aliud in sinistra: quae reperta et reposita et cum opus 15 fuerit, licio suspensa medellam capiti^ prout inventa sunt, praestant^ id est dextrum dexterae parti et sinistrum sinistrae; sed praeter te et aegrum ossicula tertius non contingat^ quae ad hanc necessitatem colligi diligenter et servari debent. Piperis grana XXI, murini iimi pilulas XXI^ 8 80 sinapis quantum tribus digitis possis tollere^ teres et aceto acri ad cerati modum permiscebis et ita fronti in- pones et aluta desuper teges. Laseris granum medicina- 9 libus digitis auri inice ex ea parte, qua caput dolebit^ statim proderit. Herbae meliloti interiora et ovi cocti vi- 10 95 tellum cum vino modico tere diligenter et inde emicranium vel tempora quae dolebunt inline^ confestim sanabis. Pam- 11 pinum continuo de vite lectum cum oleo coques atque simul tritis diligenter tempora inlines. De muris fimo 12 pilulas septem teres et cum aceto fronti vel temporibus 80 dolentibus inlines. Si vir aut adulescens aut infans emi- 13 cranium patietur, observet, ut semper luna septima et septima decima et vicensima septima se tondeat: mirum 5 curat Im curant 2m. 6 in limite. 9 senapis Im sinapis 2m, 12 eterogranii. 13 dextram partem. 16 Bospensa. 17 sinestre. 19 servare. 20 quanto. posses tolle. 21 ad] a. 23 et ex. 25 terit. 27 quoques. 28 trito. 30 lines. migranium. 31 et septima om* S2. WA^^^s^^ — 40 — remedium habebit; neque curet^ si dies Martis aut Satumi 14 in has iunas inciderit. Eterocrania sive emicrania discutit haec conpositio: Gallae Syriacae — III, crocomagmatis — III, aloes — ni, sed gallas prius tundes et criblabis, tum cetera simiiiter tunsa et cribrata miscebis idque medica- 5 men in pyxide conditum servabis cumque usus exegerit, ex aceto temperatum parte frontis quae dolebit inpones. 15 Terrae Aegyptiacae partes duas, crocomagmatis partem unam cum aceto diligentissime ac minutissime contere et 16 partem quae 4olebit inlinito. Opi — I, colophonii — I, lo myrrae — I, hyoscyami — I, pepcedani — I, anethi — III, crocomagmatis — I, seorsum haec tundes et criblata in mor- tario diutissime conteres et ex aceto optimo de hoc pulvere collyria formabis cumque opus fuerit, in cote ex aceto teres et spissum parti frontis et temporum quae dolebit ante ditir i5 17 genter detersae frequenter induces. Grana hederae et ser- pulium pari pondere teres ex aceto et inde totum verticem 18 perfricabis. Bacas lauri ex aceto tritas adiecto oleo fronti 19 inpones adversum et^ocranii molestias. Peucedanus herba trita ex aceto et oleo fronti inlita eterocrania statim sedat. so 20 Herba vel hedera in capite sUtaae cuiuslibet nasci solet: ea si in panno rufo acia rufa vel lino rufo ligata capiti vel temporibus aliigetur, mirum remedium emicranio vei etero- 21 craniis praestabit. Novem grana piperis in vino optimo teres atque ex eo frontem et tempora inlines in ea parte 25 22 capitis, quae de emicranio dolebit. Sucum de alio in eam aurem, ex cuius parte dolor emicranii fuerit, infundes. CAP. m. Ad yertiginem capitis. Ad vertigtnem capitis, quam Graeci scotoma vocant: 1 Peucedani S II^ castorei S I^ sphondylii X I, bacarum lauri purgatarum X I. Terentur haec omnia diligenter et ex his so conponetur medicamentum; quod cum opus erit^ admisce- 2 incederit. Aeterocrania. 4 aloidis. 7 fronti. 11 piocedani. 18 conteris. 14 cute. 16 ederae. 19 eterogranii. 23 erograniis. 26 migranio. — 41 — bitur ei rosae et aceti quod satis sit; hoc enim mirabile medicamentum. Cerebri dolores^ ex quibus etiam subitae 2 yertigines oriuntur, discuties^ si planta ulmea caput circum- ligayeris atque ita coronatus triduo dormieris: expertum 5 est. Veteres dolores capitis et yertigines cito emendabis^ 3 si betae nigrae suco tempora perlinas; idem praestat in- tibi sucus^ si cum rosaceo oieo et aceto mixtus capiti in- linatur. Ad vertiginem abolendam efficacissimum est^ si 4 abrotonum tritum in vini potione tepidum bibatur vel 10 cum oxymeli non acri accipiatur. Quibus vertigines fiunt 5 aut quibus mens perturbatione capitis alienatur, cocleae sin- gulae contritae maiores cum suis testis ex calida passi vel defruti potione datae diebus plurimis prosunt^ si post tri- duum continuum interpositum iterum plurimis diebus acci- 15 piantur. Qui unam cocleam maiorem semicoctam comederit 6 die primo^ sequenti duas, tertio treS; quarto duas, quinto unam^ remedium experietur non solum ad vertiginem^ sed etiam ad suspiria et vomitus prodest. Vertiginem capitis 7 abolet vettonicae fasciculus cum aqua nitida ad tertias ao excoctus aut apii viridis fasciculus cum ture similiter de- coctus et ex mulsa aqua tepida potatus. Hyoscyami ramu- 8 sculum in aquae sextariis tribus usque ad tertias deco- ques et dabis per triduum potui quartarios singulos aut etiam minus pro babitudine vel aetate vel sexu. Trifolium 9 25 herbam^ quae Gallice dicitur visumarus^ aqua frigida mace- rato et eam aquam diebus decem bibito^ sed ut herbam cotidie mutes. Misy libra una cum aceto acri contrita et 10 fronti inlita mirabiliter vertiginem sedat. CAP. IIII. Pityria.si et porrigini ao prarigini atque nloeribiis et lendibUB et pedunoulis oapitis. Pityriasin et porrigines capitis^ quae plerumque in l 80 perniciem se convertunt^ nisi occurratur^ perungi oportet 7 suco. mixtos. 10 ozymelli. 12 con. 13 post] per. 14 iteram interpositis (plurimis om,) diebus. 22 dequoqaes. 28 dabis] in hoc vefbum desinit codex tcsqtie ad T\L, ^. — 42 — adsidue bulbis tritis, sulfure yivo et vino bono in unum 2 permixtis. Item prodest cedria tantum ungere caput vel 8 alio trito et aceto et nitro. Farina feniculi ex vino capiti inducta porrigines expurgal; furfures quoque idem prae- 4 stant; si caput inde adsidue in balneo luatur. Hysopum ex 5 5 oleo tritum et instillatum capiti pityriasi medetur. <(Ovis^ ex vino et oleo et cedria pruritum scabiemque capitis tolli 6 manifestum est, si ungatur adsidue. Prurigines capitis discutit fel ovilium inlitum cum creta Cimoiia^ donec are- 7 scat: mirum est. Nitrum alumini admixtum prurigines lo 8 capitis tollit^ si inde frequenter fricetur et lavetur. Ulcera in capite tamquam proprius morbus praecipue infantibus nascuntur^ sed et viros et mulieres graviter molestant. Haec ergo felle taurino cum aceto tepefacto inlita efficaci 9 remedio sanantur. Sevum vituli cum sale subactum utilis- 15 10 sime adhibetur pityriasi. Testarum muricum vel purpura- rum exustarum cinerem ex melle ulceribus capitis inponi 11 oportet. Alium cum sua reste conburitur cinisque eius 12 ex oleo capiti ulceroso inponitur. Oleum amygdalinum 13 cum vino optimo permixtum expurgat capitis vitia. Folia 20 rubi; in quo mora nascuntur, arida contrita capiti insper- guntur et desuper lana sucida et charta superponitur. 14 Malva erratica cum urina humana^ id est puerili; trita et 15 inposita valde siccat capitis umores. Omnia autem capi- tis ulcera, cum purgata sunt^ iucundissime ad cicatricem »5 perducuntur sic: Spumae argenti tunsae selibra et cerae libra, cerussae libra, olei rosacei libra; cum liquefacta et mixta et trita fuerint haec^ refrigerantur et adiciuntur his ovorum incoctorum quattuor lutea^ id est vitella, et simul pistiilo inmortario permiscentur atque inde inducitur caput: so 16 mirum remedium experieris. Nasturcii semen mixtum adipi anserinae tritumque furfures capitis adsidua lavatione de- 17 pellit. Betae viridis contusae expressaequae suco porrigi- nosum caput frequenter in balneo lotum omni tabe pur- S fenicali] feni graeci Plin. 6 hysopum] oeBypum. 6 ovis addidi e Plin, 18 reste Plin,: veste. — 43 — gatur. Semine salicis contrito caput lautum furfures cito 18 deicit. Oyo gallinaceo caput inlinito^ postea aqua vel suco 19 herbae cyclaminis, quae orbicularis dicitur, caput lavato: hoc pacto lendes necati ultra non renascuntur. Puerile 20 5 lotium nitro admixtum ulcera quae erumpunt lauto capite mire delinit: expertum remedium. Cornu cervinum in 21 scobem limatum et cum vino potum lendes enecat rena- scique non patitur. Stercus scroiinum vino inmixtum cum 22 rosa liquida, id est rosae suco^ lendes pedunculosque dis- 10 cruciat. Felle vituli caput perunctum lendes exterminat. 23 Axungiae veteris semuncia^ sevi caprini semuncia^ resinae 24 perlucidae semuncia; aluminis infectorii semuncia. Alumen teres in mortario^ cetera igni resolves et confundes ac sic leni vapore deficere vel excoqui facies, ut ex omni 15 confectione uncia medicaminis restet; tum caput lautum diligenter atque siccatum hoc medicamine perunges por- riginemque discuties. Scobem citream ex aqua defervere 25 facies nitrumque asperges atque inde caput porriginosum oportet lavare. Fimo bubulo usto sucum betae admisceri 26 80 atque inde caput porriginosum lavari oportet. Porriginem 27 potentissime hac potione purgabis: rosmarinum teres su- cumque eius vino vel aqua scripulis tribus dabis potui, sed qui sumit supra limen adsistat idque triduo faciat. Fraxineo cinere lixiviam maturam nimis facies eaque caput 28 85 lavabis in balneo; quod cum siccaveris, saponem et ar- genti spumam conteres eoque caput perfricabis porriginem- que exterminabis^ si capiti lauto atque siccato hoc medi- camen addideris: Gretae Gimoliae P. I, nitri Alexandrini P. I, sulphuris vivi P. I; haec omnia tunduntur atque cri- 30 brantur et capiti porriginoso inponuntur. Mali Punici co- 29 rium ex aceto coquitur et sucus eius capiti porriginoso inponitur et frequenter abluitur, ita ut et ipsum pomum excoctum teratur et sic exprimatur. Anethi surculi urun- 30 tur eiusque pulveris cribrati — I, cicharbae — III remit- 95 tes in olei ^ I et adicies gallae tunsae semunciam inlines- 6 delinit scripsi: delininnt. -^ 44 — que eo porriginosum et ulcerosum caput contra pilum et 31 postea lavabis in balneo. Conpositio optima et experta ad vitia capitis omnia supra scripta: Pumicis unciam, castorei — V, spumae argenti — VI, cyperi — III, myrrae — III, myrobalani — IIII, sTilphuris vivi — I; omnia tundes et 5 cribrabis- et permixtis pro aphronitro in balneo uteris. 32 Adipis veteris suillae P. I et picis cedriae P. I igne dis- solves, tum staphidos agriae tunsae unciam miscebis et ante horam quam ad balneum vadas ita caput vitiis supra scriptis laborans contra pilum fricabis, ut insideat medi- lo camentum, quod non ante dilues quam ad solium venias. Si autem medicamini huic adieceris ladani scripulum, capil- 33 lum nutries pulchriorem. Furfures capitis extenuabuntur, si stercore murino liquefacto in aceto caput in balneo 34 perfricueris. Lotio taurino caput si laveris, porriginem i5 35 vetustissimam tollit. Vetustam porriginem mire adimes, si herbae cyclaminis, id est orbicularis, suco sulphuris ali- quantum miscueris et fel scrofinum atque inde caput in 36 balneo bene perfricabis. Ulcera capitis subito nata sanan- tur, si asini stercoris suco et scillae contritae quantum so satis videbitur et bubulae adipis tantundem miscueris atque 37 ad capitis ulcera veluti ceroto usus fueris. Fel taurinum mixtum cum nitro et vino et oleo, quod satis sit, ulcera 38 capitis vel fervescentem scabiem sanat. Ulcera recentia et universa vitia ulcerum in capite sanant vermes, qui in 25 arbore cava vel putrida nascuntur, triti et in panno in- positi. lidem vermes conbusti et cum anetho sicco pari 39 pondere triti et inpositi sanant etiam carcinomata. Inula in oleo discocta et contrita et cum butyro ovillo et melle inposita cacoethe [maligna] emendat; eadem ratione curan- so tur et tubera, sed haec vice emplastri panno inlini debent. 40 Vermes ulceribus capitis vel quibuscumque innati ranarum felle tolluntur; ea vero, quae intrinsecus serpunt, salsa- mento vetere tunso in vicem emplastri inposito sanantur. 41 Radix peponis contrita et adposita sanat ulcera, quae capiti 35. 42 in modum favi concrescunt. Semen rafani tritum et ex 43 aqua adpositum sistit omnia ulcera. Porrum capitatum — 45 - contritum et ex melle inpositum universa ulcera optime purgat. Alium contritum cum sulphure et resina ulcerum 44 et fistularum quaelibet vitia extrahit. Vetera ulcera etiam 45 carcinosa foveri debent aqua calida; in qua excocta sint 5 holera diversa ; deinde ipsa holera trita si inponantur, valde prosunt. Farina lini seminis vel farina ervi vel lenti- 46 culae decocta et ex melle adposita suppurationes et pu- stulas ulcerum sanat; etiam genitalibus laborantibus bene adlcitur. Cinis vitium cum axungia vetere inpositus pustu- 47 10 las omnes in qualibet parte corporis curat et sanat. Folia 48 olivae commanducata et inposita ulceribus manantibus me- dentur. Oleastri cauliculi teneri decocti et cum melle in- 49 positi carnes supra oscula in vulneribus quaelibet pro- hibent excrescere. Herba chelidonia contrita et cum axun- 50 15 gia vetere subacta et inposita ulcera vetusta et putria purgat et sanat. Nuces iuglandes perveteres contritae vel^ 51 quod melius est^ commanducatae et inpositae singulare remedium ulceribus praestant. Glandes de robore tritae 52 cum axungia et inpositae duritias, quas cacoethes medici 80 vocant, emendant et reprimunt. Pix Bruttia cum melle trita 53 et inposita ulcera omnia purgat et sanat^ eadem pix ex uva passa purgata et cum axungia vetere inposita ulceri- bus medetur. Aqua, in qua lentiscum decoxeris, ulcera 54 quae serpunt utiliter fovebis. Hedera ex vino decocta ul- 55 86 ceribuS; quibuscumque inponitur^ prodest. Cinis ex ossi- 56 bus agnorum recte adhibetur ulceribus, quae non trahunt cicatricem. Pulmo arietinus calidus adpositus carnes ex- 57 crescentes in vulneribus exaequat et reprimit. Vim ser- 58 pentium ulcerum coercet calx viva ex aceto et oleo rosa- 80 ceo temperata atque inlita; rosaceo autem et cerae per- mixta mox perducit ad cicatricem. Carcinomata curantur 59 coagulo leporis cum pari pondere capparis^ quod utrum- que vino aspersum una teritur et sic adponitur. Carcino- 60 matis^ quae serpunt circa ulcera; fel ursinum vel cinis de 85 asini ungula exusta per pinnulam bene adponitur. Ulcera^ 61 quae sordidaia sunt, fimi vitulini cinere et muliebri lacte purgantur. Vetustis ulceribus vettonica cwoi %A<^ ^^\^>Nsk — 46 — et adposita medetur. Idem praestat farina lupini incocti 63 et sine cortice inspersa cum vino. Ad porrigines deter- gendas rutae fasciculum et sulphur vivum cum vino vetere simul decoque et caput ex eo in balneo lava, ante tamen 64 aqua tepida^ sicut est consuetudiniS; elue. Ad papulas in 5 capite effervescentes vel qualibet parte corporis, etiam ad ignem sacrum bene facit hoc medicamentum: Rutae viri- dis P. II, spumae argenti P. I S, aceti €r I, olei viridis €r I. Cum aceti parte spuma et ruta teruntur, donec levia fiant. Postea quod superest aceti vicissim cum oleo adicitur vel lo superfunditur medicamini, dum teritur, et cum bene tri- tum et permixtum fuerit, tum inponitur locis necessariis. 65 Ad pedunculos necandos hoc medicamine uteris: Oleum cum pulvere cineris cuiuslibet de foco, sed bene creti, pariter miscebis et ita teres, ut sit ad spissitudinem mellis, is 66 atque inde cum opus fuerit, caput unge. Ad pedunculos in omni parte corporis necandos efQcax hoc remedium est: Ellebori radicis uncia, staphidos agriae uncia simul trita adiectoque oleo totum corpus perunguito, etiam in 67 tunicis necabuntur. Nitri Alexandrini et staphidos agriae 20 aequale pondus, aphronitri quoque aliquam portionem et sulphuris vivi particulam simul terito ac decimo die in 68 balneo corpus fricato: omnes pedunculos necabis. Serum, id est aquam lactis, quae remanet facto caseo, si quis adiecto aceto in potione aliquotiens sumpserit, ita libera- 25 tur a pedunculis, ut penitus extirpentur nec postea in eo 70 renascantur. Cervini cornus scobes limatae et ex vino potui datae pedunculos in capite lendesque nasci non sinunt. CAP. V. Ad oapitis reumata et purgationem et ad pituitae et phlegmatis deductionem et restrictionem catarri. 1 Ad reuma, quod de capite descendit, medicamentum facies tale: Nitri — VI, pyrethri — I S, capparis — II, so struthii — II. Haec omnia tunsa et in pulverem tenuis- - 47 — simum redacta permisce atque in balneo ferventi ita utere, ut tertiam partem pulveris de supra scripta mensura spe- cierum mittas in caput et perfrices diu ac diligenter; ut per sudorem digeras; postea aqua tepida laves caput et 5 in frigidam mergas et crasso sabano diligenter siccabis. Ad reumata capitis: Talpam in vaso fictili clauso ita in 2 furno torreto^ ut tenuissimum pulverem ex ea facias, cui addes pulverem piperis albi ex granis decem et octo et cocleare unum de suco ocimi. De quo medicamine dabiS; 10 cui medendum erit, in potione vini veteris calida cocleare unum^ ita ut in balneo, in quo numquam lavit nec lautu- rus sit^ in solio remedium accipiat et interposito biduo alternis iterum accipiat. Sed cui remedio opus est^ XIX ferme diebus porcina, liquamine et holeribus abstineat. 16 Ad idem trochiscus: Croci drachmas duas, myrrae — II, 3 chalcanthi — II, cymini — II, opi drachmas II, turis — I, crocomagmatis drachmas II, aluminis scissi — I. Haec omnia contrita austerissimo vino permiscebis, ut sint ad crassitudinem mellis, et inde frontem densissime superlines so usque ad capillos, intermissa semita super nasum; prae- cluso enim itinere, quod ad oculos umori patere con- sueverat, viam facies, qua de cerebro per nares fluxus omnis emanat, et hinc perpetuus decursus fiet, quo umo- res oculorum ab omni inundatione siccentur. Hac cura- 85 tione in perpetuum lippitudo removebitur. Sed his, quos nimium reuma umoris urgebit, ex aceto acri trochiscus supra scriptus inponatur. Ad destillationes perfrictiones- 4 que et gravedines: Cyclaminis herbae, quae Latine orbi- cularis dicitur, radicem supra carbones cuUello radito 80 fumumque eius ramenti naribus trahito. Hyoscyami drach- 6 mas duas, apii seminis bene purgati drachmas quattuor, anethi bene purgati drachmam unam, opii pondus victo- riati argentei unius, haec omnia trita et cribrata per- misceto et ex aqua pastillos temperato atque ex his sin- 86 gulos in aquae calidae cyathis duobus, cum dormitum ibit, cui medendum erit, potui dato. Eiusdem berbae radices si decoquantur sucusque earum ad c.Tm\V\\!&£L^\SL \S!k$S^ — 48 — missus in aquam naribus trahatur, omnem a capite pitui- 6 tam delrahit mire. Creta Cimolia ex aceto trita et quam 7 densissime fronti inposita pituitam sistit. Mastichen cum pipere qui diu commanducaverit; calefacto cerebro umo- 8 rem pituitae naribus effundit. Ad catarrum sive destil-5 lationem umoris ex capite: Turis J^ unum^ piperis ^ unum conteres diligenter et vini novelii quod sufficiat admisce- bis et naribus tepidum infundes vel gargarizabis^ sed uti- 9 lius est naribus infundi. Ad caput leviter purgandum: Sinapi tritum ante diem in aceto infunde ad heminae lo mensuram et ex eo intra os tene et gargariza in sole calido ieiunus et aperto ore postmodum sede^ ut umor 10 decurrat. Staphidem agriam sumito et pro modo sinapis granum et uvam passam commisce cum betae semine et ex eo facito pastillos; quibus^ si opus fuerit; adicies ace- 15 tum et eos ieiunus in sole aut in balineo commanduca et 11 apertum os tenC; ut umor defluat. Ad caput purgandum, quod fuerit umorosum: Staphidos agriae ^ III^ pyrethri ^ II^ hysopi J^ IIII; pariter haec pro modo adsidue in ore missa comminues et masticabis incurvato capite, ut umor 20 ex masticatione defluat. Quod facito aut ad solem aut in 12 ioco tepido. Ad pituitam ex ore evocandam: Aeris floris scripulus unus et de suco hederae idem pondus in unum mixtum et naribus infusum evocant pituitam et defluere 13 conpellunt. Radix pyrethri in sole commanducata pitui- 85 14 tam et umorem capitis patefacto ore depromit. Betae radicibus tunsis recte sucus eius naribus ducitur ad umo- 15 rem capitis extrahendum. Mellis et sinapis triti aequa- liter mixtae partes tepefiunt et umor multus e capite 16 post longam gargarizationem deducitur. Ad catarrum re- so stringendum mittes in ollam rudem pro modo ollae hemi- nam rosae siccae et tres heminas aquae mulsae et hemi- nam sapae^ inhibe nucem pineam; haec coques ad tertias 17 et tepidum gargarizabis. Rumicis acumina tenera colliges sive rubi et herbam; quam alii burdunculum vocant^ alii S6 84 gargaiizabis StephaniM: gargarisas OonMriui. - 49 — linguam bovis^ addes etiam rosae heminam; haec omnia in oilam mittes^ praeterea addes furfiiriculas in iinteo liga- tas ad hoC; ut amaritudinem herbae deUniant et sic fur- furiculae ipsae in saccello combulliant, haec omnia ad ter- 5 tias decoques et tepidum gargarizabis. Experimentatum 18 remedium adversum ingruentem catarrum^ ut cena te abstineas et ab holere et ^ rebus salsis et liquaminosis^ nam indigestione cibi et vitio cruditatis nascitur catarrus; abstinendum sane ante omnia pinguibus cibis. Sed si de 10 perfrictione fuerit catarrus^ caidamentis adhibitis ilico sopietur: quod si de cruditate^ piacabitur illa re sola, ut non cenetur^ donec penitus fluxus eius arescat; cum sub- strictus fuerit, ad consuetudinem cenandi reverteris. Ad 19 catarrum restringendum: Sapae heminas tres et satureiae 15 fasciculum et hysopi aliquantum fervere simul facies, quo- usque inde sextarius fiat; et sic gargarizabitur ter in die in ioco tepido aut ad solem atque hoc tam diu facies^ donec inhibeatur omnis catarrus^ atque illis diebus^ qui- bus gargarizaS; abstinebis Hquamine et holere et salsis ac 20 pinguibus cibis. Ad catarrum restringendum quinque par- 20 tes vini et sextam mellis miscebis ac tepefacies et sic gargarizabis. CAP. VI. Alopeciis et tineis et oapillo fluenti atque inflrmo. Herba^ quae dicitur trichomanes vel adianton^ eadem i et caUitrichos appellatur, coutusa et cum oleo inlita vel 25 incocta alopecias facile curat. Cepe longum, quod ceputius 2 nominatur^ super alopecias terito frequenter, quo facto capillos maturius excitabis. Nucis escariae^ id est iuglan- 3 dis^ tesla contusa vel combusta et minutatim trita atque 4 adiecto oleo inposita infantum alopeciis capilli nascuntur. 5 80 Infantum alopeciarum vitia anserinae adipis perfrictione e supplentur. GalUnaceorum stercus cum oleo utroque per- mixtum alopeciis utile est. Adeps ursina cum fungis^ qui in lychno lucernae concrescunt^ subacta et alopeciis perun- ctione inposita pristino decori caput vftNOQ,^\ft mjafc ^^'^Soc- Mabomllus, xd. Hslmbbich. ^ — 50 ~ 7 tuit. Stercus murinum cum aceto tritum ad alopecias 8 unctas forma priore mirabiliter crines commodat. Lac caprinum incoctum; sed non adulteratum aut vitiatum^ 9 recte alopeciis infricatur: mirum est. Vitium capitis^ in quo sunt alopeciaC; prius raditur; post iiiic cepa acer- s rima perfricatur^ deinde hordeum combustum et in pulve- rem redactum cum ursina adipe permixtum superinponi- 10 tur. Herbam cardui agrestis in mortario usqne ad levi- tatem terito sucoque eius expresso locum alopeciae VIII diebus oblinito^ sed bis per dies singulos perunctione lo 11 renovata. Cum sinape nasturcium tritum alopeciis inlini- 12 tum efficaciter prodest. Cydonea mala discocta cum vino^ dehinc trita ceraeque liquefactae addita et capiti inposita 13 capillum nutriunl. Opobalsamo operae pretium est alope- 14 cias ungere, ut cito capilli nascantur. Nitri rubri ^ VIII, 15 pumicis ^ II, salis ammoniaci ^ VIII teres diligenter et^ postea miscebis priusque caput alcyonio et nitro con- mixto perfricabis, mox medicamen inpones: quo facto 15 capilli nascentur. Magnam foeditatem capiti adferunt alo- peciae, quae sic emendantur: Ex peile viperarum cinerem 20 facies atque adsidue iilic asperges, emendabis sine mora 16 vitium. Fermentum sulphuris combusti, quod a fuUone factum fuerit, cum oleo rosaceo miscebis et de pinnula 17 capiti inlines. Roboris pilulae, quae gailas similant, cum 18 adipe ursina tritae emendant alopecias. Glandis quoque 25 faginae exustae cinis cum melle alopeciis inlitus prodest. 19 Cupressi pilularum exustarum pulvis tritus, ungularum muli vel mulae exustarum cinis et oleum myrtinum, cinis quo- que vel fimus murium tritus et cinis exusti erinacei re- centis vel fimus erinacei recens et sandaracha: haec omnia 80 cum aceto et cum pice liquida mixta et inposita etiam 20 fluentes capillos continent. Leporinae ianae exustae cinis cum oleo myrtino et felle taurino et alumine trito misce- tur tepefactumque medicamen inlitum admodum prodest. 21 Muscarum capita combusta et cum melle trita capitique 38 32 inlita mire alopecias toUunt. Fimum columbinum si quis :um aceto tritum capiti inponat, alopecias et cicatrices — 51 — omnes sanabit. Capiili et barbae nascentur etiam glabro, 23 si lichenem asini^ id est collectionem duram, quae est circa crura eius, comburas et teras et pulverem illum ex oleo vetere inponas. Hoc ita validum est^ ut si mulieri 5 inde maxiliam unxeris^ barbas ei nasci scias. Erinacei 24 caput et peliicula combusta cinisque ei adiecto melle in- litus alopeciis cito prodest. Caput autem eius per se com- bustum et adiecta ipsius adipe cinis iile alopeciis iniitus etiam cicatricosis facit pilos renasci. Quod si totum ipsum 10 quis exurat et pulverem eius bene tritum cum adipe ur- sina calvo ad integrum capiti inponat^ decorem pristinum restituet capiilorum. Ad tineam curandam: Sulphuris vivi 25 — II, salis fossicii — I, tunsa et cribrata haec raso ca- piti et loto in baineo confricabis, ita ut prius de oieo 15 locus capitis tineosus perungatur et sic pulvis iste asper- gatur et diu fricetur, quousque liquefiat sudore capitis. Hoc modo intra sex dies curabitur tinea. Facit hoc me- dicamen et ad scabiosos, prodest et his, quibus pustulae nascuntur in facie tamquam eiephantiacae rubentes. Ad 26 80 capillos qui post infirmitatem decidunt confirmandos cedria et oleo pari pondere mixto adsidue eos unge et leviter pectina: laudabis effeclum. Ad capillos decidentes confir- 27 mandos: Adipem ursinam cum ladano miscebis et caput perunges vel loca defluentium capillorum aut ladani uncia 25 una et oenelaei unciis duabus tritis et permixtis caput perungues. Ad fluentes capiUos: Scobem de cornu cervino 28 permisce cum semine myrti nigrae adiecto butyro oleo- que et capiti raso densissime obline; etiam ex infirmitate fluentes capillos efQcaciter continebis. Sandaracha cum 29 80 aceto incocta et emplastri more inposita fluentem capil- lum validissime solidat. Si quis maleficiis capillos perdi- 30 derit, hac eos ad pristinam formam ratione reparabit, si lacertum salsum martensem cum suo capite et lanae pur- pureae optime in conchyiio tinctae duas liguias et char- 86 tam cubitalis mensurae separatim comburat cineremque permisceat conteratque cum oleo cedrino paulatim adiectA^ ut crassitudinem velut glutinis facial, coo^^ m^^^^^fiNfift — 52 - glabrum locum perfricet^ ita ut prius diu linteo asperiore 31 detergeat. Aplironitri floris pilulas XXX, nucem pineam; de qua propter vetustatem nuclei deciderint^ tunsam, sapo- nis Gallici selibram, vini Aminei cyathos tres simul per- miscebis et conteres et caput glabrum inlines: hoc medi- 5 32 camine etiam crispi capilli nascentur. Malva cum sua radice vehementer coquitur^ ex cuius aqua capilius, cui 33 curatione opus est, in balneo adsidue lavatur. Olei cicini — Illy ladani — 111, ladano trito paulatim admiscebis oleum et cum mellis crassitudinem feceris, radices capil- lo lorum adsidue inlin^s. CAP. VII. Capillo nigrando et inorispando* His adieota sxLnt quae phlegma et perfriotiones oapitis deduount. 1 Crispando capillo conpositionem huiusmodi facies: Aphronitri floris tortulas numero XXX, nucem pineam, de qua propter vetustatem nuclei delapsi sint, tunsam et in pulverem redactam, saponis Gallici — III et Aminei vini is cyathos III, atque inde caput inlines et in balneo lavabis. Sphondylio quoque caput perungatur, sed prius radatur. 2 Cornum arietis uratur cinisque eius cum oleo conteratur 3 atque inde derasum caput frequenter ungatur. Capiilis nigrandis infectio optima: Hirundinum stercus, quantum 20 sufSciat, cum aceti sextario mitte in vas fictlle atque in fimo caballino per dies XXXV suffossum habeto ac sic macerato atque hoc medicamento rasum caput inlinito in umbra per peniculum pictoris. Sed sevo cervino faciem prius perunge, ne quid inde destillet et maculet, et dum ss siccatur infectio, oleum intra os tenetO; ne et dentes in- ficiantur, ac postquam imposueris medicamen, quarto die 4 caput lavato. Medium lapidem conterito eique admisceto nardi puri quantum satis videbitur, quo medicamine si frequenter caput unguas, prohibebis canos nasci et in locum so 29 a videbitar vocdbtdo codex rwrsm incipU, 30 nngeas. - 53 - caDorum nigri emicabunt capilli. Experieris verum reme- & dium^ si agnum candidissimi capitis decoxeris atque inde caput eius, quem canum esse nolis^ ungi praeceperis. Hoc 6 facito^ ne capilli canescant: Radicem unam caulis quanto 5 ampliorem et vetustiorem in furno siccabis eamque minu- tissime concides et in oilam rudem mittes et aqua fon- tana recenti inplebis et ad medium decoques operta olla^ tum in balineo caput sapone optime lavabis cumque satis mundum effeceris, etiam ea aqua^ quam paraveris de radice 10 cauliS; caput ita confricabis tamquam solum ex ea laves; mox capillum linteo involves nec ulla supra aqua uteris et ita siccabis. Hoc purus ages puris etiam ministris usus. Ad nigrandum capillum egregie facit, si ovi corvini quae 7 sunt interiora inpari numero in vas aereum mittas atque 15 illic diu coagites et raso capite in umbra per peniculum pictoris inponas^ sed donec siccetur infectio^ et oleum in ore teneri oportet et sevo cervino faciem perungi; ne de- stillantibus guttis maculetur; tanta enim solet esse vis eius, ut etiam dentes^ dum siccatur^ inficiat. Quarto autem die 20 caput lavari oportet post medicamen inpositum. Vermium 8 terrenorum cinis oleo adiectus, quo uti feminae in pectendo solent^ capillos prohibet senectute mutari. Folia cupressi 9 trita ex aceto capiti inlita et inficiunt canos et in eorum locum nigros educunt capillos. Nuces iuglandes adhuc 10 25 virides et teneras et totidem glandes velles ex arbore ad- huc virides et necdum maturitate solidatas atque in pila contusas exprimes earumque suco ad inficiendos canos^ dum caput pectis^ pectinem tingues. Sanguisugarum sex- 11 tarius duobus sextariis nigri vini miscetur et XL diebus 30 in vasculo plumbeo diligenter clauso maceratur^ postmodum cum ipso vino conteruntur hirudines et in sole calido capiti deraso ad permutandos capillos earum sucus in- ponitur oleo, ne dentes inficiantur^ donec siccetur medi- camen, in ore detento. Ervi siliquae priusquam arescant, 12 85 cum foliis et caule suo conteruntur et raso capiti^ ut ca- 3 onge. 7 dequoqnes. 15 pinmcxiiixim. ^\ Wi.^KaRN^. — 54 - 13 pilli nigrescant^ protinus inlinuntur. Herba, quae Graece acte, Latine ebulum^ Gallice odocos dicitur^ exprimitur etiam cum suis granis eiusque suco cotidie inlilo pectine 14 crineS; qui inficiendi sunt, perducuntur. Pomorum de moro maturrimorum — III, acaciae P. I, caricas numero VII 6 quanto nigriores pariter macerabis caelesti aqua in va- sculo aereo clauso atque inde capillos semper inlines et fricabis; sed quae superfuerint, in eodem vasculo per- 15 maneant, diuturnitate enim eflficaciora sunt. Conpositio efficax ad capillos inficiendos et confirmandos et specie lo augendos: Fenograeci sextarium, lini seminis tantundem, calami aromatici P. I, schoeni P. I, casiae P. I, gallae tri- chitidos P. I, ladani — III, roris coriarii P. I, aqiiae flu- vialis ^ XVIIII; omnia haec in unum vas mittes et die- bus XL sub divo positum iubebis cotidie per pucrum i5 virginem commoveri, ita ut, si qiiando piier ipse defuerit, signetur neque a quoquam nisi a puero alio virgine con- tingatur. Postea recondes diligenter et sub signaculo habeto et cotidie aqua eadem caput inrora et pectine inde 16 madefacto caput pecte. Ad flegmata de capite et aqua- 20 liculo deducenda: Scillae libram unam in aquae Sr III infusam coques ad tertias, postea aceti optimi sextarium adicies et tam diu iterum simul omnia excoques, quamdiu ad sextarium perducas; tum colabis et adicies mellis op- timi P. II. Iterum omnia simul tam diu coques, quamdiu 86 17 ad mellis crassitudinem veniant. Conpositio pulveris ad reuma totius corporis, sed maxime ad capitis necnon et ad perfrictiones et constrictiones cerebri resolvendas: Eu- forbi — II, piperis — IIII, bacarum lauri siccarum — IIII, samsuci — II, centaureae — III, aristolociae longae — IIII, so iris Illyricae — IIII, myrrae — IIII, bidellae — IIII, ci- cidae — IIII, stypteriae schistes — IIII, nitri Alexandrini combusti et vino vetere extincti — IIII, salis ammoniaci — IIIL Haec omnia contundenda, deinde cribranda et per- 1 nigriscant. 2 acte] chamaeacte CornaritAS. 12 schoeni] BCini. tricbitidos scripsi: trichidos. 17 virginem. 20 flen- Jnata. 28 exquoques. 26 veniat. - 55 - mixta in vasculo vitreo habenda; cum necesse erit^ con- spergendus in balineo capiti hic pulvis vel membriS; dum adhuc sicca sunt, id est antequam sudent^ et perfricanda diutissime^ posteaquam pulverem consperseris; dehinc la- 5 vandum caput in calore frigida aqua et observandum^ ne in calidam caput mergas; in frigidam sane^ quotiens vo- lueris^ merge et postea sabano diligenter exsicca. Con- 18 fectio sive dispositio emplastri, cui vocabulum est dictamnos. Dictamni part. XXV^ chamaemeli part. 10 XIIII, sphagnu part. VIIII, cyperi part. VII, poliu part. XII, lithu gagatu part. VII, cerae rufae part. XII, resinae terebinthinae part. XIIII, ammoniacae guttae part. XXXV^ propoleos part XII, psimithii part. XII, chalcanthi part. XXIIII, galbani part. XXV, chamaepityos part. VIII, tri- 15 folii part. IIII, pentafolii part. IIII, aristolociae grossae part. XXXV, centaureae aut gentianae part. XII, lithar- gyri part. CL, resinae colofoniae part. L, ges ampelitidos part. XXI, picis Bruttiae vel siccae, si ge ampelitis non fuerit, part. XII, lepidos chalcu, id est squamae ferri, 20 part. XVIII, diphrygis part. VIII, aloes part. XVI, libani candidissimi part. XII, opopanacis part VII, chamaedryos part XII, marrubii part. XII, artemisiae part. lUI, iris Illyricae part VII, libanotidos part. VI, olei veteris part XLVni, resinae pituinae part. XXII, chalcu cecaumenu part. 26 XVIII, mUtu part. XII, chalcitidos part. X, myrrae part. VII, iu, id est aeruginis, part I. Oleum vetus, quantum mitten- 19 dum fuerit pro modo specierum supra scriptarum, mittes in ollam novam et calefacies leni flamma vel potius igne, tunc mittes, sed paulatim de manu inspergens, lithargyrum 80 bene tritum et adsidue spathomela agitabis, quousque oleum illud ita inficiatur, ut colorem lithargyri trahat et aliquan- tulum spissescat, postea aut picem Brultiam tritam mittes, 9 chajnemili. 10 stagnu. 11 rufae om, 12 tere- bentiDae. ammunici gntta. 13 psimithii. 18 durae pro Brnttiae. ges. 19 sqnama. 20 difryges. marmvii. 30 spatomeli. 31 in <idd, ante aJiqnantnlnm. ^*! '^- tam offt. - 56 — aut; quod melius est, gen ampelitim similiter [tritam^ pro qua diximus picem Bruttiam mitti debere^ quia ge ampe- litis vera difficile invenitur; his additis cum coeperit me- dicamen bene permixtum esse^ ceram rufam pro modo^ ut supra scriptum est; postea resinam pituinam remissam 5 adicies necnon et resinam colofoniam. Post haec mittes ammoniacum thymiama^ id est guttam bene tritam et cri- bellatam^ post addes lepidos chalcu necnon et chalcu cecau- menu, deinde addes milton^ deinde diphryges^ deinde chalcitin, postea chalcanthum et psimithium, post haec addes libanon lo leucoU; id est tus album et myrram, et aloen, super his omni- bus addes resinam terebinthinam et galbanum et lac vel umo- rem panacis^ id est opopanacem. Sed omnes has species praedictas optime tritas et cribellatas mittere debebis ad men- suram vel partes supra scriptas, prout volueris conficere is medicaminis copiam; quae cum omnia bene mixta fuerint et bene agitata^ oUam tolie de foco et deinde calido adhuc medi- camini herbas supra scriptas bene tritas et cribellatas infun- des. Immo manu vel digitis moderantibus paulatim insper- ges et adsidue spathomela commovebis et permiscebis^ post 20 haec omnia mittes oleum chamaemelinum et iterum igni non nimio adposita olla lente et paulatim decoques medicamen, ita ut illud manu non contingas^ sed spathomela agites. 20 Confecto autem medicamine uteris sic: Ad dolorem tempo- rum vel emicranii linteo spisso induces medicamentum et 25 sic fronti vel temporibus adpones. Si vero umore capitis reumatizantis oculi gravabuntur; per totam frontem em- plastrum inductum linteo similiter inpones. Si in naribus vel in auribus dolor aut vulnus fuerit sive carnulentae erunt aut umor inde manabit^ oleo rosaceo solutum me- so dicamen inmittes. Si fauces angina vel glandulae et paro- tides occupaverint aut inguina paniculae temptaverint^ in initio doloris medicamen linteo inductum, sed siccum ad- pones. Facit et ad splenis dolorem aluta inductum et ad- 1 ges ampelitem. propter qnam. 2 ges. '9 defryges. 9 calciten. 12 terebentinam. umurem. 20 spatomeli, item 23. 21 chamaemelinum scripsi: chamaemilam. 25 emigranii. - 57 — positum necnon et laterum dolori prodest similiter in- positum. Empyicis vero vel aemoptyicis^ id est qui san- guinem de visceribus per os eiectant; proderit^ si thoraci inductum aluta inponatur. Facit et ad reumata et ad 5 artbritim pro malagmate adpositum^ protrabit et sagittas et sudes et si qua corpori inbaeserint^ similiter adpositum. Ad loca vero pudenda, id est ad penem sive ad podicem^ cum aliquod illic vulnus fuerit; soiutum medicamentum cera et oleo myrtino adponetur. Si vero muliebribus causis 10 fuerit necessarium^ id est si vulva dolorem vel carcino- mata contraxerit, ponetur cum oleo susinato, ita ut em- plastrum contra illum locum, qui in causa est, adponatur. Ad carbunculos sane et antbracas et escbaras aliaquc reu- 21 matizantia vel ad strumas et apostemata medicamen solu- 15 tum aliquantulum melle debebis adponere. Cum autem purgatae fuerint pusulae vel coUectiones et vulnera, tum sine melle emplastrum cum puro medicamine adpones. Facit et ad furunculos similiter siccum adpositum et ad omnem pusuiam et maculam curandam^ rumpit enim quae 20 concreta sunt et purgat et cicatricat. Cum autem vulnus est; de quo inmodicus sanguis erumpit^ adpositum boc medicamentum ilico et sanguinem sistit et vulnus curat et cutem constringit et cicatricem tenuem facit. Resolutio 22 autem vel conpositio adponendi vulneribus medicaminis 25 talis est. Mittes huius medicaminis — III et adicies cerae — I, olei veteris — VI; his vero, qui habent aut in capite aut in auribus aut in naribus causas et vulnera, adponen- dum sic resoives medicamen sine cera, oleum sane pro tempore, id est si aestas fuerit, minus adicies: si hiemps^ 80 amplius infundes. Facit et ad morsus bominis et canis rabidi. Nervorum quoque incisiones vel collisiones salu- briter curat; quibus cum medendum fuerit; addes oleum rosaceum cum modico aceto lanae sucidae infuso. Cum autem adposueris his causis hoc medicamentum ^ post 2 aemoptoicis. 4 threnmata: ' tbraumata Cornarius. 5arcthri8im. 18 escharasl scharadas. 19 malam. ^^V^i^foTS)::^'^. 80 iDfmidas. 81 vel collisiones om. - 58 - triduum aut post dies quinque iigaturam quam feceris 23 solves. Si vero ictu aliquo caput fractum fuerit et testa conlisa, medicamen rosaceo oleo liquefacies et sic ipsi fracturae vel vulneribus infundes. Infuso vero interiiis medicamine nihilominus desuper solum medicamen linteo 5 inductum adpones et supra ligabis lanam sucidam oleo et aceto modico infectam. De ipso autem medicamine^ si succenderis in cubiculo vel in domo; fugabis serpentes et si qua illic mala sunt, foras eicies. fioc ipso medicamine incenso suffila mulier facile purgabitur^ etiamsi pecus intra lo uterum habuerit inmortuum. Saluberrimum autem esse omnibus et virilibus et femineis causis ne dubites^ si primum diligenter ac sollicite conficias^ deinde^ ut supra scriptum est^ scienter utaris. CAP. VIII. Ad omnes et multiplioes ooulonim dolores ooUyria et remedia diversa, etiam physioa de probabilibus ezperimentis. 1 Ad conturbationes et lippitudines subitas epiphoras- i5 que oculorum scio mult« collyria, tametsi tarde^ magnos tamen effectus habere^ sed nulli collyriorum tantum tribuo quantum lycio Indico vel per se; hoc enim inter initia si quis ut collyrio inunguatur^ protinus et dolore praesenti et futuro tumore liberabitur. Supervacuum est autem nunc 20 laudes eius referre; in aliis enim expertus intelleges sim- plicis rei vix credendos eifectus. Oportet ergo ut minime quater quinquiesve ex intervallo lippientem inungi; deinde cum conbiberint oculi^ ad singulas inunctiones ex aqua quam poterint sustinere calidissima spongeis expressis va- 25 porari diutius eodemque die in balineum duci eum, qui inunctus fuerit, ita ut cum cetero corpore caput quoque et faciem calidae inmergat et foveat vinumque post bali- 18 Indico vel] indicove. 19 inuogeatur. 22 effectis oportit (sic saepius) menime. 24 coniverint. 26 sphon- geis. 28 calide. ~ 59 — neum ita ut adsuetus est sumat. Postero die si qua vesti- gia epipborae remanserint^ inungi collyrio aliquo acriore aquato sub vespere debet et rursus in balneum duci et vinum bibere. Hoc modo uno ferme die tolletur epipbora^ 5 praecipue incipiens neque adhuc alio medicamento tacta. Sed si ea vis fuerit epiphorae^ ut non cedat uno die^ expectari oportebit, donec inpetus eius sedetur^ et ita aeger in balneum ducatur ceteraque fiant, quae praecepimus fieri. Idem hoc medicamentum etiam supra oculos inlitum tar- 10 dius quidem^ sed eosdem effectus praestat^ maxime in teneris corporibus, ut mulierum et puerorum; quorum oculi nullius medicamenti vim sustinere possunt. Triduo autem aut quadriduo plerumque tollit dolorem adiutum ovi infusione et aquae calidae vapore. Conpositio coliyrio- 2 15 rum, quam maxime probo^ ad recentes epiphoras vel con- turbationes oculorum tumoresque et dolores: Plantaginis tritae suci cyathos II teri oportebit cum croco quod suf- ficiat; id est denariis duobus^ deinde cetera, quae infra scripta sunt^ admisceri pridie macerata cum suco herbae 80 supra scriptae^ id est aloes Indicae % IIII; gummis X IIII; postea eiusdem plantaginis suci cyathos duos addi, ut cum spissata fuerit commixtio^ collyria fingantur. Utrumque autem genus medicamenti eximie prodesse iudico pro- prietate quadam^ sed praecipue quod nuUam in se aspri- 25 tudinem habet^ ut pleraque, quibus fere inunguntur homi- nes. Nam quae ex cadmia aut aere usto eiusdemque generis pigmentis conponuntur, quamvis curiose terantur^ naturam tamen suam amittere non possunt; numquam enim ut sucus diiuuntur^ sed cum ad summam suptili- 30 tatem perducta sunt^ tamen quasi pulverulenta necesse est maneant^ quae oculorum partes velut configunt^ certe ex- terius pungunt foramina primae tuniculae oculi^ ab initiis adhibita interdum molestiorem futuram concitant epipho- ram. Quo nomine etiam quod dia glauciu dicilur probo 3 2 inuDgeri. 3 balneo. 6 concedat Cornariits. 8 prae- cipimus. 16 tumuresqae. 27 pigmentorum. VI ^\s^ niciis. 33 concitantem. - 60 - in initiis. Namque prodest hoc genere^ quod ex eadem materia constat^ quae nuliam aspritudinem babet^ quando- quidem conponitur ex croci X V, sarcocollae X X, glaucei suci X XX, tragacantbi X V et opi X V. Hoc enim ego adicio et ita melius respondet. Sed opium et in hoc et 5 in omni collyrio medicamentoque verum adici oportet, quod ex lacte ipso papaveris silvatici capitum fit, non ex suco foliorum eius, ut institores buiusce rei conpendii et lucri causa faciunt; illud enim cum magno labore et exiguum conficitur, hoc sine molestia et abundanter. Teritur ante lo omnia crocum, aqua pluviali infusum macerari debet, de- inde adiciatur illic sarcocolld; glaucium, opium, tragacan- thum. Prius enim omnia seorsum macerari oportet non multa eius generis aqua, id est pluviali, ut quam primum, id est si fieri poterit eodem die, fingantur collyria; solet is enim hoc diu neglectum mortario inacescere. His fere utor primis diebus collyriis, non sine ceteris auxiliis, prout res postulat, abstinentia dico et sanguinis detractione, meli- usque ea ceteris proficere adfirmo. Cum vero pluribus quis diebus vexatus fuerit epiphora et perseverantia umoris 20 atque pituita ipso calore oculorum glutinosior visa fuerit, quod fere sexto sepiimove die accidere solet, tunc prod- erunt et ea collyria, quorum genus superius inprobavimus, conposita ex rebus metallicis; facilius enim tum patientur oculi, si modo exulcerati non fuerint, iniuriam. Quorum 25 praecipue hoc mihi placet, quod a colore phaeon dicitur. Accipit autem haec: Aeris usti X XH, cadmiae ustae X XU, slibii cocti X VI, acaciae chylismatis X VI, croci X IIII, aloes X III, opi X II, castorei victoriati pondus, murrae, lycii idem ponderis, gummis X XVIII. Aqua phiviali quae so sunt dura macerantur et diu teruntur, donec levissima fiant, postea cetera alio mortario singula trita admiscentur; cum toilendum est, id est cum sunt fingenda collyria, gummen adicitur. Hoc quidam etiam in initiis utuntur 2 xnaterea. aspretadinem. 4 dracacanthi. 21 pituita quae (add.). gluttinosior. 27 accipiat. 28 oylismatis. 31 terantur. — 61 - cum ovi aquato liquore per se. Necnon et hoc collyrio 5 quidam in initiis utuntur^ quod a cinereo colore spodiacon appellatur^ conponitur autem ex his: Cadmiae botryitidos ustae super testa^ donec candescat^ et vino Faierno ex- 5 tinctae X XL, cretae Saniiae quam astera vocant X LXXX, stibii cocti X XX^ opi X V^ gummis Alexandrinae X XX. Teruntur haec omnia pluviali aqua macerata, ultimum gummi adicitur. Ante sane cetera ad levitatem summam terantur et ne prima tunicula oculi exesa aliasve exul- 10 cerata sit^ ut purum ulcus sit^ diluitur ovi albo, quod est fere tenuissimum. CoIIyrium psittacinum a colore ita 6 dictum facit ad epiforas^ quae cum tenui et acri lacrima existunt; item ad ustiones et solutas cicatrices et vastum tumorem^ quod quia loco interdum videtur propellere ocu- 15 lum, proptosin vocant, cum ovi albo quod est tenue in- ponitur, sed praecipue facit, cum quasi sanguine suffusi sunt oculi et ob id nullum nisi lenissimum collyrium pa- tiuntur^ recipit autem haec: Croci X IIII^ cadmiae lotae X IIII^ stibi X IIII, opi X II, gummis X II, amuli recentis 20 et dulcissimi X IIII. Eodem ordine, quo scripta sunt, in mortario debent teri ex aqua pluviali. Amuium autem, cum iam ilngendum erit collyrium, adicietur. Interdum autem et hoc superinunguantur qui prius Athenippio cu- rati sunt. His fere collyriis lenibus omnia, quae cum 26 tumore et dolore fiunt circa oculos, remediamus. Perun- 7 ctiones oculorum lippientium sive inunctiones, quae appel- lantur galacticae, huiusmodi sunt: Crocomagmatis X I, myrrae et croci X VII, aluminis fissi X VI, turis X VI, gummis X VI, rosae floris X VI. Vino Chio non salso con- 80 spersa teruntur haec omnia diiigenter, deinde confecta in • collyriis aut pilulis reponuntur. Perunctio oculorum ad 8 omnem epiphoram satis utilis: Croci — I, murrae — I, crocomagmatis — I, aeris floris — I, aluminis fissi — I, turis £. Ex vino teruntur haec optime. His Cosmus me- 3 botryidos. 5 post astera add, samiaE. VL ^'C^^. 16 promptosin. 23 henippio. ^l gBk\^\)\c;^^. — 62 ~ dicus adicere solltus erat etiam mandragorae suci — I et ientisci suci — I ac deinde permixtis omnibus for- mare collyria vel pastillos aut in vas stagneum recondere et cum opus esset uti ad inunguendum vel superliniendum. 9 Est huiusmodi medicamentum^ quod perichristarion vocant 5 Graeci; quod medicamentum satis efficax est; quo ita uti oportet^ ut palpebrae suptiliter inde supeHinantur^ ne quid intra oculum fluat. Recipit autem haec: Groci Sicuii X III^ magmae croci S XII^ turis X III^ aiuminis rotundi X VI^ opi X II, myrrae X II, cummis X III. Ex vino Falerno lo teruntur haec vel asperguntur et cum bene levia facta sunt, ad crassitudinem boni mellis spissantur, adicitur post- ea passi Gretici X I et reponitur in pyxide stagnea. Gum enim passum adiectum fuerit, collyrium erit; nam 10 ex ipso superlini debet. Bene facit hoc medicamentum i5 ad superlinendos oculos, quo Auguslus usus est: Aluminis fissi X XL, turis X X, aloes X XV, croci X XV, opi X II, gallae X X, rosae foliorum aridorum X X, plantaginis suci vel seminis X X. Ex vino Falerno teruntur haec vel asperguntur et cum levia facta sunt ac mellis spissitudi- 20 nem habent, adicitur his passi sextarius vel quod sufficiat 11 et reponitur in vaso stagneo vel argenteo. Gollyrium nigrum ab Antigono repertum ad omnia intacta faciens accipit: Gadmiae X XXXV S, stibis X XXIIII, piperis X VIII, aeruginis rasae X VIII, cummis X XXUII, teritur 25 ex aqua pluviatica atque conficitur. Gosmus adiecit huic collyrio centaureae tenuis suci X X, quod recte factum 12 reor. GoIIyrium, quod ad omnem epipboram et inquieta- tionem et tumorem facit sedandum sine dolore, accipit haec: Pompholygis X VIII, cicutae suci aridi, id est sic- so cati, X VI, opi X IIII, mandragorae suci aridi X V, aca- ciae X VI, cummis X V, teritur ex coriandri teneri suco. Hoc collyrium prodest etiam extra oculos perunctum, id 13 est circumlitum. Gollyrium ab Asclepiade ad epiphoras spe- 3 pastelloB. 6 qno] quod. 8 recepit. Sicoli. 27 cen- isnrieae. 29 sine dolorem (sicj. - 03 - ciatim repertum: Cretae Samiae X XI ^ opii X X^ stibi X XL^ cummis X XX^ aloes X X, teruntur haec et con- ficiuntur ex aqua pluviali. Collyrium, quod habuit Cosmus 14 medicus inter arcana^ mirificum ad omnia oculorum vitia: 5 Acaciae X XL^ spumae argenti tritae bene et lotae^ donec candidissima et ievissima fiat^ X Xll, plumbi usti et loti X XVI, stibii X XI, cretae Samiae X XII, cerussae X XVIII, cornuum cervinorum ustorum et lotorum quod erit can- didissimum X VIII, squamae aeris X IIII, opii X IIII, aeru- 10 ginis rasae X VII, cardamomi interiora X II, lapidis hae- matitis X IIII, lapidis fissi X IIII, tamaricae seminis X IIII, croci X IIII, turis X IIII, murrae X IIII, opobalsami X IIII, iycii X IIII, aloes X IIII, costi X IIII, piperis albi X II, cicutae suci aridi X VIII, ammoniaci guttarum X VIII, 15 bidellae X VIII, saliuncae purgatae X VI, cummis X XXV. Teruntur haec omnia diligenter ex vino Chio non salso austero vel ex vino Falerno ac deinde confestim collyria finguntur et in umbra siccantur, quod et de aliis omnibus collyriis observari oportet. Collyrium acharistum theodo- 16 80 tium ab Antigono mventum ad omnem epiphoram et omne vitium oculorum, accipit haec: Acaciae X XX, stibis X X, croci X I S, aloes X II, murrae X II, cadmiae X VIII, castorei victoriati duas tertias partes, opii X I, lycii X II, aeris usti X VIII, cerussae X IIII, nardi spicae X I et 86 tertias eius, cummis X XX, palmarum ossa sive nucleos ustos X XXX, trita haec ex aqua pluviatica conficiuntur. Monemerum collyrium dicitur, quod dolores in inpetu sta- 16 tim toUit, conficitur sic: Lepidae — I, aeris usti semun- ciam, haematitis — I, myrrae — I, opii semunciam, cum- 80 mis semunciam: unum hoc collyrium mirabiliter prodest his, qui cicatrices non habebunt, ex ovo infusum et levi admodum agitatione contriium. Ad sufifusiones oculorum, 17 quas Graeci hypochymata dicunt: Feniculi suci liquidi X III, opobalsami X III, mellis Attici X III, olei viridis X III, 10 ematitis, item 29. 18 licii. peperis. 14 aridi] et erui. hamoxiiaci. 19 oportit. theudoti\\ni. ^ Xjs^- tiasve lyci^. 88 hjposchemata. - 64 - hyaenae fellis X I, euphorbi X I; hoc oleo diluitur et ita admiscetur ceteris. Aquato uti oportebit hoc medicamentO; est enim acerrimum et undique umores trahit; quamobrem non sunt inungendi; qui capitis dolorem aut gravidinem habent^ et ante biduum aut triduum aquam bibant^ quos de- 5 stinaveris eo inunguere; quamquam meUus facient^ si etiam perseveranter aquam potaverint; vitio enim molestissimo facilius inter initia carebunt. Non autem praeterit me habere te prudentes ocularios, quibus si nomina dixeris collyriorum in hoc libro scriptorum^ contendent forsan se quoque habere lo eadem conposita: sed si pondera aut effectus conparare voles, longe diversos invenies. Ego enim ipse eodem no- mine multa conposita^ non isdem ponderibus et rebus, interdum habeO; sed maxime probatis utor. Nec utique adfirmo non posse et alios eadem habere^ nam et ipse ab i5 aliis accepi^ sed raro scio oculariorum quosdam simpiiciter tradere conpositiones meque multum elaborasse^ ut veras et incorruptas acciperem^ conscius sum mihi. Neque iiiud rursus dico^ novas omnes et non aliquibus notas me in hoc libro congesturum conpositiones; verum etiam quas- 20 dam vulgatas et, ut ita dicam^ publicatas. Eiusmodi enim quia efficaces sunt; etiam plurimis in notitiam veniunt. 18 Gollyrium efficacissimum ad tumorem oculorum et lacrima- rum nimium fluorem, etiam supra perunctum vel inhtum efficax est; accipit: Acaciae X XVI^ cadmiae X XII^ aloes 25 X II^ croci; myrrae^ opii lecti^ singulorum denarios binos^ castorei X I^ cummis X VIII; teruntur haec omnia dili geuter et ex aqua permiscentur atque inde statim collyria 19 formantur ex aqua, quae sunt omnino miriiica. XerocoIIy- rium optimum ad epiphoras acres et initia lippitudinis: 30 Croci ^ II, sarcocoliae ^ II, aloes epatitidos ^ I, glauci ^ I. Haec omnia diligenter trita simul recondes in pyxide cuprea et pro xerocollyrio uteris. Ad epiphoras et lip- pitudines oculorum remedia de experimento et 6 aut triduum om. 14 utor] ueor. 22 plurimi. notiam. 29 XjrocoUirium. — 65 — physica diversa. Ad lacrimas et tumores oculorum 20- lippientium restringendos atramentum sutoricium^ id est chalcaiithum viride cyprinum tundes et cribrabis et factum mollissimum pulverem ex ovi incocti albo^ id est lacrimo, 5 consperges et facies coUyria^ quae in umbra siccabis atque inde palpebras inunges et tempora inlines. Si ex reumate lacrima abundans est^ ovi albo collyrium temperabis. Si lippitudo et sanguinis infusio est, ex aceto temperabis et desuper oculos circumlines, ita ut nibil interius de medi- 10 camine ingrediatur; tempora quoque dolentis eodem super- lines. Brassica cruda trita cum pane candido madefacto 21 subacta ac fronti inlita dolorem oculorum plurimum re- levat. Medicamen ad oculum diutina lippitudine vel epi- 22 phora laborantem intrinsecus curandum: Lapidis gagati^ 15 ^ III tundes y cribrabis et aqua pluviali vel fontana consparsum pulverem liquidum facies^ deinde in ampulla vitrea repones; cum necesse fuerit^ pinna aquilina vel columbina laborantem oculum inungues: quo facto et ca- liginem et infusum sanguinem absterges clarioremque visum 20 restitues. Dolores oculorum tempore hiemis frigore con- 23 tractos qualiter curare debeas: Concham aeream de melle albo abintus perunge totam eandemque supra gastrum lotii virilis ex ea parte^ qua melle inUta est^ superpone ad lotium versus et per dies XXX bis in die lotium agitari 25 facito^ ut omnis odor vel acritudo iotii et virtus eius ad mel in concha haereat, postea rades concham ipsam^ id est quod melle inlitum fuerat^ et rasuram tulides in mor- tario et cribrabis diu et repones in ampulla vel vitrea vel cyprea; cum necesse fuerit^ ex melle temperabis et intrin- so secus oculum perunges; mirabile remedium experieris in omnibus ferme oculorum etiam gravioribus causis. Gramen, 24 quod in summo trisulcum habebit, decrescente luna radi- citus sublatum quam plurimum repone^ deinde ex mullis unum auspicante lippitudine ad collum subliga, celeriter 1 phoesica. 2 refringendos. 3 cribabU. W ^^\i^b^f^« 17 pinna Im penna 2m, MABCMLLUSf BD. HEhURnOK, ^ - 66 — 25 incumbentem epiphoram discuties. Si impetns oculorum eruperit^ huiusmodi remedium confeslim adhibebis: Alra- menti sutoricii — I in aquam mundam defundes idque acriter fervere facies, tum operies, ut fervor paululum conquiescat; atque ubi modicum intepuerit, in concham 5 transfundes ibique faciem demerges et oculos patefacies intra ipsam aquam; pauhilum quidem admordebit, sed cer- 26 tissimo experimento dolorem incumbentem avertet. Colo- fonii modicum phoenicio inliga et collo lippientis suspende, 27 statim proderit. Dolorem oculorum ut anno integro non lo patiaris, cum primum cerasia erunt idonea esui, id est quasi matura, de tribus cerasiis lapillos pertundes et 6a- ditano lino inserto pro phylacterio uteris, voto prius facto contra solem orientem^ quod eo anno cerasia non sis man- 28 ducaturus. Herbam, quae appellatur peristereon, discoques, i5 ut madescat, ex aqua fontana ad tertias et inde oculos 29 fovebis impetu laborantes: intra triduum persanabis. Yi- tandae perpetuo lippitudinis gratia observa, ut a Kal. lan. eo tempore, quo Kal. solis die fuerint, etiam hora prima vel octava et deinceps alio die solis et tertio solis die ^ similiter collyrio tenui inungaris, tum conversus ad orien- tem rogabis deum, ut eo anno dolere oculos tuos non 30 sinat. Cum primum hirundinem audieris aut videris, tacitus ilico ad fontem decurres vel ad puteum et inde aqua oculos * fovebis et rogabis deum, ut eo anno non lippias, dolorem- 25 31 que omnem oculorum tuorum hirundines auferant. £x- pertum rem^dium ad lippitudinem^ ne umquam temptetur, si quis observet sine intermissione aut oblivione, ut quo- tiens laverit, deducta utrisque manibus ad pedes infimos aqua statim manus ambas ad oculos referat atque ad so angulos eorum utraque manu perfricet, et hoc ter facere 32 debebis. Adversus umores et subitos inpetus oculorum et epiphoras radices betae maxime nigrae ex aqua tepida 7 paulolum. 8 colofhonii. 9 fenicio. 11 essni. 12 Gaditano scripsi: gaitano. 13 philacterio. 22 dolore. 28 enindinem. 24 illico. 26 herQndioes auferat. 27 temtetur. — 67 — lavabis et expressas sabano siccabis, deinde tundes in pisone marmoreo et sucum inde linteo intorto exprimes^ tum leviter ad carbones despumatum tepefacies et naribus infundes, ita ut is cui medeberis aquam tepidam in ore 5 contineat^ et si unus oculus laborabit^ diversae partis nares infundes et melle Attico continges. Si tamen videris oculos suci illius infusione turbatos, herbae, quam quidam cerebellum canis appellant^ radix ex aqua decoquitur eoque umore oculi adversus epiphoras utiiiter foventur. Farina 33 10 hordiacia et galla contusa cum aqua permixta et collecta oculis cum tepore inposita tumores doloresque sedabis. Coriandrum viride tritum lactique mulieris inmixtum et 34 tumentibus vel dolentibus oculis adpositum statim prodest^ idem et apium praestat similiter inpositum. Ros caeleste 35 16 manu munda coUectum et rutae silvaticae contusae suco admixtum in plumbea pyxide reconditum; cum opus fuerit, adversum epiphoras oculorum fronti et superciliis inpones. Vino, in quo laurus fuerit decoctus, oculi foti dolore poten- 36 tissime levabuntur. Spina alba conbusta et bene trita cum 37 80 ovo superinlita vel inuncta sedat mirifice dolores oculo- rum. G^IIae contritae turisque pari modo pulvis vino per- 38 mixtus et fronti inlitus tumorem oculorum doloremque sedat. Crebro lacrimantes oculos ut exsicces^ lucernam 39 oleo cedrino repletam accensamque superposito vel iuxta 85 suspenso aeneo vasculo permitte consumi, inde fuliginem collectam in pyxide cyprina reconde et cum opus fuerit inunge, miraberis efficaciam medicamenti. Caprinus caseus 40 recens coagulatus supra oculos positus dolores cito lenit. Rumicis silvatici radicem luna decrescente collige et tecum 41 80 habeto nitidissime : quamdiu eam tecum habueris, non lip- pies. Democritus adfirmat^ felle hyaenae si frons perfricetur, 42 epiphoras incipientes et omnem oculorum dolorem posse se- dari. Si mulieris saliva, quae pueros non puellas ediderit 43 et abstinuerit se pridie vino et cibis acrioribus et inprimis 86 si pura et nitida erit^ angulos oculorum tetigeris, omnem 10 ordiacia. 16 pizide. Tl ei&cac\«b. ^^ Vj^^^sf^* - 68 — 44 acritudinem lippitudinis lenies umoremque siccabis. Cheli- donia herba in hirundinum stercore nascitur^ quae ocuiis plurimum suffragatur, maxime autem caliginem deterget; si paulatim inde oculi suffundantur^ quos cito in pristinam 46 formam revocato vigore reparabit. Hirundinis ventricuio s scisso albi ac nigri lapisculi inveniuntur^ qui si lupino aureo includantur et colio suspendantur, omnem dolorem oculorum perpetuo avertenl; sed et contra quartanas pro- sunt croceo linteo vel panno involuti linoque ad collum 46 validiore suspensi. Mel; in quo apes fuerint mortuae^ uti- lo lissimum est oculis^ si nitidum ac purum opportune et 47 paulatim infundatur. Qui ciconeae pullum elixatum come- 48 derit; negatur multis annis continuis posse lippire. Hirun- dinum pulli plena luna excaecantur restitutaque eorum acie capita conburuntur: horum cinere cum melle mixto recte i5 49 usus fueris ad reparandam oculorum claritudinem. Lacer- tam viridem excaecatam acu cuprea in vas vitreum mittes cum anulis aureis^ argenteis^ ferreis et electrinis^ si fuerint, aut etiam cupreis, deinde vas gypsabis aut claudes dili- genter atque signabis et post quintum vel septimum diem 20 aperies^ lacertam sanis luminibus invenies^ quam vivam dimitteS; anulis contra Uppitudinem ita uteris^ ut non solum digito gestentur^ sed etiam oculis crebrius adplicentur^ ita ut per foramen anuli visus transmittatur. Observandum sane inprimis^ ut in loco nitido atque herbido deponatur 25 ampuUa; et cum lacerta discessit; tum anuli colligantur; observandum etiam^ ut luna vetere^ id est a luna nona decima in vicensimam quintam^ die lovis Septembri mense capiatur lacerta atque ita remedium fiat, sed ab homine 50 maxime puro atque casto. Lacerti viridis quem ceperis so die lovis luna vetere mense Septembri aut etiam quo- cumque alio oculos erues acu cuprea et intra bullam vel lupinum aureum claudes colloque suspendes: quod reme- dium quamdiu tecum habueriS; oculos non dolebis. Lacer- 1 celidonia 2 herundinum (sic saepius). 11 Gportune. 15 cinerem. 16 post claritudinem add. sedandam. 18 anolis. 19 ojpBabis. 25 deponatur] defundatur. — 69 — . tum sane eodem loco in quo ceperis dimittes^ vel etiam si sanguinem de oculis eius lana munda excipias eamque phoenicio convolyas coUoque suspendas^ uteris efficacissimo adversum oculorum dolorem remedio. Cancri oculus sub 51 5 tiliter sublatus et in phoenicio conligatus colloque su- spensus lippitudini incipienti medetur, si tamen remedium a casto homine fiat. De manu sinistra muscam capies et 52 dum capies dicere debebis nomen eius^ cui remedium factu- rus eS; te ad curandos oculos eius muscam prendere; tum 10 vivam eam ligabis in linteo et suspendes collo dolentis nec retro respicies. Ad epiphoras oculorum sedandas Ilma- 53 ces conplures tere in mortario novo vel nitido et adice ibi ovum gallinaceum incoctum et tingue illic lanam suci- dam et fronti inpone. Ad epiphoras oculorum pultem fa- 54 16 baciam sine sale^ sine uUo uncto^ tepidam linteolo inline et oculis de nocte inpone, ita ut non alliges, continuo fervor recedit. Ut omnino non lippias^ cum stellam cadere 55 vel transcurrere videris, numera et celeriter numera, donec se condat; tot enim annis, quot numeraveris, non lippies. 20 Ad lippitudinem inter principia sedandam in chartam vir- 56 ginem scribe ov^aiK et licio, quod in tela fuerit^ collo lip- pientis innecte. Incipiens lippitudo mirifice et sine dubi- 57 tatione depelletur, si in charta virgine scribas et collo dolentis licio suspendas: (pvQq>aQccvj et hoc praeligamen 25 purus castus facias. Hoc etiam remedium indubitate in- 58 petus oculorum, si praevenias, prohibebit, scriptum in charta virgine: Qov^Qg QvonsiQag '^ihog og navi i<poQ^ Tcal navx inaKovsi^ quod ad collum dolentis licio suspendi debet; sed et coeptam atque inveteratam lippitudinem sedat, si so in faciendo ac suscipiendo praeligamine castimonia ab utroque servetur. In lamella aurea acu cuprea scribes 59 o^i;co ovQcodri et dabis vel suspendes ex licio collo ge- standum praeligamen ei qui lippiet, quod potenter et diu valebit, si observata castitate die lunae illud facias et ponas. 4 remedium. 5 suspensos. 7 mulcam. 11 limices. 20 lipitudiiiem charta, sed virginem. 24 ^t^^\ft^g2k:ai^s^^ 26 casto. 27 Odyss. Xl, 109, — 70 — 60 Ne anno perpetuo lippias^ de acinis novem uvae albae^ ante- quam uvam gustes^ novies te inunges, ita ut intra oculos 61 tuos grana singula singulis vicibus infundas. Stercus ca- prinum vino conspersum tritumque et inpositum oculis atque obligatum omnem dolorem tumoremque detergit. 5 62 Oculos cum dolere quis coeperit^ ilico ei subvenies^ si quot litteras nomen eius habuerit^ nominans easdem^ toti- dem nodos in rudi lino stringas et circa collum dolentis innectas. Si impetus dolorem praevenerit^ absinthium vetus et fuliginem conteres diiigenter; tunc mellis quantum satis lo videbitur adicies et denuo teres atque ex eo oculos inlines^ 68 validissime proderit. Ne anno perpetuo lippias^ cuni pri- mum cucumerem nanctus fueris, in fontana aqua eum per triduum esse in vasculo mundo permittes^ deinde oculis 64 adapertis faciem tuam ea aqua fovere curabis. Qui crebro i5 lippitudinis vitio laborabit; milefolium herbam radicitus vellat et ex ea circulum faciat^ ut per illum adspiciat et dicat ter: Excicum acrisos^ et totiens ad os sibi circulum illum admoveat et per medium expuat et herbam rursus plantet. Quae si revixerit, numquam is qui remedium 20 fecerit vexabitur oculorum dolore; ad utrumque ocuium hoc facito; quae si minus revixerit, ex alia iterum faciat. Oportet autem dari operam^ ut non nimis herba constrin- 65 gatur^ quo facilius plantata consurgat. Cepae longae sucus opobalsamo mixtus et suco feniculi adiecta adipe anserina 25 incipientes ypochyses discutit et suffusiones reprimit cali- 66 ginesque extenuat. Accipitrem si decoquas in oleo susino^ donec caro eius resolvatur, et ex eo oculos frequenter inun- 67 guas, et ypochysim et caliginem discuties. Chamaeleontis fel tantam vim habere creditur^ ut ypochyses intra triduum 30 inunctionibus sanet. Lupi fimus diu perfrictus ad summam 6R levitatem cum melle mixtus et inunctioni adhibitus ocu- lorum ypochyses discutit et ad summam claritudinem eos 6 oculoB cum dolere] oculornm dolorem. 9 abBynthium. 10 tumellis Utteris nc auperscriptis. 17 et dicat om. 26 ypochesis. 29 ypochesim. 80 ypocheses. 32 inun- «tioni scripsi: inuictione. SS ypocheses. - 71 — perducit sufTusione siccata. Xerocollyria et remedia physica diversa ad xerophthalmiam et caliginem et aspritudinem detergendam. Ad caliginem et aspri- 69 tudinem oculorum siccamque perturbationem sine tumore^ 5 quam xerophthalmiam Graeci appellant, facit hoc coUyrium^ quod psoricon dicitur, accipit autem haec: Croci X XII, psorici X XIIII, psimithi X IIII, opii idem, piperis albi idem, gummis X II. Cum aqua pluviali teruntur haec; col- lyria statim inde finguntur, ne confectio dilata vanescat. 10 Collyrium ad caliginem et aspritudinem, quod stratioticon 70 dicitur, recipit haec: Psimithi X VI, piperis albi X I, omphaci X II, cadmiae X III, opobalsami X II, opii X I, gummis X II. Ex aqua pluviali hoc teritur atque con- ficitur, quod melius superiore ad caligines facit. CoIIyrium, 71 15 quod stacton vocant Graeci, ad eadem fere, quae supra scripta sunt, utile, sed magis mulieribus prodest, accipit haec: Cadmiae X II, stibii X VI, piperis albi X II, aeru- ginis rasae et misui, donec puniceum fiat, usti X singulos semis, aeris fioris X I S, gummis X VII; quidam his 20 addunt opobalsami X II; trita haec diligenter pluviali aqua asperguntur et in collyria colliguntur. CoUyrium acre ad 72 extenuandas cicatrices quamvis veteres caliginesque et aspri- tudines angulorum, quod semel inunctum plurimis diebus efiectum praestat, oportet autem eo aquato uti, diu enim 85 tenet morsum, accipit haec: Ammoniaci guttae, quae sit sine sorde, P. I, aeruginis P. S, gummis P. I. Primum cum aqua pluviali teritur aerugo, postea cetera adiciuntur ma- cerata aqua pluviali et lum collyria finguntur. Fel testu- 73 dinis cum melle optimo mixtum et diu coagitatum mire 80 caliginem tollit, si oculi inde adsidue circumlinantur aut subtiliter sufi^undantur. Calliblepharum xerocoUyrium pri- 74 mum accipit haec: Aes ustum, stibium, cadmiam, aequis 1 -X- yrocoUoryria (sic). 2 phoesica. xeroptalmiam (sic saepius). 6 origon. 7 psori. psimbthi. pepeVis. 11 recepit. 18 rasae om. pumiceam. usti] rasi. 21 collyriis. 80 aat subtiliter saffandantur om. ^l ^sxl^- colliriam. — 72 — ponderibus miscebis teresque diligenter et donec spumam non faciant neque crescant^ ad ignem lentum agitabis in vaso aereo ibique tam diu esse patieriS; donec refrigerentur atque siccentur; quae postea ad mortarium nitidissimum transferes atque illic iterum ex vino vetere optimo teres 5 tam diu^ quousque siccentur; de quibus pulverem tenuissi- mum factum intra pyxidem aeream condes eoque velut 75 stibio, cum volueris, uteris. Xerocollyrium optimum con- iicitur sic: Lapidis Pbrygii — II, croci — I, salis ammo- niaci ^ II, folii ^ II, aeris usti ^ IIII, piperis albi ^ I, lo omnia seorsum diutissime et diligentissime teres, ut pul- verem tenuissimum facias, quem permixtum recondes in doliolo vitreo, et cum volueris pulvere ipso prout volueris 76 uteris. Xerocollyrium optimum et ad initia lippitudinis probatum constat ex his: Croci ^ II, sarcocollae ^ II, i5 aloes epatitidos ^ I, glauci ^ I. Teres haec omnia dili- genter et pulverem tenuissimum in pyxide cyprea recondes et cum opus fuerit, et intra oculos et ad superlinendos ute- 77 ris. Capilli muliebres super testam conbusti et cum spuma argenti contriti atque ad summam levitatem redacti xero- so phthalmias et prurigines oculorum efQcaciter sanant, si inde 78 inungantur. Ad caiiginem abolendam de experimento uteris hoc remedio: Salem ammoniacum exustum tere et permisce cum lotio pueri investis atque inde adsidue oculos inunge 79 vel superline. Naturalem sucum argimoniae et sucum mile- 25 folii et sucum arnoglossae, id est plantaginis, colliges dili- genter ac nitide aequali mensura et de suco marrubii, rutae, serpulli, euforbii exprimes per linteum delicatum et admiscebis ^ binos hisque adicies mellis optimi despu- mati libram unam atque omnia simul diu conteres; deinde so iterum colabis tenui iinteo et recondes in vasculo vitreo atque uteris, cum opus fuerit, ad suffundendos et super- linendos oculos caligine laborantes, quibus hoc remedio 80 cito aciem acutissimam reddes. Malvae sucus expressus 2 lento. 4 mortario. 7 pyxide. 9 frigii. 14 ute- ris om. 15 constatj contra. 16 epititidos. 20 xero- pthalmias. 21 prongines. — 73 - cum farina tenui miscetur ac diutissime teritur^ postea adicitur mellis despumati aliquid ac vini^ ut liquidius fiat^ potenter inde inunguntur oculi caligine laborantes. Ros 81 nocturnum colliges nitidissime in prato et in ampullam 5 mittes atque adicies illic mellis Attici ^ XII et opobalsami ^ VI ac pariter utrumque miscebis et sic uteris ad un- gendum vei superlinendum^ mirum remedium experieris. Sucum vettonicae tenuissimum oculis infunde^ clariores 82 eos facies et inportunam lacrimarum destillationem cito 10 siccabis. Fel cameli solum per se fronti inlitum prodest 83 adversum caliginem^ sed ne omnino lippiatur^ decoctum cum mellis optimi cyathis tribus et croci uncia in unum miscebis et sic sufiTusionem ad oculos facies vel etiam superlines inde caligantes et lippientes oculos; hoc medi- 15 camine etiam excrescentes carnes in oculis et cicatrices curantur. Ad caligines oculorum detergendas medicamen 84 valde efQcax: Rosae siccae pugnos duos plenos cum radice feniculi diligenter purgati et feni graeci pugnum unum plenum in ollam novam mittes et decocta prima aqua effusa 20 sic postea decoqueS; ut spissescat; deinde mellis Attici un- ciam supermittes et piperis scripulum bene triti^ addes etiam passi Cretici aliquantum^ ut liquidius facias^ deinde per linteolum delicatum colabis et ad suffusionem vel superlinitionem oculorum uteris. Perdicis fel mixtum melli 86 25 Attico caliginem toUit, si oculis adsidue infundatur; sed cum modo et aequali mensura. Aquilae fel cum melle Attico, 86 myrra vera et nitro albo singulis unciis mixtum oculis visionem acutissimam praestat, si cum modo infundatur. Ut acie certiore intueri omnia possis^ ficus Africanae etiam 87 30 veteris dummodo pinguissimae ad ignem calefactae suco expresso vinoque diluto oculos inunge^ gratulaberis re- medio. Vipera viva mittitur in vas novum fictile et adi- 88 citur ei suci feniculi cyathus unus et turis granum unum, deinde vas obturatur argilla et circumlinitur et in furnum 2 at litterula erasa. 8 vetonicae. 13 miscebk ou^. 20 dequoqnes. 31 gratulabis. ^4 cVt^\xxcX\\i<^. - 74 - ferventem mittitur atque illic excoquitur^ donec cinis fiat; hoc de experimento ypochyses caliginesque potenter atque 89 miriOce purgat. Anagallidos herbae flos purpureus ad men- suram obolorum trium diligenter tritus et cuni pausillo vini veteris mixtus inunctioni caligantium oculorum mira- 5 90 biliter prodest. Lacertas^pisinnas, quae in segetibus mo- rantur, quas Graeci aruras vocant, conburito et ad tenuis- simum pulverem redigito atque ex eo cum vino aut melle 91 optimo caligantes oculos inungC; valde proderit. Centaureae minoris suco oculi ex melle inuncti caligine cito deposita 10 92 tenuissimi;m aciem resumunt. Feniculi radicis contusae suco tantundem mellis optimi despumati utinam Attici misceto eaque lento igne ad mellis crassitudinem disco- quito repositaque in pyxide etiam aerea habeto; cum erit opus, cum aqua cisternina aut muliebri lacte inunguito, n, 93 quamvis crassas caligines cito discuties. Feniculi radicis decoctae aqua oculos adsidue foveto, cito omnem caliginem 94 tolles. Caliginantibus oculis visus acutior restituetur neque facile in hoc vitium incidet, qui usus fuerit remedio tali, ut centaureae manipulum nitidum in vini optimi, sed no- 20 vellastri congium mittat aut etiam excoquat ac triduo in vasculo clauso vel operto macerari faciat; deinde post tri- duum heminam eius vini mixtam cum calida aqua adiecto 95 melle ieiunus manente illic centaurea cottidie bibat. Lauri folia XX leviter contrita passo diluito et linteo colato et 25 in caccabulo decoquito ad crassitudinem mellis atque ex 96 eo inunguito, efQcaciter caliginem discuties. Bacae myrti supra carbones vivos ad sufiTumigandum positae caliginem extenuant, si oculis apertis fumum earum patienter ex- 97 ceperis. PuUi hirundinum vel assi vel elixi in cibo saepius so 98 sumpti oculis caliginantibus efficaciter prosunt. Lapidem bostrychitin tecum semper habetO; qui ad aciem oculorum 99 excitandam efficaciler prodest. Muris agrestis, id est qui in campis invenitur, conbusti cinis contritus et cum melle 2 ypocheBes. 15 inungueto. 27 inuDgueto. 30 he- Tundinum. 31 bostrychiten. - 75 — adsidue iDlitus aciem oculorum caligine extenuata con- firmat. Scarabaeus coloris smaragdini tantum beneficii ocu- 100 lis praestare dicitur, ut visionem ei acutissimam reddat^ qui eum contemplatus fuerit adsidue. Cocleas Africanasioi 5 veras super spissam craticulam dispositas ponito et car- bones acres adsidue suggerilo^ ut aequaliter conburantur^ deinde mortario terito^ ut tenuissimum ex his pulverem facias^ adiectaque mellis Attici cotyla una iterum validis- sime terito et postmodum in vasculo flctili repone et 10 signa et cum alicui mederi voles, specillo inde eum inunge^ intra paucos dies integram aciem eius claramque restitues. Fil ex vipera coliyrium ad caligines oculorum adaperiendasl02 discutiendasque mirificum. Comprehensam igitur occisam- que viperam in vaso fictiii repones eamque iilic putrescere 15 permittes^ donec ex ea vermiculi nascantur; l:os eliges et conteres et adicies his croci paululum et iterum teres atque inde collyria facies et sic cum melle Attico aut lacte muliebri oculis inunges; idem praestat et cinis viperae conbustae, sicut supra scriptum est, sed cum his quae 20 hic adiecta sunt temperatus. Salem quam candidissimumios ieiunus si cotidie gustaveris^ omnem oculorum caliginem cito extenuabis. Fei ursinum atque hyaenae cum melleiOi optimo mixtum et diu coagitatum caligines eximit^ si ad- sidue inde oculi suffundantur aut superlinantur. Adipesi05 26 omnium fluvialium piscium in sole liquefactae adiunctoque melle inuuctioni adhibitae miriflce oculis caligantibus pro- sunt. Herbae chelidoniae sucum^ feniculi sucum ad quar-106 tarios singulos misce cum mellis optimi quartariis quat- tuor et oculos gravedine et aspritudine laborantes inungC; so mire proderit; sed simul omnia decoque in vaso aereo et sic inunctioni reserva. Lapis medius in lupina pelli-107 cula subligatus collo atque ita diu portatus, sed prius muliebri lacte pertractatus non tantum caligines tenuare^ verum etiam ypochysim discutere et obductaro aciem aperire 36 consuevit. Hygra^ quae prodest valde ad caliginem deter-i08 1 in coofirmat vocabulum desinit codex u^c^V^e. ad^ ^v^"^* — 76 - gendam^ couficitur sic: Croci — II, piperis albi unciam, aphronitri unciam, myrrae unciam, meliis Attici un< ciam. Crocum et piper ex vino teres, novissime apliro- uitrum et myrram seorsum conteres et sic universa con- lOSiunges atque ad suffundendum uteris ex melle. Hygra 5 mirifica, quae et caligines abigit et oculis sufTusis lumen instaurat^ accipit haec: Opobalsami ^ III, myrrae ^ III, opopanacis ^ I S, mellis Attici selibram. Opopanacem primum ex vino teres diligenter, tum myrram adicies et teres, postremum opobalsamum addes atque omnia com> 10 muniter terendo admiscebis et postea ad inungendum ute- 110 ris. Fellis gallinacei vel vulturini, quod longe magis prod- est, scripulum et mellis optimi unciam bene trita con- iunges atque in pyxide cuprea habebis et opportune ad inungendum uteris, hoc nihil potentius caliginem relevat. 15 lllRos matutinum, quod inhaeserit rutae, et sucum cheli- doniae et mel optimum despumatum pari mensura per- misce atque ad tertias decoque et in pyxide cuprea re- li2conde et caligantes oculos infunde. Fellis terrae et cheli- doniae utriusque herbae sucum cum mellis optimi despu- 20 mati pari mensura permisce atque ex eo caligantes oculos lisinunge, ef&cacissimo medicamine uteris. Satureiae viridis suco tenuissimo si adsidue angulos oculorum contingas, caliginem cito discuties. Idem praestat et rutae sucus per linteum tenue expressus in pyxide aerea conditus 25 atque angulis oculorum caligantium adpositus. Hoc cuius- libet aetatis hominem infirmissimi visus mirabiliter curat, ll4certe si aliquid mellis Attici fuerit admixtum. Reme- dium ad tumorem oculorum vel nimiam destil- lationem. Pulei flores destringe eosque madefacito ex so aqua frigida et contere bene atque ex eo panni tenuis- simi partem dimidiam line, ut ex altera parte panni in- tegas oculos et cum ibit dormitum, cui medendum erit, supra oculos pones, ipsa nocte tumorem umoremque ll6ocuIorum eius sedabis. Ad oculorum subitum impetum 85 vel dolorem remedium efflcax sic: Sucum cardonis, su- cum urticae Alexandrinae, sucum bugillonis, crocum, atra- - 77 — mentum sutoricium^ aequis mensuris ista coniunges et addes his sapae modicum et aceti quantum sufficiat et decoques ad spissitudinem mellis liquidi atque ita ocu- los inde superlines^ ut modicum ingrediatur eos et de- slacriment, continuo sanabuntur. Ad vulnera ulcera- que et cicatrices atque carbunculos crustasque ocuiorum et glaucomata atque albugines deter- gendas et palpebras componendas collyria et re- media de experimentis physica et rationabilia 10 diversa. Ad sordida ulcera oculorum crustasque haben-iie tia, quas medici escharas vocant, et ad carbunculos ocu- lorum, quos anthracas dicunt; facit bene et per se mel Atticum purum pyxide cuprea conditum et repositum sub signacylo mensibus ferme duobus; quanto enim diutius in 15 pyxide ea manserit^ efficacius fiet. Sed praecipue hocii? quod quidam dia smyrnon^ nonnulli euodes^ quia boni odo- ris est^ nominant^ quod etiam ad pustulas papulasque et suppurationes oculorum et ad cicatrices non veteres et ad palpebrarum recentem etiam in corporibus teneriori- 20 bus aspritudinem facit. Oportet autem eo ad sordida ulcera diluto ovi albOy id est aquatissimo^ uti^ deinde cum lacri- mae fluere desierint^ cineraceo coUyrio superinungi^ item ad pustulas ex ovo tritum facit; ad papulas vero et ad dolores cum rubore et distensione oculi sicca bene in- 25 ponitur cum lacte mulieriS; ex aqua autem ad cicatrices recentes extenuandas et palpebrarum aspritudinem tollen- dam teri debet et subiecto specillo aut inversa palpebra oculis inseri. Conponitur autem ex his rebus: Pompho- lygis lotae X VIII, aeris usti X VIII, croci X IIII, myrrae 80 X IIII , nardi spicae X I et pondus victoriati , lapidis haematitae X II S, piperis albi grana X, opii X I et pon- dus unius victoriati, gummis X X. Teruntur haec cum Chio vino et confestim collyria finguntur atque in umbra siccantur. Acriore autem collyrio ad cicatrices extenuan-ii8 1 sutoricium scripsi: Butoritum Comarim^ ^ ^^^s&ss^ 8tephanu8: Bpicillo Cornarivis* - 78 — das et ad palpebras asperas utimur^ quod quia ex quat- tuor rebus ut quadriga equis constat et celeres effectus habet^ harma dicitur; recipit haec: Aeris usti X IIII, tu- reae arboris corticis X IIII, ammoniaci guttae X IIII, gum- mis X IIII; teruntur haec ex aqua pkiviali. Hoc etiam 5 superunctum ad puerorum epiphoras et qui non sufferunt 119unctionem oplime facit. Collyrium quod proprie facit ad aspritudinem palpebrarum et callositatem, oportet autem aut subicere specillum palpebrae aut invertere ipsam palpe- bram et sic iuungere, recipit: Aeris usti X XIIII, aeru- lo ginis X VI, croci X, myrrae X I, casiae rufae fistularum victoriati pondus, piperis albi grana XLV, gummis dena- rios novem. Cum vino Chio haec teruntur et sic colli- 120guntur. Ad palpebrarum veterrimam aspritudinem et ex- crescentem carnem, quam sycosim Graeci vocant, in qua 15 est callum durissimum; est autem liquidum medicamen- tum, quod ideo hygra appellatur, quod etiam carnem ex palpebris tollit sine magno dolore, recipit haec: Myrrae, turis, croci, misui, singularum specierum denarios ternos, chalcitidis X VI. Haec teruntur diligenter ex aceto acri; 20 ubi levia facta erunt et habebunt spissitudinem passi, miscetur his mellis Attici P. I; deinde in patella aeris Cyprii super carbones posita infervescit, donec mellis ha- beat non nimium liquidi spissitudinem, atque ita reponi- tur in pyxide aeris Cyprii. Cum opus est, invertitur pal- 25 pebra et per specillum adponitur. Quod medicamentum suffricatur curiose in oculo ad delacrimationem et ubi desierit mordere, rursus inverti oportebit palpebram alque ita pollice inpresso membranas innantes adducere, quae facile subsequentur; post hoc cinereo collyrio ex aqua 30 inungendi erunt oculi crassius. Hoc medicamentum mul- torum annorum callos et aspritudines palpebrarum despe- ratas a quibusdam medicis oculariis paucis diebus tollit. l2lCollyrium ad ulcera, papulas et epiphoras: Cadmiae X VIII, 9 Bpecilhim Stephanits: spicillum Cor^iarius. 19 mysios Cor^arius. 26 spicillum Cwnariu». - 79 — cerussae % IIII, amyli X III^ opii X 11, acaciae 3E I, gum- mis denarios duos, tragacanthi denarium unum, ovorum semicoctorum vitelios duos^ fabae sine cortice^ id est pur- gatae^ modicum^ quae ante diem ex aqua macerari debet 5 cum tragacantho atque ita teri^ tum formari collyria^ quae lacrimarum impetum et iugitatem potentissime sedant ac reprimunt. CoIIyrium Dionysianum^ quod appellatur theo-122 dotion^ ad lacrimam tenuem restringendam et ad ulcera et aspritudines palpebrarum et ad cicatrices recentes effi- 10 cacissimum, conficitur sic: Cadmiae ^ Ill^ aeris usti et loti X VIII, crocomagmatis X VIII, stibii X IIII, opii X IIII, castorei X IIII, nardi Syriaci X IIII, lycii X IIII, acaciae X XVI, croci X VIII, myrrae X VIII, palmularum ossa vel nucleos ustos uumero XII, gummis X VI, vini austeri 15 veteris bene odcn^ati sextarium unum. Teruntur haec di- iigenter et confestim ex his collyria finguntur atque in umbra siccantur. Collyrium stratioticum facit ad tumoresl23 oculorum et lacrimam acrem compescendam atque ad palpebras asperas et.ad caligines et cicatrices ex itinere 20 et pulvere et fumo collectas: Cadmiae denarios octo, cerus- sae X VIII, crocodili stercorum X IIII, aeruginis rasae X II, castorei X S, omphacii aridi, aluminis fissi atque usti denarium unum, piperis albi X V, opii X I S, gummis X VI. Teruntur haec diligenter et ex vino Falerno colli- 25 guntur atque inde collyria formantur. Collyrium, quodl24 appellalur sphragis, ab Antigono medico inventum, facit ad omne ulcus et ad omnem ustionem et plagam et rup- tionem tunicularum oculi et ad omnia oculorum vitia praeter epiphoram incipientem, accipit haec: Cadmiae 30 X IIII, pompholygis X X, opii X IIII, amyli X IIII; acaciae X im, tragacanthi X IIII, gummis X II, teruntur diligen- ter hae species et ex aqua pluviatica collyria componun- tur. CoIIyrium stratioticum psoricum compositum ex cad-126 miae X XIII S, croci X XII, piperis albi X XV, cerussae 36 X II, opii X II, gummis X IIII, chalcitidis X I. Componi- tur autem psoricum sic. Teruntur haec seorsuui %vas8i>^^ bene siccata, deinde in unum collecla i^cfeVo c.qw%^^x^^^ - 82 — vetusto vel pedunculis exesas remedium praesens bar- baricum quidem^ sed multis probatum: Scarabaeum pilo- sum, qui similis est scarabaeo vero^ in sepibus vetustis lapidosis aut in fossatis sepium requires^ qui cutiones sunt coiore pseudoflavo quasi leonino pilosi lucentes. 5 Ante ergo quam illum cutionem tollas^ folium caulis primo mane cum suo sibi rore vel gutta conclusa in eodem folio teneatur^ ut, ubi cutionem illum inveneris digitisque pol- iice et medicinali adprehenderiS; confestim supra folium illud caulis teneas^ ut supra guttam illam lotium eius ex- lo cipias, quia ubi manu adprehensus fuerit^ statim se sub- meiit. Providendum ergo, ut velocius supra folium illud caulis ponatur^ ne lotium eius, quod cito effundit, alibi ex- cidat; quod commixtum cum illo rore caulis per specil- lum palpebris inpones et loca scabra vel exesa inter pilos 15 perungeS; effectum rei cito miraberis. Quod si casu uno in loco vel in diversis plures istos cutiones inveneris^ omnium lotium vel umorem, quemadmodum diximus, in folio caulis umidi statim de horto suscipere debebis et adiectis gultis aliorum de caule foliorum in vasculo vitreo 20 reconderC; ut cum opus fuerit praesto habeas^ quia dif- I29ficulter huiusmodi bestiolae inveniuntur. Ad albuginem oculorum detergendam efflcax hoc remedium: Vulpem vivam capies eique linguam praecides ipsamque vivam dimittes, linguam autem eius arefactam pboenicio ligabis et collo 25 iSOeiuS; qui albuginem patietur^ suspendes. Herbae symphonia- cae surculum collo eius^ qui albuginem patitur, lino sus- pendes^ ita ut per dies triginta illic sit: quanto recentior iSlalbugo fuerit^ tanto citius sanabitur. Rosmarinum com- bure et pulverem eius cum melle Attico diligenter tere so ac permisce atque inde inunge^ confestim subvenies ei^ 132 qui albuginem patitur. Fabam fractam purgatam atque ustam ad summam levitatem teres et oculos inde albugine occupatos adsidue ex aqua circumlines^ miro remedio sub- iSSvenies. Piscis marini felle^ qui scorpios dicitur^ oculi 85 inuncti caligine atque albugine quamvis crassa cito libera- I84buntur. Sanguis columbarum de loco pinnarum eo mo- — 83 - mentO; quo pinna avellitur; ociiliS; dum adhuc tepet, debet infundi^ qui ictu aliquo vulnerati aut sanguine sufTusi fue- rint; album quoque ovi incocti cum croco trito oculis superpositum et lana alba sucida involutummedetur. Ranami35 5 de lacu prendes et spina oculos ei subtiliter erues atque in panno coccineo de licio ligatos oculis interius cruentis superponeSy cito medeberis. Mel Atticum et stercus in-i36 fantiS; quod primum dimittit, statim ex lacte mulieris^ quae puerum allactat^ permiscebis et sic inunges; sed prius 10 eum qui curandus est erectum ad scalam alligabis, quia tanta vis medicaminis est^ ut eam nisi alligatus patienter ferre non possit; cuius beneticium tam praesens est^ ut tertio die abstersa omni macula mirifice visum reddat in- columem. Ad cicatricem vel plumbum extenuandum etl37 15 aspritudinem pruriginemque oculorum purgandam et umo- rem siccandum et ad scabras ac scabidas palpebras atque alia oculorum vitia unum hoc remedium vel praecipuum est: Folia oleagina commanducato diligenter eorumque suco, quem in ore collegeris, cotidie ieiunus oculos ab- 20 lingito vel inlinito per linguam, celeriter vitia supra scripta discuties. Ex hirundinum pullis fit calliblepharon bonum,l38 quod aspritudinem pruriginemque oculorum potenter ex- purgat nec patitur quicquam in his molestiae concrescere, umidos quoque naturaliter oculos exsiccat, quod hoc modo 25 componitur: Capita pullorum quam plurima igne lentissimo comburuntur et trita in pulverem tenuissimuro redigun- tur^ quae admixta recenti adipe gallinae inunctioni maxime prosunt. Intibi rustici, de quo nascuntur cauliculi com-139 plures, contriti sucus in oculum instillatus celeriter cica- 80 trices et plumbum oculorum eximit. Caput stellionis com- 140 bustum et tritum et melli Attico admixtum oculos lacri- mosos inunctione adsidua siccat et sanat. Pulmonis haedinil4i combusti cinis prurigines oculorum discutit et scabras pal- pebras emendat, si quasi stibium inponatur. Felle catellil42 35 dierum septem oculi ex melle inuncti cito a leucomate 21 calliblepharion Cbrttantis. 28ca\A\e\\\\\%?c^c.\5JC\^U''^V^^ - 84 - liberabuntur; quidam etiam adfirmant efficacissimum re- medium esse ad detergenda glaucomata^ si catello dierum septem caput viventi diifindatur et de dextra parle cere- bri oculus dexter, de sinistra sinister intincto illic spe- l43ciilo inungatur. Ut leucomata et albuginem quamvis den- 5 sam ex oculo detergeas^ turam et anturam herbas virentes nitidissime collectas contundes et per linleum tenue su- 144 cum earum exprime eoque oculos inunge. Leucomata ut extenues et discutias^ utere medicamine^ quod conficitur sic: Pumicis combusli triti ^ XIIII, chalcitidis ^ VIII, 10 gummis ^ IIII et sinapis pusilium^ ut toieretur, adicies; haec omnia in tenuissimum pulverem redacta in unum permisce et ex aqua fontana facito coUyria crassiora; qui- bus sic uteris, ut circumdetur tribus partibus cera col- lyrium, sed extremum coliyrii sit leve ac tenue, quod in 15 ipsum leucoma inponas et iube oculum adoperiri pauli- sper, ne excidat collyrium; quod si exciderit, iterum repo- natur, post haec inunge oculum leni coliyrio, statim emittet quasi squamam. Si ergo magnum leucoma fuerit et cras- sum, ita curabis: sin autem tenue, cum inposueris medi- 20 camen, maturius tolles; postea vero utere ad inunctionem collyrio, quod Graeco vocabulo diacopon appellatur; etenim apud medicos hoc collyrii genus magnam habet effectus 145 sui dignitatem. Turturis fimus ad summam levitatem tri- tus et cum melle Attico aut etiam alterius generis (fum- 26 modo optimo et despumato inunctus leucomata oculorum l46potenter extenuat. Galli gallinacei maxime albi fel ex aqua dilutum et inunctioni adhibitum leucomata oculorum et l47ypochyses sanat et aciem luminum confirmat. Stercus quoque ^gallinaceum album cum oleo vetere tenuissime tri- so 148 tum et adpositum idem oculis remedii praestat. Fel vituli diligenter collectum ad cotylae mensuram in vas aereum mittitur tenuique igne admoto ita excoquitur, ut spisse< tur, deinde mellis boni tantum mittitur, quantum fellis illius decocti remanseril; adiciuntur postea myrrae tri- 35 tae drachmae duae et croci una et aeris floris pauxillum ac postea simul omnia diu coagitata ad tertias decoquuntur; - 85 — quod medicamen in pyxide aerea debet reponi^ satis utile et leucomatis et cicatricibus et omnibus vitiis oculorum, si adsidue inde et opportune inungantur. Ut ]eucomatai49 oculorum efQcaciter discutias, ungulas asini viventis lima 5 et scobe earum quam tenuissimo^ qui levitate sua oculos non offendat^ cum lacte muliebri mixto frequenter inungito. Araneus albus cruribus longissimis cum oleo vetere con-150 tritus per inunctionem adsiduam leucomata eximit et ideo plures cum oleo sufficienti teri oportet, ne ante confir- 10 matam sanitatem medicamen necessarium desit. Cepal5l longa contusa exprimitur eiusque sucus opobalsamo vel, quod efficacius est^ lacti mulieris admixtus leucomata et cicatrices et quae Graeci argemata appellant miro effectu inunctioni adhibita extenuat atque persanat. Anemone di-152 15 citur a Graecis herba, quae tantam vim remedii habere creditur, ut portata ab eo vel subligata collo eius, qui glaucoma patitur, intra dies quadraginta quinque eum sanis- simum reddat. Ut glaucoma incipiens celeriter discutiatur, 153 herbam serpyllum decoque et eius aqua oculos adsidue 20 fove, postea pice liquida pura ac nitida velut collyrio in- unge, cito recipies sanitatem. Perdicis unius fel, opobal-154 sami cyathum unum, cyperi Sidonii cyathi partem dimi- diam, trita haec et ad summam levitatem perducta per- mixtaque in pyxide plumbea repones et inunctione adversum 25 glaucomata et ypochyses et caliginem mire uteris. Corvi ma- 155 rini fel inunctioni adhibitum caligines tollit, albugines et cicatrices extenuat, carnes excrescentes compescit fluores- que oculorum reprimit. Pisciculi, qui equum marinuml56 similat, fel ovorum albumini mixtum et cum lana sucida 30 oculis adpositum melius remedium supra scriptis oculo- rum causis quam ullum aliud medicamen praestare mani- festum est. Scrofina adipe recenti si quis contritos anguIosl57 oculorum, quos Graeci canthus vocant, interius exterius- que inunxerit, vermiculos, qui noxii sunt oculis, potenter 85 educit. Sepiae testa interior, quae mollis est, diligentis-158 sime trita et muliebri lacte permixta atque iaunLcANSS^w adhibita supra dictis oculorum cawsv^ ^XwcVckxwsv ^^^^^"^ — 86 - i59Nardi Indici vel Syriaci ex vino vetere triti siccatique pulvis pro xerocollyrio oculis inpositus mirabiliter prodest I60ad valetudines supra scriptas. Mel optimum despumabiS; ut bene purum sit, et admiscebis pari mensura sucum rutae et herbae chelidoniae atque ad tertias decoques et cum 5 omnia bene permiscueris^ in ampulla vitrea sub signaculo servabis et uteris miro medicamine ad scabros et lippos oculos inungendos. Item ad oculorum causas reme- dia physica et rationabilia diversa^ id est oculis ictu laesis et si quid subito eos fuerit ingressum lo et adversum molestias pilorum et ad aegilopas et ad nyctalopas et ad varulos^ id est hordeolos ocu- lis infestos, his additae infra collyriorum diver- leisorum confectiones. Quocumque ictu laesus ocukis si sanguinolentus videbitur, palumbinus ei vel perdicis vel tur- is turis sanguis, aut si haec animalia non erunt, columbinus de I62piuna sublatus statim, id est adhuc calens, infundatur. Bitu- mine, sulphure et ture permixtis oculos ictu laesos suffumi- l63gato, statim sanabis, si frequenter id feceris. Herba, quam Graeci sarcocollam, nos argemoniam appellamus, si viridis 20 erit, trita, sin arida, calida aqua macerata, quo facilius teri possit, inlita oculis sugillationes livoresque eorum mature di- I64scutit. Sanguine hirundinis recenti ac tepido inunctus ocu- 165 lus ictu laesus et cruore suffusus statim sanabitur. Radix rutae trita et inlita oculis cruore suffusis etiam commansa et 25 adsidue posita plurimum prodest; vinum quoque, in quo ruta 166 diu fuerit macerata, rationabiliter infunditur. Mulieris primi- parae purae ac nitidae saliva ieiunis instillata oculis livorem l67sufirusionemque quamlibet cruentam efficaciter adimit. Her- bae vettonicae folia teres et salis triti modicum adicies et so super ictu perculsum vel cruoribus sufifusum oculum con- ligabis, mire proderit; nam quando ei id soIveriS; videbis ex eo sanguinem destillare, ita omnem causam extrahet. l68Lana sucida madefacta oleo vinoque permixto ac tepens oculis superposita optime vitia supra scripta persanat. 35 33 distillare Cornarius, - 87 — Ad eicienda, quae casu oculum intraverint, herbani artemi-169 siam velles radicitus et inde coronam factam capiti inpones; sed is, cui medendum erit, dum coronam illam in capite habet, quantum fieri potest, oculos apertos habeat. Digitisl70 s quinque manus eiusdem, cuius partis oculum sordicula aliqua fuerit ingressa, percurrens et pertractans oculum ter dices: tetunc resonco bregan gresso, ter deinde spues terque facies. Item ipso oculo clauso, qui carminatus erit,l7l patentem perfricabis et ter carmen hoc dices et totiens 10 spues: in mon dercomarcos axatison; scito remedium hoc in huiusmodi casibus esse mirificum. Si arista vel quae-172 libet sordicula oculum fuerit ingressa, occluso alio oculo ipsoque qui dolet patefacto et digitis medicinali ac pollice leviter pertractato ter per singula despuens dices: Os gor- 15 gonis basio; hoc idem carmen si ter novies dicatur, etiam de faucibus hominis vel iumenti os aut si quid aliud hae- serit potenter eximit. Leporem marinum vel eius san-i73 guinem cum oleo tere atque ex eo vulsorum de oculis pilorum loca frequenter perunge; post quod et si rena- so scentur pili, molliores erunt; quibus iterum evulsis supra dictum medicamen inducito, tum vero non renascentur. Si autem etiam lacrimas oculi destillantes adsidue vitarel74 vis, hederam et vitem exustas et in pulverem tenuissimum redactas pari mensura cum supra scriptis permisce ad 25 spissitudinem mellis atque inde inducito vel superline fre- quenter oculos et confestim defluet umor noxius et ad- versum vulsos palpebrarum pilos proderit. Si felle hyaenaei75 loca, quibus molesti sunt pili in palpebris nati, adsidue tangantur, confestim tabescent; certe si prius vulsis super- 80 ducatur, non renascentur. Pilos oculis molestos si extir-176 pare penitus volueris, loca eorum, cum prius evulseris, ranae marinae felle continge; quod si fel eius repositum aruerit, aquam marinam ei modice admisce. Si cui voIuerisi77 pilos vulsos non solum in oculis, sed etiam in locis vere- 1 a verhis ad eicienda codex rurstts incipit eicle&dass^. 14 pertracto 30 superdncantur. - 88 - cundioribus non renasci, lacte mulieris eo die expresso quo peperit continge crebrius loca^ de quibus pilos tuleris. iTSPili si oculis molesti erunt, potenter uteris hoc medi- camine: Lacertae viridis fel misce cum vino albo, quantum sufficere existimaveris, et mitte in vas aereum positumque 5 ad solem tam diu agita, donec crassitudinem mellis habeat, I79atque ex eo loca pilorum vulsorum unge. Lucernam ficti- lem de papyro et medulla vaccina concinnato atque eius fumo sive fuligine vel ligny pro calliblepharo utere, quo palpebras exesas et glabras saepius inungendo decentissi- lo 180 mas facies. Glabris palpebris pilos induces, si oesypo, quod sub armis ovium nascitur, adiecta myrra pariterque in mortario trita specillo calido loca pilis nuda perduxeris. iSlPilos oculis molestos diligentissime velles atque eorum loca hircino sanguine recenti aut leporis aut vespertilionis i5 inlines vel canino lacte continges aut acu cuprea calido 182aceto saepius delibuta perduces. Capnos nomine est herba, cuius sucus vino mixtus atque inlitus locis, de quibus pili 183 ab oculis fuerint extirpati^ renasci eos non permittit. Ra- nunculum viridem conprehensum acu cuprea pungito et 20 sanguine eius excepto palpebras, de quibus pilos tuleris^ I84subinde continge, numquam renascentur. Sanguisugarum in olla conbustarum tritus delicatissime cinis et vulsis pilis palpebrarum inpositus vel inspersus renasci eos non sinit. l85Adipe vituli si palpebras crassiores perunxeris, extenuabis as eas et ad sanitatem perduces. Eiusdem medulla cum cera et oleo rosaceo aequis ponderibus liquefacta et permixta et ad emplastri modum inposita duritias palpebrarum et si qua illic in modum pilularum nascuntur, conmollit ac I86discutit. Aegilopia emendat fimus columbinus ex aceto so coctus et inlitus; cicatrices quoque oculorum et albugines I87mire detergit. Inulae rusticae radix valide commanducata et cum suco suo inposita aegilopas potenter emendat; quae quia ubi aruerit cadit, recentior, donec persanet, adsidue 9 calliblefario. 11 ysopo. 12 mirra. 13 spicillo. .5 veBpertillioniB. 25 peruncxeris. — 89 - debet inponi. Ad nyctalopas abolendas lychnitem lapidem^l88 quem nos carbunculum dicimus^ tecum habeto, magno re- medio uteris; quem ut verum esse scias, sic experire^ si festucas leves admotas ad se rapit^ sicut lapis magnes fer- 5 rum rapere consuevit. lecur oyilium^ id est ovis candidae^l89 discoctum cum aqua madefactum contritumque et oculis superpositum nyctalopas purgat. VaruliS; id est hordiolisi90 oculorum^ remedium tale facies: Anulos digitis eximes et sinistrae manus digitis tribus oculum circum tenebis et 10 ter despues terque dices: rica, rica, soro. Si in dextrol9l oculo varulus erit natus, manu sinistra digitis tribus sub divo orientem spectans varulum tenebis et dices: Nec mula parit nec lapis lanam fert nec huic morbo caput crescat aut si creverit, tabescat. Cum haec dixeris, isdem tribus 15 digitis terram tanges et despues idque ter facies. Efficax 192 hoc remedium hordiolis: Novem grana hordei sumes et de singulis varum punges perque singula puncta carmen dices et proiectis novem granis septem alia corripies et similiter de singulis punges et carmen septies dices, abiec- 20 tis etiam his quinque sumes et idem quinquies facies, idem de tribus granis similiter, idem de uno similiter. Carmen autem hoc dices: kvqicc kvqiu nacaaQta (SovQmQ^u Item hoc remedium efQcax: Grana novem hordei sumes etl93 de eorum acumine varulum punges et per punctorum sin- 26 gulas vices carmen hoc dices: q>evys q^svys^ kqsIodv as diciKsi. Item digito medicinali varum contingens dices ter: vigaria gasaria varumque grano hordei ardenti aut stipula faeni aut palea ures. Confectiones coUyriorum di- versorum de experimentis sic. Collyrium stactum adl94 80 recentes caligines et coeptas sufTusiones oculorum confici- tur sic: Cadmiae X VII S, nardi Celticae X 1111, acaciae X I S, aeris usti X I S, stibii cocti X I S, myrrae X I, lyci X I, croci X I, cerussae X I, aloes X I, aeruginis X I, lepidae Cypriae X I, opii X I S, piperis grana XX, casto- 86 rei X I S, gummis X VII. Haec omnia in pulverem tenuis- 2 quam. 4 fistucas. 7 ordiolia. \% ^\i i^o^ ^^^"^ wv* — 90 — simiim redacta aqua pluviali coUiges et collyria inde for- l95mabiS; quae in umbra siccentur. Collyrium nomine mone- meron facit ad impetus lippitudinis ex ovo inunctum^ ita ut cum ovi liquidissimo inunxeris lippientem^ pusillum su- stineat et iterum eum inungues; quem cum bis aut ter 6 inunxeriS; eadem die iubebis lavari. Hoc collyrium facit ad scabritudines et diatheses toliendas ex aqua inunctum^ recipit autem haec: Lapidis haematitis S XII^ pompholygis X XII, croci X XII, myrrae X XII, aeris usti X VI, nardi Syriaci X XII, piperis albi grana XX, opii X VI, gummis lo X VIIII. Haec universa in pulverem tenuissimum redacta postea cum Falerno vino conteres atque inde coliyria facies, I96quae diu in umbra siccentur. Coliyrium dia libanon ad sup- purationes oculorum conficitur sic: Cadmiae X S, cerussae X II, opii X I, gummis X S, rosae siccae X I, gentianae i5 X S; pulverem tenuissimum ex his factum cum aqua plu- I97viali teres et ita collyria qualia volueris effinges. Colly- rium dia lepidos accipit haec: Croci X IIII, spicae nardi X V, cadmiae X I S, haematitidos X I, piperis grana V, myrrae X I, aeris usti X S, lepidae X I, gummis X I, rosae 20 viridis foliorum purgatorum X II; haec, ut supra de aliis collyriis scriptum est, trita aqua pluviali subiges et ita i98coIlyria formabis. Collyrium ad lippitudines et primos im- petus oculorum conficitur sic: Acaciae X X, cadmiae com- bustae et de lacte capruno aut muliebri, quod melius est, 25 extinctae et tunsae et cribratae et lotae betie, donec aqua eius limpida sit, X X. Hoc quoque pluviali aqua colliges 199 et ita coUyria formabis. CoUyrium dia misyos, quod facit ad aspritudines oculorum tollendas et ad lacrimas sub- stringendas, conponitur sic: Misy conbures hoc more, coi- so cies illud in pultarium et purgabis et in furnum mittes, ut tam diu coquatur, donec sit sanguineum. Huius ergo X V, spicae nardi X V, croci X II, cadmiae X S, aeris usti X S, opii X S, myrrae X S, lepidae Cypriae X S, 4 inuncxeris, item 6. 7 diathesis. 13 dialibanos. 28 mi- sioB, item 30. 32 ut om. 33 aeris usti X 8 om. - 91 — gummis S I S. Haec tunsa et cribrata cum vino optimo teres atque inde coliyria formabis. Quidam adiciunt huic coliyrio viperam siccam et arefactam bene in sole, tam- quam si sit salita; hanc ergo si volueris adicere^ exossa- 5 bis prius et linteolo involyes atque ita super eam vinum^ unde collyrium hoc temperandum est, defundes, sed prius eam sic praecantabis^ ne lacrimus exeat^ ne extillet; ne noceat. Dices autem: Quomodo tu non vides, sic et tuus sucus gustatus nulli noceat; sed ob rem^ propter quam 10 adiecta es, proGcias bene curatione precor. Collyrium200 liquidum delacrimatorium accipit haec: Chelidoniae herbae suci S S, mellis Attici X I, opobalsami X S, suci porri X S. Haec mixta de ipso suco colliges vel de aqua fontana atque ita collyria formabis. Collyrium siccum oculis siccandis20l 15 utile conficitur sic: Cadmiae X I, aeris usti X I^ stibii X I; adicies huic coUyrio, si acrius illud facere volueris, stactes X S et tundes atque cribrabis per tenuissimum cribrum et sic pulvere uteris. Aliud siccum collyrium ad idem202 efQcax sic: Cadmiae X Vni, salis ammoniaci X YII, piperis 20 X V, casiae X V. Tundes haec atque in pulverem tenuis- simum rediges et sic uteris. Collyrium siccum caIIible-203 pharon conficitur sic : Stibii conbusti X I; piperis albi X S, folii capitulum unum, stibium conbures et lotio pueri in- pubis extingues et siccabis et tundes et cribrabis et sic 25 uteris. Collyrium di oxus ad aspritudines oculorum tolIen-204 das conficitur: Cadmiae X XII, aeris usti X X, haemati- tis X V, myrrae X IIII, gummis X VII. Haec in pulverem redacta aceto optimo coUiges et deinde collyria formabis. Collyrium stactum accipit haec: Piperis albi X II, cadmiae205 80 X VII S, cerussae X V S, Indici X V S, opobalsami X S, gummis X VIII. Haec in pulverem redacta Falerno vino temperabis et colliges. Collyrium diapsoricum accipit haec:206 Piperis albi X I, croci Siculi X I, myrrae X II, amuli X I, opii X S, opobalsami X S, gummis X II. Aqua pluviali haec col- 85 liges tunsa atque cribrata atque inde collyria facies. CoIIyrium207 4 sallita. 16 stactes X S] slactoa \ . ^V ^xi^^x^. - 92 ~ dia libanu: Cadmiae X I S, cerussae X I, turis masculi X I, opii X I; gummis X I. Aqua pluviali coliiges haec similiter tunsa atque cribrala atque ita collyria formabis. 208Hygra ad suppurationes oculorum conficitur sic: Croci Siculi X I^ turis masculi ^ I; ex melle optimo despumato 5 haec bene trita colliges et cum eo prius bene permisce- 209 bis et sic collyria facies. CoIIyrium idem, id est hygra, recipit haec: Croci X III, aeris usti X V, cadmiae X II, haematitis X V S, folii X I, amomi X I, stibi X I, cerus- sae X I, myrrae X I, opii X I, piperis albi X I, gummis lo X II S; vino Amineo tunsa et cribrata haec colliges atque 210 ita collyria formabis. CoIIyrium di aloes conficitur sic: Cad- miae X I S, haematitis X V, ammoniaci X I S, opii X S, aeris usti X S, aloes X II, aeruginis X S, opopanacis X S, salis ammoniaci X I, galbani X S, myrrae X S, fellis tau- i5 rini X S, lepidae X S, gummis X I S. Cum aqua pluviali 2iihaec in pulverem redacta teres et formabis. Collyrium dia smyrnes recipit haec: Croci X I, cadmiae X S, haema* titis X I, myrrae X S, misui X S, piperis X S, opii X S, gummis X S; pulverem tenuissimum harum specierum cum so 2i2vino vetere teres et collyria inde formabis. Hygra ad sup- purationes oculorum recipit haec: Cadmiae X VIII, spodi X IIH, stibi X Vn, croci Siculi X VII, amuli X VII, opii X IIII, gummis X IIII. Haec in pulverem subtilissimum 2i3redacta cum aqua pluviali teres et formabis. Descriptio 25 xerocollyrii, quod calliblepharon dicitur: Piperis — I, stibii — I, folii — I, lapidis Phrygii P. I, quem lapidem divides in partes septem et conbures, conbustum extin- gues hoc modo: unam partem in balsamo, alteram in omphacio, tertiam in lacte muliebri, quartam in vino, quin- 30 tam in urina infantis, sextam in butyro, septimam in melle Attico; quae omnia in minutissimum pulverem redacta cri- brataque miscebis; quod si acrius esse volueris, adicies 1 dialibann] diadianoj. 4 croci Siculi] crocodilli. 11 ammineo. 12 diacoles. 15 mirrae. 18 diasmiras. 21 vetere teres] veteres. 26 xyrocollirii. callebleforan. 27 Srygii, 30 omfacio. - 93 — balsami unciam; piperis semunciam. Descriptio acharisti2l4 collyrii: Aeris usti et loti — II, cadmiae lotae — II et ^ VI, croci — I, opii — I et ^ VI, myrrae troglody- tidis ^ III, turis VI, gummis ^ XVIII, vini optimi quod 5 sufficiat, quo omnia coUigantur et coilyria fingantur. De-215 scriptio trachomatici collyrii: Aeris usti et loti ^ XVIII, cadmiae lotae ^ XVIII, lapidis haematitis — I, chalcitis ustae ^ VI, aeruginis ^ VIIII, opii ^ VI, gummis ^ VI, aquae pluvialis quantum satis sit ad colligendum pulve- 10 rem et collyria formanda miscebis. Descriptio Musae coI-216 lyrii: Aluminis schisti ^ XVIII, aloes ^ XVIII, myrrae ^ XVIII, croci VIUI, crocomagmae ^ VIIII, chalcanthi ^ XVIII, mali granati caliculorum semunciam; quae trita diligenter oenomeli confundes et colliges et formabis. De-217 16 scriptio rosacei collyrii: Rosae — VIIII, cadmiae lotae — III, aeris usti ^ VII, croci ^ XII, stibii ^ VIIU, aeru- ginis ^ VII, spicae nardi ^ VII, myrrae ^ VII, opii ^ XII, gumminis — III, aquae pluvialis adicies quantum sufficiat ad colligenda et formanda coUyria. Descriptio2l8 20 stacti coUyrii: Cadmiae P. I, stibii P. S, aeris floris — III, misui — IIII, piperis — III, aeruginis — II, opii — II, balsami — II, gumminis selibram. Haec omnia diligenter trita et cribrata aqua pluviali colliges et formabis. CoIly-219 rium, quod Proteus dicitur, facit ad oculorum suffusiones 25 et ad omnem caliginem et albugines detergendas, confici- tur sic: Cadmiae ustae et lotae — V, psimithi loti — V, chalcitis non ustae — V, auripigmenti loti — II, piperis albi — III et ^ XVIII, croci vino infusi et triti — II, myrrae troglodytidis — I S, guttae ammoniaci — II S, 80 rosae siccae — V. Omnia haec diligentissime teres ad summam levitatem, tum addes sagapeni — III, laseris — II S, opopanacis — II S, opii — S, gummis — II S, balsami — II. Quae permixta atque confusa caelesti aqua colligentur atque ita collyria formabuntur. 3 troglotidis. 11 scisti. 20 flos. 24 proteum. 2.^ ^>^\.- miti (»»c). 29 trogloditis. 34 po8t iotm^u^iWx OidA.»\^"^- — 94 — CAP. VIIII. Ad aurium dolores universos et vitia omnia et surdiginem. 1 Fellis caprini ^ I, mellis ^ l conteres et in strigiii calefacies et infundes et lana occludes aurem. Nihil hoc medicamine potentius neque certius^ etiam si intrinsecus 2 canceraverint aures. Porros virgines, id est non plantatos^ inpari numero et lumbricos terrenos inpari numero capies 5 et simul ex oleo optimo ad tertias decoques et tepidum 3 inde quod sufficiat infundes auriculae. Laser cum lacte capruno incocto recenti miscebis et inde aures prius di- lues ac postea fel taurinum et oleum cedrinum aequis portionibus mixtum tepens infundes: hoc dolores mire mul- lo cet et dubium auditum confirmat et pus collectum expur- 4 gat. Coriandrum viride teres et in vini cyatho miscebis et colabis et lana molli in aurem instillabis et eadem lana 6 obstrues aurem. Ad aures, quae graviter dolent et vetera vulnera intrinsecus habent^ mellis optimi unam partem^ i5 aceti acerrimi duas partes confusas decoques fervoribus tribus et longius ea ab igne removebis^ donec commotus fervor conquiescat; tum nitrum addes eo usque, donec ex vapore agnoscas nitrum resedisse et iterum leni igne re- coqueS; ne efiferveat; tunc addes fel hircinum vel capru- 20 num vel verrinum aut porcinum, dum non de scrofa^ et commovebis et iterum concoques ac tepefacies et inde 6 quantum satis est auribus infunde. Adeps ranarum palu- strium liquefacta si tepens in aures infundatur^ dolores 7 nimios mitigabit. Dolor aurium sedatur etiam canino lacte 25 8 et ursinoy si recens instilletur. Terreni vermes cum an- seris adipe vel cum oleo decocti sine dubio medentur 9 auribus purulentis. Urina apri servatur in vitro^ sed melius cum vesica ipsius, quomodo ei sublata fuerit; haec tepens 10 infusa auribus unice prodest. Bestiolae multipedes^ quae so 2 infandes in lana et obcludes. 4 virginis. 6 capies om. 16 dequoqaes. 20 eiferveat. capranum] apragnum Cornarw», 21 aut (m, 25 late. - 95 — contactae in globulos conplicantur; in oleo excoctae in- fusaeque auribus statim prosunt. Tres araneae yiventes ii in oleo si ferveant ad focum positae atque inde tepidum auribus quod sufficiat instilletur, cito remediant. Sevum 12 6 vitulinum adipe anseris mixtum adiecto ocimi suco tepi- dum auribus infusum optime sanat. Rafani quoque^ id 13 est radicis quae manducatur^ sucus infusus auriculae do- lenti infinitum prodest. Gari excellentis cyathum et aceti 14 optimi cyathum et mellis dimidium cyathum super aquam 10 ferventem in alio vaso coques et frequenter despumabis de pinnula tepidoque medicamine aures inrorabis et con- chyliata lanula claudes: valde hoc remedium inter experi- menta laudatur. Fraxini tenerrima folia tundes et exprimes 15 sucum eorum atque auribus dolentibus tepidum infundes. 16 Fraxini recentem surculum; id est umore proprio adhuc 16 madentem, ex una parte in foco pones et cum per aliam partem sucus ebulliet; suscipies eum diligenter et oleo ad- dito tepefactum auribus instillabis. Cardui silvatici semen 17 ex oleo coques ita leniter, ne uratur, quod postea cola- 20 bis per linteolum et tepidum infundes dolenti auriculae ac deinde lana purpurea obturabis. Croci, myrrae, turis 18 uncias quaternas conteres et adicies mel Atticum, quan- tum sufficere putaveris, ac decoctum medicamen auriculae infundes. Galbanum cum oleo rosaceo remissum et ter 19 25 aut quater infusum auribus mire dolores toUit. Aluminis 20 liquidi — IIII, mellis — III, aceti quartarios tres; alumen cum aceto teres et simui omnia concoques ad tertias; hoc medicamen tepidum auriculae infusum pus optime purgat, vermes necat, aquam etiam si intraverit educit. Herbae 21 80 polygoni, quam nos sanguinalem dicimus, sucus expressus et infusus mira efficacia dolorem ulceraque aurium sanat. Adeps anseris miscetur croci suco et alei contusi suco, 22 quae infusa auribus incommodos sonitus tinnitusque earum 4 remediant scrij^si: remed in fine versvts, medebiintur Cornarim, 6 et adipem pro adipe. 6 rafini. 13 tener- rimi. 15 umorem. 16 et om. 27 conquoques. 29 &q^^« 33 incommodis. — 96 — 23 proprie et unice tollunt. Pueri investis urina recens auri- culae dolenti et ulcerosae instillata omni umore siccato 24 et dolorem toUit et ulcera mira celeritate persanat. Lotio humano vetere si quis iam desperatum aurium vitium elue- 25 rit; saluti integrae lenito dolore restituet. Fel ovillum 5 mulso mixtum si clysterio addideris et inde auriculas in- rigaveris^ expurgatis ulceribus certissimam sanitatem con- sequeris; idem fel cum lacte mulieris instillatum etiam 26 ruptas interius auriculas certissime sanat. Coriandri viri- dis sucus cum lacte muliebri mixtus infusus auriculae lo 27 dolorem omnem potenter aufert. Cannabi seminis viridis 28 sucus tepens instillatus auribus dolorem prime toUit. Sene- cionis herbae sucus itidem auribus insertus eandem effi- caciam praestat^ quod ab experto scriptum et proditum 29 est. Si auricula aliquo pacto vitiata fuerit; anserina adipe i5 30 infusa diligenter expurgabitur sanitatique reddetur. Con- positio medicaminis ad omnia fere aurium vitia sic: Mellis sextarium, aceti bene acris heminam, radices quae man- ducantur tres mittes in ollam rudem bene lotam^ sed mundatas et integras radices mittes et pariter decoques; so sed ut non refrigeretur medicamen^ citato igne usque ad modum luti aquatioris decoquatur^ deinde cum refrigera- tum fuerity condes illud in vasculo vitreo ac tepefactum; quamdiu dolorem et tinnitum vel sonitum auriculae per- 31 leniat^ in aurem de specillo infundes. Infirmatis auribus S5 prodest praecipue picis flos^ quem pisselaeon Graeci vocant, cum oleo communi mixtus^ ita ut tertia pars sit olei. Nam et dolorem sedat et non patietur suppurationem fieri et si facta fuerit, eodem medicamine persanatur. Ad sum- mam ego ipse diu vexatus auris taedio, cum multis fru- so stra usus essem medicamentis^ ab hoc sum persanatus et alios conplures sanavi. Florem autem picis appellO; qui excipitur^ dum ea coquitur^ lana superposita eius vapori; hoc etiam gravem odorem de aure protinus tollit. 6 mulso om. 12 prime] apprime Cornarius. seni- cionis. 16 ansaxina. 22 luti] liti. 25 spicilli. infirmitas. 31 vum persanatus] super sanatus. — 97 — Ad aiiriculae tumorem et dolorem sine ulcere prodest her- 32 bae urceolaris aul cucurbitae ramentorum sucus recens ac tepens per strigilem in foramen auris dolentis infusus. Cutiones bestiolae sunt multipedes cute dura et solida, 33 5 quae tactae conplicant se in orbem pilulae rotundissimae, polypodas Graeci appeliant; hae conplures coctae cum oleo molli in vaso ferreo remedio sunt auribus laborantibus, si inde curentur. Gliris pingue et gallinae adeps et me- 34 dulla bubulina vel taurina liquefacta tepensque infusa auri- 10 bus plurimum prodest. Bene facit hoc medicamentum et 35 ad tumorem et ad exuicerationem aurium: Aceti acris sextariis duobus incoquuntur mala granata duo^ quibus co- riarii utuntur et quia semper acida sunt nec umquam maturescunt; rhoas oxias haec Graeci dicunt. Tum deinde 16 adiciuntur liis et admiscentur aluminis fissi — II^ acaciae suci II et cum bene permixta haec et coagitata fuerint, reponitur medicamentum in ampuUa vitrea; cum opus est^ ad tumorem calidum per strigUem infunditur et foramen summum auriculae lana sucida tegitur, ad ulcus autem 20 frigidius medicamen per eiusdem generis lanam et auri- scalpium inicitur. Aliud medicamentum ad tumorem aurium 36 et exulcerationem: Mellis cyathi III, aceti acris cyathus I S miscentur, postea adicitur gari optimi cyathus unus, deinde carbonibus infervescit, cuius spuma surgens pinnula ab- 85 icitur et tam diu coquitur vel agitatur^ donec habeat spis- situdinem: hoc calido ad tumorem, frigido ad ulcus, cum oportebit, uteris. Item bene facit haec conpositio etiam 37 ad veterem aurium dolorem: Aluminis P. I, mellis P. II. Haec in mortario prius bene permisceri oportet, deinde 80 oUa nova excoqui, donec habeant mellis spissitudinem; cum opus est; infunditur in auriculam ex laua conchyliata eaque clauditur; hoc et conbustum locum sanum reddit sine do-' lore et sine cicatrice, si ei protinus inponatur. Si caro 38 excreverit in foramine auris, conprimetur sine dolore aut 1 auricnla et nmorem. 6 hae] haec. 7 ferreim. 12 inqaocnntnr. 27 facit] facite. &0 \va\)^a\i. "MABCXLLUBf MD. HMLKBMIOB. *l - 98 - ferro hoc pastillO; qui conficitur sic: Aluminis fissi P. II^ aeruginis P. II ^ niisui usti P. II ^ rubricae Sinopidis P. II, gummis P. I. Teruntur species priores ex aceto acri, donec quasi collyrii confectio leves fiant; ultimum gummi adicitur et finguntur pastilli^ qui ad omnia ulcera faciunt aqua di- 5 luti emplastri more inpositi^ cum aut tumores conpescendi sunt aut cicatrices sedandae; sed aquatioribus his uti oportet^ cum cicatrix ducenda est, ut facilius auriculae inserantur. Bene faciunt idem et ad nares qualibet causa 39 exulceratas et graviter olentes. Araneas viventes in aceto lo macerabis et sic conteres atque inde aurem elues, statim 40 proderit. Mel^ butyrum et oleum rosaceum pari mensura 41 permisce ac tepidum auriculae dolenti infunde. Fel ca- prunum et oleum amygdalinum pari mensura permisce 42 tepidumque laboranti auriculae instilla. Putorem sordes- 15 que auriculae optime curat cucurbitae viridis sucus et 43 porrus capitatus cum oleo decoctus atque infusus. Ad auriculae dolorem hastulae regiae radicis sucus cum melle vel vino infunditur^ interdum admisceri oportet turis et myrrae partem vel capparis foliorum sucum infundere 20 vel rutae sucum aut eius semen tritum cum rosa et lentisci sucum cum rosa amygdalino vino admixto infundi 44 oportet. Si pus aut sanies manabit ex aure^ malvae su- cum vino amygdalino inmixtum vel suco rosae vel oleo rosaceo tepefactum instillari oportet, protinus efiectum 25 45 exhibebit. Draconteae sucus aut semen tritum cum rosa aut amygdalino vino infusum purulentae auriculae sani- 46 tatem maturrimam praestat. Crocum tritum cum lacte muliebri si instilletur^ tumori auris plurimum prodest. 47 Hysopum contusum et cribratum cum aceto et nitro et so melle infusum bene facit ad tinnitus aurium atque in- flationeS; sed melius si cyprinum oleum admixtum fuerit. 48 Ad tumores et ad dolores auris prodest croci et opii par 49 pondus ex aqua tritum aut ex vino tenui infusum. Opo- 2 rnbici senobidis. 5 pastelli. 8 oportit. 9 inferatur. 12 rosaceum Im rosacium 2in. 13 capnmum Im aprunum JHm, 17 astlae rigiae radices. 34 infusum prodest (repetit). — 99 - panax cum rosa et amygdalino vino trita recte laboran- tibus auribus instillatur. Alium rotundum tritum cum 50 aceto repostum in pyxide plumbea et cum opus fuerit; cum aceto et rosa infusum auribus prodest. Opobalsami^ 51 5 rosae, croci unguentarii, opii^ singulorum aequa pondera trita tepefacta infusa auribus prosunt. Virentis papaveris 52 sucus cum rosa vel amygdalino vino vel porri seminis sucus cum lacte muliebri vel veratrum album tritum cum amygdalino oleo aut rosaceo vel sucus granorum Punici 10 mali cum rosa aut oleo amygdalino infusus dolentibus auribus prodesl. Croci — VII, nucis amarae X VII, mellis 53 boni cyathos III, aceti boni quod satis erit mittes, ut spissitudinem habeat medicamentum mellis Uquidi et simul permixtum atque excoctum dolentibus auribus instillabis. 15 Murrae, croci, opii, nardi spicae, turis corticis, mali Punici 54 aridi, fabae Aegyptiacae pulpam, nucum amararum inte- riora, mellis boni, singulorum X quaternos, castorei X II, aluminis fissi X LI, piperis longi X I; tritis diligenter his omnibus et cum aceto acerrimo mixtis atque excoctis fieri 80 oportet medicamentum tam temperatum, ut simile sit passo. Hoc tepefactum instillatur, etiam exulceratis auribus mire prodest. Ad incipientes dolores aurium et exulceratas aures 55 hoc medicamen facies: Turis — IIII, mellis — III, vini austeri cyathos II, aceti acerrimi cyathum I, nardi Syriaci 85 X II, myrrae X I S, croci I S, nuces amaras numero III, afronitrum victoriati pondus, piperis longi X I, fabae Aegyp- tiacae grana purgala IIII. Haec omnia primum per se, deinde in unum mixta teruntur et tepidata dolentibus auribus instillantur. Gastorei obolos II, id est duas partes 56 80 victoriati, radicis lanariae, salis ammoniaci, veratri albi idem ponderis, quibus superadicies croci victoriati pondus, olei irini et mellis parem mensuram, id est singulorum X XVI. Ea seorsum prius singula trita miscentur in unum; faciunt bene ad dolorem et ulcera aurium tepide 86 inserta. Dolenti auriculae oportet farinam hordiaciam per 57 se coctam ex aqua mulsa cataplasmatis more a foris in- ponere vel farinam lini seminis el {^^wo^^<^^\ \sw x^x^^aksv - 100 — coctam vel alteram earum cum farina hordeacea similiter ex aqua mulsa coctam; oportet etiam extra adhiberi sfon- gias moUes ex aqua calida bene expressas, deinde tepidum instillare amygdalinum oleum vei laurinum saepius in die. 68 Prodest bene auribus infirmis huiusmodi medicamentum: 5 Myrrae X I^ croci X I^ storacis globulos^ non ampliores quam cicer est^ numero XXX^ piperis longi grana XXX, nuces amaras numero XXX. Cum aceto haec teruntur tam diUy donec habeant spissitudinem passi, atque ita re- ponuntur in pyxide cyprea aut in doliolo vitreo; cum opus 10 fuerit; medicamentum rosa admixta liquefactum tepidum 69 fiet; quod in lana sucida auribus instillabitur. Nardi Sy- riaci X VI, afronitri X VI, murrae X IIII, piperis iongi et turis X IIII, mellis Attici X IIII, balani, qua unguentarii utuntur, in pilulis X VII, fabae Aegyptiacae interiora quae 15 sunt amara X VII, diligenter et seorsum trita prius haec, postea permixta cum aceto levigantur et cum res postu- laverit, rosacei olei quod satis sit admiscebitur atque ita tepens instiliabitur hoc medicamentum, quod protinus om- 60 nes aurium sedabit dolores. Haec quoque conpositio statim 20 dolores aurium sedat: Gentauriae suco, si non sordidum ulcus fuerit, ex aqua uti oportebit; cum autem multum 61 puris erit, vinum admiscebitur. Supra opinionem efficax auribus hoc medicamentum: Murrae, croci, opii, nardi Sy- riaci, turis corticis, maii Punici aridi, fabae Aegyptiacae 25 quae sunt interiora, nucum amararum itidem, mellis boni, singulorum X IIII, castorei X II, akiminis fissi X III, piperis longi X I; omnia prius seorsum diligenter terun- tur, postea cum aceto acerrimo mixta teruntur tam diu, donec habeant spissitudinem passi; cum opus fuerit, medica- so mentum instillatur tepidum; idem facit egregie et ad ulcera 62 aurium sananda atque purganda. His, qui surdi sunt et quorum aures sonant, sucus uvae inmaturae et rosae pon- dere pari admixtus tepideque infusus plurimnm prodest. 1 ordeacea. 3 ex ego: et. 4 amigdalinum {saepe). 21 centauricae sucam. si non om. 24 post medicamen- tum cM. reperitur Cornarius. 82 et om. - 101 — FaciuDt bene ad aurium vitia et emplastra, quae scripta 63 sunt in secundo libro, plurima rosa vel amygdalino vino diluta, praecipue quae inscribuntur Cyzicena. Terreoi 64 yermes cum adipe anseris decocti infunduntur auribus 5 contra iam deplorata vitia. Spumae argenti ^ VI^ olei 65 laurini libram teres in mortario et coques ad spissitudi- nem mellis et auriculae doienti infundes. Si autem et cetera^ quae infra scripta sunt, babueris, eadem medicamini admiscebis: Croci ^ I, murrae ^ II, rosae-siccae ^ 11. 10 Haec universa pariter miscebis et auriculae doienti infun- des; qua re curabis et concretionem sive ypersarcosim au- rium, si addes et aluminis schisti ^ II, olei cedrini cyathos ^ IIII. Adversus gravitatem audiendi fel bubulum 66 cum urina hirci auriculae, quae molestiam surdiginis pati- 16 tur, instillabis statimque subvenies. Auribus purulentis 67 nitrum vino liquefactum recte infunditur, quia statim prod- est. Ad aurium dolorem, quae pus emittent, laridum 68 vetustissimum teres in mortario et sucum illum lana de- licata collectum in auriculam inmittes et subinde aqua so caHda fovebis et iterum sucum illum infundes, mira velo- citate sanabis. Pullinum sanguinem tepidum in eam au- 69 rem, quae obtunsior erit vel dolebit, infundes. Lotium 70 caprinum sub eo momento, quo egeritur, tepidum auri obtunsae infundes. Apri etiam lotium in fumo siccatum 71 26 et melie liquefactum auri infunditur et remediat surdi- diginem vel dolorem. Ad auris dolorem mel stillaticium 72 opus est, quod ita facies. Favum contundes et suspendes in linteo nitido et denso et quod decucurrerit suscipies in calice; quem calicem postea pones in ollula fabri cum 80 calida ferventissima, quantum calix sufTerre possit, atque inde medicinali specillo in aurem infundes, quae dolebit, quam lana claudes. lacere autem debet in alio latere is, cui medendum est, tam diu, donec combibat mel quod in- fusum fuerit. Sabuci uvam maturam exprimes et pones, 73 1 ad (m. 12 si om. schisti] scienti. 13 cvatos. 14 quae] quem. 23 quo egeritur] coegitur. ^ 29 olIolajDL fabari 30 Bufferri. 31 Bpicillo. %% c.\m:^^^« — 102 — ut considant sordes, et post haec colabis^ ut sit liquidis- simus sucus; de hoc liquore duas partes mittes et unam meliis stillaticii aut certe Attici optimi et sic decoques in vase duplici ad tertias; tum decoctum recondes et cum opus fuerit; calidum per speciilum medicinale in aurem 5 infundes ita^ ut poslmodum ipsam de lana marino con- 74 chylio infecta claudas. Cunilae viridis sucus expressus 76 atque auriculae infusus unice dolorem toliit. Vettonicae herbae viridis et recentis folia vel per se vel in aqua madefacta terito sucumque eorum excipito, deinde adiecto lo rosae suco aut rosaceo oleo tepido in aurem instiilato 76 lanaque claudito^ mirum est. Si auricula interius ulcerosa erit, porri sectivi sucum & I cum mellis hemina ad ter- tias decoquito et per lanam tepidum in aurem instiliato. 77 Cannabis foliorum sucus auriculae instillatus vermes in- 15 natos necabit et si quod aliud animal inrepserit, interficiet. 78 Eiusdem seminis viridis sucus instiliatus dolorem omnem 79 auriculae potenter avertit. Cepae sucus cum melle per- mixtus et auriculae instiliatus graviter audientes emendat, dolorem sedat, purulenta expurgat, vermes enecat, aquam so etiam, quae ingressa fuerit, et omnem umorem educit. 80 Cyminum silvestre contritum et suco rutae inmixtum in- stillatumque auriculae dolorem lenit, ventos quoque inte- rius sonantes removet atque omne vitium potenter emen- 81 dat. Herbam; quam Graeci polygonon, nos aliquot vocabulis, 25 sed praecipue sanguinalem dicimus, mira ef^cacia dolores aurium discutere etiam nos experti sumus, si expressus 82 sucus eius tepefactus auribus instilletur. Senecionis herbae sucus cum liquido nardo instillatus et dolores et ulcera 88 aurium sanat. Oleum laurinum strigili ferreae inditum so atque ita calefactum infusumque auriculae dolorem sedat. 84 Vermes ex qualibet arbore rubri coloris contriti cum oleo ^5 et infusi dolores aurium sedant. Aqua ingressa auriculam si dolorem faciet, rubi teneri sucus expressus et infusus 6 specillam] Bpicille. 6 marina. conchylio om» ^ inconfecta. 12 clandito] cladi. 28 senitionis. — 103 — sine dubitatione sanabit. Salicis sucus foliorum cum rosae 86 suco aut rosaceo oleo in cortice maii Punici calefactus et auriculae inditus mire succurrit. Gallae ex vino decoctae 87 umor instillatus auriculae, ex qua sanies lluit, etiam quae 5 fuerint purulenta purgabit. Resina terebinthina remissa 88 adiecto muliebri lacte instillata ruptas auriculas potenter sanat. Nucis iuglandis foliorum sucus tepidus instillatus 89 dolenti auriculae mire proderit. Myrrae tritae victoriati 90 argentei pondus et lanae sucidae non carptae conbustae 10 pulveris tantundem infuso passo Cretico simul terito^ donec ad crassitudinem mellis redigas; tum calefactum per triduum auriculae infundito^ quarta die sanam efficies et mirabere magnum remedium. Turis masculi^ myrrae troglodytis, 91 croci Corycii tantundem ponderiS; nucum quoque amara- 15 rum tantundem miscebis; sed omnia ad summam levitatem contrita adiecto aceto temperabis, ita ut medicamen ad cras- situdinem liquidi mellis adducas; tum in pyxidem plum- beam transfunde atque illic sub signaculo conditum habeto. Cum opus fuerit, purgata prius auricula utere, ita ut ex ao eo lanulam madefactam inseras. Hoc auxilio usque ad perfectam sanitatem uti poteris; namque non solum do- lores aurium^ sed et vetera et purulenta vitia potentis- sime expurgat et sanat. Galbanum rosa liquida aut un- 92 guento nardino delibutum instiilatumque dolorem aurium 95 lenit. Alumen mulso optimo dilutum et lana instillatum 98 dolorem aurium sanat. Gallinae adeps liquefacta et tepide 94 instiliata quodlibet vitium aurium sanat. Galli gallinacei 95 ex ventriculo interiore membrana; quae proici solet, are- facta tritaque ex vino adiecto pauluio opii medicamen au- 80 ribus utilissimum facit^ quod calefactum infusum suppu- rationem eius expurgat et sanat. Adeps anserina cum 96 croci suco mixta et tepefacta ac sic iufusa aquam et om- nem umorem de auriculis evocat et persanat. Quod si ex ictu aiiove casu auricuia vitiata fuerit^ tum per se 3 inditur. 5 terebentina. 7 nocis. 8 mirrae item \&. .Idtrocloditis. IScontum. 24 dUutam (>)rmY\u&. ^^"^"^^^- — 104 - anserina adeps sola diligenter expurgata lenique igne lique- facta infusa auriculae et dolorem tollit et vitium persanxt. Eadem adeps adiecto ocimi suco tepefacta instillataque 97 dolores auricularum infantilium levat. Aranei triti nmor expressus et rosae liquidae quantum yidebitur inmixtus 5 lanaque molli madefacta auriculae insertus continuo dolo- 98 rem relevat. Spuma equi recens detracta et cum oleo roseo infusa auricularum quamvis vehementes dolores re- 99 solvit. Verrinum fel in mali Punici cute sicca tepefactum lOOinfusumque purulentas auriculas expurgat. Verris, cum lo scrofam saliet^ priusquam in terram destillet de verendis eius^ virus exceptum tepefactumque cum aquae modico auriculae inditum quamvis molestos dolores relevat; quod lOletiam circa auriculam inlitum plurimum prodest. Apri lotium infusum auriculae valde medetur; quod quia vetu- 15 stum magis prodest^ coUectum servari debet in vaso vitreo, 102 ut sit ad remedia praeparatum. Gum felle vitulino et aceto pari mensura serpentis senectus^ id est exuviae^ decocta et lanula madefacta medicamentum auriculae insertum maximae utilitatis esse creditur^ si prius ferventi aqua de lo I03sfongia aurem foveris. Vituli adipem resolutam suco ocimi adiecto si pariter tepefactam anriculae infuderis^ amarissimo I04iucommodo laborantem continuo liberabis. MeduIIa eius- dem vituli recens cum cymino contrita infusaque quamvis magnos dolores aurieulae statim relevat et intra triduum t6 I05tollit. Lotium caprinum instillatum dolorem sedat; quod magis prodesse suppuratis auribus adOrmatur^ ob quam causam praesentis auxilii plures exceptum et cornu ca> prino inditum in fumo suspensum diligenter ad necessarias loemedellas reservant. Pueri inpubis mingentis lotium ex- to ceptum et recens ac tepidum auriculae suppuratae instil- latum umore exsiccato dolorem tollit et mira celeritate lOTuIcera ad sanitatem perducit. Saliva hominis ieiuni auri- culae indita vermes^ si qui erunt, erumpere ex ea constat. lOSButyrum recens instillatum umores doloresque aurium 85 1 leni scHpsi: leai. 16 Intiiuii. 18 decoctae. 22 infandem. - 105 — sedat. Terrestres lumbrici conbusti ac triti et cum rosai09 liquida mixti infusique aurium dolores citissime sedant. Lac muliebre mixtum cum sulpure auriculae infusurS do-iio lorem lenit; epiphoras quoque earum resolvit, hoc potentius, 5 si etiam extrinsecus eodem lacte aures perunxeris. Silll dextram aurem aqua ingressa fuerit, sinistro pede insistes et caput in dextram partem inclinabis; similiter facies e diversOy si sinistra auricula aquam acceperit. Gari optimill2 cyathum unum^ mellis optimi dimidium cyathum, aceti 10 optimi cyathum: haec mixta in calice novo denso super aquam ferventem^ quam leni pruna fervere facies^ ita de- spumabis^ ut pinnula omnes spumas eicias^ deinde cum bene fuerit despumatum medicamen, recondes et cum uti volueris, tepefacies et tenuiter infundes et madefacta lanula 15 aurem ciaudes. Hoc medicamento ad omne vitium aurium mirifice uteris; sed si tumor auriculae erit, sucum cori- andri viridis tepidum prius infundeS; deinde supra scriptum medicamen, cum tumor desiderit^ instillabis. Purulentae etlis obtunsae auriculae et dolorem tolles et auditum confirma- . to tissimum reddes^ si prius eluas eam lasere cum recenti caprino aut mulieris lacte permixto^ deinde instilles tepi- dum fel taurinum cum oleo cedrino aequis portionibus mixto. Feilis aut lactis canini ^ I, mellis optimi ^ Ili4 miscebis, conteres et in strigili calefacies et auriculae in- «5 fundes et lana occludes; nihil potentius neque certius hoc medicamine^ etiam si intrinsecus canceraverint aures. Gar- 115 dui silvatici semen ex oleo coques ita lente^ ne uratur, id colabis per linteum et tepidum infundes et purpura aurem obturabis. Herba leucadion cum vinaceis in unum tritalie so adiectoque aceto et aqua conmixta expresso per linteum suco eius et cum lana alba auribus inserto post tertiam diem exempta auditum restituere adfirmatur. Gardamum^li? id est nasturcium, tritum cum fico atque auriculae in- ditum his, qui gravius audiunt, prodesse fertur. Oleumlis 3 salpore. 6 pernncxeriB. 6 aquam. 8 si om. 9 cyatunL (6«), iUm 10. 21 stilles. 29 \eucad\OTL\ f wl A^viWLtJSf^^» - 106 — ex nuce iuglande instillatum auriculae gravius audienti ll9yalde prodest. Cedri resina hysopi decocti aqua diluta et auriculae indita sonitus tinnitusque omnes discutiet et I20ayertet dolorem. Ova formicarum contrita et auribus in- I2istillata quamvis obtunsos auditus adaperire creduntur. Canis 6 adeps cum oleo vetere et suco absinthi auribus instillata quacumque ex causa exsurdatas aures miro modo reparare I22creditur. Afronitrum delicatissimum et mel optimum et acetum acerrimum conteres pariter usque ad summam le- vitatem et auriculae infundes; non solum auditum restitues, lo 123 sed et dolorem emendabit. Parum audientes acetum uti- I24liter gargalizant. Si aliquod animal aurem intraverit; prae- cipuum remedium est murinum fel aceto dilutum instillare. i25Gliri seu blattae pellis detrahitur et intestina eius deco- quuntur in vaso aereo novo cum mellis heminis tribus i5 usque ad tertias atque ita servatur, ut cum opus est I26strigili medicamentum tepefactum auribus infundatur. Si caro creverit in auriculae foramine^ conprimetur sine ferro et dolore medicamine tali: Aluminis unciam semissem^ misy usti — S, Sinopidis rubricae — S, gummis — S; tritis 20 ceteris ex aceto acri et ad instar collyrii levigatis gummen admiscetur, ut pastilli corpus eHQciat, et sicut coUyrium tritum superponitur aut infunditur; hoc et dolori et putori 127 et vulneri mcdetur auriculae. Corticem de fraxino viridi contunde ac sucum eius tepidum auriculae adsidue infunde, S6 l28donec persanetur. Mel, myrram^ acetum in se coques et 129 in aurem tepidum mittes. Afronitrum delicatissimum et mel optimum et acetum acerrimum conteres pariter usque ad levitatem et tepefactum auriculae infundes. Propter isoeffectum medicamen iterum scripsimus. Porri sectivi sucum so et lotium apri et oleum cyprinum pari pondere coniunges 131 et tepefaclum auribus instillabis. Herbam^ quae Gallice vernetus dicitur, conteres et exprimes et sucum eius auri- 2 ysopi. 5 audito adperire. 12 gargaligant (sic). 13 acetnm. 19 misi. 20 Benopi. rubricae om. post gummis — 8 add. rubrae — 8. 25 assidue. 33 post auri- tsalae add, quae. — 107 — culae non audientis infundes; hoc remedium etiam dolorem emendat. Herbam, quae Gallice dicitur blutthagio^ nasciturl32 locis umidiS; eam teres sucumque eius^ etiainsi modicus fuerit^ cum modico aceti confundes et pariter teres colatum- 5 que ac tepefactum auribus instillabis. Radlcis Syriacae su- 133 cum in aurem^ quae auditu diflScili erit^ infunde^ gratula- beris remedium. CAP. X. Ad omnia vitia narium et ad pitxiitam remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis mnltorum. Plerumque erumpit nimius e naribus sanguis^ qui cum 1 abundanter lluxity nisi celerius supprimatur^ periculum ad- 10 fert. Proderit ergo aqua frigida vel posca subinde totam faciem per sfongiam refrigerare. Acetum acre infundere 2 in aurem prodest^ cuius e regione sanguis fluit^ aut in utramque mittere, si ex utraque nare manabit. Gypso 3 totam faciem cum fronte et maxime nares crassius oblinere 15 prodest et caput frigida aqua multa perfundere. Gucur- 4 bitam quoque medicinalem occipitio adfigere plurimum prodest, inicere autem intus in narem oportebit cocleae vivae carnem per se aut cum turis polline tritam. Ver- 5 benam herbam^ quae^ quia multa est et ubique nascitur, 20 polygonos appellatur^ inseri naribiis prodest. Similiter facit et lysimachios herba trita inposita. Eodem genere prod- erit et sfongiae particulam praesectam apte forfice et ad amplitudinem narium figuratam inicere paulo pressius aceto infectam et interdum eodem inspersam. Gallae et chalci- 6 25 tidis pulvis curiose tritus atque in unum aequis ponderibus mixtus insertusque naribus optime sanguinem sistit. Bene 7 supprimit et hoc medicamentum sanguinem de naribus pro- fluentem: Mali corticis, quo coriarii utuntur, P. I^ aluminis Aegyptii P. I, chalcitidis P. I. Diligenter trita haec et in 3 humidis. 6 difficile. 18 poUium.* ^^ ^"^Oci:^^. - 108 — unum permixta per sucidam lanam inici naribus oportebit. Facit auteni etiam ad omnem ex qualibet parte corporis 8 vel ex quoiibet yulnere sanguinis eruptionem. Quoniam iuterdum ita^ ut diximus^ minus curati naris vitio prae- focari videntur; maxime cum opturato utroque foramine 5 narium spirandi facultas eripitur^ non alienum est scire, qua ratione utrumque praestari possit, ut neque spiratio inpediatur nec remedium efficacissimum^ per quod opitu- latio naribus efficitur, excludatur. Oportebit ergo sumere pinnam anseris quam maximam vel calami scriptorii fistu- lo lam modice pleniorem^ deinde aptare ad longitudinem nasi atque ita praecidere, ut ex utraque parte perforata sit^ atque involvere eam fascioia tenui lintea quasi instita et explere circuitum eius^ donec videatur in narem cum cunc- tatione quadam recipi posse atque ita ut est circumvoluta i5 inmergere eam naso aceto acri infectam et per eam ini- cere interdum acetum acre vel sucum supra dictorum medicamentorum. Hoc autem remedio magis uti oportebit, 9 cum per utrasque nares lluxerit sanguinis abundantia. Si quando ulcuscula in naribus fuerint^ sanabuntur fomento 20 aquae purae calidae per molles sfongias et medicamen- torum infra scriptorum perunctione^ id est suco de moris cum vino tepefacto permixto^ conposito ad spissitudinem 10 mellis. Rosae aridae vel recentis foliis tritis ex vino melie 11 adiecto infici nares utile est. Uvae inmaturae suco eodem 25 modo conposito, quo sucum de moris conponi debere supra 12 diximuS; nares fiuentes repleri percommodum est. Malorum Punicorum dulcium atque acidorum suco eodem modo con- 13 posito nares stipandae sunt. Myrtae bacis atque foliis tritis ex vino in mellis spissitudinem uti^ ut supra scriptum est^ so 14 convenit. De terebinthi; lentisci, rubi fruticibus et foliis 16 suco similiter conposito uti debebis. Sertula Gampana ex 16 passo decocta et infusa naribus prodest. Mel per se coctum et cum galla Syriaca contusa ac tenui cribro transmissa per- 17 mixtum atque infusum naribus prodest. Gravidines narium 35 sedabuntur, quae ex sole aut perfrictione generantur^ ab- lentia ciborum salsorum et inter initia vino remoto, aqua — 109 - iargiore potata; capite et naribus nec minus ore diiigenter operto; nec non fomentum ex aquae calidae vapore per spongeas molles adtiibere extra oportebit^ subinde etiam gargarizare lac tepidum aut umorem tisanae aut aquam^ 5 in qua furfures siiiginis deferbuerint^ vel aquam ex faeno graeco decoctam. Sorbitiuhculae quoque prosunt, quae fiunt 18 ex amulo vel tisana vel oryza. Ad uicera in naribus se- 19 danda plumbi stercus^ quod scorian dicunt, ex vino myrteo oleo vicibus adiecto teri oportet^ donec spissum fiat, et ita 10 naribus infundatur. Facit et hoc medicamentum bene gravi- 20 dini narium: Pompholygis X III vino Falerno et rosa vicibus adiecta teruntur, donec medicamentum meUis habeat tem- perationem^ et ita naribus paulatim infunditur. Ad gravem 21 odorem narium, ozaenam Graeci hoc vitium vocant^ prodest 15 egregie hoc medicamentum: Aeruginis P. I aut squamae aeris P. 1 in mellis P. I coqui oportebit et eo uti adsi- dua infusioue. Ad polypos sanandos misy ustum, chaiciti- 22 dem ustam^ aes ustum, aeris squamam, paribus ponderi- bus siccata haec bene teres et eo pulvere uteris adsidue. so Quia vero plerumque vexantur nares gravidine, quae ex 23 umore earum efficitur^ non alienum est scire eius quoque rei remedia. Prodest igitur quies unius diei et ab omni re abstinentia, perunguendae nihilominus nares erunt bitu- mine liquido aut murra stacta vel pice liquida, postero 25 autem die pastillus infra scriptus in noctem super cibum dandus erit et si opus fuerit^ per triduum continuum eodem tempore dabitur, qui recipit haec: Apii seminis X IIII, anisi X III, alterci seminis, quod hyoscyamos dicitur, X 11, opii denarium dimidiiim. Fiunt autem pastilli ponderis 80 victoriati et alii tertia parte detracta, dantur cum aquae cyathis tribus. Faciunt autem et ad oculorum epiphoras et stomachi nauseam et deiectiunculas et ad omnem fluo- rem. Sistet sanguinem sevum ex omento pecoris naribus 24 7 oriza. 9 adiecto om, 10 gravidine. 17 misui. calchitidis ustae aeris usti. 18 aeris ante squamam om. 20 vero om, 27 £ IIII, anisi £ III, alterci seminis om, 82 eiectiunculas, correxi e Scrib. 38 ««tet Im %\%HI^ %xfyi« - 110 - inlitum, cocleae contritae et fronti inlitae similiter pro- 25 sunt. Aranei tela sicca adposita subvenit narium cruentis fluoribus^ ex ferventi aqna vapor naribus tractus medetur 26 earum gravidini. Gallinacei cerebrum vel sanguis colum- binus ob id servatus remedioque adbibitus naribus prod- 5 est^ sed si ex vulnere immodice lluat sanguis^ fimus ca- 27 ballinus quomodo egeritur adpositus statim subvenit. De 28 porro sectivo trito nares fluentes recte obturantur. Lana sucida coicitur in nares cum oleo rosaceo et auriculae de lana sucida obturantur et ita sanguis profluens continetur. lo 29 Coagulum agninum ex aqua subactum et infusum naribus 30 fluentibus mire prodest. Adeps de anseribus cum butyro 31 pari pondere infusus profluvium narium sistit. Terra vel argilla de camino vel de furno antiquo teritur et ex aceto temporibus et cerebro, naribus quoque inlinitur vel in- 16 32 funditur, quae res profluentem nimie sanguinem sistit. Tus et resina in farinam redacta naribus induntur, quod reme- 33 dium etiam ex ore manantem sanguinem cohibet. De san- guine ipso qui fluit nomen eius in fronte scribe, cui me- dendum est, adversum profluvium narium, statim sub- 20 34 venies. Scribes carmen hoc in cbarta virgine et Jinteo ligabis et medium cinges eum vel eam, quae patietur de qua- libet parte corporis sanguinis fluxum: sicy cuma cucuma 35 ucuma cuma uma maa. Item carmen hoc utile profluvio mu- liebri: Stupidus in monte ibat, stupidus stupuit; adiuro te as matrix, ne hoc iracunda suscipias; pari ratione scriptum 36 ligabis. Myrram cum nardo puro contere et inde nares tange mane et vespera, subvenies sanguini nimium pro- 37 fluenti. Verum ferream candentem in aceto adsidue extingue 38 et fumum eius naribus ducito. Ruta saepius olfactata vei 3o trita inlita sanguinem ex naribus nimis fluentem retundit. 39^1^dix urticae capiti inposita, si manibus utrisque supra caput contineatur, mire prodest adversum profluvium na- 40 rium. Herbae polygoni corona capiti inposita naribus pro- ^"■"V^ril 391^ 13 pari om, 14 argila. 17 indnitnr. 25 adinro te] adiurata. 26 matrix scripsi: matris. 29 yeru ferreum candens CornariiM. 30 olefactata. — 111 — fluentibus mirabiliter medetur. Gostum coutusum et cri- 41 bratum naribus infricato et profluvium sistet et ulcera sanabit. Ranae rubetae occisae in fumo arefactae parti- 42 cula, quanta videbitur^ in linteolo involuta et ex licio coiio 6 suspensa eius, cui nares fluunt, mire prodest. Linum vel 43 papyrus ligata siimmitati veretri virilis sanguinem pro- fluentem naribus mire reprimit. Pili caprini conbusti ad- 44 iecta pice et aceto inserti naribus cito sanguinem sistunt. Lana sucida ex ove femina decerpta atque intorta made- 45 10 factaque rosa liquida et naribus indita sanguinis abundan- tiam reprimit. Cocleae tritae cum aceto naribus inditae 46 quamvis magnos fluores sanguinis compescunt. Si feminae 47 sanguis ex naribus nimie defluat^ mammillae eius vincian- tur corrigio caprino. Pilos sub ventre vivo lepori candidos 48 16 velles et servabis et cum usus exegerit, intortos naribus fluentibus fulcies. Specularia conbusta ex aceto temperan- 49 tur et fronti eius inlinuntur^ cui nares fluunt. Sfongiae 60 Africanae conbustae cinis, si naribus hauriatur, plurimum prodest. Si et per nares et per os sanguis fluat, herba ver- 61 20 bena, quam Graeci hierobotanen dicunt, cum suis radi- cibus ex aqua decocta et percolata potatur. Porrum secti- 62 vum tere et sucum cerebro eius infunde^ qui profluvio narium laborat, statim medebere. Milefolium ex aceto 53 teritur et naribus hauritur; continuo quamvis nimium san- S5 guinem sistit. Si ex una nare sanguis defluit^ diversam 64 auriculam cera obturabis. Garmen ad profluvium sanguinis 55 ex quocumque membro manantis. Locum^ ex quo defluit^ digito medicinali tanges et vicies septies dices et quotiens volueris repetes, donec fluorem pervincas^ socnon socnon; 80 mire prodest. PoIIicem et medicinalem digitum a fronte 66 usque ad cerebrum et inde usque ad cervicem duces et nonagies novies dices: sirmio sirmio; quod ad aurem eius partis dici oportet; de qua nare sanguis propensius fluit. Herbam vettonicam teres^ cui paululum salis, quantum duo- 57 85 bus digitis pollice et medicinali capere potueriS; adicies 2 sistit. 4 et om, 6 papiras. IB a\m»i\\\£. - 112 — et formatam pilulam rotundam uaribus inseres; omnibus 68 vitiis piirgatas nares cito ad sanitatem perduces. Polypum emendat herba proserpinalis^ quae Graece draconteum^ Gal- lice gigarus appellatur^ vel si sucus eius naribus infunda- tur vel si papyrus inde infecta et specillo involuta nari- 5 bus inseratur et posteia die educatur.^ Omnes enim morbi 59 radices extrahi eius iniectione manifestitm est. Nares gra- viter olentes emendat sucus hederae frequenter infusus. 60 Guius nares fetebunt, remediabitur^ si nares muli oscu- letur; similiter proderit mulieri, si nares mulae basiaverit. 10 61 Qui polypum patitur, brassicae erraticae radicem conterat et eius sucum adsidue naribus quantum potuerit ducat^ 62 intra triduum remediabitur. Sucum hederae et aristolo* ciam et cyperum et draconteae semen et melilotum aequis mensuris contere ac naribus infunde; quo facto non solum 15 63 fetorem, sed etiam cancroma narium ciu*abis. Naso gra- viter olente sucus hederae frequenter infunditur, dracontei quoque sucus cum melle inditur, quae res etiam carcino- 64 mata extirpat. Ficus etiam veteres contritae et in olla cum posca coctae naribus instipantur; hoc omnia narium 20 65 vitia emendat. Ruta ex aceto acri conteritur atque inde pinnula intinguitur; ea in nares coniecta sanguinem fluen- 66 tem efOcaciter cohibet. Stercus asinae aridum naribus in- frictum sanguinem sine intermissione fluentem cito con- 67 pescit. Stercus caballinum exprimitur^ dum receus est^ 25 eiusque sucus naribus trahitur ab eo, cui inportunius 68 fluunt. Radicem symphyti, quod alum Gallicum dicitur, 69 commanducet et glutiat qui profluvio narium laborat. Ad aurem eiusdem partis, de qua per narem sanguis fluit, dici oportet ter novies aoaaoKafi avKvfia; etiam postea si- so 70 militer dices. Scribes in charta virgine et collo suspen- des lino rudi ligalum tribus nodis ei, qui profluvio san- 71 guinis laborat: i/;aif;£if;i7if;e'(|;i2'if;ai/;€. Siin manu dextra 4 si om, ante sucus. 5 Bpiciilo. 13 aristolocium. 19 eztirpat] ezurpat. ollam com posca. 22 intiuguitur] infigitur. 27 balcallicum (sic) pro alum Gall. 31 dicis. 82 linum. — 113 — duo digiti medii lino simul copulentur, statim proderit ad- yersum pituitam et gravedinem et destillationem narium. Cinis testarum ex ostreis, si in morem salis pane colli- 72 gatur et yoretur, statim ad removendam grayedinem narium 5 proderit; porri quoque capitati folia incocta^ si sine pane manducentur, plurimum prosunt. Corrigia canina rudi nec 73 umquam uncta quillbet digitus in quayis manu ligatus remedium destillantibus naribus praestat. Oleum calidum 74 eunti dormitum ei^ qui gravidinem narium patitur^ in cere- 10 brum infunditur et in aures inmittitur^ ilico prodest. Ostrea 75 ita ut lecta sunt adhuc testis suis clausa in carbonibus coquuntur atque ita cibo dantur ei^ qui gravidinem narium patitur; creta quoque Cimolia ex aceto tunsa quam densis- sima fronti eius inponitur^ cui sanguis vel pituita descendit. 15 Masticem cum pipere mixtam qui diu commanducaverit^ 76 calefacto cerebro omnem umorem narium cohibebit. Git 77 calidum tostatum in linteolo conligatum et saepe odora- tum gravidinem narium et pituitam depellit; tunicae quoque veteris conbustae fumus frequenter naribus admotus idem 20 {)raestat. Proderit ei plurimum, qui gravidinem narium pati- 78 tur^ si in charta se emungat eamque alligatam epistolae modo in publicum abiciat, et si in cinerem se emungat, aeque proiiciet ad sanitatem. Salem torreat et in noctem 79 sibi ad cerebrum in sacco liget^ qui pituitam patitur. Cepam 80 25 Afram conditoriam contusam cum aceto acerrimo commisce- bis et adpones naribus eiuS; cui sanguis fluit, et ad se naribus trahat et quasi sorbeat, statim cessabit sanies et fluxus inhibebitun Radicem cannabis brachio dextro ligato; gl si totum brachium cinxeris de ipsa radice, melius erit, so sin vero partem habueris^ collo suspende ligatam licio^ quod in tela fuerit; et ut scias, quanta vis sit huius re- medii^ ubi alligaveris hanc radicem, statim sanguis per- 2 distillationem. 6 corrigio cajiino Im. 7 uncta Flin.: uincto Im nincta 2m, 9 gravidinem Im gravedi- nem 2m. 13 chimmonia. 16 hnmorem. 23 aeque] ae. 25 commisces. 28 inhibebitur scripsi: inhibitur. conupem pro cannabis. NARCBLLUSf BD. HELURErCH. ^ — 114 - 82 stringetur: cum solveris et removeris, fluet. Caproficum; quae in lapide nascitur^ colliges sive siccam seu viridem^ id est ipsum pomum^ et in pelle caprina involutum liga- bis de liciO; quod in tela fuerit, et ei loco adpones, unde erit sanguinis fluxio^ statim cohibebitur, sive viro de nari- 5 bus sive mulieri de locis verecundioribus fluaU CAP. XI. Vitiis labiomm et gingivis et OBCidini et oris iiloeribns et fetori et linguae pusulis et palati exulcerationi remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. 1 Vitia oris et faucium et ulcera, quae in ore fiunt et celeriter nigrescunt, inter initia oportet rebus simpIicibuS; id est aqua calida per se vel mulsa, postea vero decocta aqua cum lenticula vel palmulis vel capreolis, id est sum- lo mitatibus vitium, vei maiis cydoneis aut mespilis aiut piris 2 Syriaticis aut rosae foliis adiecto melle curari. Adeps an- serinus aut gallinaceus rimas labiorum egregie curat in- 3 positus. Nigrescentibus ulceribus proderit colluere os aqua, in qua coctum sit lentiscum vel rubus vel myrtus vel i5 rhus Syriacum vel oleastrum vel iunci radix, quam Graeci cyperon vocant, aut similiter adiecta per se et decocta galla Syriaca. Oportebit autem perungere adsidue ulcera suco rubi, lentisci, oleastri, rosae viridis foliorum; facit bene et sal tritum cum melle inculcatum copiose ad ni- 20 4 gridinem talium ulcerum eruendam. Labia rupta vel exul- cerata mira celeritate sanabis, si ceram in oleo rosaceo ad ceroti modum liquefeceris cumque in caccabo vel aci- tabulo conferbuerit, anchusae radices adieceris et refrige- 5 rato unguine in noctem labia inleveris. In ovi testa mem- 25 6 brana quae haeret ruptis labiis recte adponitur, Alga marina sicca candidaque adposita labiis ruptis efficaciter prodest. tit, faetori. 16 inyrtus] mlriiim. 18 post Syriaca add. contuBa Cornarius. 20 inculciatum. 25 inlueris. - 115 - Alii tunicula vel operimentum pari modo labiis profuturum 7 ut haerescat inprimitur. Sevum bovis vel vituli cum adipe 8 anserino inpositum rimas scissurasque oris optime iungit. Fagi folia commanducata prosunt exulceratis labiis et gin- 9 5 givis^ si cum umore salivae inponantur. Serpulium herbain^ 10 quam Galli gilarum dicunt; ieiunus diu commanducet^ cui os fetebit^ et gluttiat. Murinus cinis, id est pulvis exusti 11 muriSy cum melle dentibus infrictus halitum fetidi oris emendat. Folia myrti et lentisci pari pondere et galiae 12 10 Syriacae dimidium pondus una teri oportet et sparsa vino mane a ieiuno commanducari vel ori fetido inponi. Capi- 13 tis leporini exusti cinis cum nardo vel cum melle inpo- situs lenit graveolentia oris ulcera. Acorum Ponticum 14 ieiunus vice masticis mandat^ qui emendari voluerit oris 16 fetorem. Contra oris fetorem origanum et salem pari 15 mensura conteres et inde mane ac vespera gingivas frica- bis; ut vero os tuum semper bene oleat, cyperum com- manduca vel intra os tene. Oscidinem herba Britannica 16 viridis sumpta in cibo lactucae modo sanat; tritae etiam 20 atque expressae sucus si ore contineatur, mire prodest. Quod si viridem non habueris, aridam infunde vino et deinde sume eam et exprime illumque sucum intra os ad- sidue tene aut etiam gargaliza, mire prodest. Cicer colum- 17 binum maceralum tritumque et gingivis inlitum prodest. 25 Ulcera gingivarum tossillarumque carbunculos hac ratione 18 curabis: Polentae partes duas et salis partem unam bene contusam conspargito ex mulso, deinde ex his panes tenues facito eosque furno aut clibano pistoris coquito et cum opus fuerit, bene contritos ex aqua gingivis inlinito, con- 80 tinuo sanabuntur. Arboris pruni folia cum vino decoquun- 19 tur, eorum sucus expressus intra os retentus plurimum prodest. Galbanum melle delibutum ulcera in ore, quae 20 Graeci aphthas vocant, inlitum sanat. Pulvis tenuissimus 21 costi ulceribus, quae in ore erunt, adpositus mire prodest. 2 ut] aut. 8 faetidi. 11 fedito. 16 feture. 25 toa- Bellarumque. 32 dilibutum. 33 apliaa. ^^^ ^tc)^^%^C\ ^^ — 116 - 22 Linguae ulcera vel pusulae bene accipiuntur, si oleae vel oieastri suco foliorum et sulpure tritis adsidue perfricentur. 23 Rosae flos luteus, alumen scissum^ g^lh, iris pari pondere omnia diligenter teruntur et oris ac linguae vitia frequen- 24 ter eo pulvere perfricantur. Cyclaminis sucus melli Lycio 6 aequaliter mixtus linguam et totius oris ulcera potentis- sime sanat, umorem quoque et pituitam largiter infusam 25 deducit. Pusulae cum subito in lingua nascuntur^ prius- quam idem loquaris^ extremae tunicae qua vestiris ora pusu- lam tanges et ter dices: Tam extremus sit qui me male lo 26 nominat, et totiens spues ad terram^ statim sanabere. Solent gingivae quorundam fluore infestari^ quas praegnates qui- dam vocant; prosunt his lentisci folia arida contusa et cribrata tenuiter perforato cribro, facit et cinis eiusdem lentisci foliorum exustorum inpositus et aqua eiusdem de- 15 27 cocti os elutum iuvatur. Conpositum hoc medicamentum prodest gingivis et ad omnia ulcera, quae in ore fiunt, utile est, quod anthera a Graecis appeliatur; recipit haec: Alu- minis fissi X III, myrrae X II, croci X II, cyperi, id est iunci, radicis X III, gallae X II, rosae lutei floris X II, 20 sandaracae Ponticae X III, turis masculi X II. Hoc medi- camine arido uti oportebit vel etiam cum melle mixto ad parulidas aut epulidas, id est ubi ex transverso gingiva suppuratur vel ubi super extremum molarem increscit. 28 Moleste interdum gingivis et cancer per os serpit, qui 25 inter initia neglectus brevi temporis spatio mortis causa est. Oportet ergo cum primum visus fuerit, antequam latius serpat faucesque occupet, misy usto quam plurimo cum melle uti saepius, sed ante dentes et os collui debent oleaslri 29 aqua decocti aut corticis mali granati. Prodest et hoc me- 30 dicamentum etiam in omni parte corporis positum contra cancerem, quod vocatur Andronios; recipit autem haec: Mali granati corticis X X, terrae mali X VIIII, aloes X IIII, myrrae X II, galiae X VII, aluminis fissi X IIII, aeris floris 2 salpore. 9 quam. 19 mirrae. 20 radices. 21 sandaricae. 22 ad] aut. 25 et om. per om. 28 misui. 32 recepit. 34 myrrae 5 II gallae X VII om, flos. — 117 — X II. Terunlur haec siccata curiose, deinde admiscetur pas- sum Creticum, ut tiabeat spissitudinem mellis; cum opus est, vino austero diluitur et solvitur. Facit hoc medica- mentum et ad carbunculos et ad ignem sacrum et ad 5 zonam, quam Graeci herpeta dicunt. Coclearum inanium 30 exustarum cinis cum melle gingivis inpositus mire prodest, si sit haec adsidue curatio. Gingivas umidas et fetentes 31 hoc medicamine mire sanabis: Alumen scissum, tus mascu- lum, aloen epatitim pari pondere; haec in pulverem tenuissi- 10 mum rediges et simul permixtis uteris, ita ut prius os vino vetere conluas et sic gingivis digito medicamen adponas. Utile est interdum admixto huic pulveri melle despumato gingivas contingere. Ad gingivarum nimium tumorem et fetorem et 32 carcinomata medicamen hoc facies decrescente luna die lovis 15 sic: Piperis grana novem torrebis cum modico lasere et cucurbitam siccam conbures et caput sardae conbures ac separatim omnia diligentissime teres, ita ut in pulverem tenuissimum redigantur, eoque sicco gingivas asperges vel continges et cum iterum adhibere volueris medicamentum, 20 vino vetere bono os elues; sed illis diebus, quibus adhibes curationem, oleum et porcinam non manducabis; quo facto facile te absolves supra scripta omni molestia gingivarum. Ad ulcera, quae nascuntur pueris vel infantibus utriusque 33 sexus in ore aut in gutture aut in stomacho, quae pluri- 26 bus uno tempore solent accidere et ideo pestilentiosa ap- pellantur, valde utile est adhibere medicamen huiusmodi: Myrrae, nardi Syriaci, aluminis fissi, costi, gallae Syriacae immaturae, carnis agninae aridae, corticis malorum Puni- corum, omnium paria pondera seorsum contunduntur et 80 postea in unum miscentur atque inde dantur ad diem duae cotylae cum vini austeri cyatho uno. Mali Punici filoris X II, 34 myrrae X II, aluminis fissi X II, croci X 11. Pulvis ex his tenuissimus factus insufflatur per arundinem quod satis sit faucibus vel gingivis; quod factum et intrinsecus et 5 herpetam. 9 epatitem. 14 carcenomata. 20 ad- hibis. 21 olei oleum (sic), 24 in istomacho. 27 mirre. 81 cotylae] drachmae Cornaritts. cyato. ^^ i-WiJwi. - 118 - forinseciis omnibus vitiis oris infanium statim medebitur. 35 Medicamentum, quod facit ad omnia, praecipue autem ad ea vitia^ quae in ore subsistunt et ad abalienationes audi- tus et ad tumores aurium et puris inde roanationem et dolorem et ad palpebras asperas et ad ulcera sordida in 5 oculis atque in ano et veretro necnon et ad carbunculos. Uli autem eo oportet, cum resolvendum et eliquandum est aliquid ulceris cum melle: cum autem constringenduih; cum vino austero, sed ubi ulcera cicatricem ducere oportebit aut sordida et taetri odoris expurgari^ cum ceroto ex rosa lo facto. Proficit autem et ad tumentes atque compressas feminae vulvas prope os ipsius vulvae adhibitum; est enim ad omnia muliebria utile cum rosaceo oleo adpositum. Facit etiam ad narium vitia et polypos et cetera ulcera datur- que his, qui sanguinem eiciunt, quantum faba est cum aquae i5 duobus cyathis tepidae^ recipit autem haec: Crocomagmatis optimi X VI, misui usti X V, aluminis rotundi X VIII, rosae aridae X III, aeris floris X IIII, gallae Syriacae X V, omphaci aridi X VIII, squamae aeris X VI, chalcitidis ustae X VII, mellis despumati & I. Haec omnia seorsum prius 20 et in unum, postea cum vino trita admixto passo atque meile coquuntur molli pruna in vaso rubri aeris, id est cupreo, ita ut subinde agitetur et coquatur lenlissime, donec mellis spissitudinem habeat; quod medicamentum recondi 36 debet in pyxide cyprea et signari. Ad ea, quae in ore 25 subsistunt, et ad puerulorum vel infantum ulcera pestilen- tiosa: Croci X IIII, myrrae X VI, gallae Syriacae X IIII, aluminis fissi X II, turis X II, rosae floris X VI, glycyr- rhizae suci X VIII, iris X VI, crocomagmatis X VI, nardi Syriaci X V, piperis X I S et eius tertias, costi X III, cin- 30 nami X VI, casiae X VI, poli X II, mellis quod satis sit. flaec trita diligenter concorporantur et in vasculo aereo aut vitreo custodiuntur et cum opus est, vitiis oris et 37 faucium remedio adhibentur. Anthera ad ulcera et san- 16 recepit. 18 flos. 19 calchitis. 27 siricae. 28 gly- cerizae. 30 siriaci. 31 poUi. - 119 — guinis eruptiones et ad eminentias quasi callosas circa an- gulos geusiarum et radices dentium^ facit et ad yeretra et ad longioris temporis iissuras in ano, quas Graeci rha- gadas appellant: Chartae ustae^ plumbi usti, squamae rubri 5 aeris^ anripigmenti X binos, sulpuris vivi X I; siccis his et bene tritis uti oportet, est enim efQcacissimum omnibus supra scriptis medicamentum. Anthera ad gingivas tumen- 38 tes et ad ulcera abalienata in veretris et ad ea^ in quibus nimium caro vitiosa excreverit: Cyperi X II, croci X II, 10 myrrae X I, aluminis fissi X II, sandasacae X I. Haec trita seorsum et in unum mixta reponuntur et sicca supra dictis vitiis adhibentur. CAP. XII. Dentium doloribus et vitiiB eorum tmiversis remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. Ad dentium dolorem quamvis plurimi dicant forficem l remedium esse optimum, multa tamen citra hanc necessi- 15 tatem scio profuisse. Itaque cum exesus est aliqua ex parte dens, non suadeo protinus tollendum, sed exciden- dum scalpro medicinali, qua cavatus est, quod sine ullo fit dolore; reliqua enim solida pars eius et speciem et usum dentis praestabit. Sed cum dolor urgebit, varie se- 20 dandus est partim coUutione quorundam, partim comman- ducatione, nonnumquam sufQtione aut inpositione aliquo- rum remediorum. Prodest ergo colluere os frequenter radice herbae quinquefolia^ incoctae vino, item herba ur- ceolari et cupressi bacis aqua incoctis; alterci quoque 85 radix bene accipit aut eiusdem semen linteolo spisso inli- gatum et aqua saepius infervefactum, etiam sucus eius tepens dentibus adhibitus plurimum prodest. SufQri autem 2 dentes oportet ore adaperto alterci semine carbonibus ad- posito atque subinde os coUuere aqua calida, in qua radix 8 racadas. 6 uti om, 7 medicamentorum. 21 suf- fosioDe. 27 tepens] ptepens. - 120 - eius fuerit incocta, interdum enim e dentibus quasi yer- miculi quidam eiciuntur. Levat dolorem dentium et bitu- 3 men suffitum. Item commanducare proderit mentastrum vel radicem cotyledonis, quae herba simi]ia folia cymbalis habet nasciturque fere in parietibus umidis. Pyrethri quo- 5 que radix commanducata multorum levayit dolorem nec minus alumen fissum linteolo spisso circumdatum et ita diutius dolentibus inpressum dentibus medetur. Inponere vero ipsi dolenti oportet denti totum hoc medicamentum quasi emplastrum^ quod conQcitur sic: Peucedani suci £ III, lo opopanacis X I, turis X II, uvae passae sine granis X l. Haec omnia per se contundi iubebis, deinde ceram com- misceri et ceroti modo emplastrum fieri. Ubi fuerit gra- vior dolor dentis, auriscalpium lana molli involvitur, deinde tinguitur ferventissimo oleo atque ita denti proximisque i5 gingivis superponitur; post hoc medicamento dens operi- tur. Si repetierit aut permanserit dolor nihilo minus, ite- rum auriscalpium cum lana involutum ex oleo candenti eodem modo inponi saepius oportebit, donec dolor omnis 4 adimatur. Si quando movebuntur dentes, confirmandi erunt 20 alumine, quo infectores utuntur et melle Attico, ita ut duae partes sint mellis, tertia aluminis. Haec misceri et teri oportet in mortario, deinde in patella fictili fervefieri, ut spissentur, atque ita recondi in quolibet vaso, dum ne aeneo. Hoc medicamentum primum auster est et nimis 25 6 constringit dentes, postea remissius videtur. Proderit motis dentibus et hoc medicamentum: Aceti acerrimi * I, cedriae 'Sr I, aluminis fissi P. II. Teritur alumen cum aceto, misce- tur deinde cedria et una orania vaso aeneo coquuntur taeda pingui mota, donec in mellis spissitudinem tempe- so ratam redigantur. Hoc medicamento si quis ter in mense 6 dentes perfricuerit, dolorem eorum non experietur. Ad dentium dolorem bene facit muria ex piscibus lacerlis vete- ribus, si quis ea subinde os colluat, vel herbam peducla- 8 medere. 9 vere. 12 ceram] cetera. 13 empla- Hro. 16 medicamentiim. 30 spissitudine temperata. - 121 — riam si quis commaDducet et subinde pituitam; id est umo- rem noxium, expuat, vel marrubio sicco contuso et cri- blato^ si qnis dentem cum gingivis tegat. Facit bene et 7 aqua^ in qua marrubium coctum est^ cum os aliquis inde 5 colluerit; item milefolium commanducatum vel anemones herbae radix cum pari pondere fici commanducata pitui- tam dentium detrahit. Cornum cervinum conbustum tritum 8 cum aceto dentibus adpositum prodest. Radix lapathi cum 9 vino cocta vei taeda pinguis incocta aceto vel papaveris 10 capita et cortex mali Punict pari pondere vino incocta vel tithymalli radix simiiiter cum vino cocta vel colocyn- thidos interiora cum lacte et aceto pari mensura trita atque permixta vel alterci radix cum aceto cocta vel capparis radix cocta cum aceto vetere vel iunci radix^ quam Graeci 15 cyperon appellant^ vel cucurbitae radix^ quam idem sonchon appellant; vel pyrethrum commanducatum adversum dolo- rem dentium plurimum prosunt, si et aqua ipsa^ qua inco- cuntur, ore teneatur. Rosae floris quod est luteum X Vli, lo crocomagmatis X VIII, myrrae X VIII, gallae Syriacae X IIII, 20 his in unum mixtis et tritis uti oportet siccis, ut ex hoc pulvere gingivae adsidue dentesque tangantur. Rosae lapil- ii los vel grana, quae in folliculis eius postea quam esse de- sierit inveniuntur, assabis et in pulverem rediges ad X IIII, floris quoque eius sicci X II, myrrae X I teri facies et 25 sicco pulvere adversum dolorem dentis uteris ita, ut prius os colluas aceto salso tepido. Rosae caninae suci, quam 12 Graeci cynorrhodam vocant, vel ipsius herbae radicis X II, lyci X I cum vino austero coqui facies et adicies alu- minis X IIII, myrrae X I et de saepiarum testis quae sunt 80 interiora X II; his tritis et in unum concorporatis dentes et gingivas continges, post hoc vino austero os collues. Cyperi X VIII, sandaracae X VII, gallae duas partes, pipe- 13 ris albi X I, aluminis fissi X II, myrrae X II; et huius medicamenti similis est usus sicut superioris, ut sicco pul- 1 tnmorem. 2 marruvio. 4 marmvinm. 5 ane- monis. 7 tritntnm. 16 cyperonl scorion. sonchon] scocon. 27 cynocytidam; an hypocistida^m) ? 32 &(uid«jd$^^^. - 122 - vere glngivae et dentes tangantur adsidue et post vino 14 vetere os eluatur. Senapis grani S III, piperis S I, her- bae peduclariae siccae X VI, cyperi idem, nitri X II, pyre- thri X IIII, origani X III, lauri foiiorum tenerorum X I, bituminis aridi X VI. In sole haec omnia teruntur et ex 5 aqua; deinde pastilli fiunt, quorum unus ad diem datur 15 commanducandus dentium causa. Piperis X II, senapis in grano X XII, anesi X VI, uvae passae pinguis exgranatae X XXIIII, pyrethri X IIII, herbae peduciariae X IIII, hy- sopi de denario duas partes, lauri folia numero X, aeris lo floris X II. Haec cum melle decoquuntur atque inde pa- 16 stilli facti ob salubritatem dentium commanduntur. Em- plastra autem dentibus dolentibus poni oportet eiusmodi: Aphronitri X II, piperis X VI, herbae peduclariae X V, resinae terebinthinae tantundem. Haec colliguntur et inlita i5 linteolo vel aluta dolenti maxillae inponuntur; sed si ex- cavatus fuerit dens, inicitur in cavernam eius quantum sit satis medicamenti ad explendum locum, tum cera te- 17 gitur exterior pars foraminis. Item emplastrum alio modo conficiendum adversum dentium vitia: Pyrethri X IIII, 20 cedriae X IIII, amurcae coctae X XVI, sulpuris vivi X XVI, picis liquidae X XII, bituminis aridi X VII. Aestivis tempo- ribus confici oportet hoc medicamentum, ita ut sub ortu sideris canis haec terantur in sole calidissimo, donec habeant 18 ceroti teneri spissitudinem. Item aliud emplastrum adver- 25 sum dentium dolores: Piperis, pyrethri, sulpuris vivi, soreos, singulorum X quaternos, amurcae X VI, arboris mori lacri- mae X V, picis liquidae X II, aluminis fissi X IIII, cedriae X X, bituminis aridi X VI, herbae peduclariae X II. Simi- liter sub ortu canis conponitur hoc emplastrum et, ut so supra scriptum est, adhibetur maxillae, in qua dens dolet, 19 linteolo denso vel alutae inlitum. Item aliud emplastrum: Piperis, opii, olivae Aethiopicae, lacrimae mori, myrrae, sin- gulorum X binos, hederae nigrae bacarum X IIII, betae 16 risinae terebentinae. 16 dolentis. 24 caledissimo. 26 soreos vel sori. 27 amorcae. lacrimam. — 123 — nigrae radicis sucum vel eiusdem foiiorum sucum X IIII. Omnia trita in unum consparguntur et concorporantur et melle colliguntur atque ita, ut supra scriptum est^ confecta maxillae ad sedandum dolorem dentium et gingivarum et 5 geusiarum adhibentur. Dentium dolorem sedabit^ si quis 20 gramen masticet patienter et in doloris locum conlocet. Cavos dentes cinis murini fimi inpositus sanat et supplet; 21 dicuntur dentes ei non putrescere nec vacillarey qui mane ieiunus sub lingua salem adsidue continuerit. Dentem cum 22 10 dolebiSy si circa eum gingiva suppurabit, scalpellabis et herbae milefoliae radices teneras commasticabis, tum sucum eius in ea parte^ in qua dens dolet, tenebis. Papaveris 23 sucum tritum cum lacte muliebri denti causario infundes^ statim proderit. Carmen ad dentium dolorem mirificum de 24 15 experimento. Luna decrescente die Martis sive die lovis haec verba dices septies: Argidam margidam sturgidam. Dolorem rumpes, cum calciatus sub divo supra terram vivam stans caput ranae adprehendes et os aperies et spues in- tra os eius et rogabis eam^ ut dentium dolores secum «0 ferat^ et tum vivam dimittes et hoc die bono et hora bona facies. Vermiculus in cardone herba inventus phoenicio 25 inligatus colloque suspensus dolori dentium medetur. Cucur- 26 bitae sativae coctae sucus in linteo expressus et in ore ten- tus et dolorem inhibet dentium et coercet mobilitatem. 25 Acetum tepidum scilliticum in ore tentum et gingivas tu- 27 mentes constringit et continet dentes vacillantes. Capri- 28 fici radix vino decocta tritaque maxillae inponitur ac de- super ligatur et illud vinum in ore diu tenetur, yalde re- medio est dentibus. Ruborum cymae tenerae ex vino vetere 29 20 cocuntur et id vinum saepius ore continetur^ interdum et gargalizatur, quod statim gingivis^ uvae et dentibus prod- est. Quinquefolium, in quo fraga nascuntur, colluitur ex 30 aqua marina, deinde ad tertias decoquitur ex vino aut aceto idque in ore diutius continetur; etiam exustae eius herbae 4 maxillis. 13 sacum om, caurario. 17 rumpes cum scripsi: rumpe rum cod. rumpes etiam si Cornaritts, 18 eiu3 add. ante ranae. 21 fjnicio. 24 cohercet. ^^ ^^V^Vi^xsa^. - 124 • - cinis prodest, si eo dentes infricentur. Vermes terreni, 31 id est lumbrici; decocti in oleo et triti infunduntur auri- culae ab ea parte, qua dentes dolent; eorundem exusto- rum vermium cinis dentibus cavis vel dolentibus insertus et cera opertus facile cadere eos cogit, conburi autem 6 debent testa candenti. Ossorum ex ungulis porcinis con- 32 bustorum cinis pro dentifricio habitus plurimum confir- mandis dentibus prodest. Ad dentes cavos et exesos, ne 33 penitus exedantur aut excidant, facies hoc: Gummen^ quod in hedera nascitur, cavo denti inserito. Harenula, quae in lo 34 cocleis invenitur, denti cavo et dolenti inserta statim prod- est. Gummen cupressi optime facit, si insertum die ac 35 nocte in cavo dente permanserit. Ut labantes dentes con- 36 firmes, cedrum, quo libri perunguntur, in ore quam diutis- sime tene et subinde recentius sumito; non solum dentes 15 confirmabis, verum etiam dolorem eorum avertes. Saepiae 37 os vel ipsius combustae et ex melie contritae pulvis ad- iecta gutta ammoniaci gingivis et dentibus prodest, si ita perfricentur, ut ex eo nihii in fauces descendat. Caprino 38 lacte recenti sicut mulsum fuerit os adsidue collutum labo- 20 rantes ex ictu dentes confirmat. Lentisci decocti aqua 39 intra os frequenter detenta dentes confirmat; idem prae- stat asparagi silvatici sucus, idem et omfacinum oleum, id est bonum viride, si calidum in ore teneatur; idem et inula a ieiuno commanducata praestabit. Ut labantes et 25 40 dolentes dentes facile excutias, sucum hederae nigrae adiecto pausillo olei viridis habeto repositum ac praeparatum, ut cum opus fuerit nares ex eo contingas digito vel perfrices; quo facto spiritum aliquamdiu introrsum trahes, deinde calculo dentibus conprehenso hianti ore umorem omnem, 30 qui ex pituita contractus erit, defluere permittes; infinitus enim decurret usque ad trium heminarum mensuram. Post quod oleo puro naribus perfricto et vino ore diluto dentes sine dolore erunt et facile «xtrahentur. Ad epiforas den- 41 tium et pituitam, si in dentes inciderit, quam epiforam S5 13 labentes. 23 omfacenum. a] ad. 33 ore] os. — 125 — Graeci appellant: Ligustri folia commanducato sinitoque egeri pituitam saliva inritatam^ quae dum hianti ore decur- rit^ dolor desinet. Sine dolore autem qui cavi et inutiles sunt decident medicamine tali: Piperis grana numero V^ 5 gallae et galbani et afronitri aequale pondus ad fabae magni- tudinem una contundes et contusis mel admiscebis et sub- igeS; donec redigas ad cerae lentitudinem, eoque medica- mento dentem cavum et dolentem implebis ita, ut prius eum calida foveas, sine dolore excidet. Ad dentes mobiles 42 10 et dolentes et gingivarum tumorem remedium sic: Cornus cervini combusti — II, folii ^ I, salis ammoniaci ^ I, piperis grana VIIII, iris Illyricae ^ VIIII; ex bis pulverem tenuissimum facies et eo dentes cottidie perfricabis. Si mobiles erunt et dolebunt, facile cadent et si sine dolore 15 validi sunt, confirmabuntur et candidiores et odoratiores erunt; melius autem proficient^ si in iuncturis aut radi- cibus aut cavaturis eorum de hoc ipso dentifricio aliquid resederit. Ramenta cornus cervini vel scobem eius lima 43 factam cum vino vetere ad tertias coque et inde adsidue 20 os elue, mire proderit roborandis. Portulaca adsidue com- 44 manducata stridorem dentium tollit. Africanam sfongiam 45 siccabis et lana involves atque inde radicem dentis per- fricabis, sed cave, ne alium pro alio tangas. Nam contactus post triduum cadet; si enim putidus fuerit et doiebit, facile 25 excidet. Cum primum hirundinem videris, tacebis et ad 46 aquam nitidam accedes atque inde in os tuum mittes; de- inde digito obscoeno, id est medio, tam manus dextrae quam sinistrae dentes fricabis et dices: Hirundo tibi dico, quomodo hoc in rostro iterum non erit, sic mihi dentes 80 non doleant toto anno. Iterum alium annum et deinceps sequentibus similiter facies, si volueris remedii huius quot- annis manere beneficium. Cocleas nostrates minutas etiam 47 inanes collige et in mortario marmoreo diligenter tere, 1 Verba Ligustri folia mque ad dolor desinet paulo infra post verba sine dolore excidet collocata sunt in codice. 14 si ante sine om, 20 porcacla. 21 Africanam] aspagis. 25 herundinem, item 28. — 126 — deinde pulvere ipso moHissimo dentes tibi perfrica^ qiio 48 facto dolorem sedabis. Si tibi partis sinistrae dens dole- bit, cubito dextro calidam fabam coctam tritam inpone et diligenter liga. Si vero partis dexterae sive superior sive inferior dens dolebit, cubito sinistro ligato similiter fabam 5 49 et hoc per triduum facito. Dolorem dentium et gingiva- rum hac maxime curatione conpesces^ si mellis — 1^ alu- minis infectorii — III subfervefacias in pultario et agites 50 ac misceas tepefactumque medicamen ore contineas. Aco- rum Ponticum cum aceto et cum taeda usque ad quartas 10 decoctum rectissime adversum dolores dentium gargaliza- 51 tur. Sucus cyclaminis et mel Lycium aequis portionibus 52 miscentur atque inde dolor dentium confricatur. Lapathi radix in aceto acerrimo coquitur atque eo aceto dentes 53 conluuntur vel foventur. Milefolii radix sub primo dolore 15 dentium commanducabitur et isdem dentibus qui dolebunt diu commanducata retinebitur^ intolerandam molestiam prae- 54 sentissimo remedio coercebit. Oieum cum aceto ex tertio decoctum^ dum adhuc calet^ recte ad sedandos dentium dolores ore retinebitur^ ita ut plus aceti quam olei mit- 20 55 tatur. Radix terrae mali surculo eruta et commanducata si ore contineatur^ inter initia quidem excandescere facit 56 dolorem dentium; sed mox eum potenter extinguet. Por- celii lactentis ventriculo^ id est aqualiculo^ exempto^ quod in interiore cute luteum adhaeret^ lanae coniunges made- 25 factamque eam illo umore auriculae inseres^ cuius e di- versa parte dens dolebit^ certissimo remedio statim sub- 57 venies. Mori radix tempore messis inciditur, ea sucum aptissimum inhibendo dolori dentium emittit, quem ideo colligi et servari oportet^ ut cum opus fuerit dentibus in- so 58 ponatur. Nuculeus gallae commanducatus medetur dolori 59 umorique dentium. Hyoscyami radix mixta vel madefacta 60 aceto et commanducata mire dentibus medetur. Plantaginis radix recte manditur eiusdemque suco in aceto decocto 2 dentes, sed dolebit. 8 sufectorii (sic), 22 scandescere. 26 illum hamore. 30 oportit. 31 naculeus. - 127 — salubriter dentes conluuntur. Fimus corvi lanula obvolulus 61 denti cavo infulcitur^ minutatim ac sine dolore eum dis- cutiet. Veratrum; id est bulbus quod est genus cepae^ in 62 aceto decoquitur idque acetum ore continetur^ ut mobili- 6 tas dentium sistatur. Ruborum^ in quibus mora nascun- 63 tur^ pampini decoquuntur in vino austero^ quod vinum adsidue ore tentum vel ipsa folia commanducata dentes labantes confirmant. Bestiola^ quae brassicae innascitur^ 64 dens vitiosus saepius confricatus intra dies paucos eicitur. 10 Aeris florem floresque hederae pari pondere in unum terito 65 vinoque misceto ac naribus moderate^ cum dentium dolor fuerit^ infunde, statim omnis molestia dentium conpescitur et sanatur. CAP. XIII. Dentifrioia diversa de experimentis. Dentifricium, quod splendidos facil dentes^ conficitur l 16 sic: Farinae hordiaciae ^ I conspargi oportet aceto cum melle miito et subigi diutius atque ita in globulos dividi sex; qui- bus dilatatis admisceri salis fossicii semunciam^ deinde furno coqui^ donec in carbonem redigantur; tunc teri oportebit eadem et admisceri spicae nardi vel folii quod satis videbitur 20 ad odorem faciendum: hoc Octavia Augusti soror usa est. Dentibus curandis bene facit radicis edulis^ id est quae man- 2 ducatur^ cortex arefacta et contusa cribrataque pro dentifri- cio adhibita. Vitrum candidum^ quod simile est crystallo; dili- 3 genter tritum admixta spica nardi pro dentifricio adhibitum 25 plurimum prodest. Utuntur plerique etiam huiusmodi denti- fricio: Herbam urceolarem quam plurimam cum radice colli- 4 gunt, deinde lotam uno die siccaut, post diem recenti muria macerant, tertio die expressam in olla nova componunt sub- inde salis fossicii quasi tabulata interponentes atque ita per- tio coquunt fornace balneari^ donec in carbonem redigatur, postea tritae admiscent spicae nardi quod satis sit, quia et candidos 2 veratrum scripsi: veretrum. 5 rQborum Plin.: rumicum. 8 labentes. 10 floB. 15 ordiaciae. 20 Octoriia. 22 cortix. 23 canditum. 26 coUigunt om. 27 muriia. ^V ^^tc^v^t^. — 128 — facit dentes et confirmat. Augustam constat hoc usam Messalinam^ deinde aliorum Caesarum matrimonia hoc denti- 5 fricio usa sunt. Cornuum cervinorum ustorum in olla et ad cinerem redactorum ^ I, masticis Chiae X VIII^ salis ammoniaci semunciam; diligenter haec trita in unum con- 5 corporantur et perfricandis dentibus adhibentur. 6 Folii — I, costi — I, piperis ^ VIII, masticis grani — II, hordei farinae nitidae ^ VIII, singulatim singulas species tundi vel teri facies et cerni tenuissimo cribro; farinam vero hordei in ollam grandem novam mittes et lo adicies mellis optimi quantum sufQciat, ut neque sicca sit neque supernatet farina; poslea simul speciebus omnibus in oUam missis adicies fasciculos septem herbae parietalis, ita ut folia huius herbae sint in fasciculis, non virgulae; deinde operculo superposito el clauso vel gypsato diligen- 15 ter de argilla mittes in furnum calidum, ita ut usque in alteram diem furni fervor duret, donec exurantur omnia, quae sunt in olla. Quae cum exusta fuerint, simul uni- versa diligenter tundes vel teres et criblabis et pulvere eo cottidie uteris ad candorem dentium faciendum et gin- so givas confirmandas et catarrum restringendum. 7 Dentifricium ad dentes nigros emendandos: Hordei farinam delicatam et sal tritum cum melle confricato, doiiec sibi cohaereant, et postea pastam ipsam linteo involutam conburito ac pulverem tenuissimum facito atque eo dentes 25 8 mane ac vespere confricato, cito candidissimos facies. Lapis Parius tritus ad summam levitatem et pro dentifricio ad- hibitus intra diem decimum quamlibet nigros vel pallidos 9 dentes purgabit. Nitro cocto atque contrito velut denti- 10 fricio utere ad dentes purgandos. Porci ungularum ossa so conbusta tritaque et criblata adiecto nardo et folio frictione 11 frequenti dentes candidissimos praestant. Lana sucida melle inlita dentes perfricti miro modo candorem maximum con- 12 secuntur. Dentifricium optimum ac saluberrimum sic: 1 iisa. 3 cornam. 10 ordei. 19 criblauis. pul- verem eo. 32 candidissimus. - 129 — Cyperi — II, salis ammoniaci — II, pumicis — III, mar- moris candidi — III, schoenoanthus — IIII, casiae — II, folii — I, piperis albi — I, specularis usli — I, corni cervini usti — I, ostrei testarum ustarum — I, aluminis 5 scissi — I, masticis — I, turis optimi — I, myrrae — I. Tunsis criblatisque his omnibus et in pulverem tenuissimum redactis atque permixtis ad incolumitatem et nitorem den* tium uteris. Pernae scrofinae os, quod est amplissimum, 13 combustum tritumque optimum et salubre dentifricium prae- 10 stat; gingivas enim siccat et adstringit dentesque ab umoris iniuria et tumore defendit. Cybium optimum ac vetustis- 14 simum ollae inditur eaque argilla circumlinitur et furno ardenti obicilur, ut ad cinerem cybium excoquatur; tunc adiecto Pario lapide contuso salsamenti supra dicti favilla 15 conteritur. Hoc dentifricium ita bonum est, ut ad inani- tatem dentes non sinat pervenire. Masticis — I, turis 15 optimi — I, myrrae — I, folii — I, iris Illyricae — I, casiae — I, tere haec diligenter atque permisce et denti- fricium facito, quod mirabere. Nardi spicae — I, amomi 16 80 — I, piperis — I, his tunsis criblatisque ad incolumitatem dentium utendum esse de experimentis suademus. Compositio dentifricii, quam Artemius Dianio osten- 17 dit, contra dentium stridorem. Panem candidum siccum vetustum, qui teri possit, salem, piper, folium, costum, 86 cornum cervinum, haec aequis ponderibus teres ad maxi- mam levitatem et cotidie inde dentes curabis, quo facto stridorem eorum omnem umoremque dcpelles. Ad colorem 18 nitidum reducit dentes nitrum cum porro rudi coctum et pro dentifricio sumptum. Ad dentes nigros purgandos 19 80 panem candidum et pumicem pari pondere combure et tere atque adsidue hoc dentifricio utere. De saepiarum 20 ossibus quod est moUe — IIII, salis ammoniaci — II, mar- moris candidi — II, schoenoanthus — IIII, casiae — II, folii — I, piperis albi semunciam, herbae cyclaminis sucum 2 scynoantbos. 7 incolomitatem, item 20. 10 humoris. 16 nt] et. 21 utendum esse otn. 22 Diano. 23 canditam, item 30. 33 Bcynoathos. 34 ciclaminis. yLARCXJjLUS, MD. HMLMBMIOH, ^ — 130 ~ et mel Lycium quantum sufBciat aequaii mensura permisce; quibus rebus dentifricium egregium facies^ quod dolorem dentium sedat eosque confirmat et candidissimos reddit; sed quae terenda sunt, diligentissime conterantur atque criblentur et sic omnia misceantur; quod dentifricium nec- 5 non et alia omnia supra dicta in pyxidibus ligneis aut corneis debent recondi. CAP. XIIII. Uvae et fauoibns et arteriis et raucedini remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. 1 Ad faucium uvaeque tumorem hac fere omnes com- positione uti debent^ quia nullam aspritudinem habet et satis efficax est: Uvae Amineae acerbae, cum primum gra- lo num eius incipit perlucerC; suci ^ IIII, mellis Attici & I misceto in unum atque in aeneo vaso coquito subinde movenS; donec mellis habeat spissitudinem; atque inde fau- 2 ces continges. Altera ad eiusmodi molestias compositiO; cum diutius vexatae sunt partes supra dictae, ut facile 15 placentur: Aluminis fissi X 11^ gallae tunsae S 11, omphaci aridi X I, croci X I^ passi Gretici ^Sr I. Hoc decoquitur vaso fictili ad medias, ita ut quae terenda sunt diligenter trita admisceantur. Utrumque autem medicamentum signa- tum stagneo reponendum est vasculo et uva vel fauces 20 8 adsidue inde tangendae. Ubi suppuratio faucium suspecta est diutius permanente earum tumore et interdum febri- culis non sine horrore incurrentibus, oportebit quidem gar- galizari aquam mulsam vel cum ficis aridis decoctam^ ^ed perungui fauces utile est hoc medicamento, qua tactus susti- 25 nere poterit paulo pressius^ quod conOcitur sic: Mellis boni despumati heminam, resinae terebinthinae P. I; rosae siccae cyathos V. Resinam cum rosa duplici vaso^ ut solent unguentarii uti; liquefieri oportet; deinde admisceri mel et 5 miscantur. 16 gallae tunsae S II om, 25 perun- gneri. medicamentum. Busteri. 27 terebintinae. 28 sic- caej 8uci Comariw. 29 oportit. — 131 — coqui, donec spissum fiat medicameDtum. Hoc etiam^ cum eruperit suppuratio^ uti oportebit; expurgat enim et explet omnia. Uvam supprimit diu iacentem sal et gaila contusa 4 aequis ponderibus admixta et ita per cocliare adposita^ 5 item gallae X II^ aeris floris S II^ menarum sine ovis^ id est piscium salsorum^ capita X. Haec comburuntur et ita ceteris bene tritis trita admiscentur, sed postea nihilo minus in unum diutius teruntur. Oportet autem tangi digito umido medicamentum et sic uvam ab imo rec- 10 tam diu supprimi sursum versus. Ad arteria exasperata 5 simpiicia quidem haec faciunt: Gummi Alexandrinum vel tragacanthum per se sub lingua retentum; sed composita haec ad tumorem arteriae maxime prosunt: Papaveris sil- vatici iam maturi; viridis tamen adhuc capita quam plurima 15 vaso Gctiii coiciuntur atque- aqua superfunditur tanta, ut supersint de vascuio duo vel tres digiti; haec ubi triduo macerata fuerint^ eodem vaso incoquuntur^ donec made- scant; postea exprimuntur omnisque aquae percolatae prius diligenter mensura capitur, ad cuius soliditatem mellis Attici 20 quarta pars miscetur; deinde in duplici vaso tam diu coqui- tur^ donec mellis habeat spissitudinem. Hoc medicamentum et ad auriculae tumorem et ad tussim facit. Altera arteriace 6 ad fluorem arteriae et ad raucitatem et ad tussim et ad spissum sonum vocis^ accipit haec : Tragacanthi X VI^ gum- 25 mis acanthini; quod ex vermiculis qui illic sunt verum docetur, X VI, murrae X I, turis denarios II, croci X I, piperis albi grana XX, cariotarum recentium trium pulpas medias detracta exteriore cute, uvae passae incorruptae purgatis interioribus granis X VIII. Gummi et tragacanthum passo 80 Cretico uno die et una nocte macerari oportet, postero die pilo mundo contundi et cetera trita mortario curiose admisceri; inde dari debet fabae magnitudinis globulus et sub lingua teneri et devorari statim quod liquefactum fuerit. Hoc medicamentum pipere detracto et ad tumorem arte- 3 diu iacentem] divia centum. 6 flos. 9 umidum. 10 8U88um versos. atteriam exasperatam CornariuA. 12 trachantum. 24 tragagandi. 2T ti\\XTxi\^xvQMi. ^-^^^ — 132 — 7 riae facit, reservandum autem est pyxide buxea. Arteriace, qua melior non est, refertur autem in Asclepiaden medi- cum optimum, facit ad omnia superius dicta et quidquid in arteriis vitii est efBcaciter curat, constat ex his: Myrrae optimae pinguis X XXIIII, tragacanthi candidi X XXXVIII, 5 glycyrrhizae radicis X XVIII, resinae terebinthinae verae X XXXVI. Tragacanthum sicut est contundi et percribrari tenui foramine oportet, deinde myrram tritam seorsum ad- misceri et rursus utraque in unum diu teri atque ita in pilam coici et ibi cum concaluerint omnia ictu pilae lo assiduo, terebinthinam paulatim misceri, donec omnium unitas fiat; postea glycyrrhizam contusam et cribratam mortarioque nihilo minus diligenter tritam sensim adspergi convenit. Sed ubi haec bene mixta fuerint, dum calet me- dicamentum, plures accedant et pilulas faciant viciae magni- 15 tudine. Fit enim cito durissima haec arteriace et hoc ipso praecedit ceteras, quia linguae subiecta non facile solvitur, et ita diutius exhibet salubritatis effectum. 8 Brassicae crudae folium levissime terito, ex eo sucum 9 exprimito, quo uva contacta potenter sublevatur. Pruni 20 folia sive sativi seu silvestris ex vino decocta et saepius 10 gargalizata uvam resilire compellunt. Gallae tritae pulvere uva contacta eodem die resilit, si ter ei interiectis horis 11 medicamen fuerit adpositum. Gapitis summi verticem si quis uvam laboranti mordeat inopino, omni eum molestia 25 12 liberabit. In principio doloris uva bene sublevatur, si aqua 13 frigida vel posca adsidue gargalizetur. Lotium vetus huma- num adiecto croco ab inscio ne fastidiat epotum vel gar- galizatum mirum in modum uvam reprimit et consumit. 14 Ginis testarum ustarum ex ostreis cum melle tenuissime 80 16 contritus uvae inlitus prodest. Rubi coliculi teneri disco- quuntur ex vino idque vinum gargalizatur, quod confestim 1 reservandum] servaudum Cornarius. 4 arteriis] arte- ria Cornarim, vitiis. 6 clycyriizae. 8 oportit. 10 iectu. 11 terebentinam. 12 glicaerizam. 16 vitiae. 16 hoc om, 17 fale. 20 expiimeto. 22 resilere. 26 liberauit. 27 humanum] hominum. — 133 — uvam prominentem coercet. Folia rubi arefacta in umbra 16 in cinerem concremantur, is cinis in cocleari uvae sub- iectus praesentaneo remedio eam contrahit. Hirundinum 17 exustarum cinis usque ad periculum laboranti uvae cum 5 melle mixtus potenter inlinitur. Aliimen scissum leviter 18 tritum vel tunsum uvae subditum prodest. Chalcitidis 19 ^ \y turis ^ III; calcis vivae denariura, misui^ nardi^ folii ^ binoS; croci sicci ^ II^ omnia tunsa et cribrata in unum miscebis deque eo pulvere in cocleari posito 10 uvam tangeS; ter mane^ ter ante baineum^ certum experieris remedium. Salis granum, panis micam^ carbonem mor- 20 tuum in phoenicio alligabis et lino circa collum uvam do- lenti suspendes. Suco vel lacte caprifici in cocleari posito 21 uva optime sublevatur. Urtica teritur eiusque sucus ex- 22 15 pressus et tepefactus ab eo^ qui uvam dolet^ salubriter gargalizatur. LapilluS; qui in sfongea Africana invenitur, 23 phoenicio obvolutus linoque ligatus collo suspenditur eius^ qui uvae vitio laborat. Carmen ad uvae dolorem^ quod 24 ipse sibi qui dolet praecantet et manus supinas a gut- 20 ture usque ad cerebrum coniunctis digitis ducens dicat: Crissi crasi cancrasi. Quibus dictis rursum manus a gut- ture ducat et ter hoc faciat. Laboranti uvae diuturno la- 25 bore haec cura succurrit: Hirudinem vivara testo avellande includes eamque phoenicio involutam lino circa collum S5 subligabis intraque diem nonum omni molestia liberaberis. De uva passa eliges granum^ quod unum intrinsecus nu- 26 cleum habeaty eumque in phoenicio aliigabis et faucibus, id est in regione uvae, inseres et tenebis et dices: Uva uvam emendat; mox ipsum phoenicium supra verticem eius 80 tenebis et idera dices cumque ter ipsum feceris et car- minaveriS; collo dolentis subligabis. Rosae siccae partes 27 duas, myrti part^ra unara cura aqua mulsa decoques et laboranti uva dabis gargalizandum. Lenticulam, ficus siccas 3 herundinum. 6 calchitis. 10 certum] tertium. 12 feni- tio. 14 uvam. 16 foenicio. 23 erudinem. testo avella- nae] testa Africanae cocleae Comariua. 24 foenitio. 25 libexa^* beres (sic). 27 foenio. 29 foenicum. a^ ^^ w^q^ OQff)^o!t\>»» — 134 — et furfures cum aqua mulsa decoques et pro gargalismatio 29 uteris ad uvam reparandam. Aleum cum sale tritum in 30 cocleari adpositum uvae vehementer eam relevat. Alei um- bilicum^ quo grana continentur atque ubi radices inhaerent, cum ipsis radicibus in phoenicio conliga et laboranti de 5 31 uva luna septima phylacterii more suspendes. Ovum ex- inanitum completum viva terra loco clauso si abscondatur ab eo, qui de faucibus et arteriis laborabit^ remedio prae- 32 senli sibi subvenit. Olei veteris quod satis erit infusum naribus tumorem arteriorum represso periculo suffocatio- lo 33 nis evincit. Fimum columbinum^ ficus aridas et nitrum tundes eaque mixta extrinsecus adpones; hoc medicamen 34 asperitatem faucium mollit destillationemque castigat. Coc- leae terra tantum excussa inlotae coquuntur^ dehinc tritae cum passo Cretico adversum faucium molestias hauriuntur. i5 35 Ut faucium duritiam lenias, medicamen facies tale: Myrrae — III, croci — I, tragacanthi — III, ammoniaci — III, mellis quod satis sit. Omnia haec trita atque permixta recondes et parato certoque subsidio ad arterias crassiores 36 et ad difficultatem vocis uteris. Ad tumores uvae et ao faucium reprimendos gargalizari oportet tepidam aquam mulsam cum umore tisanae et cum melle decoctam, pas- sum quoque cum glycyrrhiza vel hysopo vel faeno graeco vel lini semine decoctum iuvat necnon et aqua malvarum 37 illic incoctarum gargalizalioni plurimum prodest. Bene opi- 25 tulatur et fomentum per sfongeam adhibitum ex aqua calida arteriae et faucibus, quas partes postea tegi oportebit lana sucida pura. 38 Sedant tumores faucium et uvae perunctiones quae- dam, ut sucus de moris coctus in mellis spissitudinem, 80 item mali Punici granorum sucus, item uvae acerbae sucus eodem modo decoctus; prodest et lentisci et terebinthi et rhns Syriaci et myrtae et rubi et rosae sucus, si cum melle haec omnia decoquantur; pruna quoque prosunt matura, 5 foenicib. 6 filaterii. 7 absoondiatur. 10 suffugationis. 15 auriuntur. 16 myrrhae (sic). 17 tracacanti. 20 diffioul- tate. 23 gljoeriza. 25 incocta. prodsunt (sic). 33 myrte. - 135 - si aqua^ in qua cocta fuerint, gargarizetur aut os ex ea colluatur. Haec omnia prosunt etiam anginam habentibus et cetera vitia in ore nata efficaciter curant. Non desinente 39 faucium tumore prosunt non solum fomenta molliter ad- 5 hibila faucibus atque arteriis per sfongias aquae calidae^ sed etiam cataplasmata vel fomenta de farinis. Itaque in- poni oportebit isdem partibus farinam hordeaceam ex aqua pura vel mulsa coctam vel lini seminis farinam vel faeno- graeci farinam similiter coctam. Sed mirifice prosunt pulli 10 hirundinini pingues saliti vel recentes assi in cibo sumpti. Protinus enim omnem praefocationem et tumorem faucium tollunt. Verum si suppurare fauces videbuntur, oportebit saepius gargalizare aquam cum ficis aridis coctam vel aquam mulsam cum supra scriptorum admixtione. Quod si tantus 16 fuerit tumor^ ut etiam praefocari aut strangulari fauces videantur^ alvum subtrahere clysterio oportebit aut san- guinem emittere de brachio vel sub lingua vcnam prae- cidere. Thymbrae ex aqua coctae vel aceti vapor per arun- 40 dinem ore receptus prodest ad tumores oris et gutturis 80 et faucium. Origanum tritum cum melle inpositum ulcera 41 oris purgat nec patitur ea longius serpere; coctum vero cum aqua et arida ficu atque adsidue gargalizatum facit et ad alia vitia^ id est ad anginam et linguam sideratam^ quod genus morbi Graeci paralysin vocant. Sorbitionibus 42 25 uti oportebit eos^ qui de uva et faucibus laborant; factis ex amulo^ tisana, oryza, alica^ farina triticea, faba alba^ urtica tenera cum lacte decocta; deinde cum ex aliqua parte relevati fuerint^ tum uti ovis sorbilibus debent. Ad uvas callosas et nimium tumentes mirifica haec 4S sc compositio est, facit et ad cetera faucium et oris vitia, est autem haec: Aeris fiioris X II, chalcitidis X II, picis liquidae cyathum. Coquitur pix, donec amittat odorem, deinde adiciuntur ei mellis cyathi sex atque iterum utra- que mixta infervescunt; post hoc adicitur vini Aminei 7 ordeaceam. 8 mnlsam. 10 erundinini. salliti. 23 ad ante alia om, 24 paralisin. 26 oriza. 32 ciatum^ 33 cyati. - 136 - sextarius et rursum coquitur. Ubi autem bene decoctum fuerity cetera supra scripta quae sicca sunt trita adiciun- tur iterumque decoquitur medicamentum^ donec sit spissum 44 velut mel. Rhus^ quo coriarii utuntur, foliorum tenerorum coUectorum aestate^ priusquam semen arbusculae eorum 5 habeant; X XXIIII macerantur in aquae nitidae congiis tri- bus totidem diebus totidemque noctibuS; deinde expressa folia abiciuntur, aqua^ in qua macerata fuerint^ transfun- ditur in vas aereum et coquitur, donec in meilis spissi- tudinem redigatur. Oportet autem moveri aquam ipsam lo rudicula vel spathomela aeris rubri; postea adici debent trita haec: Myrrae, turis/ nardi Syriacae, cinnami^ casiae, singulorum denarii bini; deinde bis terve infervefieri me- dicamentum et rcponi in pyxide cyprea. Facit ad omnia vitia^ quae in ore nascuntur^ et ad uvam et arterias et i5 anginam et ad auriculas^ ex quibus puris multum fluit^ et ad veretra et ad nigridinem carbunculorum; crustas quo- que et papulas omnes et maxime ea umoris vitia^ quae in nocte concitantur^ expurgat; sed si vetustate medica- mentum inaruerit^ remittitur et temperatur vino austere 20 bene calido. 45 Remedium Cosmi medici ad anginam et ad omnia vitia^ quae in ore nascuntur^ et ad aures pure manantes et ad carbunculos atque ad veretra^ quae nigridinem duxerint, et ad crustas et ad ulcera in pedibus subtrita calciamen- 25 tis: Rhus Syriaci X II, myrrae X IIII, casiae X II, croci X II, mellts Atlici cyathos duos. Coquitur medicamentum lente in cinere calido, donec spissum fiat, reponitur in vaso aereo. 46 Arteriace ad gravidines oris et capitis et ad pleuri- so ticos et per tussem sanguinem eicientes conficitur sic: Passi Cretici sextarii duo decoquuntur ad tertias, deinde admiscetur turis victoriati duae tertiaeve partes, myrrae dimidia, croci una, tragacanthi X I, gummis X I, piperis 6 aqnae] qua. 9 Bpissitudinis. 11 tuticula. spato- meli. 13 ter?e] ter. 83 duae et tertiaeve. 34 traga- chanti. — 137 — grana numero XX^ glycyrrhizae suci X III^ cariotarum pin- guium suci exemptis interaneis X III. Gummi et traga- canthum in aqua mulsa maceratur, deinde utraque trita ceteris bene tritis et levigatis admiscentur^ post hoc glo- 5 buli finguntur ad fabae magnitudinem; quos sub lingua teneri oportet et quod de his liquefactum fuerit^ statim devorari. Haec conpositio facit ad omnia arteriae vitia et thoracis et ad vocis interceptionem. Compositio, quae dicitur stomatice^ facit ad tossilias 47 10 et uvas tumentes et ad vulncra et ulcera in auriculis vetera, excepta ex libris Ptoiomaei regis^ qui Euergetes appellatus est, accipit haec: Suci ex moris facti et in sole cocti 5^ unum semis, glycyrrhizae suci X II, corticis lycii X S, myrrae troglodytidis X I, aluminis fissi X I, nardi Indici 15 X S, meliis Altici cyathos IIII, vini malini cyathum I. Quae arida sunt, seorsum teruntur et in unum cum vino tempcrantur, deinde passum his admiscetur et coquuntur omnia in cinere calido^ donec mellis spissitudinem habeant. Non oportet autem ignorare utiles esse arteriam inbecil- 80 iam habentibus gestationes, deambulationes, corporis vocis- que exercitationes, contraria autem balnea et omnia, quae videntur caput inplere vel umores excilare. Uvae et fau- 48 cium dolori fimus agnorum, priusquam herbam gustent, in umbra arefactus et confrictus atque emplastri more ad- 85 positus medetur. Suco cocleae acu transfossae inlita uva 49 sanatur, ita ul ipsa coclia in fumo postea suspendatur. Uvae destillationi, quae omnibus fere periculosa est, nam 60 et pthisin et syntexin et alias molestas valetudines creat, prosunt porri sectivi folia non cocta sine pane adsidue 80 manducata. Oleum calidum ei, qui de uva et arteriis la- 61 borat, eunti dormitum in cerebrum et in aures infundi utile est. Uvam toto anno non dolebit, qui cum primum 62 uvam viderit procedentem, sinistra manu digito medicinali 1 glucerizae. 4 globolis. 8 intercessionem. 9 sto- machicae. 18 semis] semiDis. glycerizae. lyciae. 14 troclodidis. 16 ciathos. malini scripsi: malei. 18 habeatu 19 inbicillam. 28 tpisin. - 138 — et poliice granum yulsiim sic transgluttierit, ut dentibus 53 non contingat. Stercus caballinum recens colliges et in furno calefacieS; tunc oleum medio capiti infundes contra uvam et sic stercus praedictum in panno vel in linteo 54 spisso capiti superligabis in noctem. Frumenti grana super 5 candentem tegulam pones et disperges ea et cum videris ex his umorem nigrum exire^ de cocleario coUiges et sub- 55 inde uvae adpones^ statim remediabis. Ad fauces et arteria impedita remedium utile sic: Croci dragmas YIII; nardi drag. II^ schoenuanthus drag. I^ amuli drag. I S, rosae lo seminis drag. I^ mellis Attici cyathum unum cum tenuis- simo pulvere specierum supra dictarum miscebis et de- 56 coques tenuiter et ad perunctionem faucium uteris. Lac bubulum recens mulsum et lento igne calefactum gargali- zatumque arteria constricta infuso catarro et fauces exaspe- 15 ratas pristinae sanitati restituta persanat. 57 Uvae dolenti et destillanli medicamentum praesenta- neum sic: Gallae rufae semunciam; aluminis scissi ^ ¥1111, myrrae pinguissimae J^ WlUy cunicularis herbae aridae super mundam tegulam combustae cineris semunciam. Haec 20 omnia in tenuissimum pulverem redacta et in unum per- mixta servantur vaso vitreo et per triduum cocleare semi- ))ienum ieiuno et hene digesto intra os inseritur^ ut uvam 58 contingat et inlinat. Causticum ad uvam penitus minuen- dam vel consumendam sic: Feniculi drag. I^ calcis vivae 25 drag. I^ afronilri drag. II.; chalcanthi drag. II^ iu drag. II. Contusa haec et in pulverem redacta permisce et subige cum cinere lixivi ficulnei et inpone siccum^ ita ut haereat 59 uvae vel faucibus. Raucis et gravedini vocis plurimum prodest tragacanthum^ si sub lingua diu teneatur^ aut piper so 60 et paulatim saliva, quae collecta fuerit; sorbeatur. Raucus si ova incocta recentia singula per triduum ieiunus hau- 1 sic] si. 4 praedum. 7 humorem. 8 arteriam impeditam Cornarius, 10 scyniianthos. 15 arteriam con- Btrictam ComaritM, confricta. 20 cumbustae. 26 afroniti. iu (» iov) scripsi: ioni. 27 subigej sub igne. 29 grave- djne. 30 tragantum. tenetur. — 139 — serit; statim remediabitur. Raucis, si in balineo clament 61 et aerem calidum intra fauces recipiant^ satis utile est. Oleum quoque viride in ore tepidum teneant et adsidue gargarizent; etiam in balneo^ plurimum prodest. Ad vocem 62 5 clarificandam radicem edulem^ quae incocta manducatur; cum mulso coque et deinceps ipsum mulsum bibe et ra- dicem ipsam manduca. Ad uvam destillantem platani pilu- 63 lam^ quam singularem inveneris, lino traiectam susp^nde collo Jaborantis. Uvam caniculatam et cocleam germanam 64 10 combure et contere atque ex eo pulvere mixto pollice summo vel certe cocleario uvam ieiuno tange per triduum. Herbae cymbalitis radicem ante solis ortum collige sini- 65 strae manus digilis pollice et mcdicinali in nomine eius, qui uvam dolebit; et licio conligatam collo eius suspende. 15 Picem mollem cerebro eius iApone^ qui uvam dolebit, prae- 66 cipe, ut super limen stans superiori limini ipsam picem capite suo adfigat. Ad dolorem uvae scribes in charta et 67 collo laborantis linteolo suspendes: Formica sanguinem non habet nec fel^ fuge uva^ ne cancer te comedat. Araneam^ 68 20 quae sursum versus subit et texit, prendes et nomen eius dices^ cui medendum erit, et adicies: Sic cito subeat uva eius^ quem nomino, quomodo aranea haec sursum repit et texit; tum ipsam araneam in chartam virginem lino ligabis et collo laborantis suspendes die lovis; sed dum 25 prendes araneam vel phylacterium alligas, ter in terram spues. Medicamen causticum ad uvam sine ferro tollendam, 69 de quo etiam sciatici curantur: Calcis vivae — I, saponis albi pilulas III^ sinopidis^ hoc est minii^ modicum^ lixivum^ unde operantur coactiliarii, aliquantum; in unum miscebis 80 haec et coagitabis diu et repositum habebiS; ut cum opus fuerit utaris. Descriptio trochisci plurimis satis utiliS; id est ad 70 vetustas tusses et reumata^ quae in arteriis consurgunt, 2 aerema {sic). 5 clarificandum. 8 traiecta. 9 cani- clutam. 10 cumbnre. 16 limini scripsi: limiti. 18 fur- mica. 19 habit. 25 coUigas. 27 scaealicir (sicV 2^^ s^^xi^- pidis. 32 plurimis rebus Cornarius, - 140 — ad paralyticos, ad eos^ qiii ex incommodo tremunt, ad nes- ciam^ ad hydropicos^ ad opisthotonicos^ ad pedum subitos dolores vel gravidines^ ad longas viscerum causas vel do- lores^ ad pthisicos^ ad inediam, ad lienis^ ad epatis et ad intestinorum dolores^ ad duritiam quoque epatis resol- 5 vendam^ ad partus exlrahendoS; qui ante maturitatem fue- rint enecati; et si quid post partum resederit evocandum. Quod medicamentum ab Eutychiano archiatro primum tra- ditum fertur. Cuius descriptio talis: Storacis drag. IUI, iris Illyricae drag. IIII; hyoscyami drag. I^ opopanacis drag. IIII^ 10 myrrae troglodytidis drag. IIII^ resinae terebinthinae drag. II^ piperis albi drag. XII ^ afronitri drag. XI ^ opii drag. XI^ galbani drag. IIII. Haec omnia diligentissime tunsa^ cribrata et trita, ut permiscere se possint^ aqua nitida in unum colliges^ ita ut storacem et galbanum separatim ante con- 15 tundas; quae simul confusa aqua colliges et trochiscos ad mensuram oboli facies et cum necessarium fuerit^ ex aqua calida bibendos dabis cum cyathis tribus ternos, prout aetas aut virtus fuerit. CAP. XV. Ad anginam vel synanohen et stramas et parotidas et reumata et glandulas vel tosillas et ad ea quae fauoibus haeserint evoeanda remedia rationabilia et physica diversa de experimentis. 1 Anginae prodest sanguinis detractio^ cucurbitarum ad- 20 hibitio ceteraque auxilia; quibus medici efficacius utuntur; medicamenta autem simplicia haec recte faciunt: Laser Cyrenaicum aqua dilutum crassius per pinnam faucibus adhibitum vel euphorbium aqua dilutum similiter inposi- 2 tum. Conpositionum autem haec sunt apta: Fellis taurini^ 25 2 ydropicos. 4 ad lienis] vel lienis. eparis item 5. 9 storachis. 10 yosciami. 11 terebentinae. 14 per- miscere se] permiscen inter se Cornarius. 15 storachem. tit sinanchem. ad ante ea om. 23 cjrrinaicmn. 24 adhibitar (sic). — 141 — salis, aceti, mellis^ olei veteris aequas partes in unum misceri oportet et cum opus fuerit^ pinna perfricare fau- ces diutius laborantes. Item bene facit et hoc medica- 3 mentum compositum sic: Git fricti X II^ pyrethri X I^ 6 sagapeni victoriati pondus; trita haec cum melle miscen- tur et ita faucibus adhibentur. Facit bene et medicamen- 4 tum hoc compositum sic: Fellis taurini S II^ suci cucume- ris silvatici X I, cachryos et misui animati X singulos; trita haec melle admixto reponuntur; cum opus est^ aqua tepida 10 diluuntur et fauces exinde perunguntur cogunturque inde quam plurimum devorare qui faucium dolore vexantur; solvit enim ventrem et ita vehementissime prodest. Item 5 bene facit et hoc medicamentum: Hirundininorum pullorum exustorum cineris X I^ hysopi S I^ nitri X I^ piperis X se- 15 missem^ laseris X 11. Hoc medicamento et saepius fauces et pressius fricari oportet. Multis et hoc profuit medica- 6 mentum: Costi, opii, anesi, schoeni, casiae rufae^ singulo- rum X binos, git X I^ amomi victoriati pondus I^ asari; quod est semen^ X II^ ahiminis fissi X I^ gallae quod est 20 medium magnitudine ciceris piiulas numero V^ croci X II^ crocomagmatis victoriati pondus^ myrrae victoriati pondus, aristolociae Graecae X IIII^ cinnami X lil, hirundinum sil- vestrium exustorum pullorum cineris X V^ nardi spicae victoriati pondus. Melle Attico despumato conprehenduntur 25 haec omnia diligenter trila; cum autem opus fuerit re- parari hoc medicamentum, adicietur quod satis erit eius- dem mellis et sic faucibus inseretur. Hoc Livia Augusta semper compositum habuit et reconditum in vasculo vitreo ; facit enim mirifice adversum anginam et synanchen. 80 Medicamentum ad anginam^ quod devoratur^ quantum 7 digito uno tolli vel colligi potest^ componitur ex his: Rhus Syriaci denarii semissem, hysopi tantundem, ceparum Cypria- rum capita tria, laseris Cyrenaici quantum ervi granum est, vini bene odorati cyathos tres. Cum vino cepae ita 6 et post bene om. 8 cacryos. 13 herundiiiQrvL\&.. 15 medicamentum. 16 oportit. ^^ YLe;t\m!^\i\y.m. - 142 — teruntur^ ut solvantur^ deinde mittuntur in vas aeris rubri atque adiciuntur cetera et coquuntur ad mellis crassitu- dinem; hinc dabitur bis vel ter digito lingere ei^ cui me- dendum est. 8 Ad synanches molestiam et faucium dolorem periculo- 5 sum efficax medicamen conficitur diligenter et reconditum in praesidio habetur: lus^ in quo hirundinum pulli cocti fuerint, accipitur tepens et intra fauces continetur atque 9 aliquid inde transmittitur. Sed praecipue contra synanchen prodest, si hirundininos pullos vivos in nido prendas et lo vivos incendas, ut pulvis ex his fiat, die lovis liduna luna vetere. Sed observa^ ut inpares in nido invenias et quanti fuerint exuras. Horum in calida aqua pulverem bibendum dabis et de ipso pulvere digito locum synanches ab intro continges; miraberis remedium^ sed inlotis manibus reme- i6 10 dium facies. Rutam, alium^ laser aequali mensura trita^ si ex vino gargarizet qui synanchen patitur^ certum et praesens remedium sentiet. 11 Praecantabis ieiunus ieiunum tenens locum^ qui erit in causa^ digitis tribus^ id est pollice, medio et medicinali, 20 residuis duobus elevatis dices: Exi hodie nata^ si ante nata^ si hodie creata^ si ante creata, hanc pestem, hanc pestilentiam^ hunc dolorem, hunc tumorem^ hunc ruborem^ has toles, has tosillas, hunc panum, has paniculas, hanc strumam^ hanc strumellam; hanc religionem, evoco^ educo^ 25 12 excanto de istis membriS; medullis. Ad tosillas herbae^ quae lingua bubuia dicitur^ radix circa collum inligata phi- 13 rimum prodest. Gladioli folium medium divisum et in similitudinem coronae in se conexum ac pro torque circa 14 collum habitum tosillas sedat. Pruni arboris folia ex vino so 15 decocta et gargarizata tosillas molliunt. Turis manna et myrra et cinnamomum et galbanum aequis ponderibus se- paratim ad levitatem contusa cribrataque et cum resina 1 va8§. 5 synanchis. 7 berundinum. 9 synanchem. 10 hirundininos pullos] heruDdines. 14 sinancbis. 16 tri- tum. 17 sinanchem. 22 alterum hane om. 24 palum» panaclaa, 27 iDligatum. - 143 — terebmthina ceraque decocta plurimiim atque emplastri modo adposita sanant tosillas. Si adipe leonina tosiliae interius le perungantur, eodem die sanabuntur. Lac caprinum vel 17 bubulum yel ovillum recens mulsum dum calet vel etiam 5 calefactum gargarizatum tosillarum dolores et tumores cito sedat. Plantago vel eius radix diligentissime contrita cum 18 axungia vetere inposita in panno vel linteo prodest anginae vel tosillis. Cyclaminis sucum et mel Lycium aequis por- 19 tionibus miscebis et eo gargarismatio ad omnia faucium 10 vitia potenter uteris. Pulticulam ex alica facies^ in qua 20 capita porrorum conlusa mittes et simul decoques et de- inde colabis et sorbitione ea contra faucium molestias^ cum volueris, uteris. Si quis grillum manu contriverit et ad 21 tossillas vel suas vel alterius tenens ter adplicuerit; tactu 15 iilo tumorem sanabit. Tossillis renes vulturini aridi in 22 melle triti vel decocti mirum remedium praestant; si pro emplastro adponanlur. Cepae longae conditoriae suco adiecto melle permixto 23 interiora faucium pertractantur^ quo facto angina laboran- 20 tem a periculo liberabiS; resina quoque vel liquore cedri arboris angina adsidue peruncta sanatur. Myrtae foliorum 24 sucus gargarizatus vel etiam transmissus anginae plurimum prodest. Myrram contritam ex aqua tepida constanter ab- 25 sorbendam dato ei, qui anginae periculo laborat: statim 25 eum liberabis. Hirundinum combustarum cinis cum melle 26 Attico mixtus faucibusque inditus et anginam reprimet et ulcera, si qua arteriis inerunt^ contacta purgabit sanabitque. Taurinum fel melle permixtum et extrinsecus faucibus ad- 27 positum vel pro unguine inductum anginas efficaciter sanat; 80 idem praestat et caprinum fel similiter adpositum. Si 28- subita angina ita fauces praefocabuntur, ut nullum auxi- lium celeriter inveniri possit^ ferro quam acutissimo ex venula^ quae sub lingua est in parte sinistra, quae statim de hoc morbo paliescit^ sanguis emittatur; continuo sub- 1 terebentina. 3 caprunum ^m. 9 omnium. 10 cj^iasql Comariua, 15 renes vulpis Plin, 19 aiigma.m. ^t^\i^TQ;:(i^ixcso3fi - 144 — 29 veiiietur. Herbae proserpinalis^ quae draconteon dicitur, contritae suco admisceto salsam aquam et olei parum atque inde linguam et quae sunt circa linguam et fauces per- 30 fricato, donec vomat, cui medebere; cito sanabitur. Alumen tritum ex posca gargarizatum anginae molestiis prodest 5 31 Lini semen et anethum cum sale et oleo et aceto de- 32 coctum bene contra faucium dolores gargalizatur. Nucis iuglandis nuclei triti cum ruta et oleo inpositi faucibus 33 prosunt. Ruborum caules teneri teruntur sucusque eorum expressus et in sole coagitatus^ donec spissetur ad cras- lo situdinem mellis^ ab interiore parte faucibus et gingiyis 34 inlilus plurimum prodest. Pullus hirundinis silvestris vel melius si ripariolae^ certe etiam domesticae, assus vel elixus comestus anginam velocissime certissimeque sanat, adeo ut hominem ab hoc morbo per totum annum tutissimum i6 praestet. 35 Ad parotidas sedandas asphodili herbae radix involuta lana fusca et circa collum suspensa remedio plurimum 36 erit. Brassicae stirpes [sive stipites] arefactae vel combustae et in pulverem redactae et cum axungia vetere subactae 20 atque emplastro alutacio parotidibus inpositae satis pro- 37 sunt. Lupino crudo deme folliculos atque ex eo farinam tenuissimam facito^ quam melle subactam vice malagmatis parotidibus adponas^ continuo dolores tumoresque sedabis; idem praestat et cum aceto decoctus similiterque adposi- 25 38 tus. Herba verbena cum plantagine in ore oontrita adiecto modico salis pro emplastro adposita parotidas mire discutit; quas cum aperuerit^ detracto sale sola contrita et inposita 39 celeriter sanabit nec cicatricem magnam faciet. Noctuae iecur diligenter servatum atque ex unguento nardino trito so auriculis subinde infusum celeriter parotidum vitium omne 40 persanat. Ostrei testarum combustarum cinis cum melle 41 inpositus parotidas cito solvit. Aqua marina tepida vel ex marino sale infecta parotidas sfongia prius elue^ tum 4 alumenl alium Plin. 12 erundinis. 10 stipites] stir- pites. 21 silutatio. - 145 - calcem cum axuugia vetere subactam inponito^ confestim sanabis. Spumae argenti P. I^ olei yeteris P. II^ salis am- 42 moniaci P. II ^ galbani P. II; simul haec omnia permisce- bis^ ita ut spumam argenti in oleo decoquas usque ad 5 crassitudinem mellis, tum adicies salem et pones^ ut fer- veat^ item galbanum addes et rursum pones^ ut ferveat; postea simul omnia colabis et recondes et cum opus fuerit; more emplastri miro remedio sedandis parotidibus uteris. Vitium exustarum cinis cum cera et resina paribus pon- 43 10 deribus adpositus parotidis prodest^ sed una decoctus. Ster- 44 cus columbinum tritum cum farina hordiacia ex melle sub- actum et calide adpositum nascentes parotidas comprimit. Adeps ursina pari pondere cum sevo taurino et cera per- 45 mixta atque adposita parotidibus mirum remedium est. 15 Piugue laridi; quod inter cutem et carnem macram est^ si 46 parotidibus adponatur et illic ligetur, cito sanabuntur. Mus 47 araneus si in orbitam inciderit^ naturali fato illic detentus emoritur. Hunc iliic inventum argilla aut linteo aut phoe- nicio involve et ex eo ter circumscribe parotidas, quae 20 in corpore subito turgebunt; mira celeritate sanabis. Malvae radice lino vel licio traiecta aut arnoglossae, 48 id est plantaginis^ radice similiter collo circumdata stru- mas sanari manifestum est. Mentastri sucus cum vino gar- 49 garizatus frequenter strumas tumoresque discutiet. Farina 60 25 hordiacia^ pix liquida cum cera et oleo mixta percoctaque^ adiecto pueriii iotio subacta, more emplastri inposita stru- mas utiliter sanabit. Galbanum inpositum super strumas 51 faciie eas discutit. Idem praestat et sal ammoniacus ad- posilus vel densiore liquore inditus aut inlitus. Gontra 52 80 omnes strumas et feminis et maribus utilissimum est, si cor lacertae viridis lupino argenteo clausum in collo su- spensum semper habeant. Fel bubulum vel caprunum ad 53 incipientes strumas optime facere experimenta docuerunt; nam penitus crescere non sinentur, si eo adsidue tan- 11 ordiacia. 16 parotibus. 18 argila. {q«i^^< 24 tumaresque. 25 ordiacia. MabCMLLUS, MD. HMZjMSmtCSL, V^ - 146 - 54 gaDtur. Cancri fluviales combusti triti et cum melle ad- positi strumas discutiunt. Idem praestant et testae echi- 55 norum ex aceto tritae et adpositae. Si voiueris explorare^ utrum struma sit loci illius^ qui tumebit, antequam medi- cinam adhibeas, lumbricum terrestrem ad tumorem adplica 5 et postea super folium pone; si struma erit^ lumbricus terra fiet: si non erit struma^ integer atque inlaesus per- 56 manebit. Saepiae testa minutissime contusa cum axungia 57 vetere subacta et inposita strumis medetur. Nasturcium cum alumine contritum inlitum vel inpositum strumis opi- lo 58 tulabitur. Talparum capita recisa cum terra sua contun- duntur et pro emplastro adponuntur strumiS; utiliter pro- sunt; ob quod pastilli inde facti in pyxide stagnea reponi 59 debent, ut praesto sint; cum opus est. Calx viva cum re- sina liquida et adipe suilla subacta et addito melle inposita i5 60 strumis mire medetur. Ungularum equinarum exustarum 61 cinis cum oleo inpositus vel inlitus strumis medetur. Acu ossea^ id est spiculo trygonis^ quae pastinaca dicitur, stru- 62 mam saepius punge^ statim arescit. Ad strumam sedan- dam buxi tenera et cicutam teres vel contundes et cum so axungia subiges et in panno tenui inductum medicamen ad- 63 pones. Virgulas teneras buxi^ manipulum tenerum urticae unipecciae in ollam rudem bisextialem cum aqua mittes et ad medias decoques; postea de aqua ipsa dormitum eunti strumoso calidum quantum pati possit sorbendum dabis^ 25 non transmittendum, sed ad eum locum qui dolet intra os tenendum; quanto autem diutius aut calidius tenuerit, tanto citius sanabitur. Sufficit autem^ ut ternas sorbitiones singulis noctibus intra os teneat. 64 Medicamen ad fauces curandas sic: Rutae ^ VII; so mentae semunciam^ folii semunciam, anethi tantundem^ apii idem^ coliculi seminis idem^ cucurbitae et marrubii idem; teres diligenter haec omnia ac permiscebis et cum 65 opus fuerit; fauces inde tanges. Item pulverem ad idem 5 lumbrico. 8 axugia. 16 verba Ungularum — me- detur om. 18 pastinaga. 24 euntij adversus. 28 ternos Hfraoa. 32 colicnli Bemenis isdem. marruvii. — 147 - vel quae intra os dolent conficies sic: Piperis — I, foiii — I, spicae nardi ^ XII, myrrae ^ XII, costi ^ XII, casiae fistulae ^ XII, aloes ^ IIII, guttae ammoniaci — I, dactulorum ossa exustorum ^ XII, salsarum sardarum 5 capita trita ^ XII, rutae seminis ^ XII, mentae ^ XII^ pulei ^ XII, anethi, apii, coliculi, cucurbilae, marrubii scrip. duodena. Omnia tundes et cernes et quae urenda sunt super testum combures et teres atque in vaso vitreo repones et cum opus fuerit, sicco eo uteris. 10 Ad synanchen remedium sic: Cuniculum yivum in 66 olla rudi combures et pulverem de ipso costo et folio aequis ponderibus miscebis el sic in potione plenum cocleare de hoc pulvere cum vino dabis atque etiam fauces inde perfricabis. Caput viperae linteolo conligatum collo- 67 15 que suspensum toles optime sanat aut prohibet innasci. Lac caprunum cum malva et exiguo sale decoctum gar- 68 garizatumque tosillis prime medetur. Menarum salsarum 69 ustarum de capitibus cinis ex melle inlitus faucibus angi- nam cohibet. Aqua, in qua mus coctus fuerit, adversum 70 20 angmas salubriter inscio propinatur. Caninae cutis cor- 71 rigium ter collo circumdatum mire anginam relevat. Multi- 72 pedes cutiones, qui in stercore nascuntur quique contacti in globulos conplicantur adiecta tertia parte resinae vali- dissime triti et malagmatis vice inpositi incipientes paro- 25 tidas aperiunt et expurgant, maturatas vero. persanant. Axungia vetus cum testa vasi salsamentarii contusa sub- 73 aclaque et adposita collectionem parotidum laudabiliter dis- cutit. Vulpinis testiculis recentibus parotides perunctae 74 cito discutiuntur. Muricum testae uruntur earumque cinis 75 80 cum melle parotidibus salubriter inponitur. Fimo caprae 76 axungia vetus permixta et subacta atque ut emplastrum adposita parotidas persanat. Calcis fioris ^ III, alei spi- 77 cas duas cum axungia tundes et inpones parotidibus malag- matis more. Nasturcium cum lomento contritum sanat 78 3 gatta. 10 synancbiem. 12 et om. l^ ^w!;£^^^'^sa&.. 20 proponatur. 23 globolos. ^4 Mwmi^i^ (^%\d^. - 148 — strumas, etiam marrubium cum adipe mixtum adpositum- que prodest. 79 Exulceratis strumis mustelae sanguis recte inlinitur 80 vel ipsa in vino decocta salubriter inponitur. Cocleae, quae salinis inhaerent^ cum testis suis tunsae atque in- 5 81 positae strumis eflQcaciter prosunt. Talpae cinis ex melle inlitus strumis vel iecur eius inter manus tritum adposi- 82 tum plurimum prodest. Strumae optime medetur radix verbenae^ si eam transversam reseces extremamque eius partem laborantis collo subnectas^ priorem autem partem lo in fumo suspendas. Arescente enim ea strumae quoque siccabuntur et omnis earum umor arescet. Cum sanus fuerit^ quem curaris^ si tibi ingratus extiterit, utramque 83 partem in aquam coicito^ strumae renascentur. Urticae radices cum aceto coctae contusaeque ac subactae mani- 15 bus tepidae inponuntur, incipientes strumas continuo com- primunt. Haec autem cura non solum discutiet prorum- pentes strumas^ sed et maturas ita aperiet^ ut omnibus radicibus penitus extractis ad certissimam sanitatem sine 84 uUa cunctatione perducat. Adeps caprina cum calce sub- 20 85 acta et adposita strumas statim dissolvit et sanat. Lupus marinus^ id est piscis, tantae efQcaciae est adversum stru- mas^ ut ad quamlibet partem corporis admotus strumarum vitium omne persanet. 86 Adversus languorem focani expertum medicamen hoc 25 facies: Piperis albi — I, naporum seminis — IIII, rutae viridis ^ VI, absinthi Gallici ^ VI, laseris optimi ^ VI, meliis optimi sextarium. His tritis commixtisque in unum cocliarium plenum dabis ieiuno vorandum vel fauces inde 87 continges. Apii seminis quantum tribus digitis comprehen- so das, tantundem et salis et senapis Alexandrini adicies, ru- tae quoque viridis pusillum addes et alei spicas V. Haec teres diligenter et adiunges aceti boni quartarium et dabis bibere ex aqua calida, si iam per dolorem faucium man- 88 ducare non poterit. Adipis veteris — I, turis grana III, S6 26 focani] faacium Chrnarius. — 149 ~ laseris grana III , satureiae pusillumy alii spicas UDdecim teres et calefacies flammula tenui atque inde collum eius et fauces diligentissime perfricabis, qui de toiibus labora- bit. Remedium valde certum et utile faucium doloribus 89 5 sic. Scribes in charta haec : ISldov xQifisQYi xQviSeov Toavadov Kal xaQTaQOvxov f %aY^6iv TovCavadov^ 21&(s6v fiB csfivi vsQxiQmv vniQxaxs, quam chartam in phoenicio obyolutam lino conligabis col- 10 loque suspendes meminerisque, ut mundus haec facias et ne tertia manu scriptura tangatur. Gallam tunsam et cribratam atque alumen utrumque 90 aequis portionibus sumes et prius in ollam novam mittes et mel bonum atque acetum optimum adicies et in unum 15 decoques atque inde orificia geusiarum et fauces intrin- secus perfricabis. Vettonicam^ argimoniam, verbenam, ru- 91 bum^ senecionem, mentam^ cucurbitam siccam, hinc am- plius mittes sardae caput assatum, piperis modicum, teres haec omnia diligenter et miscebis et sic etiam per pin- 80 nulam delicatam faucibus inseres; mire hoc remedio car- bunculum et quidquid mali intra fauces erit curabis. Olei 92 boni cyathum unum et sucinum verum in ollam novam mit- tes atque ad medias decoques, deinde sucinum toUes et combures et teres et pulverem eius in oleum supra scrip- 85 tum mittes et una iterum diiigenter teres atque inde tolibus, quotiens opus fuerit^ adpones; experieris magnum remedium. Ad parotidas convenit noctuae cerebellum butyro mix- 93 tum adponi; discutit enim fere eas sine dolore et molestia. do Oportet autem aqua marina ferventi novis sfongeis illic demersis et linteo vel sabano intorto utrimque expressis vaporare eas atque ita obiinire hoc medicamentum superque 6 xQifiSQvxQOiaiov. fort, Qdvatov, 7 tovcavadovxsq, 8 9me6v Cornarius: aovv, as(ivsQVSQteQovvtSQ§cet8 (sic). 9 foeiiicio. 16 vetonicam. 16 senicioneixi. ^<^ ^a^- gatam. 80 aquam marinam. fexven\)\\ it^^^^tM. — 150 - 94 tegere lana sulpurata totam maxillam. Bene discutit paro- tidas iris IUyrica contusa cocta ex passo et more cata- plasmatis farinae hordiaciae calida bis vel ter in die in- 95 posita. Discutit et hoc medicamentum parotidas, antequam suppurent, quod conficitur sic: Spumae argenti P. II^ 5 cerussae P. I^ salis ammoniaci P. I, aeris floris P. I^ aceti & I^ olei veteris ^ II. Spumam^ cerussam^ salem per se et cum aceto terere te oportet mortario marmoreo^ deinde oleo admixto traicere in caccabum amplum, ne extra effun- datur^ et ad ignem ponere; effervescit enim valde. Cum lo haec super ignem posita habuerint emplastri mollis tem- peraturam, deponi oportebit caccabum; cum vero desierit fervere, paulatim aspergere aeris florem et movere spa- tula medicamentum^ ne extra fundatur, et rursus coquere, donec habeat emplastri spissitudinem^ debebis. is 96 Ad strumas bene facit radix cucumeris silvatici cocta ex aqua mulsa et trita atque ita inposita, hibiscum quo- 97 que eodem modo coctum et inpositum melius facit. Marini lepores oleo vetere enecti bene faciunt discutiendis stru- mis^ cum ipso oleo in plumbea pyxide clusi^ quam diebus 20 XL diligenter alligatam oportet haberi; postea ex eo pin- nula oblinendae sunt strumae superque eas pellis lanata non nimium tonsa tegendi gratia inponenda est. Praecipi autem oportet; ne quis hoc medicamento manus inquinet 98 aut inquinatas, priusquam bene eluerit, ad os referat. Ad 25 strumas et ad duritias mammarum mirifice facit hoc me- dicamentum, antequam suppurent et post suppurationem nihilo minus utile est^ accipit haec: Olei veteris P. I^ spu- mae argenti P. I, gallae Syriacae P. II^ mannae P. I et unciam; galbani P. I. Cum oleo coquitur spuma, donec so ceroti spissi habeat temperaturam, deinde admiscetur ei galla et secundum hanc manna; cum emplastri habuerit spissitudinem, tollitur ab igni medicamentum et cum de- sierit ferverC; paulatim galbanum miscetur^ deinde linitur 3 farinae om. 6 fioB. 10 acfervescit. 18 aspergere] spargere. flos. 17 hebiscam. 19 enecti acripsi: ianectL - 151 - in alutd; cum opus est adponi; tertio vel quarto die sol- vitur^ si non suppuraverint strumae; sed si apertae fuerint; hieme alternis soWetur^ aestate cottidie. Maiagma ad stru- 99 mas et ad omnem duritiam relaxandam mirificum sic: Re- 5 sinae terebinthinae P. II, cerae selibram, propoiiS; quam quidam ceram sacram vocant, P. I, galbani P. I, olei veteris selibram. Haec omnia cum oleo ad ignem liquefieri oportet et postea misceri visci de quercu P. I, xiphii radicis, quod nos gladiolum appellamuS; P. I, faeculae putris P. I, afro- 10 nitri librae quadrantem, opopanacis P. I. Haec omnia ordine, quo scripta sunt, trita criblataque in caccabum coniciuntur, opopanax oleo diluitur et solvitur; ubi tem- peratum est medicamentum; manibus subigitur, linitur cum opus est aluta et sic adponitur. 16 Glandulis facies remedium sic: Farinam, mel; crocumioo et caricas simul misce et contere atque unum corpus fa- cito et ita linteo inline et super glandulas pone. Carmenioi mirum ad glandulas sic: Albula glandula nec doleas nec noceas nec paniculas facias, sed liquescas tamquam salis 80 in aqua. Hoc ter novies dicens spues ad terram et glan- dulas ipsas pollice et digito medicinali perduces, dum carmen dicis; sed ante solis ortum et post occasum id facieS; prout dies aut nox minuetur. Glandulas mane car-i02 minabis^ si dies minuetur, si nox, ad vesperam et digito 25 medicinali ac pollice continens eas dices: Novem glan- dulae sorores, octo glandulae sorores, septem glandulae sorores, sex glandulae sorores, quinque glandulae sorores, quattuor glandulae sorores, tres glandulae sorores, duae glandulae sorores, una glandula soror, novem fiunt glan- 80 dulae, octo fiunt glandulae, septem fiunt glandulae, sex fiunt glandulae, quinque fiunt glandulae, quattuor fiunt glandulae, tres fiunt glandulae, duae fiunt glandulae, una fit glandula, nulla fit glandula. Ad ea, quae faucibus inhaerebunt, remedium. Si osios 86 aut arista haeserit gulae, vel ipse, cui acciderit, vel alius 8 xiphiae. 86 paniculaB] parauiei. ^^^<^t\\». — 152 ~ . confestim ad focum adcurrat et titiouem verset^ ita ut pars eiuSy quae ardebat, forinsecus emineat^ illa vero^ quae igni carebaty flammae inseratur; convertens vero titionem ter dices remedii gratia te facere, ut illud quod haeserit in faucibus tuis vel illiuS; quem peperit illa, sine mora 5 et molestia eximatur. Hoc inter certissima remedia sub- I04notatum est. Herba appellatur yincapervinca, ex qua si fauces obligaveris dormitum euntis eius, cui aliquid his in- I05haeserit; mane sanus consurget. Omnia, quae haeserint faucibuSy hoc carmen expellet: Heilen prosaggeri vome lo si polia nabuliet onodieni iden eliton. Hoc ter dices et 106 ad singula expues. Item fauces, quibus aliquid inhaeserit^ confricans dices: Xi exucricone xu criglionalsus scrisu miovelor exugri conexu grilau. 107 Si de pisce os faucibus haeserit^ spinam mediam i5 eiusdem piscis infringes et aliquam partem ex ea pollice et medicinali digito super verticem eius^ cui os vel spina haerebity adpones, sed utilius erit^ si nescienti id facias. 108 Ad os sive quid aliud haeserit faucibus hi versus vel di- cendi in aurem eius, qui offocabitur^ vei scribendi in so charta, quae ad collum eius lino alligetur; quo remedio nihil praestantius: Mi] fioi roQyelfjv Hsg^aXrjv dnvoto tcsXooqov i^ "AXdog ^ifi^tjjsisv ijtaiv^ IIsQCsq>6vsia, 109 Ad reumaticos efficax remedium sic: Mustela die lovis ss luna vetere capta viva in olla rudi ita excoquitur^ ut teri possit et in pulverem redigi; qui puivis coUectus ex melle et bene contemperatus ieiuno reumatico ad diem per coclearc dabitur, sed unius ligulae mensura; mire proderit. 8o 110 Ad synanchen remedium efQcax sic: Rapae seminis heminam, caulium seminis heminam, opopanacis semun- ciam; laseris ^ IIII^ alii modicum^ salis montani modicum; 1 vertet. 8 euntis scripsi: ennti. his] ex his C7or- narius, 16 infriges. 24 Odyss. XI, 634 sq, 26 renman- ijcos. 28 bene et (repei,) 81 synanchem. — 153 — omnia haec diligentissime trita et melle collecta labo- ranti dabuntur mensura ac ratione ita^ ut terna cocliaria ieiunus accipiat. CAP. XVI. Ad onmes molestias tussis et siibitae et dixLtinae ac vetustae et sicoae atque umidae et ad pthisicos atqiie eos qui sangtiinulentiim et purulentum ezoreant et ad empyioos vel pleumoniacos atque eos quibus oasu sanguisugae intra stomaohum inrepserint neo- non et ad stomachi stridorem et ne media doleant remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. Pastillus ad tussem et destillationem pectoris et pul- 5 monis et ad epiphoras oculorum et vesicae dolorem et quibus tubus strangulatur saepius et non sine cruciatu urinam faciunt^ item ad eos^ qui sanguinem ore eiciunt aut per urinam reddunt^ ad deiectionem quoque alvi et ad tormina et gravidinem ventris et choleram et stomachi 10 crebram nauseam, quae cum vomitu sine febri excitatiu*^ utilis est et quidquid reprimi et siccari oportet^ optime conpescit; praeterea facit et ad omnium partium corporis dolorem praeter capitis; quin etiam si quando alicuius rei causa datum fuerit^ aliae rei vitio non erit hoc medica- 16 mentum. Gum autem ad omnia^ quae supra dixi^ mani- feste prosit^ tum praecipue ad initia pthiseos bene facit; mullos enim eripuit ex magno periculo interdum bis terve datus hic pastillus, recipit autem haec: Myrrae troglody- tidos X VI, croci X V, turis X V, opii X IIU, alterci albi 80 seminis X IIII, ApoIIinaris herbae radicis corlicis X IIII. Contunditur haec cortex per se et cribratur tenui cribro, 2 meDBurae ratione. tit: melestias. Banguisugiae. 9 cholera. 10 vomitum. 11 oportit. 18 verba alicuius rei causa d. f. aliae rei corrupta esse videntur, 16 pthk^Q%\ pthisicos. 18 trocloditjdoB. 20 coit\fi^m. ^\ ^^-i^^ — 154 — deinde crocum^ postea altercum^ dein myrra et tus; qui- bus miscetur opium pridie in aqua maceratum et sub- inde aquae exiguum adicitur^ donec fingi pastilli possint ad pondus denarii semissis, licet alii tertia huius ponde- ris detracta faciant pastilios. Dantur in noctem ex aqua 5 cyathis tribus^ somnum faciunt^ dolorem omnem sedant, ut superius dixi. Oportet autem ex eo etiam catapotia fieri; quidam enim facilius ea quam potionem sumunt et non multum ad medendum interest. Catapotium^ id est medicamentum, quod non diluitur, lo sed ita ut est Yoratur, ad tussim^ cum sine modo defluit^ conficitur sic: Croci X III, myrrae XII, opi X I. Contun- ditur crocum siccum et cribratur, contusae et cribratae myrrae opium admiscetur aqua exigua dilutum; postea adicitur crocum et cum in unum omnia bene mixta sunt, 15 finguntur ervi magnitudinis piluiae; dantur in noctem ternae vel quaternae et si siccae non potuerint transmitti, ex aqua calida modica dabuntur et formabuntur ex aqua. Catapotium alterum ad tussim aridam sic: Myrrae, piperis, castorei, galbani, storacis, opii, singulorum idem 20 ponderis. Castoreum et piper contunduntur et cribrantur, deinde myrra ante contrita ceteris contusis et cribratis admiscetur; ubi omnium unitas facta est, formantur pilu- lae ex aqua viciae magnitudinis; dantur cum caldae aquae modico ternae vel quaternae in noctem, sed digestis. 25 Aliud catapotium ad tussim veterem, quod et suspi- rio et pthisi temptatos et lienosos et iecur durum haben- tes sanat; idem inflationem tollit et purgat mulierem si qua ex partu sordida resederint, conficitur sic: Storacis X VI, myrrae X U S, opopanacis X V, resinae terebinthinae X IIII, so alterci seminis X I, iris lilyricae X I, nitri X I, piperis albi X II, galbani X II, opi X I. Irim, altercum, piper contundere te oportet et cribrare, nitrum mortario terere, cetera pilo comminuere et postea omnia permiscere ac 20 storachis. 21 cribratur. 27 temperatos. lienosns. 28 malierem e Scribon,: muliemm. 30 terebintinae. 8S te am, Chrnarius. — 155 — facere catapotia magnitudinis fabae, inde terna vel qua- terna in noctem vel sicca vel ex calda aqua dare^ quae et ad inflationes distensionesque cum aquae calidae cyathis tribus utiliter dantur. Ad eam rem remissior quidem pastil- 5 5 lus, sed non contemnendus accipit haec: Croci^ royrrae, alterciy opii pondera paria contusa miscentur despumato Attico melli^ fiunt pastilii eiusdem ponderis^ ut supra scri- ptum est; dantur iuxta aetatem et vires in noctem; licet et hinc catapotia facere propter eandem causam [utile sit]^ 10 sed tunc aquae mel adicitur. Pastillus ad tussim et ad sanguinem reicientes et ad 6 stomachum solutum habenteS; facit et ad deiectionem ven- tris et vesicae dolorem, accipit haec: Apii seminis X VI, rosae foliorum arefactorum in umbra S Xll, myrrae S Xn^ 16 croci S XI^ opii X IIII. Apii semen et crocum et folia rosae contunduntur cribranturque^ myrra teritur, opium aqua maceratur, omnia deinde in unum miscentur; aqua adiecta fiunt pastilli ad pondus denarii semissis aut tertia parte detracta, dantur stomachum imbecilium habentibus so et sanguincm reicientibus ex aquae frigidae cyathis duo- buSy ceteris ex calidae totidem cyalhis dari debet. Pastillus ex odoribus^ qui bene facit ad omnem in- 7 ternum dolorem, proprie autem ad tussim et pectoris de- stillationem et oculorum epiphoras^ facit et ad suspirium 25 et ad lateris dolorem et ad pthisicos^ vesica quoque vel renibus laborantibus vel sanguinem de urina reddentibus cum dolore utiliter datur^ accipit haec: Cinnami, casiae^ croci; singulorum X ternoS; alterci seminis et ApoUinaris herbae radicis singulorum X quaternos, piperis X II^ opii 80 X II y turis X III y nardi spicae X II. Vino Falerno con- tusa et trila haeC; ut debet, consparguntur, fiunt pastilli ad pondus X semissis aut tertia parte detracta; dantur in noctem^ prout aegri vires sunt, cum aquae calidae cyathis duobus aut tribus. 9 verha utile sit non 8%Mt apud Scribon. 19 imbvciUxnc^. 22 pastellus. 25 pluBicoB. 28 apo\eiiaid%. -^ 156 — 8 Medicamentuin^ quod per cocliarium devoratur^ bene facit ad tussem aridam et eos^ qui difficulter glutinosa ex- creant et praefocari videntur interdum; sed praecipue prod- est hiS; qui dolorem lateris cum febre sentiunt^ quos Graeci pleuriticos dicunt; liberat enim omni periculo eos. Hoc 5 medicamentum Apulei Celsi fuit et praeceptoris nostri Valentis nec umquam uUi Tivus compositionem eius dedit^ quia magnitudinem opinionis ex ea traxerat, est autem haec: Mellis Attici libram^ piperis nigri X II^ myrrae tro- glodytidos et casiae iE singulos, stachyos nardi ^ i, cinna- lo momi hemiobolum. Quod si non habueris cinnamomum^ duplicem casiam coicies; piper contunditur diligenter et cribratur, myrra teritur mortario marmoreo/ postea utra- que in unum miscentur^ deinde meliis optimi despumati adicitur quantum sufficiat, ut sit pseudoliquidum. Dantur i5 inde tussicis cocliaria quina vel sena, pleuriticis etiam plura et saepius, sed intervallo^ hoc est non simul omnia dari oportet et tum maxime^ cum tussiunt et praefocari videntur difficulterque spirant sive etiam non tussiunt et flegma illis interius coquitur^ dari debet; protinus enim so excreant, quae obstant^ et transitum spiritus habent et tus- sire desinunt. 9 Alterum medicamentum ad tussem aridam conficitur sic: Nasturci animati seminis unciam, alterci seminis un- ciam^ opi X I^ myrrae semunciam^ sulfuris n\i semun- ss ciam, piperis albi unciam. Melle colligitur hoc medica- mentum, datur fabae Aegyptiacae magnitudine ex cyathis aquae calidae tribus in noctem. Facit autem hoc medica- mentum et ad lateris dolorem et ad stomachi inflationem grayidinemque^ coeliacis quoque^ qui subito universa dei- so ciunt^ prodest et dolenti superpositum vel circumdatum denti et si exesus est, in cavernam eius insertum utile est; praeterea ad horrores febrem praecedentes^ quae cir- cuitum habet; datum ante horam accessionis utilissimum 2 gluttinosa. 6 periculum. 9 trocloditidoa. 20 fleuma. SJ ohst&nt Scriban,: optant. transitus. 24 nastorei. — 157 — esty sed prius corpore perfricato oleo calido; prodest et hiSy qui sine horrore circuitu febrium yexantur; quam- obrem lexipyretos haec conpositio dicitur. Alia conpositio ad tussem aridam et glutinosam et lo 6 difficulter excreantibus^ purgat etiam interaneas vomicas et suppurationes, accipit haec: Lini seminis^ urticae se* minis^ nasturci seminis^ iris Illyricae radicis aequis pon- deribus. Haec in pulyerem redigi et misceri oportet cum melle et frequenter ieiuno per coclearium dari. Stercus ll 10 porcinum siccum inligatum phoenicio et collo suspensum tussem molestissimam sedat. Hysopi — I^ mentae siccae 12 — I, pulei sicci — I, meliis decocti — II, marrubi — I, papaveris — I; sunt qui addunt et sulpuris vivi semun- ciam. Haec trita permiscentur, ut pseudoliquida sint, et 15 per cocleare dantur, ita ut per triduum coclearia singula qui tussit ieiunus accipiat. Hederae folia tria cum tribus t3 granis piperis ex vini cyatho et aquae calidae quantum sufficiat prima die dabis, sequenti die folia quinque cum granis quinque similiter ut supra, tertia die folia VII cum 20 granis VII similiter ut supra, sed infirmo ex calda aqua dabis; mirabiliter tussem quamvis molestam et vetustam sedabis. Ad diutinam tussem, quae numquam desinit et satis 14 molesta est, medicamen facies sic: Laricis — I, piperis «6 — I, croci — I, myrrae — I, marrubii tunsi suci quar- tarium, ficus siccas tres, mellis optimi quod satis esse aestimaveris coques, haec pariter miscebis et conteres ac sic ieiuno triduo continuo coclearia singula dabis, mira- beris remedium; sed si necesse fuerit, intermissis diebus 30 iterum ac saepius dabis; hoc etiam pthisicos sanat. Ad tussem ex perfrictione collectam medicamen hoc 15 utile est: Aceti optimi heminam, aquae heminam, hysopi ^ VI tam diu coques, donec ad medietatem decoquantur; tum heminam mellis boni despumati adicies et lento igne 8 lexipyreas. 4 glattinosam. 10 foenitio. 12 pullei. 16 coclearia] cottidiana. 16 tria] trita. 26 tce«\^T^« 27 estimaveris: exiBtimaveris StephoMM. - 158 — decoques^ ut spissescat; ante tamen quam mel adicias^ supra scripta colare debes, inde terna cociiaria ieiunus 16 et post cenam accipies. Ad tussem remedium utile: Re* sinam terebinthinam et mel despumatum pari pondere per- mixtum cum ovo leviter decocto debebis ieiunus haurire. 5 17 Puleium siccum ad mensuram cyathi et nasturcii tantun- dem in pulverem tenuissimum redige et mellis optimi adice quod sufficiat ac decoque et mane ac vespere cociiaria inde singula accipe, miro adversus tussem quamvis mole- stam remedio uteris. lo 18 Ad tussem nocturnam et stomachi confirmationem re- medium probatissimum sic: Caricas tres pinguissimas Afri- canas prima nocte accipies assatas super carbones^ ita ut singulis caricis inseras piperis grana novena lecta et pulei, quod non fuerit in fumo^ aliquantulum; sed caricas sic i5 assare debes, ne comburantur penitus, sed ut resolvantur^ et ea hora, qua te in lecto posueris^ tum eas accipe et observa, ne quicquam postea loquaris aut quemquam appelles^ antequam addormias; hoc observans per tres noctes facies. so 19 Ad tussem praesentaneum remedium sic: Radices ru- micis minutae eius^ quae per campum se sternit et mora fert parvula, colliges sine ferro et earum P. III in aquae ^ XX lento igne usque ad tertias decoques; deinde radi- cibus separatis ponderabis aquam et quantum separata aqua 25 pensaverit, tantum mellis boni despumati admiscere debe- bis et rursus utrumque mixtum tam diu decoques^ donec mellis spissitudinem habeat; deinde admiscebis piperis opti- mi triti quantum aestimes posse sufficere^ ut sine mole- stia accipiatur, atque ex eo medicamine mane et sero terna so cocliaria sumes. 20 Marrubii fasciculum bonum in aquae congio ad me- dias decoque et ex ea aqua adiecto mellis aliquantulo ieiunus cottidie singulos cyathos^ donec tussire desinas^ 1 decoque. melle dicias. 4 terebintinam 19 ad- dormias] obdormias Cornarius. 21 radicis 26 bonis (stc): optimi uornarius. 32 fascicolum. — 159 — ' bibe; omne genus tussis efficaciter curabis. Feniculi ra- 21 dicem yiridem nitidam in pila lignea contunde atque eius sucum ieiunus cum vino yetere per dies continuos novem in limine stans bibe^ validissime adversum tussem quam- 5 libet molestam tibi proderit; itidem proderit et pulvis ex eadem radice sicca factus similiter epotus. Porri contusi 22 sucus expressus cum oleo decoctus et epotus plurimum tussienti praestat. Verbenae herbae arefactae tunsae atque 23 criblatae tenuissimi pulveris cocliaria quinque maiora maiori- 10 bus^ minoribus pro aetate minora, sed sinceris ex vini Aminei veteris cyathis totidem per dies quinque potanda dabis^ febri- citantibus ex aqua dari oportebit^ mire tussientibus prod- erit. Scillae interioris medullae tenerae contritae sucum 24 cum mellis pari mensura decoque et inde etiamsi mini- 15 mum, quantum summus digitus recipere possit^ ieiunus cottidie mane gustaveris, tussis molestia mire carebis. Tussis molestia cito liberabere, si observaveris reme- 25 dium tale: Piperis albi grana III^ bacarum lauri grana III in unum contunde et adiectis aquae calidae cyathis duo- 20 bus ieiunus bibe^ deinde piperis grana V et lauri bacas V ex aquae ut supra cyathis duobus bibe^ deinde VII et VII ex aquae duobus^ deinde VIIII et VIIII ex aquae duobus et si tam molesta tussis fuerit; ut non statim desinat^ iterum deminuendo similiter facies^ ut VIIII et VIIII et 25 deinde VII et VII, V et V, III et III cum aquae calidae binis cyathis bibas. Cupressi bacae numero impares quam 26 minutissime tritae et ex vino vetere ieiuno potui datae tussem potentissime leniunt;eiusdem tenera cauliculorum a ieiuno commanducata; ita ut sucus transgluttiatur, mire 80 sanant tussientem, si id adiectis semper impari numero cauliculis per triduum fiat. Myrrae, storacis, opii, croci 27 pares mensuras conterito et de contritis ac permixtis spe- ciebus globulos ex aqua cicerculi magnitudine facito ac 1 fenucnli. 4 valedissime (saepim), 8 tassientibiis Comaritts. praestater (sic), 10 sinceris sic cod,, non sinceri ut Comariw, aminnei. 17 molestiaro. 25 ^t» cmn. 26 minutissimae. 31 stoiaGibia. — 160 - priusquam dormitum eat, tussienti tria catapotia deyoranda^ id est transgluttienda; dato^ super quae tres aquae calidae cyathos potandos adicito; hoc remedio nocturna tussi la- 28 borantem cito liberabis. Ventriculi gallinacei membranulam, qua sordes aqualiculi continentur^ arefactam terito dili- 5 genter et cum vino potui dato^ umidam tussem sedabis. 29 Tussem quamvis gravem maiorum natu intra quin- que dies, parvulorum etiam intra triduum sanat^ qui sul- puris triti, quantum tribus digitis capere potest, in ovo semicocto sorbili per triduum ieiuno aut per quinque dies lo 30 dederit. Hyoscyami — I, sulpuris semunciam^ fellis terrae — I, piperis — I, gentianae — I, opii ^ I, marrubi -^ I, mellis despumati quantum sufficiat supra dictis speciebus tritis cribratisque miscebis ac leviter decoques; inde si quis tussi graviter conflictabitur, pastillum ad magnitu- 15 dinem fabae ieiunus mane hauriat et in noctem cum calda aqua alium pastillum bibat; bonum valde et utile reme- dium experietur. 31 Scillae bulbum unum purgatum tribus fervoribus in aqua decoques et ex eo quod fuerit tenerrimum sumes^ 20 id est — IIII^ panacis et iris Illyricae drag. quaternas^ ammoniaci — 11. Haec omnia diligenter tereS; sed scillam seorsum confricabiS; tum omnia confundes et mellis optimi despumati ad colligendum in unum medicamen quod suf- ficiat mittes atque inde laboranti per cocleare bis vel ter 25 diebus singulis dabis; intra dies septem etiam sanguinem excreantem et vetustae tussis molestia liberabis, dum aut deorsum purgatur aut per vomitum pituitae interius col- 32 lectae umor elfunditur. Folia ulmi; quae orientem spec- tant, cum piperis granis totidem, sed impari uumero trita so et cum Falerno vino a ieiuno sumpta etiam purulentas tus- 33 ses potenter emendant. Salis quantum intra palmam tenere potest qui tussiet in potionem cervesae aut curmi mittat et calidum bibat, cum dormitum vadit, neque postea loquatur, 4 liberauis. 17 a.qQa] qaam. 27 liberanis. 33 cerui- Bae Cofnairius. 34 loquetur. - 161 — sed tacitus somnum capiat; cito sanabitur^ si hoc vei tri- duo fecerit. Milefolium tritum ex aceto potum tussienti- 34 bus atque etiam stomacho ruptis et sanguinem excreantibus prodest; similiter prodest quinquefolium tritum atque ex 5 aqua potui datum. Quinque ovorum incoctorum vitelli cum vini veteris 35 aut mulsi cyathis tribus permixti et calide per triduum poti excreationes cruentas emendant. Nuces pineae inanes 36 contusae in ollam mittuntur et quot fuerint nuces^ tot 10 hyoscyami unciae et aquae sextarii adiciuntur; haec ad medias decoquuntur atque inde ad tussis remedium etiam pthisico bibenda ieiuno cottidie potio, etiam ex vino, si non erunt febreS; salubriter dabitur. Si de tussi stoma- 37 chum quis aut latera dolebit^ herbae vettonicae fasciculum 15 cum suis radicibus in oUa nova decoquat cum aquae lixi- vae ^ duobuS; donec ad tertias consumantur^ atque inde dimidium cyathum frigidum, cum dolore urgebitur^ bibat. Vettonicam, nepetam, puleium aequali mensura cum vini 38 & duobus et salis pusillo ad heminam decoques atque 20 inde laboranti tussi et doloribus stomachi cyathos sin- gulos ieiuno^ ut per cocleare paulatim infundas, per tri- duum dabis. Si quem tussis intolerabilis vexat^ de lupi iecore arido 39 vel exusto quantum voluerit conterat adiciatque vinum, mel 25 et aquam tepidam atque inde ad diem cyathum ieiunus bibat; intra paucos dies mire sanabitur. Inventa casu in 40 via portio de cribro impari numero foraminum collo in- ligata tussi et suspirio remedio est. Ad tussem nimiam et veterem remedium sic: Mar- 41 80 rubi sicci P. III in ollam novam fictilem mittes et aquae fontanae ^Sr XVIII et decoques ad tertias; deinde ipsam aquam colabis et in rudem ollam alteram mittes atque addes illic mellis optimi €r l, piperis triti semunciam et iterum ad tertias decoques, ut spissum fiat; deinde dUi- 1 capeat. 10 hyosciami. 11 dequoquuntar. 12 ^iaico. 24 adiciasque. Mabosllub, xd. Hslmbsigh. W - 162 - genter in vaso vitreo repones atque ex eo ieiunus terna coclearia cottidie sumes; aeque prodest marrubii viridis sucus cum meliis despumati pari mensura decoctus et cocleare pleno mane sumptus et vespere. 42 Herba argimonia contrita et ex vino vetere diluta 5 potui data unice tussientibus prodest^ tamen^ ut dixi, qui 43 remediandus est ieiunus accipiat. Betae radix pipere ad- iecto conteritur, ex eo ad piperis magnitudinem catapotia fiunt^ inde bina ieiuno data devorantur^ donec tussis vitium 44 consenescat. Fabae solidae granum infusum in aqua ad- lo eoque inflatum, ut plus umoris nequeat haurire^ subito 45 devoratum tussem mire tollit. Lotium humanum vetus adiecto croco, ut odor eius occulatur, exhaustum veteres 46 tusses et eos^ qui crassa pituita vexantur^ emendat. Si cui saliva resiliens tussem moverit, aliquis ei in frontem i5 47 sufflet^ statim desinit. Ex ovo duro interius quod est passo intritum adiectis aquae calidae cyathis duobus si, ante- quam cubitum eas, biberiS; quietiorem a tussi maiorem partem noctis habebis et eius potionis adsiduitate sana- 48 bere. Faba fresa tussientibus^ in qua aleum coctum fuerit, 20 maxime prodest vel ex melle in cibo sumpta efficaciter remedium praestat, sed et purulentas excreationes cohibet 49 et sanat. Ficus siccae tres cum hysopi modico et parvo rutae fasciculo et quartario faenograeci purgati cum aquae nitidae sextario propenso in olla rudi ad medias deco- 25 quuntur et colantur^ inde tres potiones per triduum tussi 60 nimia laborantibus dantur; mirum remedium est. Sevum ovium decoctum et cum vino austero depotum tussi me- 51 detur. Sandaraca quoque cum resina terebinthina ex ovo 52 sorbili sumpta tussem remediat. Vettonicae pollinis drag. II so in passi Cretici cyathis duobus permixta aqua calida uti- liter adversum tussem bibuntur. 53 Palmare remedium ad tussem sic: Feniculi sicci triti ^ VIIII, anethi similiter ^ VIIII, opii Hispani ^ II. 11 humoris. 13 exaustum. 24 fenograeci. 25 pro- pensae CornaritM, 29 terebentina. 31 permiztae Cornarius, - 163 — Haec iuncta ex melle optimo temperabis et ex eo nucis avellanae magnitudine cum aqua calida mane ieiuno vel etiam digesto ad vesperam dabis. Valde bonum et utile 54 ad tussem qualemlibet hoc remedium est: Apii seminis 5 ^ IIII, hyoscyami ^ II, anethi ^ IIII, opii ^ II, mellis quod ad colligendas et conglutinandas species supra dictas sufficiat, cum in pulverem fuerint redactae. Tussi et cru- 56 ditati medetur hoc medicamen: Costl — III, cinnami — II, piperis ^ V, item piperis longi ^ V, opii ^ II, croci 10 — I, mellis quod satis ad haec trita temperanda et cata- potia facienda, quae cum calda aqua et mane et sera, sed interiectis vicibus dari oportet, quod similiter et de supra scripto medicamine fieri debet. Aquam, in qua rutam et 56 hysopum et rosam siccam decoxeris, vino inmisce et ita 15 bibendam ieiuno offer tussienti, cito subvenies. In ovum 57 sorbile masticis pulverem mittes, sed opus est, ut mox coagitatum statim sorbeas, ne dilatione fiat crusta; quo exhausto facile tussem sedabis, si id saepius feceris. Fabae grana quinquaginta tosta in furno, piperis toti- 58 20 dem tundes et cribrabis et pulei tantundem mensurae, quantum fabae est, in pulverem rediges ac simul melie consparges et coques in olla rudi atque agitabis, ne com- buratur; postea de tepefacto medicamine per septem dies singula cocliaria sive mane siye sera tussi laborantibus 26 dabis; cito subvenies. Herba centaurea trita ex vino dulci 59 bibitur; mire prodest etiam his, qui sanguinulentum aut purulentum extussiunt, quos pthisicos dicunt. Uvam pas- 60 sam enucleabis ad ponderis librae sextantem et diligenter teres, adicies senapis optime separatim triti librae sextan- 30 tem ac deinde adiecto aceto scillite cum mellis modico teres et miscebis, ita ut eam spissitudinem habeat, ut pastilluli fieri possint, non tamen grandes; inde qui pthisi et diutina tussi laborat, singulos cum calda aqua ieiunus mane et similiter dormitum vadens ad vesperam sumat. 6 conclnttinandas. 17 quoagitatum. quod exansto. 27 purulento. tphicos («tc). 80 scillito. VL t^Vsiask, — 164 — 61 Cervi pulmones cum suis gurgulionibus virgulis tensos in fumo^ donec arescant^ suspende et ex his aliquid con- tusum tritumque diligenter adiecto melle ecligmatis modo 62 pthisico dato^ quem sanari citissime voles. Lacerta yiridis yiva missa in vas fictile novum et cum vini ^ tribus de- 5 cocta ad cyathum unum incredibiliter pthisico prodest^ si 63 ex eo vino mane ieiunus bibat cocleare unum. Qui pthisi laborabit, laser tritum in aqua tepida ieiunus cottidie bibat^ 64 potenter remediabitur. Cancros marinos impari numero ex- ustos vel aridos tritos et bacas laureas impari numero lo tritas adiecto melle atque adipe anserina remissa aequis ponderibus universa permixta unum corpus facies atque aequaliter in duodecim partes divides et in cibo aut in 65 potione laboranti pthisico dabis, mire proderit. Ova in- cocta duo in calice dif^mdes et deice olei optimi ^ II is et axungiae vetustissimae in trulla ad calidam remissae ^ II et coagitato ac permixtum pthisico tepidum cotti- 66 die da bibendum^ donec sanetur^ valde proderit. Qui pthisi adficiuntur^ maritima loca vitare debent atque illic maxime^ ubi pix conficitur, commorari ibique coclearum carne cum 20 67 vino excoctarum adsidue vesci. Picem praecoquam sive quam viscosam vocant et rubricam Scythicam^ quam alii pissasphaltum vocant^ cum sevi cervini remissi cyatho uno et lactis bubuli vel ovilli pari mensura^ si quis iam pericli- tanti pthisico in potu vel in cibo cottidie dederit^ mire 85 ei subveniet. 68 Mus gliris degluptus et cum oleo ac sale assatus pleumoniacis vel empyicis cibo datus mire succurrit; eos 69 quoque^ qui purulenta excreant, celerrime sanat. Marru- bii viridis fascicuhim et ambrosiae fasciculum et abrotani so fasciculum mitte in oUam semodialem novam et vini ^ IIII et decoque ad sextarium; tum exprime herbas et cola et 8 eligmatiB. 4 tphisico. 7 tphisi. 11 atque] ad- iecto. 13 daodecem. 14 tphisico. 15 difandes (stc); am defandes? 16 yetnssimae. 17 tphisico. 18 tphisi. 23 pissasphaltam] spaltica. 28 pleumoniacis smpat ut est in tiiulo: pleumoniticis. 29 marnvii. - 165 - adice in ollam mellis optimi sextarium et postea decoque ad crassitudinem mellis; ex eo uteris ieiunus cottidie plena ligula ad sanguinis reiectionem sedandam et ad stoma- chum confirmandum. Butyrum nitidum et tantundem mellis 70 5 optimi despumati coquito^ donec color rufus sit^ et in pyxide cornea reconde atque inde mane ieiuno singula cocliaria dato, qui pulmonis exulcerati vitio fetidum olet vel puru- lentum et fetidum excreat. Axungiae suillae yetustae un- 71 ciae tres ex vini vetustissimi cotyla una decoctae potui 10 pthisicis datae potenter remediantur. Anethi sicci veteris 72 pulverem et resinae pituinae pulverem cum adipe vetere anserino aut gallinaceo edendum mane ieiuno empyico co- cliaria tria et vespere tantundem dabis^ mire subvenies. Ad eos^ qui sanguinem excreant^ remedium efficax sic: 73 15 Turis masculi diligenter triti drag. II^ ammoniaci unam cum aceti hemina simul contemperabis^ ita ut bibi possit, et laboranti ieiuno aemoptyico dabis. Si quis purulentum tussit^ ovum crudum cum pari men- 74 sura suci de porro sectivo expressi tantundemque optimi 20 mellis permixti calefactum ieiunus sorbeat. Ad excreatio- 76 nem cruentam remedium sic: Cocleae elixatae teruntur et ex aqua calida ab ieiuno bibuntur necnon ad idem cocleae inlotae ex aqua marina coquuntur et devorantur. Tussicis 76 et empyicis prodest aqua^ in qua cydonea mala cocta fue- 25 rint; adsidue propinata; ipsa etiam si incocta manducentur^ iuvant. Sfongeae Africanae exustae cinis cum suco porri 77 sectivi haustus empyicos sanat. Rafani cocti cibo sumpti 78 sanguinulentas excreationes celeriter emendant. Gumen 79 optimum in ore solutum et degluttitum summo empyicis 90 remedio est. Ruborum; in quibus mora nascuntur^ cauli- 80 culi teneri tunduntur; ex his sucus exprimitur, qui in soie ad crassitudinem mellis spissatur agitatus: hic haustus sanguinulentam excreationem efScacissime cludit. Eorun- dem ruborum cauliculi teneri ex vino austero discocti 2 uteris] neteris. 3 lecnla. 10 tphisicis. reme- diantur] remediatum est. 17 emoptoico. ^^ ^^TEC^cz^sois^ Cornarius. 22 abj ad. - 166 — eduntur idque vinum etiam merum potatum sanguinulenta 81 excreantibus prodest. Coagulum cervinum sive leporinum sive haedinum in potione solutum bibitur utiliter ab eni- pyicis vel aemoptyicis, cervini quoque cornus exusti cinis 82 in potione datus similiter medetur. Bubulus sanguis vel 5 haedinus sanguis recens cum pari mensura aceti discoctus sanguinem excreantibus prodest; si per cocleare adsidue 83 degustetur. Glutinum, quo charta glutinatur^ calidum in modum sorbitionis hauritur vel ex aqua calida sanguinem 84 excreantibus datur. Nuclei amygdalarum triti cum amulo lo et menta trita in qualibet potione utiliter ab aemoptyicis 85 vel empyicis hauriuntur. Semen salicis tritum et ex vino austere sumptum sanguinem tussientes sistit et vitium po- 86 tenter emendat. Hederae bacae, quae sunt luteae^ inpari numero tritae et ex aqua tepida potae pthisicos sanant. i5 87 Herbae vettonicae folia in umbra arefacta et tunsa cri- brataque reponito atque inde laboranti vulso victoriati ar- gentei pondus ex passo bibendum saepe praebeto. Quidam quo potentius herbae huius auxilium facerent, adiecto melle cribratum pulverem conprehenderunt atque inde fabae so magnitudine dederunt laborantibus pthisicis^ vulsis et reu- maticis eosquC; qui etiam purulenta excreabant; incolumi- tati solidae reddiderunt. 88 Ad pthisicos remedium et praesens et maximum^ nam «etiam vitae dubios sanat et quibus spes superesse nulla S5 videatur: Equi salivam vel spumam cum aqua calida bi- bendam per triduum dabis^ etiam quem tussi intoleranda et diutina laborare videris^ hoc remedio liberabis; aegrum quidem sine cunctatione sanabis^ sed equum mors subita 89 consequitur. Ova cruda duo in calicem verguntur; eo adi- so ciuntur olei optimi — V, gari floris — V, passi Cretici — V cumque haec in calicem conieceris, axungiae vetu- 2 quagulum. 4 emoptoicis. 8 gluttinatur. 10 triti cum scripsi: triticum. amulo exhihet cod., non amylon ut Car^narins edidit. 11 emoptoicis. 13 austero Cornarius. tassientia. 16 tphisicos. 16 vetonicae. 21 reumauticis. 92 jncolomit&tiB. 26 salibam. 28 laberare. 32 vetussimae. — 167 — stissimae — V intromisso in vase igne dissolves eundem- que liquorem calidum ceteris rebus adicies omniaque pariter super aquam ferventem remittes et caiida pthisicis bibenda praebebis. Herbae senecionis viridis contusae et expressae 90 5 sucus ad mensuram cyathi unius per dies singulos potui datus pthisicis miro remedio est, si interiectis diebus vel septies propinetur. Rutae tenerae contritae cum ramu- 91 sculis suis et expressae sucus cum aliquantulo bitumine ex vino vetere calido <datur> pthisicis^ celeriter sanabun- 10 tur, similiter et empyicis in potu id medetur. Oleastri 92 folia si bene decocta dentur empyicis, celeriter sanabuntur. Antidotum pthisicis incomparabile sic: Piperis aibi 93 ^ III, myrrae ^ I, opopanacis ^ I, turis masculi ^ I, opii ^ I, croci Siculi ^ \ zingiberis ^ II, laseris ^ I, 15 rutae siccae ^ 11, abrotani ^ II, narcissi ^ II, vettoni- cae ^ II, marrubii ^ II, pulei ^ III, mellis despumati optimi * I, vini Aminei quartarium, papaveris triti ^ I. Ex quocumque liquore hoc pthisicis propinatum valde prodesse memoratur, ita ut de contritis diligenter mixtis- 20 que speciebus catapotia fiant magnitudine fabae; quae aut integra haurienda aut liquefacta dentur et mane et vespera. Trochiscus di electru praestantissimus ad aemoptyi- 94 cos, id est sanguinem vel excreantes vel vomentes vel eos, qui maxime cum tussi sanguinem iactant, huius confectio 25 sic: Croci ^ XV, sucini ^ XV, masticis Chiae ^ XV, iris Illyricae ^ XV, opii X II S, psyllii, quod est semen nigrum minutum pulicibus simile, — II S. Hoc semen coques in hemina aquae, donec densa fiat, quemadmodum de lini semine, quam colabis postea et reliqua omnia trita 80 ex hac aqua colliges et formabis trochiscos habentes maxi- mos ^ IIII S, alios ^. III S, minimos usque ad .^ I S. Ita ergo facies, ut pro aetate unus quisque et pro corporis firmitate accipere possit. Ad eos, qui sanguisugas inscii devorant, cimicum in 95 4 senitionis, ii&m infra saepius. 9 datur addidi. 10 in om, 13 mirrae. 16 mellis despumati optimi J^ I. 22 emo^^tQv- coB. 26 psyllii] pilliu. - 168 — carbonibus positorum fumus remedio est^ si ore hianti et faucibus apertis excipiatur; eici enim et expelli devoratas 96 sanguisugas hac ratione certissimum est In eo aceto, in quo prius ferrum fervens sit extinctum^ butyrum missum et calefactum paulatim si absorbeatur^ eiciet de stomacho 5 sanguisugas. 97 Ad stridorempectoris deponendum senapis optime triti cyathos duos et mellis optimi despumati cyathum misce- bis et ieiunus die calido aut in loco tepido gargarizabis et sines patenti ore umorem decurrere. lo 98 Ne media doleant^ luna septima decima semper alii incocti terna grana purgata transglutti, mire proderit. 99 Corallium tritum ex aqua potui datum reiectionem sanguinis reprimit; cui rei et castaneae medentur^ si coctae quam plurimae manducentur. i5 100 Ad tussem Vindiciani medici remedium singulare: Sul- pur viyum teres et involves de axungia porci vetustissima et dabiS; ut transgluttiat tres pilulas prima die, secunda 11, tertia I; tales autem pilulae erunt, ut facile transvorari possint; hoc remedium etiam equis tussientibus prodest. 20 101 Ad tussem remedium efficax: Herba; quae Gallice callio- marcuSy Latine equi ungula vocatur, coUecta luna vetere Iiduna die lovis siccata prius in ollam novam mittitur cum prunis ardentibuS; quae intra ollam mitti debent; superficies sane eius argilla diligenter claudi debet et ca- 25 lamus inseri, per quem umor vel fumus caloris hauriatur I02intra os, donec arteria omnia et stomachum penetret. Con- positio ad tussem: Mellis despumati P. I, anethi seminis — III, piperis — I. Haec diligentissime trita miscentur melli, ut, cum usus exegerit, bis in die terna cocliaria so qui tussi laborabit accipiat. 103 Compositio ecligmatii ad pulmonem corruptum repa- randum: Marrubii fasciculum unum, hysopi fasciculum unum, glycyrrhizae — III, iris Illyricae — HI, inulae — HI, 8 cyatos. 10 umarem. 18 transglntticat {sic), 27 ar- teriam omnem Carnarius. 82 eligmatii. 34 glycerizae. — 169 — niices pineas resinosas V, aquae & VI, mellis P. V. Omnia haec in aquam nitidam infiindes, ita ut ad tertias coquan- tur, hoc est ut simul universa ad trisextium veniant, postea adde supra scriptum mellis pondus, ut ad mellis 5 veniant densitatem; quibus colatis et in vitro conditis terna mane cocliaria, terna vespere, qui supra dicta valetudine laborabit, accipiet. Descriptio ecligmatii ad puhnonem curandum: Herbaei04 gladiatoriciae sucus, lilii silvatici sucus, marrubii sucus 10 aequis mensuris parabitur; deinde quantum de tribus spe- ciebus fuerit suci, tantum mellis mittetur, ita ut postea in sextario huius permixtionis tria cocliaria olei yiridis mit- tantur; quod tam diu postea coquetur, quamdiu medicamen ad mensuram mellis veniat; ex hoc ieiunus accipiat tema 15 cocliaria et post cenam terna, qui pulmonis vitio laborabit. Confectio unctionis ad ipsam pulmonis causam: OIeii05 moUis ^ I, cymini quartarium lento igni tam diu coques, quamdiu cyminum percoquatur; quod postea colabis et addes olei chamaemelini heminam, olei anethini quarta- 20 rium, olei rosei quartarium, olei rutacei heminam, me- duUae cervinae recentis — III, adipis anserinae atque por- cinae recentis — VI, butyri recentis sine sale — VI, cerae Punicae — III. Haec omnia ad vaporem soluta miscentur et quando aeger ungui habet, toUes ex eo uncias VI ad 25 triduanam unctionem et addes illic suci de faeno graeco — II, febrifugiae — II, lactis humani quartarium, quod lac sub hora, qua aeger unguendus est, mittatur nec cale- fiat cum ceteris speciebus, et iacens in lecto unguatur lenta satis manu; sed ante lucem, postquam unctus fuerit, 80 statim lac yaccinum bibat eadem hora mulsum, non coctum, dum calet. 4 verha pondns nt ad mellis om. 5 venit. 6 valitn- dine. 8 eligmatii. 20 rntacei scripsi: ranacei. 24 ungeri. babet] debet Cornartus. 27 calefiat scripsi: calefaciat. 29 poBtqnam] poBt. — 170 — CAP. XVII. Ad suspiriosos vel ad dyspnoicos et ad omnes causas arteriorum, de quibus ruptis sanguis emanat, et ad vomitus restringendos et provocandos et ad sitim arcendam et ad singultus inhibendos et ad reumatioos et ad vulsos remedia rationabilia et physica diversa de experimentis. 1 Ad suspirium facit bene acetum; quod scilliticum vo- cant^ cocliario ter quaterve sumptum ad diem. Prodest et scilla argilla circumdata et furno cocta purgatis exteriori- bus putaminibus et quod eius tenerrimum est tritum ad- iectis mellis Attici duabus partibus et aceti boni una parte 5 atque ita decocta et per ligulam unam semel in die sumpta. 2 Profuit multis ad suspirium vel dyspnoeam depellen- dam pulmo vulpis vei iecur in olla fictili exustum atque ad cinerem redactum et datum ad diem ieiuno mensura cocliariorum trium cum aquae cyathis tribus^ si febricita- lo bit; si sincerus erit, ex vino vetere; profuit et pulmo cervi eodem modo arefactus et datus. 3 Prodest suspiriosis hoc medicamentum evidenter: Alu- minis fissi X VI, opii X I. Aqua exigua opium diluitur, miscetur alumini ante trito. Fiunt globuli ciceris magni- 15 tudine, dantur ieiuno ante cibum quaterni aut quini. Hoc medicamentum et ad sanguinis eruptionem ex interiori- bus partibus facit et ad veterem tussem et ad pthisicos vel purulenta excreantes. 4 Hoc quoque medicamentum ad suspirium satis com- 20 mode facit: Sulpuris X I, nitri X I, abrotani quod tribus digitis conprehendi possit. Haec contunduntur et teruntur curiose; cum opus est, dantur ex his ieiuno cocliaria duo cum duobus cyathis aceti calidi. tit: suspiriosuB. arteriorum] arteriarum Cornarius, vomicas] vomitus. restringendas. provocaiidas. ad <m, ante singultus. 1 scillitum. 3 argila. fomo. 7 djspnuam. 11 sen- cerDB. 23 duo cum om. — 171 — Aliud medicamentum strumis et suspirio efficax, facit 5 autem et ad lumborum diutinum dolorem et ad paralysin et ad hydropicos et ad lienosos, conficitur sic: Bruoniae, id est albae vitis, radicis X XII, iris Illyricae X XII, am- 5 moniaci guttae X XII, asparagi radicis X VI, scillae bulbi crudi tenerum ex interiore parte X XII, tragacanthi X VL His mellis miscetur quod sufficiat, sed prius contusis di- ligenter et tritis, donec ceroti habeant temperaturam; inde cum opus est, datur ieiuno denarius unus cum aquae mul- 10 sae cyathis tribus. Balsami semen tritum potum ex vino prodest suspi- 6 riosis, caducis, freniticis, pleuriticis et ad omnia vitia, quae in thorace subsistunt, pulmonis et suspirii causis medetur. Thymum tritum potum ex vino extenuat et cale- 7 15 facit quae sunt in stomacho gravia, unde suspirium nascitur, ventrem quoque relevat, sanguinem extenuat et quae sunt glutinosa et haerentia in thorace et faucibus detrahit. Ori- 8 ganum cum croco tritum potatumque cum vino suspiriosis prodest. Hysopum quoque aridum contusum et cretum ex 9 20 aqua aut vino aut aceto aut melle datum aut decoctum cum aliquo supra dictorum liquorum suspiriosis medetur. Marrubium aridum tritum cum mellis cocliario sumptum 10 vel sucus eius potus aeque suspiriosis remedio erit. Cha- 11 maedrys extenuata tritaque et pota prodest suspiriosis, 85 quae propter crassitudinem suam liquore tiliquo, etiam aqua, extenuari debet et sic accipi. Herba tiniatica con- 12 tusa et ex melle cocliario sumpta suspiriosos curat; rutae quoque atque herbae blattariae sucus per se datus aut radices earum incoctae aqua et potui datae similiter pro- 80 sunt necnon et capparis radices idem praestant, si ita, ut supra scriptum est, accipiantur. Resina terebinthina devo- 13 ratur ad magnitudinem fabae Aegyptiacae ab eo, qui suspi- rio laborat, vini cyatho supersumpto, quae res magno re- medio est. 2 paralysen. 4 hammoniaci 17 gluttinosa. ^^ \f^x£L, 31 terebintina. — 172 — 14 Centaureae tenuis sucus^ quantum nux avellana re- cipit, cum aqua mulsa datus vel ianthidis herbae^ quae umidis locis nascitur, unius fruticis folia trita cum cyatho aquae data suspiriosis plurimum prosunt; vino uti oportet suspiriosos^ in quo centaureae, absinthi^ origani et tragori- 5 gani et hysopi et thymi et pulei et rutae fasciculi tertia 15 detracta fuerint decocti. Cupressi pilulae tritae potae ex vino faciunt bene non solum ad suspirium, sed et ad iocineris et pectoris et vulvae dolorem^ si feminis dentur; folia autem eiusdem cum ruta trita et pota pectoris tol- lo lunt dolorem, similiter cortex et radix cupressi decocta ad eadem prosunt^ sed faciunt et ad falangionis morsum^ si extrinsecus inponantur emplastri more conposita. 16 Acetum ex scillae bulbo factum mirifice prodest su- spiriosis; similiter acetum ex thymo^ origano puleioque i5 17 confectum prodest^ si adsidue degustetur. Utiles sunt inter initia quamvis molesta suspiriosis sorbitiones de porro ca- pitato factae et ex urtica atque nasturcii semine. Perungui autem eos oportet rebus calefacientibus, certe pyrethro cum oleo decocto; gestationes quoque per viam myrteam 20 prosunt et si super lecticam vel super lectum suspenda- 18 tur illis myrtus, remedio erit. Ad suspiriosos remedium salutare: Spumam de ore mulae collige et in calicem mitte atque ex aqua calida sive viro seu feminae^ quae hanc molestiam patitur^ continuo da bibendam; homo statim sana- 25 19 bitur^ sed mula morietur. Ad suspiriosos sanandos fel ursinum aqua dilutum bibendum optime datur^ intra pau- 20 cos enim dies potenter medetur. Ad suspiriosos reme- dium potens: Herbae salutaris fasciculum et ficorum Afri- canorum aridorum selibram ex aquae fluvialis heminis tri- so bus decoquito ad heminam eamque potui dato per triduum. 21 Ad sanguinis eruptionem sive ex arteria sive ex pul- mone vel pectore bene facit symphyti radix, quam quidam 4 oportit (fere semper), 6 ysopi. 7 detracta] re- tracta. Apparet hunc loeum dliquot verbis omissts corruptum esae. 14 bulbum. 18 perungeri. 26 Buepiriosus. 31 emi- Dam. 33 sympeuti. ~ 173 ~ inulam rustican); quidam alum Galiicum vocant^ lota liaec aqua frigida et rasa cultello eburneo vel osseo. Datur sex- tans librae ex ea aut eo amplius vel quantum potuerit debet manducare et devorare cui opus est; neque enim 5 amara est. Oportet autem eo die acetum non gustet, quod interdum per se solum magnifice solet prodesse^ sed huius radicis effectum resolvit^ si cum ea detur. Bene facit ad arteriae eruptionem polygoni sucus cya- 22 thorum duum aut trium per triduum datus et plantaginis 10 tritae eodem modo datus sucus plurimum prodest; cretae quoque Samiae X unus sumptus ex aquae frigidae rigore detracto cyathis tribus validissime iuvat; herbae etiam poly- goni; quaC; ut opinor, tiniaria vocatur^ fasciculus, quantus manu conprehendi possit, in tribus heminis aquae de- 15 coctus ad tertias recte medetur eruptioni sanguinis ex arteriiSy si quis inde laboranti cyathos tres ieiuno per tri- duum dederit. Oportet autem sentienti vulnus interius 23 loco ipso sed a foris sfongeam cum aqua frigida recenti inponere vel ex aceto acri, sed frequenter mutare, ne con- 20 calefacta noceat, et vetare artus constringi, quod plerique medicorum faciunt ignorantes, quia incitatur sanguinis eru- ptio musculorum compressione, quandoquidem omnis con- strictio in utramque partem exprimit venam. Faciunt et composita medicamenta ad sanguinis erup- 24 25 tionem, quorum hoc est praecipuum: Acaciae suci uncia, hypocistidos, qui est sucus rosae silvaticae, quam caninam quidam vocant, uncia, balausti, qui est flos mali granati, quo coriarii utuntur, uncia, opi semuncia. Balaustium con- tunditur et cribratur vel siccum in mortario teritur, cetera so pridie macerata in aqua commiscentur diligenter et pa- stilli inde finguntur; quidam maiores, quidam ad denarii semissem; dantur resoluti iuxta aetatem vel virtutem in- firmi ex aquae frigidae cyathis tribus aut duobus. Hic pastillus bene facit et ad dysintericos et ad torminosos. 1 al pro alum. 2 sextantem. 12 valedissime iubat. 22 quandoque. 27 malagranati. 28 quo coriarii] quoriarii. 28 balausticum. 84 disintericos. — 174 — 25 Alter pastillus ad sanguinis eruptionem mirifice faciens accipit haec: Tragacanthi X VIIII, Samiae cretae X VII, rutae Ponticae X VIIII, glycyrrhizae suci X V, symphyti suci X VII, gummis X IIII, hypocistidos suci X VII, turis X V, aluminis hquidi X V, opii X V, amyli X VI, myr- 6 rae X V, croci X VII, plantaginis suci X III et passi Myconi quod satis erit tritis diligenter supra scriptis spe- ciehus miscebitur, fient pastilli ad denarios singulos et ad semisses, qui pro aetate aut virihus infirmi ex aquae tepi- dae cyathis trihus ieiuno dahuntur. lo 26 Ad reiectionem sanguinis ex ore manantis symphyti radix in vino decocta saluhriter hihitur, ligustri quoque sucum ieiuno per triduum dato, statim suhvenies; quae 27 res et torminosis et dysintericis est saluhris. Si ex quo- cumque corporis loco sanguis per ahundantiam nimiam i5 exuheret et fluat, herhae Sahinae sucus, quantus videhitur, sive viridis sive siccae contritae ex vino picato vetere optimo ieiuno per triduum dahitur; sanahit haec pot|o' etiam in vitae discrimine constitutum. Facit autem et ad colicos et ad dysintericos, quihus tamen decocta datur. 20 28 Qui suhito sanguinis vomitu lahorat, corallium contusum et in pulverem redactum ex potione mixta calida hihat. 29 Ad vomitum nimium reprimendum sulpuris vivi pu- siUum et rasamen de cornu cervi tantundem in ovo sor- 30 hili tritum et permixtum hihi utile est. His, qui cihum 25 non continent, aloes minimum cum frigida aqua potui da- 31 tum plurimum prodest. Personaceae herhae radix contusa adiecto modico sale et vino sparsa et cottidie recens in- posita super tumorem stomachi vomicas omnes per sudo- 32 rem emanationesque occultas potenter expurgat. Mandra- so gorae drag., hyoscyami tantundem, opopanacis idem, croci Siculi tantundem, myrrae atque, turis similiter, gummis 3 clycerizae. symphiti. 6 verba opii 5 V, amyli X VI, myrrae X V, croci x VII om. 7 miconi. 8 fiant. 11 symphiti. 14 disentericis. 20 disintericos. 24 ra- samen] ramenti Cornarius. 25 est post utile om. 26 putni. — 175 — itidem; omDium specierum pares mensuras tere diligenter et in pulverem tenuissimum redige atque ex vino vetere coUige paulo crassius^ quam spissitudo sit meliis; ex eo medicamento ad mensuram victoriati, id est dimidium 5 drachmae, dabis ruptum et infirmum stomachum habenti in tribus cyathis aquae calidae eunti dormitum; beneficium remedii prima statim potione sentitur^ secunda incredi- bilis profectus est^ tertia curatio omnis potentissime ex- plicatur. Ovum incoctum in calice defunditur et testa eius 33 10 suco marrubii impletur et in ipso calice defunditur et mellis optimi despumati tantundem; omnia haec in se permiscentur ac tepefacta hauriuntur; miro modo vomi- cas rumpunt et ad sanit^tem laborantem stomachum per- ducunt. In ovo sorbili cimicem unum contritum ieiunus 34 15 ignorans qui sorbeat, desinet vomere; hoc saepe ex- pertum est. Conpositio medicaminis ad arteria sananda sic: Cosli 35 ^ m^ spicae nardi ^ III; piperis ^ III^ radicis lappae maio- riS; id est herbae personaceae ^ III. Haec omnia simul teres 20 et ieiuno in balneo ex vino candido bibenda protinus dabis. Herbae vettonicae folia arefacta contusa cribrataque pro- 36 sunt suspiriosiS; si ex eo pulvere cocliaria singuia ex aquae calidae cyathis duobus ieiuni interiectis diebus, donec sa- nentur^ biberint. Aqua, quae in arborum lacunis cavisque 87 25 corticibus consistere consuevit^ suspirioso potui data cele- riter eum sanabit atque omni periculo liberabit, si adsi- due vel ipsa pura calida vel mixta potetur. Sitim quamlibet molestam reprimes^ si aquam tepi- 3a dam cum oleo permixtam biberis et continuo vomueris^ 80 denuoque si necesse fuerit id facies^ quo facto sitis maxima consenescit. Gallinacei ovi vitellum semicoctum oleoque 39 permixtum si quis sorbeat, sitire desinet. Lapidem de aqua 40 fontana sublatum statim sub lingua pone et illic aliquam- diu tene, sitire desines. Glycyrrhizae surculum parvum sub 41 10 ipso calicem («tc). 17 axteriam sanandam (7omar<\iiA« 20 candito. 29 vomeris, 34 glycerizae. - 176 — lingua habeto et salivam, quae creverit, transgiutti^ quo facto neque sities neque os tibi inarescet. 42 Ad singultus inhibendos festucam^ quam bibens in calice acceperis, protinus supercilio sinistro imponito; con- 43 tinuo remedium experieris. In aquam calidam manus mis- 5 sae diuque iilic retentae singultus crebriores inhibere di- 44 cuntur. Anulus in sinistra manu in medio digito positus 45 vel ibidem translatus singultus statim compescit. Si quis singultiens aceti scillitici cocleare plenum acceperit^ statim singultire desinet; idem praestat et aquae satis frigidae lo adsiduus gustatus et si quis spiritum introrsum revocet et aliquamdiu contineat^ similiter remediabitur nec minus huic rei prodest sternumentum in tempore excitatum. 46 Herbae trixaginis contusae in iignea pila sucus ex- pressus cum vino calido potui datus ruptos sive vulsos i5 47 et reumaticos efQcaciter sanat. Asparagorum radix ad pondus denariorum duorum et brassicae folia tantundem mensurae contrita atque ex vino nigro vel austero potui 48 data vulsis et reumaticis mirifice prosunt. In pila, in qua frumentum tunditur, quantulumcumque sordium aut pul- 20 veris inveneris collige itemque in eo loco vel foramine, in quo ianuae pessuli descendunt; quidquid reppereris col- lige et in unum permisce et tacite vel occulto loco in potionem aut cibum vulsi laborantis insperge; continuo 49 malum dolorque sedabitur. Serpentis senectus, id est ex- 25 uviae, licio alligatae et vulso circumdatae mire prosunt. 50 Stercus verris primo vere coUectum arefactumque et tritum in potione datum efficacissime vulsos et reumaticos sanat. 51 Ad eos, qui sanguinem per os proiciunt; remedium tale: Testae nucis maioris conbustae diligenter terantur so et cum aceto dentur; sed si febricitat, cui medendum est^ cum posca accipiat pro modo, ut causae sunt aut aetas unius cuiusque patitur, id est ut unius nucis testae aut duarum vel etiam trium dentur. 2 inarescit. 3 fistucam. 6 singultis. 9 scilliti. 14 triagonis. 20 quantolumcumque. 28 occulte loca vel potionem. — 177 — Conpositio ecligmatii; quod facit ad pthisicos et ad 52 eoS; quibus pulmo per destillationem uvae vuineratus est: Iris lilyricae — I, spicae Celticae — I, hysopi Cretici — I, ameos — II, resinae terebinthinae — I, piperis — II, 5 ervi russei — - II, butyri — VI, mellis despumati P. III et — VIIII. Ea, quae in pulverem redigenda sunt, tundes et diligentissime cernes^ resinam vero et butyrum lento igne liquefacies; postea melle permixtum totum supra scri- ptarum specierum pulverem coUiges et simul commacera- 10 tum in doleolo vitrio repones utendum, cum usus exegerit, ita ut mature ieiunis terna cocliaria dentur. CAP. XVIII. XTmerornm et oervioinm doloribiis et opisthotoniois et hiroosis et unguibus et paronyohiis remedia rationabilia et physioa diversa de experimentis. Umeri dolorem mustelae exustae cinis tritus et cum cera l permixtus ac subactus et ceroti more impositus mire sanat. Ad cervices et nervorum subitos aut veteres dolores 2 15 et contusiones medicamentum valde necessarium, quod dia steaton dicitur, sic: Masticis — III, olei rosei libram, olei gremialis selibram vel quod sufficiat, cerae Ponticae libram, sevi cervini libram, medullae cervinae libram, adipis pul- linae libram, adipis anserinae libram, adipis scrofinae P. II, 80 faenograeci suci heminam, lini seminis suci heminam, ibisci suci heminam, chamaemeli fasciculum, anethi sur- culos VII. Mastiche cum oleo rosaceo in mortario con- teratur, species vero supra sciptae lento igne decoquantur et suci cum cera seorsum misceantur et omnia mixta colentur; sic postea m^stiche cum oleo supermittatur et 1 eligmatii. 2 destellationem. 3 illiricae. ysopi. 4 terebentinae. 6 ryaei. 8 permixto. 10 exigerit ut saepvus, tit.: opiBtotonicis. hyrcosis. paranichiis. 17 graemialis. 20 a vocabulis fenogreci «vic>\ c;^^x deficit usque ad c. XX, 26 Cibos Yeio daxi. MABCXLLJJSy ED. HBLMBBIOH. \^ — 178 — misceantur omnia diligenter mixtaque coagitentur ad focum et refrigerata in dolio vitreo reponantur, quibus cum opus fuerit ceroti more uteris. 3 Cervicis dolor inflexibilis^ quem opisthotonon Graeci Yocant, levatur urina caprae auribus infusa aut bulbo trito 5 cum fimo eiusdem caprae cervici inlito; sed nihil utilius est medicamento dia steaton de adipe diversa facto^ quod 4 supra scriptum est. Ad cervicum dolores remedium phy- sicum sic: leiunus dextram manum saliva tange et dextrum poplitem perfrica, deinde sinistra manu sinistrum et hoc lo 5 ter per singulos poplites facito, statim remediabis. Butyro 6 et adipe ursina perunctae cervices statim sanabuntur. Cerae selibram^ olei cyprini selibram; absinthii viridis contusi — II simul ad ignem permisce el pro ceroto utere ad omnes 7 cervicum dolores. Rigor cervicis adipe anserina vel potius i5 8 gruina perunctus velocissime mollietur. Fici folia et poma eiusdem inmatura contrita et inposita cervici subveniunt. 9 Nervorum omnium rigori et perfrictionibus cito sub- venitur malagmate tali: Olei laurini P. I, resinae terebin- thinae P. I, picis liquidae P. I, axungiae veteris P. I. 20 Decoctis et permixtis una his speciebus nervi rigentes et offensi salubriter perfricantur. 10 Opisthotonicis et tetanicis lotium caprinum cum aqua 11 mixtum efficaciter prodest, si ieiunis potui detur. Summum opisthotonicis et arthriticis remedium et multis experimen- s5 tis probatum conficitur sic: Castorei, piperis albi, petro- selini aequales portiones simul tundes et cribrabis atque inde cocleare unum cum uno cocleari mellis et aquae caUdae cyathis duobus ieiuno ad diem dabis. 12 Farina lini seminis addito nitro ex vino calido in so modum malagmatis temperatur et inponitur cervicum do- 13 lori, statim medetur. Farina quoque hordei cum ficu arida 14 tunsa permixta et inposita idem praestat. Lenticula in aceto discocta cervicibus malagmatis more adposita dolores 15 earum mitigat. Ad cervicum tumores sedandos ovorum 85 vitelli cocti cum adipe anserina inliniuntur felle caprino aequis ponderibus permixto atque inde cervices fricantur. - 179 — Rigores cervicum sevo bubulo optime perfricantur; nam 16 continuo mollescunt et dolor omnis abscedit Herbae vet- 17 tonicae contritae sucus ad scripulos duos adiecto mulso potui datus dolorem cervicum leniet; sed febricitanti ex 5 aqua calida dari oportet. Sal in sacco calefactus inpositusque umeris omnem 18 dolorem optime discutit; si adsidue commutetur^ ut cali- dior ponatur; lana quoque sucida ex oleo calido umeris adposita medetur. Spongia leviter mucrone, quo homo oc- 19 10 cisus est, adtacta et calida umeris adposita medetur; cetera verO; quae sunt in lacertis brachiorum et cubitis et digitis ac nervis et articulis, causaria acopis et calefactoriis et remediis diversis curantur^ quae variis locis sunt adscripta. Ad hircos et alas fetentes remedium sic: Hirci ma- 20 15 turioris cornu rasum vel exustum cum felle hirci miscetur et pondere aequo myrra adicitur atque inde ascellae demptis prius pilis adsidue perfricantur. Alumen scissum storaci 21 -mixtum^ si in unum conteras atque alas fetidas adsidue perMces, bonum illis halitum excluso taetro odore prae- 20 stabis. Caro vitulina recens cum aceto cocta madidaque 22 alis inposita fetorem hirci taeterrimum toUit. Myrra sicca 23 tunsa adsidue alas confrica, vitium fetoris mire emendabis. Laserpitium vetustissimum tunde^ cribra atque inde alas 24 perfrica, similiter proderit. Nitro ex aqua diluto vel alu- 26 26 mine vino remisso utere quam saepissime ad alarum feten- tium emendationem. Ad paronychiam et suppurationes unguiculorum glan- 26 dem tritam cum sapone adpone, ibiscum quoque cum axun- gia et pane trito inpone. Ut excussi ungues cito resurgant, 27 30 quinquefolium ,cum adipe qualibet tritum inponitur; olea- stri quoque folia commanducata recentibus unguium vulneri- bus recte inponuntur. Paronychiae stercus ex auriculis 28 inpone et linteolum superalliga, mirabere remedium. Ad 29 idem uvam passam enucleatam cum ture trito subactam 17 styraci Cornariua; ego formam , quam mm\>>Ji& VicivA codex exhibet, restttui. ~ 180 — 30 sicut cerotum linteolo inductam inponi oportet. De parony- chia parietem continges et rursum digitum ducens dices ter: Pu pu pu, numquam ego te videam per parietem repere. 31 Ad digitorum et articulorum subluvium vel suppura- tionem sedandam atramentum scriptorium ex aceto tem- 6 pera et de pinnula inline digitum vel articulum dolentem, lucernae quoque fungum contere et inpone paronychiae vel digito contuso. 32 Ad cubiti vitium vel dolorem spuma argenti trita cum oleo rosaceo emplastri modo utiliter admovetur. lo CAP. XVIIII. Ad liohenem sive xnentagram vel inpetiginem et ad elephantiasim et lepram et exanthemata et maonlas et livores tumoresque de faoie abolendos et ad genas soabras et oioatrioes malarum purgandas et ad len- tigines et stigmata delenda verruoasque toUendas remedia rationabilia et physioa diversa de experimentis. 1 Ad lichenem sive mentagram^ quod vitium neglectum solet per totam faciem et per totum corpus serpere et plures homines inquinare; nam Soranus medicus quondam ducentis hominibus hoc morbo laborantibus curandis in Aquitania se locavit. Huic ergo valetudini maxime meden- 15 tur cantharides tritae et inlitae cum suco uvae Amineae et cum sevo ovis vel caprae^ sed prius facie lola et nitro 2 diligenter curata medicamen imponitur. Adeps vituli marini 8 inposita mentagrae plurimum prodest. Ficulni caules teneri 6 scriptorium St^hanus: scriptorum Cornarius. 13 Hunc locum aut ipsius MarcelU aut librarii neghgentia graviter car- ruptum esse e Plini nat, hist, XXVI, 4 apparet, cuius haec 8tmt verba: certum est Manilium Cornutum e praetoris legatum Aquitanicae provinciae HS CC elocasse in eo morbo curandum sese; cf. Pseudo-Plin. de medic. 1, 18 {ed. Bo8.)i Manlius Comutus praetor proyinoiae Aquitanicae legatus ^HS^ CC in hoc morbo locayit se curandum. — 181 ~ in aceto excocti triti et inliti mentagrae medentur. Idem 4 praestat ibisci radix cum lupino et aceto ad tertias cocta et adposita. Flos visci cum calce subactus et adpositus 5 mentagrae valde est utilis. 5 Ad inpetigines detergendas farinam ervi mixtam cum 6 aceto frequenter inducito. Olei myrtini uncias VI, olei schi- 7 nini aut mastichini uncias quattuor; lithargyri uncias III^ psimithii uncias II cum vino vetere simul teres et oleum statim postea mittes et diligenter permiscebis et sic uteris 10 ad inpetigines abolendas. Ad inpetigines detergendas la- 8 pathi radices cum aceto coques ad tertias et in eo iure iterum oryzam discoques et sic ad perducendum corpus uteris. Cucumeris silvatici radices ad tertias discoques 9 easque decoctas teres diligenter et addes lithargyrum ac 15 sulphur aequali mensura et cerae parum atque inde loca^ quae inpetigo ceperit^ perfricabis. ' Ad scabidam inpetiginem scillam albam sumito et beue 10 contundito eaque inpetiginem inlinito et adsiccatam aceto acri mixto sale eluito^ deinde spuma argenti contusa et 20 rosa liquida perunguito et cum adsiccatum fuerit medi- camentum, rursum; ut supra diximus^ aceto salso abluito atque iterum eadem ratione scillam tritam inlinito idque remedium frequenter iterato^ donec ad sanitatem perducas. Picis liquidae optimae acetabulo uni adice farinam hordea- 11 25 ceam et nitrum et apium tritum et sulphur aequis pon- deribus ac superfunde aceti albi acerrimi acetabula duo et in patina decoque simul ac postea calidum medicamen linteo inducito et sic corpori adponito; non solum inpeti- ginem hoc remedio, sed et lepram sedabis et scabiem. 30 Inpetiginem quamvis inveteratam cito abolebis, si fae- 12 cula vini, qua tinctores utuntur; cum aqua permixta locum perunxeris^ ita ut^ dum quinquaginta numeras, illic esse permittas et continuo destringas; nam si diutius fuerit; altius vis eius insidet et ulcus grande faciet. Glutinum 18 85 taurinum aceto remissum adiecto sulfure vivo leni igne decoctum, ita ut ad mellis crassitudinem perducatur, sur- culoque ficulno; dum coquilur, dg\Ulv\m ^^ \^& ^^\ ^^oc^ — 182 ~ inpositum inpetigines, quas Graeci agrias vocant, poten- 14 tissime sanat. Formiculas^ quae Herculaneae nominantur^ contritas modico sale adiecto inpetigini adpone, miraberis remedium; nam celeriter expurgant. 15 Impetigines et lepras haec conpositio potentissime ex- 5 tirpat: Turis masculi^ nitri, argenti spumae^ sulphuris aequa pondera cum aceto acri teruntur et pinnula inponuntur siccatumque medicamen eluitur et rursum inlinitur adsi- 16 due elutum atque siccatum. Si locum^ quem inpetigo ad- hidit^ auro circumscribas^ postea eum omnino non adpetet. lo 17 Loco^ quem mentagra obsederit; fimum murinum tritum ex aceto oportet inponi vel eiusdem muris exusti cinerem cum oieo adponi salubre est. 18 Adversum elephantiasim^ quod malum plerumque a facie auspicatur primumque oritur quasi lenticulis variis et in- i5 aequalibus cute alba alibi crassa^ alibi tenui, plerisque iocis dura et quasi scabida et ad postremum sic increscit, ut ossibus caro adstricta tumescentibus primum digitis atque articulis indurescat. Hic morbus peculiariter Aegyptiorum populis notus est nec solum in vulgus extremum^ sed etiam ao in reges ipsos frequenter inrepsit. Unde adversus hoc malum solia ipsis in balneo repleta humano sanguine para- bantur. Mustelae igitur exustae cinis et eiusdem beluaC; id est elephantis^ sanguis inmixtus et inlitus huiusmodi cor- 19 poribus medetur. Nitrum contritum et ex melle et lacte 25 20 bubulo inpositum elephantiosis prodest. Radix asparagi decocta in aceto et trita elephantiosis rationabiliter inpo- 21 nitur. Mentastri folia commanducata vel contrita adposita elephantiosis medentur^ cedro quoque tabes illa adsidue peruncta sanatur. so 22 Fel ursinum leprosos admodum sanat^ si eo adsidue perlinantur; adeps quoque eius livores et maculas eximit. 23 Apii semen et anethi conteres et cum melle miscebis atque 24 inde malandriosis quantum sufBciat adpones. Inula con- trita inpositaque primo quidem exulcerabit^ deinde expur- 86 gata omni lepra detersaque putri et tabida cute novam similemgue cetero corpori reddet nec cicatrices foedas esse — 183 — permittit. Alii decocti aqua crura ulcerosa adsidue fota 25 celeriter sanabuntur. Herba, quae Britannice dicitur^ cibo 26 vel potui sumpta intra diem sextum leprae molestiam tollit. Lapathi agrestis radices surculo erue easque sine ferro con- 27 5 tunde adiectoque acri aceto subige et parum salis misce atque ex eo omnem corporis asperitatem in balneo cum sudore confrica, cito sanat. Gluten vitulinum aceto remis- 28 sum admixta modica caice yivsi, ut crassitudinem mellis habeat^ inlines locis leprosis atque illic siccari medicamen 10 permittes^ efficaciter proderit. Vulpis stercus cum aceto 29 tere ei perungue lepram^ cito subyenies; omnem autem lepram inlitus hircinus sanguis emendat. Ad exanthemata curanda ovi cocti vitellus cum melle 30 et psimithio tritus rectissime adhibetur. Pelliculae caprinae 31 15 ramenta cum pumice trita acetoque permixta exanthematis prosunt. Lotio humano si nitrum admiscueris eoque ex- 32 anthemata frequenter elueris^ reprimentur. Oesypum cum 33 melle Corsicano tritum et adpositum abolet de facie omnes maculas, quidam et butyrum addunt; si yero et vituli fimus 20 et fel caninum misceatur^ medicamen utilius erit, ita ut pariter temperata omnia decoquantur. Coclearum minuta- 34 rum quae passim inveniuntur exustarum cinis cum melle permixtus tollit ex facie vitia omnia^ lentigines quoque et livores abolet. 25 Stigmata delentur columbino fimo trito et ex aceto 36 inposito^ ita ut adsidue medicamen superducatur. De tinctu- 36 ris vel maculis corporis abolendis remedium sic: Oculos vel ova saepiae in aqua solve et cum melle permisce atque inde maculas perfrica, cito abolebuntur. Lac mulieris 37 80 puellam nutrientis cum melle et oleo permixtum omnes etiam ustionum maculas tollit. Si nitrum cum oleo misceas 38 ad spissitudinem mellis atque inde maculas inducas, mire detergentur; sanguine quoque caprino maculae contactae abluuntur. Si autem nescias, unde sit macula; ex cepae 39 85 suco locum perfricabis et dulci aqua elues sesamumque commanducatum superinpones vel bulbum Africanum tritum cum aceto inpones. - 184 — 40 Ne cicatrices appareant etiam de usturis et ut pili reDascantur, facies tale medicamen: Calcis vivae — III, adipis porcinae coctae et colatae libram permisce et quanto diligentius tere vel confrica atque in modum cataplasmatis 41 adpone. Mastichen^ personatam, saponem Gallicum, ceram 5 Ponticam; oleum vetus^ spumam argenti aequis ponderibus miscebis et coques ad spissitudinem liparae atque inde em- plastrum maculis in facie vel pustulis et ulceribus adpones. 42 Ad nigredinem et maculas colli et vultus purgandas farinam de faba cum umore peponis, id est suco eius in- lo teriore, miscebis et facies trochiscos octo et siccabis in umbra; ex octo illis quantum sufficiat teres cum aqua et inlines maculas atque ita uteris ante balneum, ut siccetur inlitio^ et sic ingredieris, et cum umorem acceperis in calore, tum perfricabis et elues. 15 43 Ad tumorem sive livorem de facie tollendum herbam Rhodiam ex aceto tritam inline et siccare permitte atque 44 ita elue. Urticae folia contere et ipsa tantummodo cum suco suo cohibendis tumoribus vel abolendis livoribus fre- quenter adpone. 20 46 Ad genas scabras et cicatrices maxillarum remedium sic: Chalcitidis drachmas XX, misyos drach. X, croci drach. VI, tnris drachmas X, myrrae drachmas V, opo- panacis drachmas V, aceti €r V, mellis optimi ^ II S. Quae sicca sunt tundes et in pulverem rediges et ex eo coques 25 ' cum aceto et postea melle admixto simul omnia teres, donec sufficienter medicamen sit spissum vel liquidum, et in pyxide aerea pones et cum opus fuerit, uteris ad per- 46 ungenda vel superlinienda quae sunt. Ad genas scabras et scabidas et veteres cicatrices remedium sic: Aeris usti so et loti, myrrae, opii drachmas ternas, cadmiae ustae et extinctae vino drachmas octo; haec in pulverem redacta ex aqua fontana vel caelesti teres, donec levia sint, et cum glutinosa fuerint, superaddes meliis optimi despumati coty- lam unam, deinde perfricando vel terendo concorporabis 36 omnia et in pyxide aerea condes et cum volueris uteris ad superlinienda quae sunt. - 185 — Spongia nova cum aqua salsa calida saepius inposita 47 suggillationes livoresque detergit. Fimus suillus in testa 48 arefactus et tritus et cum oleo impositus mire sanat livores. Apium viride subtiliter tritum cum ovi albo inlitum livo- 49 5 ribus prodest. Malva erratica trita et calida panno inducta 50 et oleo peruncta et sic adposita recentibus suggillationi- bus ac tumoribus et vexationibus nervorum valde medetur. Ad pustuias papulasve de facie toUendas medicamen 51 conpones sic: Sagapeni — II, scobis eburuae delicatissi- 10 mae — VIIII, myrrae — II S, aphronitri — II S, traga- canthi — VI; tunsa haec et cribrata cum melle liquidis- simo et candidissimo teruntur, ita ut crassitudinem habeant mellis densioris; ex eo in balneo vel ante horam lavandi facies diligenter inlinitur et post balneum eluitur. 15 Ut livorem de facie tollas, gladiolum herbam palu- 52 strem arundine aut osse acuto radicitus avelles obser- vans prorsus, ne ferro eam contingas; huius radices tun- sae et subactae atque emplastri more adpositae livores potenter emendant. Radicis, quae manducatur, id est ra- 53 20 fani, cortex tritus diligenter et cum melle permixtus in- litusque suggillationes atque livores, qui ex ictibus eveniunt, celeriter absterget. Origanum ad summam levitatem tritum 54 in linteolo udo adpositum livores de quo volueris loco statim tollit; mentastri quoque folia trita et adposita idem 25 praestant. Nitrum ex melle et lacte bubulo tritum atque 55 permixtum adpositumque ulceribus in facie natis aut factis citissime medetur; ipsum etiam nitrum cum pulvere opii et suco thapsiae tritum adpositumque livores statim eximit. Caseus caprinus mollis, id est recens, cum melle subactus 56 80 impositusque et panno desuper tectus aut linteo suggil- lationes livoresque celeriter absterget. Mali, id est pomi 57 quod manducatur, vel etiam Punici corium contusum ad- mixta polenta impositum et livores abolet et dolores sedat. Lauri bacarum quartarium unum, myrobalani semunciam, 58 85 faenograeci heminam, serpylli non multum; tunsis quae tundi oportet atque omnibus in unum permixtis medi- camen utile abolendis livoribus facies, qjolQ ^^\ \sNSi»sssft. - 186 — 59 continuum^ si ita necesse fuerit^ uteris. Pulmo ovillus quam recentissimus protinus^ dum adhuc tepet^ adpositus 60 continuo discutit et expurgat livores. Alni folia quam plurima et recentia superinpone et alliga^ medeberis tumori; livorem vero etiam eum, qui de sanguine collectus vide- 5 61 bitur, toUes. Absinthium tritum et cum melle diligentis- sime subactum malagmatis modo impositum livores cito 62 eximet. Vitelii ovorum incoctorum coagitati et inliti livo- reSy qui ex tumore aut conlisione aliqua facti erunt, etiam veteres extenuant. lo 63 Ad lentigines de facie tollendas lenticulam cum scobe tenui de corno cervino et sevum cervinum pariter di- vide^ coque et tere atque inde faciem vel ante horam balnei vel etiam in balneo frequenter inlinitO; ita ut quasi pro pane moUi utaris; efficacissimum medicamentum ex- 15 perieris, sed lenticulae maior pars sit^ cornus et sevi aequalis mensura. 64 Herbam verrucariam^ id est helidtropium^ contusam et subactam adiecta salis mica adpositamque malandrio- sis vel his^ qui verrucas patiuntur^ prodesse plurimum so 66 constat. Verrucarum genera omnia fimi canini exusti cinis curat impositus; urina quoque canis cum suo recenti luto 66 inlita plurimum prodest. Sanguis recens muris occisi vel ipse mus divisus atque adpositus sanat et abolet verrucas. 67 Fimus ovillus recens manibus subactus et emplastri more 85 adpositus deterget verrucas. 68 Ad lichenem fabae farinae unciam I^ faeni graeci fari- nae unciam I, samsuci unciam I, farinae hordei unciam unam^ aphronitri unciam S^ sulphuris unciam S^ ervi farinae unciam S. Haec omnia in pollinem tenuissimum redacta so aceto colliges et permiscebis et ita licheni adpones. - 187 - CAP. XX. Ad omnia stomaolii ^itia et ad omnes eius oausas et dolores et ad omnem oruditatem atque indigeriem depellendam et ad omnem visoerum atque aqualiouli oonfirmationem antidota, epithematia, potiones, oxy- poria, unotiones aliaque nonnuUa rationabilia et physioa remedia diversa exi>erimentis probata usuque oolleota. Principale atque unicum remedium ad stomachi et lateris dolorem aliaque nonnulla interni corporis mala^ seu cum febre sive sine febre fuerint. Est enim compositio mirifica^ multis omnino necessaria infra scriptis causiS; non 5 ignorata quidem antiquioribus medicis propter effectuum probitatem^ sed praecipue a Paccio Antiocho auditore Philo- nidis Catiniensis usu inlustrata; fecit enim magnos quae- stus ex ea propter crebros successus in vitiis difficillimis, sed ne hic quidem umquam ulli vivus vivo compositionem 10 istam ostendit. Post mortem Tiberio Caesari per libellum scriptum data est et per eum in bibliothecis publicis po- sita venit in manus nostras^ quam ante nuUo modo ex- trahere potuimus^ quamvis omnia fecerimus^ ut sciremus^ quae esset. Ipse enim clausus componebat eam nec ulli 15 suorum committebat piuraque quam recipit pigmenta emi et contundi iubebat fallendi suos causa et sane in libello ipse fatetur non a se inventam^ sed usu exactiore com- probatam^ ad quae vitia et cum quibus et quemadmodum data proiiceret. Est enim non ignota^ ponderibus tamen so antiquis aut adiecit aut detraxit aliquid et res^ quae in hac compositione sunt^ non utique conveniunt ad antiqui- tatem. Interdum enim earum quaedam et non tam multa, quaedam minus et pondere et numero specierum accipiunt 14 ulli e Scrihon.: ullis Cornarius, 16 emi etj ipsemet Scrihon, 22 Interdum enim] Locus corruptus esse videtwr neque a Scrihonio, cuius verha (c. 97) interdum enim earum quaedam plures etiam numero accipiunt atque ideo etc. non magis integra sunt, medidna peti potest. — 188 - atqiie ideo non idem omnibus praestant^ cum interim haec mirifica temperatura composita mirificos effectus habeat. Facit vero hoc medicamentum non solum ad stomachi et lateris dolorem, sed etiam ad plura vitia efficaciter; quamobrem semper habendum est compositum. Percurram 5 autem quam brevissime, ad quae vitia qualiter datum prosit, ut et in libello eius scriptum est et ego ex magna parte expertus sum. Sanat ergo morbo comitiali correptos^ quos epilepti- cos Graeci vocant^ et furiosos^ quos maenomenos dicunt. lo Item sanat quibus subito tenebrae obversantur in oculis cum vertigine quadam^ scotomaticos hos Graeci appellant, nec minus diutino correptis capitis dolore^ quem cepha- laeam appellant; prodest data denariis duobus ex aquae mulsae cyathis quattuor, cum remissi fuerint^ et si fre-i5 quenter, quibus necessaria est; corripientur^ post binas ternasve accessiones danda erit. Haec antidotos hiera di- citur; hoc enim nomen tribuit ei propter duas causas^ ut existimo; unam^ ne nomen eius verum dicendo ostenderet^ quae esset — dicitur enim a quibusdam picr^^ quia amara so est; a quibusdam dia colocynthidos — alteram; quod ideo inditum est^ quo magis sub tanta specie nominis commen- daret medicamentum. Sed si longo ex intervallo acces- sionibus supra scriptiS; quibus medendum est^ vexabuntur^ in remissione earum et in alio atque alio dolore saepius 85 dandum erit medicamentum; ita enim aut ex toto reme- diabitur aut certe minuetur impetus vitiorum et sedabitur intervallaque maiora accipiet. Dari autem oportebit secun- dum purgationem bilis^ nam fellita et spumosa et gluti- nosa deiciunt qui acceperint^ cum ptisanae cremore aut so cum holere levi ex urtica et lapatho et malva facto. Facit bene haec compositio et ad suspirium et ad vocis abscisionem et ad subitas praefocationes ex qualibet causa ortas et ad eos^ qui saepe existimant se ab incubone 21 verba quod ideo inditum est, qme apud Scribanitm demnt, delenda videntur, 33 abscissionem Cornarius. — 189 — inludi; qui usque eo hac molestia vexantur, ut interdum et vitae periculum adeant; est enim vitium non contemnen- dum, maxime in processu aetatis. Quibus dandum erit medicamentum proximo die eius noctis, qua incubonem 5 pertulerinty cum intervallum a somno fecerint et quod satis sit deambulaverint. Dari debet ex aquae, in qua hysopum aut marrubium fuerit incoctum^ cyathis quattuor vel quin- que ad pondus denarii unius vel victoriati, prout res aut aetas postulaverit; deinde post horas tres vel quattuor cre- 10 mor ptisanae aut altera sorbitio levis detur. Facit hoc medicamentum ad eos, quorum musculi 5 maxiilares cum maximo dolore tensi sunt adeo, ut aperire 08 nullo modo possint; tetanon hoc vitium Graeci dicunt. Item facit ad depravatam faciem in utramlibet partem^ 15 cynicon spasmon hoc iidem appellant genus morbi; prae- cipue vero ad pectoris laterisque dolores prodest ex qua- libet causa factos sive latenti sive manifesta^ ut ex casu aliquo aut supra vires et supra modum ponderis portatione vel ex contusione^ quae frequenter gladiatoribus accidere 20 in praelusionibus solet. Nec minus eorum maxime sani- tati convenit, qui arbore alta delapsi sunt vel scalis de- voluti aut excussi reda vel curriculo tracti. Sed his, id est ex manifesta causa vexatis^ cum aceti cyathis tribus vel quattuor danda erit antidotus; his vero, qui ex occulta 26 causa laborant; ex aqua mulsa proderit data. Praeterea nervorum tensionibus et contractionibus at- 6 que doloribus omnibus mirifice convenit. Quamobrem facit e\ ad tremulos et ad sideratione temptatos utralibet; una enim cum contractione, altera cum remissione nervorum 80 conspicitur; paralysim hoc utrumque vitium Graeci appel- lant. Ad quod etiam cum cofrepti sunt prodest ex aquae tnulsae cyathis tribus quattuorve datum ad pondus denarii unius aut victoriati admixto castorei denarii semisse. Prod- est et ad articularem morbum, quem arthritim Graeci ap- 17 ut c Scribon,: aut Cornarius. 18 portatione e Scribon,: portati Cornarius, 20 mazime delendu/ia mde^. - 190 — pellant^ et ad spinae totius lumborumque dolorem ex aqua mulsa datum iuxta vires cuiusque. 7 Item ad podagram bene facit; nam et in praesentia detractione doloris relevat et in futurum omni molestia liberat; dimidio enim celerius sanantur qui acceperunt hoc 5 medicamentum quam prius solebant sanari. Quid dicam quemadmodum prosit ad duritias mammarum muliebrium, quae cum dolore magno solent nasci quasque nullum aliud medicamentum relevat; nam has et ad praesens admodum curat et in perpetuum ex toto interdum sanat^ quas quidem lo causas plerique medicorum insanabiles adfirmant; carcino- mata enim et cacoethes haec vitia sequuntur. Sed ego honestas feminas quasdam saepissime hoc medicamento ad- firmo sanatas. 8 Illud vero supra omnium opinionem est^ quod sto- 15 machicis evidenter convenit; cum sit virosissimum amaris- simumque medicamentum et stomachus ne adversum levia quidem et simplicia medicamenta aptus sit. Sed dispo- suimus in huiusmodi rebus potentiorem usus rationem se- qui; expertus enim quisque intelleget stomacbo quoque hoc 20 medicamentum eximie prodesse. Remediat enim eos, qui- bus frequenter inacescit cibus^ et eos^ qui stomachi in- flationibus urgentur vel doloribus vexantur adsidue et vel nauseant vel nimia saliva abundant vel inedia consumun- tur stomachumque ita solutum habent^ ut ex eo varios 2$ liquores subinde reiciant consentiente capite^ ut nullum genus cibi continere possint. 9 Item ad bilem atram generantes^ quos melancholicos vocaiit^ bene facit; oportet autem non continentibus cibos secundum vomitum protinus oleo perunctis et diutius presse so fricatis dari medicamenti denarium unum ex aquae cya- this tribus^ deinde artus eorum constringere et interdiuil olfactoriis reficere et commanducatione olivarum contusa- rum earumque rerum^ quae stomachum constringere solent^ suberectos recubantesque alere; deinde ubi deiecerint^ solu- ss 17 lenia Scribon. 33 olfactariis Cornanua. — 191 — tis yinculis rursum perungere et fricare totum corpus atque ita varietate ciborum et perunctionis stomachum proritare^ ita ut reficiantur alica ex mulso aut malorum cydoneorum suco vel ex granis Punicis facto aut si quos magis de- 5 lectabit frigida posca; secundum quae sumpta et apala proderunt ova et inixibi cocti vel non cocti ex aceto dati itemque lactucae et caules haplosiles ex posca decocti aut ungula porcina excocta et madida; vulva quoque et muri- ces et pelorides plurimum iuvant et pomorum praecipue 10 sorba et mala orbiculata et pira Scaudiana^ Crustumina Signinaque in olla reposita; item prosunt uvae ex olla sumptae. Haec enim et huiusmodi quae sunt his similia confirmant stomachum; quibus escis et insequentibus die- bus uti oportebit paulatim ad consuetudinem progredien- 16 tes^ donec omni molestia liberentur. Est et illud stomachi vitium^ quod cum siccitate et 10 ardore eius et siti inrequiebili et^ ut ita dicam^ inextin- guibili nascitur; eccausin hoc Graeci vocant^ ab eo quod exsiccat omnem stomachi umorem. Scimus quosdam urnas 80 aquae bibisse nec sitim aliqua ex parte in praesentia com- pescuisse. Ad hoc denarius unus vel pondus victoriati datum ex aquae frigidae cyathis tribus ita prodest, ut facile abstinere a potu diebus proximis possint. Lienosis vero ex posca et iocineris duritiem diutinam 11 85 habentibus ex aqua mulsa datum satis convenit nec minus hydropicis, quibus datur eadem ratione. Sed his per com- plures dies oportebit in ptisanae cremore sine ullo alio liquore dari; prodest compositio haec et colo inflato et ceteris intestinis; futuras quoque vel iam factas vomicas 80 isdem partibus aut discutit aut celerius aperit. Item menstrua movet mulieribus^ quae difficulter pur- 12: gantur; dandum autem erit his medicamentum ex aqua^ in qua decoquatur herba, quae artemisia dicitur; aut quae dictamnos appellatur. Etiam ad papulas et sacrum ignem 7 lactacae caales com foliis ex posca decocti «S^cribctu 10 Scaariana Cornarttts» - 192 — vel quam zonam vocant bene facit data ex aqua mulsa detracto prius sanguine, si res postulaverit; quod et in omnibus aliis yitiis supra dictis faciendum est; omnia enim auxilia adhibenda sunt^ quae ex usu prodesse comperta habemus^ quia adiuta antidotos faciliores habebit effectus. 5 13 Recipit ergo haec: Chamaedropis, quae herba simillima quercu folia habet^ agarici, cucurbitae silyestris, quam colocynthidam appellant^ stoechadis^ singulorum denarios denos^ opopanacis, sagapeni, petroselini^ terrae mali^ piperis albi; singulorum denarios quinos, cinnami^ nardi spicae, lo myrrae, folii^ croci, singulorum denarios quaternos. In unum omnia diligenter ponderata contunduntur et cribran- tur praeter opopanacem et sagapenum et myrram; haec enim mortario teri debent adiecto melle tenui^ id est quam liquidissimo ; deinde ceteris permiscentur^ quae et i5 ipsa recipere debent tantum mellis^ quantum satis erit ad comprehendenda et continenda ea yel conglutinanda. Re- ponitur medicamentum yaso yitreo sub signaculo^ datur^ ut supra diximus et quemadmodum diximus, cum summa ob- seryatione pro cuiusque rei causis yel mensuris yel ne- ao cessitatibus; est prorsus sacrum^ ut auctor nominis huius 14 appellayit. Si quando autem efQcaciore yoluerimus uti propter difQcuItatem naturalem yitiorum aut causarum diu- turnitatem, ut si dandum sit furiosis aut comitiali morbo correptis yel lumborum perpetuum dolorem habentibus po- 36 dagraye cruciatis^ cucurbitae silyestris adiciemus ad supra dicta pondera denarios decem et opopanacis atque saga- peni denarios quinos; quamobrem utraque parata debent esse medicamenta^ ut, cum opus fuerit, usus utriusque in promptu sit. Illud sane prae ceteris mihi credas so yelim^ dum in aliis rebus ipse yim eius expeririS; hoc medicamento non solum non noceri stomachum, yerum etiam refici et confirmari supra omnium opinionem. 15 Medicamentum, quod proprie adyersus solutionem sto- 6 chamaedropis] ;|rafia/<$^t;off Scribon. 8 colocynthidam] HoXoHvp&ldu Scribon, 81 rebas om. Scribon, - 193 — machi facit et fluorem eiusdem^ maxime vero cum infirmi nihil cibi retinere possunt et quidquid datum est reiciunt^ recipit haec: Mastiches candidae unciam^ tragacanthi albi unciam^ Apollinaris herbae radicis unciam unam. Con- 5 tunditur tragacanthum cum radice, postea mastiche trita adicitur et reponitur medicamentum in vitreo vaso. Dan- tur^ cum opus est, coclearia bina aut^ prout oportuerit, plus minusve secundum vomitum factum ex aquae frigidae cyathis tribus. 10 Ad stomachi dolorem et inflationem remedium sic: 16 Pahnarum denarios XXX, anesi X IIII, croci X II, git X II, asari X II, myrti nigrae bacarum X IIII, iuniperi bacas enucleatas numero viginti. Contunduntur seorsum omnia et in unum commiscentur, deinde fiunt pastilli, alii ad 15 mensuram denarii, alii ad pondus victoriati; dantur ieiunis ex aquae cyathis tribus aut ex protropo musto, quod est passi genus. Medicamentum siccum ad stomachi inflationem et do- 17 lorem et inediam, movet et urinam; ideo facit et ad hydro- 20 picos et iecur durum habentes et ad auriginem, quam quidam regium, quidam arquatum morbum vocant; refer- tur in Musam Antonium, recipit autem haec: Aloes dena- rios V, croci, cinnami, nardi Syriacae spicae, asari, xylo- balsami, mastiches Chiae, singulorum denarios senos; dantur 25 coclearia bina vel terna ex aquae cyathis tribus. Potio Cosmiana ad omnem internum dolorem, sed 18 facit mirifice ad stomachi dolores et ad tussicos et pthi- sicos sanguinem et pus reicientes et ad iocineris vitia atque pulmonis et ad lateris dolorem nec minus ad tor- 80 minosos et convulsam aut ruptam aliquam partem inte- stinorum et ad destiilationes et ad eos, qui somnum nuUo modo capere possunt; facit et ad hydropicos, siccat enim mirifice eos; componitur sic: Dauci seminis denarium unum, alterci seminis denarium I, turis denarium I A S, 85 myrrae denarium unum, croci denarium I A S. Fiunt 11 anethi Scnban. MAItOXItZiUaf SD. HHLJfBlICH. \% } — 194 — pastilli ad denarii semissem^ dantur etiam febricitantibus et sine febre potissimum pleuriticis et peripleumoniacis ex aquae mulsae dilutae cyaUiis duobus^ pthisicis ex posca; ad convulsa autem et rupta ex melle et aceto^ ceteris ex aqua calida vel frigida. Facit hoc medicamentum etiam 5 ad eos^ quibus stomachus inacescit. 19 AntidotuS; qua utitur Cosmus ad omnia interna yitia^ quae supra scripta sunt, necnon et ad omnes serpentum noxios morsus; recipit haec: Glycyrrhizae denarios VIII S et tertias victoriati vel duas partes^ opii denarios septem lo et tertias partes victoriati vel duas, castorei denarios VI et victoriati duas tertiasve partes, piperis longi denarios quinque et victoriati partem tertiam^ piperis albi denarios quinque et victoriati duas tertiasve partes^ nardi Syriacae denarios VI S, dauci seminis denarios VI^ malobathri de- 15 narios V S, casiae nigrae denarios quinque et victoriati semissem, turis denarios V, sil denarios V et victoriati duas tertiasve partes^ rosae caninae suci denarios sex, acori denarios duos^ sagapeni S II^ balsami seminis S II^ scordii X V et victoriati duas tertiasve partes^ myrrae X VI, 20 croci X VI et duas victoriati tertiasve partes, storacis X II S, cinnami X VII et victoriati duas tertiasve partes, zingiberis X VII et victoriati duas tertiasve partes, phu X VII, petroselini X XIIII et duas tertiasve victoriati pon- deris partes, feniculi seminis X IIII, saliuncae X IIII, rutae ^5 silvaticae X II, agarici suci X II, gentianae X IIII, iris Illyricae X V, anesi X III, thlaspi seminis X VI et victo- riati tertiam partem, rosae foliorum X IIII, misyos X V, gummis acanthini X II, cardamomi X IIII, schoeni floris X ini et victoriati duas tertiasve partes, opopanacis X VI so et victoriati duas partes et sextantem, resinae terebinthi- nae X VI et duas tertiasve victoriati partes. In vino Chio vel Falerno bono odorato onmia contusa cribrataque con- sperguntur et pastilli inde fiunt diversi ponderis vel men- surae, quanta avellana et quanta faba Aegyptia est, qui 85 dari debent non febricitantibus ex mulso, infirmis ex aquae calidae cyathis tribus. — 195 — Puleiiim tritum vel in aqua maceratum adiecto aceti 20 paululo et potum nauseam stomachi sedat. Thymbra trita 21 cum melle sumpta pituitam concretam in pectore et sto- machi collectiones extenuat; marrubium quoque tritum vel 5 sucus eius cum melle epotus stomachi dolorem protinus tollit. Scordii sucus ad mensuram denarii potus morsus 22 stomachi tollit; datur enim sine febre languentibus ex mulso^ febricitantibus vero ex aqua mulsa. Polion herba^ 23 quae a quibusdam libanotis appellatur; trita vel sucus eius 10 cum melle tenui, id est modico, potus morsui ventrls et stomachicis prodest. Centaureae tenuis sucus quantum 24 cicer ex aqua datus stomachicis prodest. Origanum quo- que tritum morsus stomachi sedat potum ex aqua tepida; extrahit enim concretos liquores. Prosunt etiam quaedam 26- 15 in aqua macerata stomacho^ ut pira^ mala cydonia, palmae cariotae Thebaicae, mespila, capreoli de vite, rosae folia^ granorum Punici mali sucus. Bene facit etiam sucus ma- lorum cydoneorum per se cocleario sumptus vel cum al- phita aut alica aut trago aut oryza. 20 Solutum autem stomachum et omnia reicientem initio 2& quidem curari oportet extra, id est forinsecus^ inposita ei sertula Campana cocta ex vino vetere aut ex aqua mulsa vel myrteo oleo trita cum aceto et myrra nec minus lanam sucidam vel spongiam aceto intinctam et expressam ad- 85 poni oportet. Faciunt bene et folia vitis trita et mala cydonia trita et palmulae tritae et emplastri more cum ceroto ex myrteo oleo facto imposita et folia tenera rubi vel lentisci vel portulacae aut aizoi cum polenta ex aqua frigida consparsa imposita prosunt. Fricandae autem erunt so hae difficultates stomachi nec minus scapulae oleo vetere vel aliquolibet calefactorio unguento. Cibos vero dari opor- tet huiusmodi: polentam cum passo protropo vel cum vino Falerno dulci vel Faustiano atque alio eiusdem generis; item lenticulam cum beta vel oryza incoctis illic malis 31 a vocaibulis Cibos vero codex rursua incipit 33 vel Faustiano] clo. anbioano. - 196 — Cydoneis aut palmulis Thebaicis aut bacis myrtae vel foliis aut granis mali Punici aut lentisci foliis teneris aut rubi admixto iliic aliquo supra dicti generis vino. Panis autem huiusmodi difficuitatibus prodest summatim fermentatus; edulia quoque prosunt haec: Intubi, lactucae ex aceto, 5 brassicae, siser, cocleae bullientis frustella, ungellae, turdi, perdices, turtures, attagenae, palumbi, cancri, locustae, lolligines, saepiae, muUi, murices, purpurae, pectuncuii. 27 Ad resolutum stomachum dari oportet protinus cum reiecerit panem ex aqua frigida vel ex posca et si ne lo hoc quidem continuerit, statim dare debes lentem et betam coctam vel alicam vel ova apala vel ungeliam discoctam vei cocleas elixas aut murices et aquam frigidam; sed si nihil supra dictorum continuerit, dandus erit vini austeri meri cyathus et ex irtlervallo bis terve rursus idem facien- 15 28 dum erit. Vinis quoque utendum est satis stomacho utili- bus aut ex bacis myrtae factis aut ex malis cydoneis pressis aut ex iuniperis vel hysopo condito vel origano vel ex marrubio vel ex ruta silvatica vel ex herba lucernaria, quam Graeci phlomon vocant, vel ex scordio vel ex cen- 20 taurea vel ex lycio vel ex absenthio vel ex terebintho vel ex lentisco vel ex piris Syriacis vel ex malo granato. 29 Ad infiationem stomachi, coli et ventris dolores dan- dum est huiusmodi medicamentum: Piperis X IIII, castorei X I, opi X II, myrrae X V, petrosilini X IIII, anesi X III, 26 nardi Syriacae X I. Contunduntur et cribrantur omnia et permiscentur, inde datur et ante noctem et in noctem cocliarium vel plus pro cuiusque viribus cum cyatho aquae calidae et mellis quantum satis videbitur. Haec potio somnum conciliat, concoctiones doloresque omnes sedat; so praecipue autem prodest mulieri, quae colo vexatur et viris eodem modo laborantibus convenit. Item ad tumores praecordiorum etiam. in febribus et ad tussim et ad lateris 5 haedulia. 7 lucustae. 11 debis. 12 alicam] alica eius. 15 rursus] rsus. idem] ipsi. 17 myrrae mistae. 19 lucernaria] tiniaria. 20 folon. scordeo. 21 licio. 26 scribrantur. — 197 — dolorem et ad convulsa vel rupta interiora et ad urinae difficultatem data plurimum iuvat. Gataplasma hoc stomacho inponere non alienum erit: 30 Mali cydonei ex farina cocti, id est illic involuti^ X VI, 6 careotarum pulpae subactae X III, cerae — VII, croci X II, absinthi X II, olei malini aut myrtei X VI. Vino conspar- gitur crocum, arida tunduntur, cera liquatur et simul omnia commiscentur atque ita adponuntur mane in lecto stomacho laboranti. Hoc quoque cataplasma stomacho uti- 31 10 lissimum est: Palmarum interiores partes X III, croci X III, hypocistidos X I S, mali cydonei cocti, ut superius dixi, X VI, absenthi suci X III, floris mali granati X I S, faecis vini Chii X VI, cerae X XII, olei myrtini X XII, chameleae eius, quae similia folia habet olivae, ex aqua 15 coctae X VI; miriOce enim prodest stomacho, praecipue sucus eiusdem similiter impositus ad convulsa vel rupta convenientissimus est. Hiera ad stomachum contirmandum, movet interdum 32 ventrem, interdum urlnam, conficitur sic: Aloes X V, 20 xylobalsami, acori, croci, nardi Syriacae, masticis Chiae, singulorum denarios senos, malobathri X I; teruntur quam diligentissime seorsum omnia ac deinde mixta in unum reponuntur. Cum opus est, dantur inde coclearia quibus- dam duo, quibusdam tria ex aquae cyathis sex vel mixtis 25 cum vini cyathis tribus vel ex quolibet alio liquore, prout conveniet stomacho, eiusdem mensurae dabitur. Pertice Cosmiana. Hoc medicamentum ad stomachi 33 vitia et ad coctionem valde utile est, accipit haec: Petro- silini X VII, phu X IIII, piperis albi X XVIIII, inulae 80 X V, nucum iuglandium animatarum X VI, nucum pinea- rum animatarum X XII, ami X VIII, ligustici X XII, zin- ^iberis X VIII, carei X XII, apii seminis X XII, anesi X VIII, cardamomi X VIII, acori X VI, dauci seminis X VIII, olisatri seminis X XII, feniculi seminis X VI. Facit bene 1 orinae. 13 feces. 14 chameliae. 20 xyrobalsami. 21 denariorum. 25 vino ciathis. 29 phu] pthi. 34 QlUQ.txv scripsi: olisandri; an scrihendum o^^^xAxCi Sss^^^ - 198 — haec conpositio, cum habeat in se nihil taetri medica- menti; ad inflationem stomachi et cruditates et acidas ructa- tiones et ad ventris dolorem et urinae difiicultatem et ad convulsa intrinsecus et rupta omnia et ad horrores; moyet etiam menstrua mulierum^ cum difficulter purgantur. Item 5 detrahit si qua ex partu aut aborsu intrinsecus nociva sub- stiterint; datur omnino sine metu et ieiunis et ante cenae tempus et post cenam ad mensuram denarii unius vel duo- rum ex aquae cyathis tribus et si plus ponderis quilibet sumpserit; non laedetur. Praegnanti non est dandum hoc lo medicamentum nec febricitanti. 34 Antidotum Philonianum ad omnes internos dolores; quod ad tensiones stomachi et empneumatosim praecipue facit^ colicis quoque prodest^ quibus in dolore ex aqua frigida datur^ ceteris ex caUda cum oxymeli dari debet, i5 tussem sedat^ tertianas mirifice toUit ante momentum suspi- cionis datum; omnibus autem ad modum fabae dandum erit, constat ex his: Croci ^ XV, pyrethri semunciam, eu- forbi semunciam, spicae nardi semunciam, piperis albi un- cias duas semis, hyoscyami uncias duas semis, opii ^ III; so meUor erit, si addas petrosilini ^ III, dauci Cretici ^ III; coUigitur melle Attico et in vaso vitreo sub signaculo re- ponitur. 35 Stomacho laboranti cocleae prosunt, si in aqua fer- veant et sic carbonibus torreantur atque ita ex oenogaro 25 36 sumantur inpari numero. Stomachum reumatizantem et dolentem et languentem et dissolutum primum mansio lu- cida et non nimium frigida nec satis calida bene accipit^ tum cataplasma fieri debet de foliis vitium vel si vineae folia non fuerint, de rumicis sive rubi foliis vel de ea so summitate rubi, quae satis tenera est. Hoc dUigenter teri- tur cum dactulis quinque minutatim carptis in aceto diu 37 maceratis. Epithematio autem hoc post cataplasma uti opor- 1 in 66 om, 4 conyulBam intrensecos. 6 auorsu in- trensecus. 9 quisUbet. 12 filonianum. 13 empleuma- tisem. 15 oximeli. 18 piretri. 25 ynogaro. 28 ac- cepit. 33 epithymatio hoc autem. - 199 — tet; quod fieri debet de plantagine ea^ quae arnogiossus dicitur^ cum aceto trita; cibis autem uti debet, cui meden- dum est^ austeris et stypticis. Cataplasma fit stomacho laboranti ex pomis cydoneis 38 5 optime percoctiS; quae poma manibus subiguntur^ deinde rosa sicca teritur et cribello medicinali criblatur^ tum aceti optimi quantum sufficiat adicitur et simul omnia permi- scentur factumque cataplasma stomacho calidum adponitur. Portulaca^ hoc est alium Gallicum^ coquitur diligentissime 39 10 et coctum bene edetur ex aceto ab eo^ qui stomachum dolebit vel vitiosum habebit; cito ei proderit. Cuminum 40 teres et vino mixtum dabis bibendum ieiuno^ si non febri- dtabit; si febricitabit ex aqua tritum dabis; continuo emen- dabitur stomachi dolor. Nardum et mastix et semen apii 41 15 cum baca lauri et absenthi semine aequis potionibus con- teruntur; pulvis hic super stomachum aspersus mire eum reficit. Absinthi viridis manipulum in caccabo novo fictili 42 cum aquae hemina decoques ad tertias et in ipsam potio- nem mittes masticis modicum et piperis triti grana septem 20 vel novem et sic mane ieiuno bibendum dabis^ continuo sentiet stomachi laborantis medellam. Ad stomachi carbunculum reprimendum dactuli in vino 43 austero macerantur et admixto pomo cydoneo cocto et rosa et mastice et aloe et oleo rosaceo stomacho adponuntur, 25 ita ut cataplasma inde exactissimum fiat; praeterea sem- per ante cibum infirmus stomacho debet accipere mellis Attici cocliaria duo vel tria pariter in vino austero de- cocti; quod duplum sit quam mel^ vel pro vino austero sucus rosarum permixtus detur; siccat enim stomachum 80 et recreat dissolutum et tarde cibum conficientem con- firmat. Mellis libra una^ senapis tosti ac post diligenter 44 triti unciae duae pariter coquuntur et ex eo plenum cocleare ieiuno^ qui stomachi dolore laboraverit; datur. Ad stomachum nauseantem et acescentem: Coriandri se- 45 1 arnoglosus. 3 stipticis. 8 calido. 9 poroaclaM. 14 dolorem. mastez. 17 mampoVvmi. V^ \i»»^\c£SQS&k. — 200 - minis triti ^ III et lactucae albae seminis triti cocleare 46 unum; haec aqua permixta ieiunus accipiat, prodest. Sto- machum conroborat herba absenthi decocta cum vino au- stero atque ita subinde pota^ si febres non erunt; quod si inquietudo fuerit, cum aqua coqui et dari debet: 5 mirum est. 47 Ad olitanos stomachi dolores malagma sic conpones: Faeni graeci cyathum^ lini seminis cyathum^ ibisci purgati P. I, aquae ^ VIIII, olei * IIII, spumae argenti P. I, cerussae P. I, cerae P. I S. Haec omnia in unum concor- lo porabis et decoques et cum malagma feceris, in panno in- duces et stomacho adpones et circa viscera tam diu habe- bis et tam adsidue adpones, donec dolor abscedat. 48 Ad stomachum fastidientem escam et revomentem rosae dimidium, quod semen portat, id est ipsum florem croceum, i5 contundes et aluminis scissi, cyperi, bidellae, absenthi su- cum, meliloti, rosae siccae, acaciae, iris Illyricae, olei nar- dini, cerae, opobalsami, pares mensuras harum omnium specierum conteres in mortario marmoreo ac stomacho epi- thematium mirificum superpones ad ignem, ut est consue- 20 49 tudo, compositum. Epithematium optimum ad stomachum reparandum: Masticis — VI, aloes — III, storacis — II, cerae P. I, nardi — VI. Haec pariter miscebis et epithe- matium subtile facies^ quod multis horis, certe hieme per totum diem, uti poteris. 25 60 Ad dolorem stomachi yettonicae radicis fasciculum in olla decoques ex aqua eandemque ollam sub divo habeto opertam; cum stomachus dolore vexabitur, usque ad tertias eandem aquam excoque et inde cyathum unum bibendum 51 ieiunus ad diem sume. Urticam semen habentem in summo so deme ac diligenter lava et ex ea sorbitionem facito bene conditam sine pipere, suavissime accipieris ad stomachum 52 reficiendum. Lactucae nigrae semen, quod ipsum valde nigrum est, in pila lignea tunsum cum melle subige atque 7 oletanos. 17 melidoti (sic saepim). 21 epithi- matinm. 24 quod (sic cod,): quo Cornarius, 26 vetonicae {ut saepius) radices fascicolum. 34 linea. — 201 — permisce et inde cotidie ieiunns sume cocliare plenum^ bene stomacho laborantem accipies. Ad dolores stomachi yeteres et ad stomachum fati- 53 gatum facies oxyporium sic: Piperis seorsum teres semun- 5 ciam et bulbos XII incoctos separatim nimium diligenter teres et utrumque miscebis^ tum adicies mellis optimi de- spumati ^ II et ita in olla nova coques ad tertias et sumes ieiunus diurna cocliaria singula/ bina yel terna tam diu^ donec corrigas stomachum laborantem. Butyri libram de- 54 lOTcoque, quousque inde pars sexta decedat; tum cum eo serpullum coque et si patietur stomachus tuus, ieiunus illud fortiter manducabis^ sin autem fastidium erit^ pultem facies et in ea mixtum manducabis. Sal tritum ex mulso 65 ieiunus contra dolorem stomachi qui biberit, remediabi- 16 tur; venter quoque ossifragi arefactus et potioni aspersus plurimum prodest. Stomacho exulcerato cicatricem hoc medicamen in- 56 ducet: Aloes ^ VIU, misui ^ VIII, turis ^ VIII, tunsa criblataque haec melle optimo conprehendes; si plenius vel 20 yalidius facere yokieris hoc medicamentum, myrram et ane- tum ex tertio adicies et dimidium cocleare cum potione mulsi ieiunus accipies. Stomachi dolorem concitatissime sedant absinthi — III, 57 rutae — III ex aqua ad dimidias coctae et ieiuno ad men- 26 suram potionis bonae potui datae. Marrubii yiridis fasci- 58 culum decoques ex aceti sextariis tribus usque ad hemi- nam; tum exprimes mairubium et adicies despumati mellis quartarium et iterum decoques, quousque ad crassitudinem coeat; inde cocleare unum contra dolorem stomachi ieiunus 80 accipies. Herbae yerbenae tunsae et cribratae pulveris 69 cocliaria quinque laboranti stomachi dolore dabis ieiuno per triduum in tribus optimi yini cyathis, ceteris, prout yires erunt, dato; febricitantibus sane ex aqua calida dare debes; sed si quis exulceratum stomachum habuerit, capri- 2 accipias. 4 oxiporium. 9 butyrum. 13 et tum Cornarius. 15 aspersus] et spersus. 20 mirra. 25 fasci- colum. 26 sestariis. 32 optimxxm Vmwm. — 202 - 60 num lac coctum frequenter bibat. Rutae semen cum sul- pure vivo minore mensura adiecto aceto conterito idque ieiunus mane gustato^ optime adversum dolorem stomachi 61 accipieris. Repentinum stomachi dolorem tres ceputii longi purgati et singuli cum melle sumpti statim sanant necnon 6 et terrae malum comestum dolores stomachi celeriter castigat. 62 Solutionem stomachi infirmitatemque confirmat ovi se- micocti vitellus et gallae pars dimidia trita, si ante duas horas quam cibus sumatur mixta haec cum vino haurian- 63 tur, sed vetere et tepefacto. Rancorem stomachi temperat lo caro vaccina ex vini et aceti aequa portione discocta et cibo sumpta. 64 Inflationem stomachi sedant marathi^ id est feniculi, et apii radices in vino aibo odorato vetere infusae; de quo si ieiunus quis cyathos duos potet cum calidae aquae cya- 15 tho mixtos, optime accipietur. Rutae quoque hortensis paululum cibo sumptum vel in potione dilutum atque epo- 65 tum inflationes stomachi conpescit. Inflationem stomachi potentissime discutit flmus vituli recens ex vino potui datus; hoc et dolores eius ex frigore aut cruditate obortos mira- ao biliter mulcet. 66 Remedium physicum magnum adversum dolorem sto- machi. In lamina argentea scribes et dices: Aritmatho aufer dolores stomachi illi, quem peperit illa. Eandem lami- nam lana ovis vivae involutam collo de licio suspendes 85 et id agens dices: Aufer mihi vel illi stomachi dolorem 67 Aritmatho. Dolorem et inflationem stomachi sanat iecur lupi prius aqua coctum^ mox arefactum et tritum potionique inspersum. 68 Fastidium stomachi relevat papaver silvestre^ quod so Gallice calocatanos dicitur; tritum et ex lacte capruno po- tui datum. 69 Epithema optimum ad stomachum reficiendum mihique expertissimum conficitur sic: MasticiS; turis^ nardi spicae, 1 sulpore. 4 caepntii. 8 vitelli. tritae. * 9 cybo. auriantur. 13 sedeant Itn sedant J2m, 15 cyatho] cyatiiOB. 17 paulolum. 20 obortus. 27 ariotho. — 203 - aloeS; absinihi singulas uncias^ storacis — II S^ croci — II S^ €erae et meduUae cervinae singulas libras; storacem et crocum pridie macera vino veteri infusum et sic diligenter tere, meduUam et ceram remitte igni^ cetera tunsa cri- 5 brataque simul misce et ceroto superinfunde et in panni- culo utere ad stomachum duabus vel tribus horis et si durius videbitur quam esse debet, oleum nardinum aut gleucinum iliic adice^ ut mollescat. Hysopum coctum cum 70 oxymeli ieiunus vel post cenam qui per cocleare cotidie 10 accipiet; facilius conficiet cibum. Radicem feniculi in vini 71 cyatho radito et priusquam cenes vel cum dormitum ibis^ potui sumito^ quo facto melius digeres. Laseris veri mo- 72 dicum ex aquae frigidae cyatho dilutum dormitum iturus bibe^ digestorium mirum experieris. Mellis Attici P. I; 73 15 vettonicae tritae — IIII in unum permisce et pone, ut conferveat; quod cum refrigeraverit; facies pastillos nucis avellanae magnitudine et post cenam singulos hauries; quo facto prime quoslibet concoques cibos. Item aliud 74 embamma digestorium optimum et utilissimum sic: Ligu- 20 stici drag. IIII, gingiberis drag. I, petrosilini drag. I^ pipe- ris drag. I, epithymi drag. I et laseris scripulum dimi- dium; tunsa haec ac diligenter cribrata misceto cum passo. Hoc facit et ad eos, qui cibum tenere non possunt eum- que vomitibus reiectant; mox ergo ubi cibum sumpserint, 25 dato pastillum ad modum nucis avellanae de medicamine supra scripto et ad praesens eos abstine potu, cito remediabis. Epithematium vehementissimum ad cibum conficien- 75 dum sic: Zingiberis ex aceto macerati P. I, auripigmenti P. I, faeculae P. I, calcis vivae drag. II, sinopidis Ponticae 80 P. I, lixivae €t I; trita haec in ollam novam mittes et fervere facies simul, donec mellis crassitudinem habeant, et cum opus fuerit, inducta panno calida visceribus ad- pones. Cum ibis dormitum, zingiberis modicum sub lingua 76 teneto et ex posca calida manus lava, optime digeres. 2 storachem. 9 oximeli. 10 accipiat. 12 digeris. Teri] vivi. 18 apprime Comarius. conquoques. 24 ubi om. 29 senopidis pontiacae. 34 de^et^%. — 204 — 77 Urticae — III, iris Calidoniae — III, schoeni — IIII, cyperi — III, magmae — III, petrosilini — IIII, inulae — II, piperis albi — II. Melle coliiges haec omnia trita et uteris oxyporio optimo ad digerendum, unde etiam cena- 78 tus parum accipies. Cum te in lecto posueris, ventrem 5 tuum perfricans dices ter: Lupus ibat per viam, per semi- tam, cruda vorabat, liquida bibebat; physicum hoc ad di- 79 gerendum de experimento satis utile. Puleium et nastur- cium ex aqua simul decoctum mane bibe, emendabis vel 80 discuties cruditatem. Quercus viridis folia cum salis spuma lo 81 contrita et potui data remediant cruditatem. Acorum Pon- ticum tritum ex aqua calida potum mensura cyathi unius ieiuni stomachum reficit cruditate depulsa. 82 His, qui nec potu iuvantur nec cibo et stomachi ructus amaros patiuntur, centauream, id est fel terrae, contritam i5 ad mensuram denarii argentei ex aquae calidae cyathis tribus bibendam ieiunis per triduum dabis, statim discutietur infir- 83 mitas. Sucum absinthi, quem Graeci chylon absinthiu vocant, avellanae magnitudine in aquae calidae quartario biben- dum da ieiuno; componetur stomachus et adpetentiam ci- 20 borum habebit, quisquis patietur ex infirmitate fastidium. 84 Oxyporium mirum Neronianum aestivum et hiemale, si ei cum volueris piperis aliquid adieceris, quod fastidium stomachi marcoremque detergit, conficitur sic: In musti recentis et dulcis congio ex uvis albis facti atque in ollam 25 grandem missi addunlur cydonea V non purgata totidem- que mala Punica, additur et sorborum maturorum sexta- rius et rhus Syriaci sextarius, croci scripulus. Haec co- quuntur usque ad crassitudinem mellis, postea diligenter colantur; repositum medicamen servatur in vitro signatum, so sed omnino diligenter colatum, ut excrementa omnia se- parentiir; inde datur ieiuno ligula plena grandis. Hoc est oxyporium, quod Nero utebatur ad digestionem, quod Mar- celius medicus egregius ostendit, quod et nos usu proba- 1 calidoniae. scoeni. 7 bibat. 8 experimentum. 13 refecit. 18 absentium. 28 et rhus] tribus. scripolus. - 205 - vimus; nam et stomachum mire conponit et umores siccat; excrementa quoque illa data dysintericis mirabili efHcacia prosunt. Ossifragi venter madefactus adpositusque his ad 85 stomachum, qui cibos non conticiunty utihssimus est vel 6 etiam si tantum manu teneatur, plurimum iuvat. Oxyporium Dionysianum ad digestionem et ad rigorem 86 stomachi et ad confirmationem aqualiculi conticitur sic: Cydoneornm incoctorum tunsorumque suci S" I, mellis de- spumati Sr I, aceti optimi ^ I. Haec in unum permixta 10 vaso duplici decoquuntur^ donec soliditas ad unum sex- tarium redigatur^ additur pulveris petrosilini uncia una, cymini semuncia et bene contemperatum medicamen va- sculo vitreo conditur sub signaculo atque inde cocleare ple- num a ieiuno accipitur. 15 Oxyporium Olympianum polyetes ad digestionem paran- 87 dam accipit haec: Piperis — 1 S, zingiberis — I S; in pulverem redacta et creta haec, cum ad digestionem tem- peranda erunt, ex melle dabuntur. Oxyporium pancharianum ad digestionem^ quod et 88 20 aqualiculi corruptelas vel aciditates consumit et stomachum marcentem recreat^ tertianam etiam cum vino et calida sub hora datum mire tollit, conficitur sic: Piperis — IIII J^ III, siselei — I, zingiberis — I S, ameos — I ^ VI, anesi — II, libystici — I S, iuniperi Ilispani — I ^ VIII, 25 ita ut iuniperum abintus purgetur sublato semine et sic teratur. Haec omnia in puiverem redacta reponuntur in doliolo vitreo signato, ligula plena ex mulsa aqua datur ieiuno. Ad cruditatem, quae nauseam facit, remedium sic: 89 80 Vettonicae drag. I in oxymeli cyathis tribus mixta potui datur. lus quoque pullinum [ubi coctus fuerit] cruditati opituiatur, si in primo prandio sorbeatur. 2 dissintericis. mirabile. 7 aqualicoli. 8 sucus. 15 polietes. 16 accipiet. 18 dabitur, correxi, 20 aci- divas. 23 siselei. 24 libistici. 27 signata. 31 pul- linum scripsi: pullium. verba ubi coctus fuerit sciL puilus glossema esse ratus inclusi. - 206 — 90 Ad digestionem parandam: lunlperi bacarum enuclea- tarum et zingiberis et petrosilini Macedonici et piperis un- cias singulaSy mellis libram unam. Quae sunt sicca^ tundes vel teres et cribrabis diligenter; postea mel coctum^ id est despumatum^ admiscebis et uteris medicamine et ieiunus & et post cenam per cocleare accepto quantum sit magnitudo avellanae maioris. 91 Ad stomachi dolorem in> impetu cohibendum: Pomo- rum cydoneorum cutem tolles atque inde — IIII et pulei — I, piperis — I, zingiberis — III, alei Gallici — III, lo mellis selibram, aceti quod suflQciat adicies et diligenter trita omnia permiscebis atque inde cocleare plenum dabis etiam cibato. 92 Antidotum acharistum multiplex mirum facit ad eos, qui escam non digerunt et qui male ructant, et ad sto- 15 machi dolorem et ad lateris et vessicae et renium mole- stias et ad omnia, quae interius causas malae valetudinis habent, id est ad scotum, ad febrem cotidianam et ter- tianam et quartanam, ad sanguinem tussientes, ad suspi- riosos, ad dysintericos et ad colicos et ad epaticos et ad 20 nimiam vigiliam et ad strofum et ad intestinorum dolorem; morsum etiam serpentis curat ter ad diem vulneri inposi- tum vel potui datum; confectio haec est: Cinnamomi — I, myrrae — III, piperis — I, castorei semunciam, galbani — I, storacis — I, casiae fistulae £, piperis longi — 1, 25 costi — I, opii £, spicae nardi £, croci £, mellis Attici €r I. Omnia ista tundes diligenter et cernes bene et in pulverem mollissimum redacta mensurabis praeter opium et galbanum; galbanum in olla nova excoques, ita ut ter buUiat super prunas, opium autem cum vino vetere teres so et permiscebis diligenter et tum cetera cum melle simul omnia permiscebis diu el diligenter agitata et recondes sub signaculo in pyxide buxea aut in doleolo vitreo et dabis cui volueris ad modum avellanae cum mellis cocliaribus 6 qnantum] quanta Cornarius. 17 Talidudinis (sic), 20 dissintericos. 25 storachis. 33 pixide. -- 207 - tribus vel quattuor et postea dabis potionem calidae aquae et cum dederis^ accipies mercedis quodcumque; multi enim^ qui cito curati sunt^ ingrati extiterunt; propter quod ipsum antidotum acharistum appellatur. 6 Oxyporium, quod dicitur chymation, facit ad calcu- 93 lolosos et ad renium dolorem et ad inflationem stomachi, phlegmaticis quoque prodest et coliciS; sed et tortiones et haemorrhoidas curat et quae in ano nascuntur; restringit et menstrua nimia et epaticos et spleniticos et tussicos 10 solitaneos curat et cadivis prodest, accipit haec: Inulae — I, feniculi seminls — III, piperis nigri — 11. Tundes haec separatim et cribrabis bene et conficies vel permisce- bis aielle semicocto et dabis nucis Ponticae magnitudine cum aqua calida; quidam hoc in oxymeli solvunt, quidam 16 in vino mixto accipiunt, alii consuerunt cocliario accipere purum ad lapides eiciendos. Descriplio panni rustici facientis ad viscerum cura- 94 tionem sic: Olei P. I, axungiae veteris P. I, butyri P. I, herbae Sabinae P. I, barbae lovis P. I Tam diu haec de- 20 coques^ quamdiu herbae arescant, postea colantur et ad- (Ktur cerae libra, resinae P. I, farinae de puleio P. I, pul- veris de baca lauri P. I, de fimo ovillo unde ovibus in lana haeserit P. I. Haec omnia in unum corpus redigun- tur et permiscentur et inde pannus inducitur et quotiens 26 volueris reparatus stomacho adponitur. Dia tessaron, quod febrem sedat et viscera componit, 95 accipit haec: Olei coclearia tria, aceti coclearia tria, mellis boni despumati coclearia tria, vini veteris boni coclearia tria; haec tam diu decoquuntur, quamdiu omnia ad tria 80 coclearia redigantur, et ita linteo inducta stomacho super- 4 acharlBtu. post appellatnr add. id est sine gratia CornariiM, 6 olimation. 7 phleumaticis. 8 amorroidas. 11 faeniculis. 14 oximeli. 19 barba. 21 pulvis. 22 ovilli. 28 post veteris repetit: Dia tessaron quod febrem sedat et viscera componit accipit haec olei cocliaria tria mellis boni despumati cocliaria tria vini veteris boni coclearia tria. - 208 — ponuntur vel ieiuno tepida per cocleare dantur. Facit hoc medicamen ad pmnes stomachi molestias. 96 Ad dolorem stomachi vel tumorem vel viscerum in- firmitatem remedium sic: Suci ex absenthio * I, aceti optimi 'Sr I, olei mollis 5" I, cerae Ponticae libram unam, 5 meduUae cervinae — IIII. Haec lento igne decoques usque ad mensuram sextarii; exinde linteum densum tingues et mature in lecto visceribus adpones utendum in horam secundam. 97 Confectio oxymelis dia scilliu ad stomachi causas sic: lo Scillae libram comminues de astula lignea acuta minutis- simis partibus et superfundes illic aquae nitidae fontanae 5^ III ac die tota et nocte copertum vas, in quod haec miseris, esse permittes; alia die in olla rudi cum ipsa scilla defervere facies lento igni usque ad sextarium aquae, i5 tum linteo nitido exprimes sciilam ipsam^ ut sextarius ille defluat^ adicies huic sextario aceti optimi sextarium et meliis optimi despumati P. II et rursum in eadem olla fer- vere <[facies> usque ad sextarium; tum recondes in ampuUa nitida et signatum habebis et cum inparationem stomachiso senseris^ cocliaria singula plena tepefacta ieiunus accipies. 98 Ad stomachi dolorem remedium physicum sic: In la- plde iaspide exculpe draconem radiatum, ut habeat septem radios, et claude auro et utere in collo. 99 Epithematium ad stomachum confirmandum sic: Aloes ss — III, turis masculi — II, masticis albae semunciam, sto- racis — II, croci — I S, meliloti semunciam, cerae Pon- ticae vel etiam rufae — IIII, nardi — VI, ius absenthi Pontici — I. Haec omnia separatim tunsa et cribrata mi- scentur et coquuntur et inducuntur in panno atque ita «o mature stomacho adponuntur. 100 Ad digestionem parandam quisquis soliicitus erit aco- rum ieiunus commanducet et iactet, radicem quoque amaram et inlotam ieiunus commanducet necnon anethi semen etiam 3 infirmitate. 20 inparatione. 26 storachis. 27 meli- doti, 32 quisque. 33 cummanducet, item 34. - 209 — yiridis manducatum iuvat; nam et somnum conciliat et di- gestionem parat. Conpositio medicaminis subfragi; quod facit ad dige-ioi stionem et yitia stomachi sive aqualiculi, accipit haec: 6 Petrosilini Macedonici — II, apii seminis — I, siselei — V, piperis — V, nepetae montanae — IIII, pulei sicci quod in fumo non fuerit — IIII, thymi sicci semunciam, liby- stici etiam seminis — 11, inulae radicis tunsae atque cri- bratae semunciam, zingiberis semunciam. Ex his omnibus 10 tunsis atque cribratis pulverem mollissimum facies, adicies deinde mellis optimi despumati quantum putaveris mitti oportere^ id est ut prope liquidae ac temperatae colligi pos- sint species supra scriptae, et sic recondes in vaso vitreo et cum volueris ieiunus^ cum tamen te digestum senseris, 15 singula coclearia non plenissima matutinis horis accipies. Confectio epithematii, quod stomachi vetustas causasl02 emendat et ad digestionem confirmat, accipit haec: Sevum taurinum, ceram, medullam cervinam, axungiam veterem; resinam terebinthinam; horum pondera singula aequalia et ^o mellis — III, masticis — III simul miscebis; quae liquanda fuerint, liquabis igni et quae tundenda, in pulverem tenuis- simum rediges et confectum medicamen linteo denso in- duces et stomacho vel visceribus adpones, quod tamen ante momentum prandii detrahi convenit. 25 Aliud epithematium, quod ad easdem stomachi causaslOS efQcaciter prodest, sic: Storacis — II, aloes — II, petro- silini — I, cerae P. I, nardi P. I, masticis — II, resinae frictae P. I S, resinae terebinthinae — II; quae liquida erunt et quae tundenda similiter ut supra scriptis speciebus 80 facies et similiter medicamen usque ad horam prandii uteris. Item aliud epithematium, quod arete dicitur, quod facitl04 ad vetustas causas stomachi, accipit haec: Cardamomi — I, libani — I, cerae — VI, resinae — IIII, storacis — II, olei cyprini — I, vini veteris heminam. Cardamomum et 6 seBeleoB Cornarius. 7 thimi. libiBtici. 12 liquide. temperate. 15 cocleari. 16 quod stomachi <m* 26 stora- cbis, item 33. MASCELLUSf JtO. HBLlOtEIOB. V^ — 210 — libanum semote tundendum et cribrandum^ storax vino in- fundendus et reliqua; quae remittenda sunt, lento igne solvenda et tum simul omnia permiscenda. Quod epithema similiter linteo aut phoenicio inducendum et sic ad viscera adponendum et in horam prandii^ si non fatigaverit^ haben- 5 dum, ita tamen^ ut adverso pectore cuiuslibet pueri tepe- factum ponatur. 105 Intiba decocta in cibo sumpta aut eorum aqua pota loestomachum purgant. Herbam vettonicam mense Augusto lectam cum semine et radicibus suis^ sed sine ferro eru- lo tam arefactam diligenter et excussam^ ne terram habeat^ contundes et criblabis ac pulveris eius tenuissimi cyathos duos cum aquae sextariis sex in oUa nova ad tertias de- coques oUamque ipsam opertam sub divo repositam habe- bis; ex qua si quando stomachi ardores concitabuntur^ 15 coclearia duo aut tria laboranti gluttienda dabis, mire sub- lOTvenies. Herbae vettonicae fasciculum^ herbae nepetae ac pulei virgulas singulas et salis paululum cum vini veteris heminis tribus in oUa rudi usque ad heminam decoques et ieiuno stomachico mane cocliaria smgula aut eo am- 20 plius dabis. 108 Quotiens stomachi morsus sentire coeperis, glycyrrhi- zae sucum de surculo eius trahito aut ipsam sub iinguam ad magnitudinem cicerculi habeto, nec dolorem stomachi 109 nec sitim senties. Lac bubulum tepidum incoctum subinde ss liosumptum exulceratum quoque stomachum sanabit. Coclea cruda devorata ita^ ut dentibus non tangatur^ stomachum curat^ certe languentem^ si per triduum sic sumatur^ emen- 111 dat. CocIeaS; sed veras Africanas^ conditas ex sale etpaulo olei coctaS; sed non purgatas qui ieiunus ternas aut quinas so cottidie et frequenter sumpserit^ rarissimo stomachi dolore vexabitur; certe si carbonibus tostae sumantur^ melius pro- I12sunt. Si quis cymini triti ex melle terna coclearia cottidie ieiunus accipiat; stomachi dolore mire carebit. 1 vini inftindeDda. 4 phinitio. 9 purgat. 10 emtam] erudis. 18 paulolum. 22 clicerizae. 24 cicericuli. 26 Bitem Bentia, 29 paulolum. «^ - 211 — Slomacho remedium optimum de experimento tale estriia Petrosilini uncias tres^ salis uncias duas^ nardi spicae un- ciam, amomi uncias duas, hysopi — II, vettonicae — II. Haec omnia in cucumam fictilem novam mittes, quae sit 5 sextariorum novem, eamque aqua supplebis et obturabis, ut modicum spiramenti relinquas, et decoques ad tertias ac . denuo aqua supplebis et rursum ad tertias decoques; tunc adicies mellis optimi despumati quartarium et tertia vice ad medias decoques ac postea in vasculo vifteo aut 10 fictili recondes sub signaculo atque ex eo adversum sto- machi laborem terna coclearia ex aqua calida, si febres erunty aut ex condito ieiunuS; si non erunt, sumes. Ne stomachus perfrigescat, unctio saluberrima haecii4 esl: Foliorum lauri et bacarum, faenograeci, samsuci, cu- 15 pressi, roris marini uncias singulas contundes et in vini veteris sextariis V per triduum macerabis, quarto die olei boni sextarios tres adicies et in olla rudi ad prunas non acres ita decoques, donec vinum consumatur, tunc colabis et excrementa vel sordes abicies et rursus ollam cum me- 20 dicamine ad tenues prunas repones eique addes cerae niti- dae libram, resinae terebinthinae purgatae selibram. Haec omnia permixta et coagitata ad modum ceroti recondes et cum opus fuerit, non solum ad stomachi, sed etiam ad nervorum et musculorum perfricationem uteris saluber- 25 rimo unguento. Antidotum Hadriani, quo utebatur Caesar Augustus,ii5 quae potio dat omni corpori fortitudinem; quisquis enim ea usus fuerit, nec stomachi nec iocineris nec epatis nec splenis nec cordis nec lateris aut pulmonis aut coxarum 80 dolores palietur, sed nec tussem nec perfrictiones nec spas- mos nec coli dolores sentiet nec dysintericus nec hydro- picus nec suspiriosus aut cholericus erit. Facit etiam hoc remedium contra omnes umores noxios et omnia veiiena 1 remedio. 14 post cupressi add. mirin; fort. legendum myrti. 21 terebintinae. 26 Hadrianae. 27 quisque. 28 eparis. 30 perfricationes. pasmoa. ^V ^v^yqXwcv^^ idropicus. 32 cnoleticos. 33 'h\xm.OTe^ lio^va^. — 212 - vel maleticia in cibo aut in potionibus data. Conpositio ergo eius est talis: Feniculi seminis, cymiDi, guminis The- baici, thymi; pulei, origani^ piperis albi, herbae Sabinae, petrosilini; cedri seminis, chamaedropis^ casiae bonae^ lovis barbae, rapae seminis, nardostachys^ iunci seminis, euforbi^ 5 echios radicis, hoc est capsellae, cyperi, pyrethri, tri- folii seminis, quod mulieres utuntur in capite, amomi, ser- puili sicci, gentianae, aristolociae longae, rutae agrestis seminis^ omnium supra scriptarum specierum uncias sin- gulas; item rutae radiculam, quae facit ad porcorum in- lo commoda, agni radicem, hociamsani sive argimoniae radi- cem, draconteae radicem, quae radix est quasi costum et bene olet, acori radicem. Harum specierum singulas semun- cias adpendes et omnia vel infra vel supra scripta dili- genter tunsa et cribrata in pulverem tenuissimum rediges i5 ac postea cum melle Attico, quantum ad spissitudinem suf- ficiat, permiscebis atque ex eo cum opus fuerit, quantum avellanae est magnitudo, ieiuno dare debebis. 116 Confectio aceti dia scilliu ad digestionem et stomachi vitia sic: Scillam sumes et inde toUes durissima quaeque 20 et proicies; deinde omnia tenerrima concides minute, ut habeant libram semis, eamque crudam coicies in aceti con- gium unum acerrimi et cum diu macerata fuerit et con- biberit, tolles scillam et exprimes idque acetum percola- bis et in vas bene picatum repones eiusque aceti ieiunus 25 mane si sorbeas singula vel bina cocliaria, stomachum cura- bis et quod ad oris olidi valetudinem adtinet, hoc medi- camento odor malus emendabitur et si in naso polypus fuerit, hoc aceto gargalizato eicietur. Quod quidem acetum et ad claritatem oculorum et ad auditum aurium optimum so est, si adsidue gargarizetur; ad vocem quoque et ad suspi- rium et ad splenem optimum remedium est. Si quis autem 2 faeniculi. 3 thimi: pbu Cornarius. 4 semen. chamedrosi. 6 barbararum. semen. nardostorachis. f^ radicem. 7 semen. quod] quo Cornarius. 9 semen. hoclamsani. 18 debis. 21 post quaeque add. sunt. habeat, 23 cumbiberit. 25 picitum. — 213 — inde ad diem sorbeat vel dimidium cyathum^ colorem opti- mum habebit et facilius suspirabit et cibum melius con- ficiet. Nam si quis multum comederit et non concoxerit et cibus ei in stomacho inacuerit^ sorbeat de hoc medi- 5 camento^ continuo desinet crudus esse. Ut scias vero^ quan-117 tam vim habeat^ etiam caducis datum prodest. Nam si yel duos cyathos cadivus inde sorbeat et currat passus mille ducentos quinquaginta ieiunus^ mire remediabitur^ si vel tertio aut quarto die id acceperit. Quod si quis 10 erit in accipiendo cottidie patiens^ penitus carebit hoc morbo. Hoc medicamen et ventos eicit et venas purgat. Nam is morbus ex ventorum multitudine movetur; frige- scit enim corpus de inparatione et nauseam facit et vomi- tus movet. Si quis ergo hoc sumat^ omnem escam et 15 potionem bene concoquet et nuUa res ei nocebit ac si voles hoc medicamine pthisim sedarC; adde vini dulcis pau- lulum et sic dato mixtum sorbere ieiuno. Si quis sangui-118 nem excreabit; hoc medicamine accepto facile eiciet omnem molestiam et venae ei purgabuntur quodque ad pulmones 20 et arteria corrupta adtinet^ per vomitum sanabitur, si hoc medicamento utatur adsidue^ et si quem aqua intercutis tenebit; id est si hydropicus erit^ sanabitur faciliusque curabitur^ si recens morbus fuerit^ nam per urinam ilium cito digeret et quod ad splenem attinet extenuabitur. Opor- 25 tet ergo prius videre^ unde quis morbus veniat. Si a splene erit, venter solvetur aut crura turgebunt. Dari itaque opor- tebit mane ieiuno duos cyathos certe vel unum cyathum^ si satis infirmus erit, dato. Quod si ab iecore erit mor- buS; mellis cyathum aut passi commisces cum cyatho eius 30 aceti idque per dies aliquot dabis. Primum namque su- doribus vehementissimis, postea etiam urina multa purga- bitur; deinde cibum et potionem libentissime sumet omnia- que cito concoquet. 4 medicamentum. 9 acceperat. 11 eiciet. 12 fri- giscii 13 vomitos. 16 paololum. 20 arterias corruptap Cornaritis, 22 idropicus. 25 ad splen. 29 cumxQ\%^ 31 urinam multam. — 214 — 119 Ad stomachi dolorem arcendum cymas senapis viridis ex aqua diligenter coques in olla nova easque conditas oleo et liquamine manducabis; sane observa, ut paululum 120 salis mittas; dum coquuntur, propter bromum. Mel, rutam, cyminum, piper simul tere et utere pro oxygaro ad in- 5 I2lhibendum stomachi dolorem. Papaver nostrate cum lacte suo simul decoques in aqua et ipsam aquam diligenter l22colatam stomachico cum melle Attico potui dabis. Iris tunsae heminam, cyperi tunsi heminam in vini Aminei sex- tarium infundes; ut una nocte macerentur, deinde addes lo resinae terebinthinae — VIIII, cerae — III, quas cum olei cyprini selibra liquefacies; deinde simul omnia miscebis et manibus subiges atque malagmatis more stomacho labo- I23ranti adpones. Geram, adipem anserinam et butyrum in se decoque et in panno tenui stomacho calidum adpone, i5 l24confestim dolori stomachi subvenies. Peucedani radicem contritam ex vino qui frequenter biberit; nec stomachi l25doIorem nec pulmonis inflationem patietur. Ilem ad sto- machi dolorem persici folia viridia teres et cum axungia vetere purgata subiges atque in panno ad stomachum pones; 20 idem praestat mentastrum, quod supra ripas nascitur, simi- liter impositum. 126 Oxyporium cydonite, quod facit ad stomachum et tus- sem, empneumatosim quoque solvit et digestionem citis- sime praestat, conficitur sic: Cydonea matura purgabis 25 deforis et deintus et pensabis ad pondo tria coquesque ex mulso in olla rudi et cum fuerint cocta, eicies de olla in catinum vel mortarium, separabis deinde sucum illum, quem excocta dimiserint; postea remittes cydonea ipsa in ollam et tunc addes ibi aceti pondo duo, mellis optimiso pondo tria, mali granati expressi sextarium unum, coques postea lento igni, donec unum corpus liat et habeat mellis spissitudinem; postea autem refundes illud in mortarium et teres diutissime, donec omnis duritia dissolvatur, et dum 4 quoquuntar. 5 inbibendum. 9 ammiDei. 23 cido- 24 empneumatisen. 29 demiserint. - 215 — teris summatim; adicies semunciam zingiberis et piperis triti — II, petrosilini — I et simul iterum discoques ac postea miscebis mulsam, ubi cocta fuerint cydonea, atque ita in vasculo vitrio recondes et cum opus fuerit, per 5 cocleare ieiunus accipies. Stomachi et capitis dolores, tussem quoque longasque 127 aegritudines curat et dysintericis medetur, leptopyrexias sanat; dolori etiam faucium et synanchae succurrit tale me- dicamen: Piperis albi — I S, mellis Attici — I S, asari 10 — I, vettonicae, saxifragae, casiae fistulae pondus ut supra. Haec omnia trita cum despumato melle miscebis et dabis coclearium grande plenum ex condito mixtum, febricitanti vero ex aqua calida. Antidotum multiplex ad multa remedia recipit haec:l28 15 Croci ^ XV, piperis albi — II S, amomi semunciam, pyre- thiH semunciam, dauci Cretici semunciam, folii malabathri, nardostachys, casiae, apii seminis, euforbi, rutae seminis, petrosilini, rosae siccae, opii singulas semunciaS; opobal- sami ^ VI, mellis boni P. II, cinnami semunciam. Si 20 non fuerit cinnamum, mittes casiae fistulae duplum pro eo et haec omnia tunsa criblabis cribello tenui et sic misces opium cum melle et mittes in mortarium et diligentissime tereS; donec unum corpus fiat, ac sic omnia permixta mit- tes in doliolum vitreum; cum opus fuerit, ex hoc colicis 25 fabae Aegyptiacae magnitudine cum aquae frigidae cyathis tribus potui dabis, iocinerosis, qui iecur graviler doiebunt, cum vino mulso dabis, ut supra scriptum est, epilepticis, quos caducos dicunt, dabis ut supra, pleuriticis cum aquae mulsae dabis cyathis tribus, stomachum dolentibus cum 80 poscae cyathis tribus, dysintericis, qui persoluto ventre sunt, cum aqua frigida dabis, periodicis febribus qui la- borant, id est accessionibus diurnis et nocturnis, cum aqua calida dabis; quibus dentes doient et quibus sanguis de gingivis defluit, cum posca frigida aut cum vino dabis, ita 7 disintericia. leptoperitias. 8 sinanchi. 15 pirethri. 16 malabathri| alabastri. 17 nardostachis. « VL xcc^i^. 27 epilempthiciB, 30 cyatis. di^ynlm^^S.^. — 216 — nt resolutum in ore teneant, spleniticis ex posca dabis, paralyticis ex aqua caiida, praecordia dolentibus itidem ex aqua calida; tortiones yentris qui patiuntur^ ex aqua calida dabis; motiunculas leves qui patiuntur^ ex aqua calida dabis. Secundas etiam mulieribus^ quae ex partu 5 yel ex abortu remanserint; discutit^ si ex suco faeno- graeci cocti vel ex mulsa bibendum detur. Apostemata etiam et omnia intrinsecus collecta expurgat ex mulsa da- tum vel ex faenograeci suco. Sicca vero tussi laborantibus ex melle solo dabis. Ad uyam stillantem ex mulsa gar- lo garizandum dabis^ his vero^ qui fungos venenatos come- derint^ cum oxymellis cyathis tribus dabis. Venenum si quis biberit^ ex suco ptisanae resolutum accipiat. In omni- bus sane passionibus triduo continuo dabis; si necesse fuerit^ iterum alio triduo dabis; omnibus sane quantum fabae Aegy- 15 ptiacae granum est dabis. 129 Confectio potionis ad omnem sanitatem utilis et ad stomachi confirmationem accipit haec: Lauri bacarum pur- gatarum — I, myrrae — I, gentianae — I, aristoloci ro- tundi — I; pulverem tenuissimum ex his speciebus separa- 20 tim tunsis facies et postea permiscebis et repones et cum uti ToIueriS; cocleare unum cum potione calidae aquae ieiunus accipies et interpositis diebus cum volueris iterum accipies. Primo yere tamen incipies hac potione uti et deinde quo- modo Yolueris per tempora triduo continuo uteris. 25 130 Antidotum^ quod facit ad omnes dolores internos et a^ stomachum confirmandum, recipit haec: Apii seminis ^ XXI; anethi seminis ^ VIIII, castorei ^ VI, piperis ^ III; opii ^ III; myrrae ^ III. Haec omnia' separatim tundes et ex melle optimo temperabis et cum volueris dare so potionem; in modum fabae globulos facies et dabis ex con- dito siye yino vetere; sed si febricitaverit; ex calida aqua. Haec confectio dicitur athanasia; facit ad lateris et ad coli, praecipue ad stomachi dolorem. 2 paraliticis. 12 oximellis. 13 pisinae. 14 post T>aB8ioniDua, add. snnt. 19 mirrae. aristoloci rotundi (stc). \6 fecjt 29 mirrae. — 217 — Lini seminis et faenograeci et feniculi farinae singulilSl sextarii cum aqua mulsa decocti et in panno stomacho laboranti et visceribus duris adpositi plurimum prosunt. Ad eoS; quos subito linquit animus et quibus mensi32 5 alienatur aut vertigo est, cocleae cum suis testis tritae in- coctae ita dantur per dies quinque^ ut prima die coclea una cum passi cyatho potanda detur, aha die duae cum duobus cyathiS; tertia die tres cum tribus cyathis^ quarta die duae cum duobus cyathis^ quinta die una ci^m cyatho uno. 10 Potio efficacissima stomachi remedio sic: Apii semi-133 nis drag. VI^ petrosilini drag. IIII^ spicae nardi drag. IIII^ myrrae drag. IIII, piperis longi drag. V. Contrita universa haec diligenter in unum miscentur^ deinde adicitur mellis optimi despumati quod satis sit atque in vaso vitreo mixta 15 servantur; inde cum opus fuerit post balneum drag. IIII aut etiam minus, si infirmior erit qui accepturus est^ ex aqua calida vel ex mulso in potione dabuntur. Porri capitati excocti in cibo sumpti cum aceto pluri- 134 mum prosunt stomacho laboranti. Urticae semen coctuml35 20 iuvat stomachum/ si cum pane manducetur et cum iure suo; cydonea quoque incocta in melle servata ieiuno data plurimum prosunt. Thalassomeli, quod iucundissime et in-136 flationes deponit et ventrem purgat sine stomachi vexa- tione^ est enim et odore et sapore gratissimo^ quod hoc 25 modo fieri debet: Aqua marina ex alto, id est de profundo, vel aqua caelestis cum sale mixta pari mensura mellis optimi despumati permiscetur et servatur in vaso fictili et cum opus fuerit, tepefacta potui datur. Purgatorium efficax^ quod nec slomachum vexat necl37 30 caput gravat et bilem deducit: Lactis capruni sextarium^ salis ammoniaci — II, mellis optimi — I, in uuum omnia diu contrita et permixta ieiuno potui dantur; sed post potionem diu inambulare debet; ut ipsa potio melius motu corporis prosit. 1 faeniculi. 7 dao, item 9. 10 stomachio. 12 mirrae. 16 accipiturus. 24 odorem et &apox^m. — 218 - 138 Sabuci liber inter corticem et surculum rasus et tri- tus atque ad nucis iuglandis magnitudinem ex aqua vel mulso potus miro modo detrahit bilem ac stomachum re- I39leyat. Vettonicae herbae folia in umbra arefacta contunde et cribla atque ex eo pulvere paululum et mellis decocti 5 cyatbum unum permisce atque inde post cenam ad magni- tudinem ciceris transgluttiendum dabis ei, qui cibum eyomity I40statim potest continere. Radicem ficulneam yini yeteris cyatho uno inrade et priusquam cenes yel cubitum eas^ I4lbibit0; si yitio stomachi laborabis. Laseris yeri modicum lo ex aquae frigidae cyathis quattuor dilue et dormitum iturus bibe^ ut cibum bene concoquas^ aut eius radicem gustato l42dormitum yadens, idem tibi praestabit. Rorem marinum ieiunus comnianducet aut in aqua calida excoctum bibat qui cruditatem patietur, statim remediabitur. i5 143 Conpositio potionis ad dolorem stomachi sive ad nau- seam reprimendam sic: Herbae mandragorae, quae nasci- tur in locis montanis, sucus expressus ad ponderis scri- pulum dimidium potalusque ex aqua calida yel ex mulsa nauseam expellit, abundantiam phlegmatis purgat sedatque ao dolorem stomachi et fastidium discutit; ultra hoc autem pondus ne dederis, quia nullius stomachus yim eius poterit I44sustinere. Puleium cum oxymeli decoctum ad mensuram heminae tepefactum ieiuno et digesto dabis bibendum^ non solum stomachum reficies, sed etiam si 6irca cor aliquid 25 erit yitii, eadem potione sanabitur. 145 Ad stomachum componendum uteris remedio tali satis commodo: Rutam, apium, anethum, cyminum aequis por- tionibus coques cum yini veteris sextariis duobus, postea addes olei amari 5" I et iterum coques yel aliquamdiu con- so bullire permittes atque inde cum utcumque residerit feryor, per globulum lanae sucidae stomacho quod sufiiciat in- fundeS; ita ut postea densus lanae floccus supra stomachum 2 adqae (stc ut saepissime) ad. 8 post statim rasura eat. 9 uni Gomarius, 10 veri] vivi. 12 aut eius om. 20 habundantiam phleumaiis. 28 oximeli decocti. 24 tepe- factae. 31 resederit Cornarius, ferbor. — 219 — iacentis ponatur. Post horam quam hoc feceris de nardo tepido stomachum perfricabis et de sabano moUi leviter detergebiSy deinde infirmum deambulare facies. Confectio epithematii; quod stomachi vetustas causasl46 5 emendat et ad digestionem confirmat: Ceram, sevum tau- rinum, medullam cervinam^ axungiam veterem^ resinam terebinthinam^ horum pondera singula aequalia mittes/ de- inde adicies mellis — III, masticis — III; quae liquanda fuerint liquabis et quae tundenda tundes et sic confectum 10 medicamen in linteo adponetur stomacho, quod ante mo- mentum prandii subtrahi convenit. Item aliud epithema, quod efficaciter prodest stomacho 147 et visceribus: Storacis — II, aloes — II, petrosilini — I, cerae P. I, nardi P. I, masticis — II, resinae frictae P. S, 15 resinae terebinthinae — II; quae liquanda sunt liquabis et quae tundenda tundes et permiscebis et sic confectum medicamen similiter linteo inductum stomacho adpones. Ad confirmandum stomachum vei conservandum, sil48 quis infiirmum habet de quartanae labore, epithematium 20 tenue: Axungiae porcinae, butyri, resinae frictae, herbae Sabinae, cerae rufae libras singulas, cerussae — III, cerae Ponticae — III. Haec omnia seorsum parata miscebis et simul decoques et sic uteris. Descriptio Polyarchi ad stomachum post diutinas fe-149 25 brium molestias componendum: Casiae — I, rosae siccae — I, cyperi — I, cardamomi — I, nardostachi — I, nardi Celtici — I, malabathri — I, iris Illyricae — I, oenan- thes — I, masticis Chiae — I, croci — I, anaomi — I, meliloti — I, absinthi — I, costi — I, guttae ammoniaci 30 — I, aloes — I, turis — I, myrrae — I, bdellii drag. VIII, storacis drag. X in vino infusae, xylobalsami drag. IIII, 4 epithimatii. — Haec compoBitio et quae sequitur iam supra a Marcello positae sunt; cf. § jt02 et 103. JSoc loco pauds verhis mutcUis repetitae sunt aut ah ipso scriptore im- memori remediorum iam laudoitorum aut ah interpolatore. 7 terebintinan). 12 epithima. 17 Btomacham. 27 nardo- celtici. iDanthis. 30 dellia. 31 &ioT^c\i\^. — 220 - schoenoanthi drag. IIII, resinae terebinthinae drag. XLVID^ nardomyri drag. LXIIII^ ex quo cerotum facies adiectis olei rosei drag. LXVI, cerae Ponticae drag. CXXVIII, opobal- sami drag. XVL Haec omnia tunsa cribrata et cetera vino optimo madefacta simul in mortario coliiges, ex quibus 5 trochisci vel magdalia fient; ceroto vero facto vel pulvis supra scriptus vel ramenta miscentur. CAP. XXL Cordis dolori et coroo et praeoordiis remedia rationabilia diversa de experimentis. 1 Praecordiorum dolorem catuli lactantes admoti visceri- bus humanis transferre in se adseruntur idque exinteratls perfusisque vino deprehenditur vitiatis eorum visceribus. 10 2 Ad corcum carmen. In lamella stagnea scribes et ad collum suspendes haec: Ante cane corcu nec megito can- torem ut os ut os ut os; praeparabo tibi vinum leve, libidinem, discede anonnita, in nomine dei lacob^ in nomine 3 dei Sabaoth. Item ad id aliud carmen: Corce corcedo stagne^ 15 pastores te invenerunt, sine manibus collegerunt^ sine foco coxeruut^ sine dentibus comederunt. Tres virgines in medio mari mensam marmoream positam habebant^ duae torque- bant et una retorquebat; quomodo hoc numquam factum est; sic numquam sciat illa Gaia Seia corci dolorem. 20 4 Ad cordis dolorem vel ad eos, qui lumbricis in corde vexantur: Aquam malvae cum melle pari mensura per- 5 mixtam tepidam ieiuni bibant. Ad cordis dolorem herbae erythrodani^ id est caulis purpurei^ hoc est marini^ vel sisimbriae sucum ad plenitudinem conchulae oblongaC; quam 85 Graeci tellinen^ alii chemam macran vocant^ cum aqua calida 6 prope noctem dormitum vadens bibat. Pinus viridis acu- culae contritae ex vino optimo potui datae cordis dolorem sedant^ ita ut qui potionem acceperit pinguibus escis ab- 1 schynoanthi. 16 Sabaoth] cabaait. 16 collernnt. 20 gaioseia, correxi, 24 erithrodanis. 25 concolae. 26 teJunen. chemam] heminam. - 221 - stineat. Dolorem cordis levat cymini Aethiopici comman- 7 ducati sucus frequenter transmissus. Adversum cordis pul- 8 sum vel dolorem mirum remedium^ quod in lamella stagnea scribes: KaQvavKOD KaQvavKoov KagvavKODv et phylacterium 5 de storace siibfumigabis et in collo ex licio suspendes; ita proderit, ut stupeas. Ad dolorem praecordiorum cataplasma egregium: Liui 9 seminis sextarium unum^ feniculi seq^iinis sextarium unum ex aqua mulsa decoques et in panno calido praecordiis 10 saepius adplicabis^ mire proderit. Cerotum valde efQcax ad cordis dolorem: Cerae seli- lo bram, olei cyprini selibram, absinthi Pontici selibram. Ab- sinthium tundes^ ceram remittes et permiscebis ac pro ceroto uteris. 16 Qui praecordiorum ardore vexantur, si etiam febres 11 et lumbricos habeant^ hoc remedio sanabuntur: Ovum cru- dum summiter apertum exinanies idque implebis oleo viridi et defundes et lotio virginis pueri implebis et defundes^ tum adicies parum mellis et in unum cum ovi ipsius in- 20 terioribus permiscebis et potandum ieiuno dabis. Hoc et stercus vetustissimum et lumbricos noxios pellit et febrem acutissimam relevat. Bulbi excocti triti inliti tumorem praecordiorum et 12 ventris emolliunt. Item proficies, si ocimum triveris et eo 25 praecordia spissius inleveris. Feniculi farina cum pari 13 mensura mellis decocta ceroti modo panno inlinitur et ca- lens tumori praecordiorum imponitur. Malagma ad praecordiorum tensionem et ventris ac 14 stomachi duritiem diutinam cum dolore, quod et iecori 80 et lieni prodest, conficitur sic: Cerae P. f, guttae ammo- niaci P. I, iris Illyricae X XXII, opopanacis X XX, anesi X XXV, faenograeci seminis X XXV, resinae terebinthinae P. L, adipis suillae veteris P. L, aceti acris 5^ I, mellis P. II. Mel cum aceto permiscendum est atque illic arida 2 transmissus est. 4 filacterinm. 8 faeniculi. 83 P. L] p. 5 L Scribon. 84 mel] melle. - 222 - omnia die et nocte maceranda sunt. Terebinthinam vero et ceram et adipem liquefactam in unum ceteris admi- sceri oportet et deinde manibus diutissime subigi; donec sine offensione malagma temperatissimum fiat. 15 Ad cordis pulsum sive salissationem sucinum verum 5 mittes in aquam ferventem et illic esse patieris atque inde per triduum laboranti singulos cyathos tepefactos, si nimium erit frigus^ dabis bibendos; hoc remedium et homi- nibus et animalibus prodest. CAP. XXII. Ad epatis sive iecoris vitia omnia et molestias universas remedia rationabilia et physioa diversa de experimentis. 1 Rutae silvestris manipulo in ollam novam coniecto 10 decoctoque ex tribus heminis aquae ad heminam adicies mellis libram rursusque fervere facies, ex eo per triduum 2 ieiuno potui dabis iocineris dolore nimio laboranti. Hir- cinus sanguis adhuc calens supra prunas excoctus et ci- 3 batui datus ieiuno iocineroso mederi traditur. Viverra 15 tosta porcelli lactantis modo inassata et cibo data ieiuno mire iocineroso succurrit. 4 Epatice experta sic: Piper album et masticem aequis portionibus tundes et criblabis rursusque in mortario teres atque ita oleo Hispano optimo temperabis; ut sit spissum;2o inde catapotia facies magnitudine ciceris eaque in sole sic- cabis^ ut durescant; tunc in pyxide recondes et ex his unam pilulam ieiuno in ovo sorbili dabis adiciesque parum salis^ sed per triduum dabis. 5 Tumori iocineris adprime medetur hoc remedium: 25 Inulae radicis — III, quae Graece dicitur helenium, deco- ques ad medias in aquae sextariis tribus atque heminam 3 Bubige. 7 tepefactus. 8 frigos. hominis. tit: eparis. 13 potui scripsi: potum. 15 iocinoroso, item 17. 22 pixide. Sd radicea. Graeci. 27 aqna. - 223 - ex ea ieiuno in dolore bibendam dabis idque per tri- duum facies. Ad veteres iocineris dolores potio optima sic: Nardi 6 spicae ^ VIII, croci ^ II, myrrae ^ III, casiae ^ VIII, 5 scboeni ^ VIII. Omnia trita et criblata melle optimo con- prebendes et dabis ieiuno in potione ^ III ex aquae mulsae cyathis IIII, quousque vitium extirpes. Ad tumorem iocineris et ad dyspnoeam remedium sic: 7 Petrosilini, costi, cbamaepitys aequa pondera tundes, cri- 10 blabis et dabis ieiuno epatico duo cocliaria cum aqua mulsa. Melanthium, id est git, quantum cocleare recipitur, contere 8 et da cum vino tepido dulci bibendum ieiuno epatico. Nimium laudatum iocinerosis remedium sic: Picem duram 9 contere et ex ea da potandum ieiuno epatico cocleare unum 16 cum vino austero. In lamina slagnea scribe: Ite NEPSIN 10 et desuper nomen eius iocinerosi, cui mederivoles, scribe; laminam vero liciQ ligatam collo eius suspendes mundus- que id facito. Absinthi florem, casiam, crocum, nardi spicam, asa- ii 20 rum, schoeni florem, folium, masticem, xylobalsamum, amo- mum, cinnamum ad dragmas septenas, aloes Indicae drag. VI: tundes et cribrabiiS singula separatim eademque miscebis atque inde cocliaria bina ieiuno e]5atico cum mulsa aqua tepida aut vino vetere austero per triduum dabis; quod re- 25 medium et ad digestionem et ad crapulam deponendam facit. Antidotum ad epaticos sic: Pelecini seminis, eupatorii, 12 iocineris lupini, picis Bruttiae, costi, faenograeci, piperis paria; haec tundes, criblabis et melle conprebendes atque inde catapotia ad ciceris magnitudinem ex aqua calida dabis. 80 Antidotum Philonium ad iocineris et ad omnium vi- 13 scerum intrinsecus dolorem sic: Croci — V, pyrethri idem, piperis albi drag. XX, hyoscyami drag XX, euforbii drag. I, nardi Indici drag. I, opii drag. I. Quae sunt sicca tun- duntur, cetera in mortario conteruntur et permixta melle 3 nardispiscae. 4 mirrae. 5 scoeni. 8 dispnian. 9 petrosileni. chamaepitis. 20 scoeni. 26 belecmv etpatorii. 28 an paria pondera? Sl pit^V^m. ^*^ ^^i^^^^\c^^. — 224 — conprehenduDtur. Haec potio his modis ieiunis danda est: ciliacis et colicis^ qui sine febre erunt, ex aqua frigida^ febriculentis ex aqua^ in qua anethum ad tertias decoctum fuerit, in deciinatione vero febris ad magnitudinem avel- lanae^ spleniticis ex aqua cum cappare decocta cyathis tri- 5 bus magnitudine qua supra^ epaticis dimidium avellanae modum^ febriculentis ex hydromelis cyatho vel ex aqua mulsa^ in qua anethum cum surculis suis fuerit decoctum^ orthopnoicis magnitudine avellanae remissa in aceti scil- litici cocliaribus quattuor ex aquae calidae cyathis quat- 10 tuor^ ad spasmum et cordis dolorem vel tremorem ex aquae mulsae cyatho magnitudine avellanae. Ad lateris dolorem ex aqua mulsa magnitudine avellanae contra noctem dabi- tur^ ad singultus et quibus frigus etiam aestate insederit^ ex aqua mulsa modo avellanae; pthisicis ex suco tisanae 15 vel ex mulsi cyathis tribus modo avellanae, dysintericis ex posca cyathis duobus modo ciceris arietini^ auruginosis ex aquae mulsae cyathis duobus avellanae duplum, dysuriae et calculo ex aquae cyathis tribus^ in qua tres manipuli apii fuerint decocti; magnitudine avellanae. 20 14 Potio ad epar utilissima; praeterea haec ipsa comper- tum et praesentaneum remedium est etiam ad lateris do- lorem, accipit haec: Piperis — I, costi — I, lupini sicci amari — I. Haec omnia sicca tunsa cribrata mixta simul repones; cum opus fuerit, unum cocleare plenum vel si 25 vires infirmiores sunt, rasum^ id est ruclatum, cum vino austero ieiuno epatico per dies tres vel quinque continuos dabis, ita ut in eo latere conplicatus aliquamdiu iaceat et cooperiat se sagis, et cum coeperit sudare, levet se et deambulet diu. so 15 Item expertum atque utile ad epar remedium de foliis fici aridis, id est siccatis sub umbra et arefactis tritis cri- blatisque, de quo pulvere cum condito ad mensuram tria 7 hidromelis. 9 ortopnoicis. remissae. scilliti. 14 8ingalto&. 15 pthipsicis. thisanae. 16 diBintbericis. 21 cnmpertum. 28 ita at in eo latere conplicatus] itasolatere conplictus. aliqnandiu. — 225 — coclearia accipiet epaticus ieiunus et in eo latere diutule iacebit; deinde ambulabit et per triduum continuum hoc medicamen accipiet simiiiter observans. Prodest mirifice haec conpositio ad tumorem et do- 16 5 lorem cum duritia iocineris et lieniS; item ad renium dolo- rem bene facit; nam et colorem corporis restituit^ qui propter vitia supra dictarum partium corrumpitur palli- dusque conspicitur. Prodest hoc idem medicamentum etiam ad aquae mutationeS; id est ad hydropem^ conficitur sic: 10 Croci X X, nardi X II, casiae X II, costi X I S, schoeni X I, cinnami X I, myrrae stactae X I, mellis optimi X XXV; datur ieiuno quantum faba est Aegyptia ex mulsi cyathis IIII. Remedium efQcax ad iocineris duritiam veterem, quod 17 et hydropicos et lienosos et arquatos et quibus opus est 15 moveri urinam potentissime sanat, muliebribus quoque cau- sis prodest; nam et ex partu residua purgat et mammis tumentibus prodest. Perduci illud, id est potari, ex mulso vino oportet, conficitur sic: Anesi X VIIII, dauci X III, petroselini idem, iuniperi idem, silis idem, tragacanthi X I S, 20 panacis radicis X VIII, iris, myrrae, costi, amomi, singu- lorum X senos, cinnami X III, casiae VI, smyrnii, quod est semen holeris atri X VIII, nardi Syriacae X IIII, acori X VIII, balsami seminis X VI, opii X V, ervi moliti * I, scillae coctae X II, vini Chii aut Lesbii quod satis erit. 25 Pastilli ex his in pulverem redactis fiunt denariorum duum vel trium et dantur cum opus est ex mulso ieiuno et digesto. Antidotos, quae Zopyre dicitur, facit non solum ad 18 iocineris, sed et ad lateris et ad pectoris et ad vessicae 30 dolores et ad tussim veterem et ad hydropicos et arquatos et lienosos et ad eos, qui mala medicamenta sumpserint, quae sive postea data sive ante pota fuerint, per hoc re- medium non nocebunt, conficitur sic: Myrrae X VII S, 6 renium] remedium. 9 idropem. 10 scoeni. 11 mirrae. 12 quanta Cornarius. fabae e. aegyptiae. 17 putari. 18 oportit. 20 mirrae. 21 smyrnii] murnei. 2a m^VssiQi* 26 ex mulso om, 28 zopire. 30 -ydio^i^o^. Mabcxllub, ed. Hbi<hbbioh. "V^ — 226 - nardi Syriacae X V S, croci X I S, schoeni X II, casiae X IIII, cinnami X VI^ piperis albi X I^ piperis longi X I, turis X I, scordi X 111^ poii X III^ rosae aridae X III, rapae seminis X III, anatis sanguinis recentis X IIII, eiusdem aridi san- guinis X III. Melle miscentur contusa et cribrata omnia, 5 donec habeant ipsius mellis temperaturam, inde plenum cocleare datur; sed ab serpente percussis aut morsis ex vino, ceteris ex mulso vel aqua dari oportet. 19 Malagma ad omnem viscerum dolorem, praecipue ad iocineris stricturas, conficitur sic: Nardi Celticae, id est lo saliuncae, X XI, iris X VIII, meliloti, quod a nobis sertula Campana dicitur, X XXV, cyperi X VIII, ammoniaci thymia- matis, id est storacis, X VIII, cardamomi X VII, croci idem. Omnia supra dicta contunsa et criblata uno die et nocte in vino vetere macerantur praeter ammoniacum; hoc enim is aceto dilui oportet. Post haec cerae P. II, resinae frictae P. I, olei rosei P. II vel tria, ut sufficere visum fuerit, addentur; liquefiunt quae liquefieri habent et refrigerata atque rasa ceteris miscentur atque unum corpus ita fit et diligentissime subigantur. Hoc et ad praecordiorum ten- 20 sionem bene facit et ad vessicae dolorem. 20 Attali regis medicamentum, quod facit praecipue ad iocineris vitia et ad auruginem et ad aquam intercutem et ad lienosos et ad praecordiorum inflationem et ad pecto- ris dolorem et ad eos, qui colorem luridum habent, con- 25 ficitur sic: Croci X X, nardi Indici X II, casiae X II, myr- rae X I, cinnami X I, schoeni floris X I, costi — I. Haec seorsum contunduntur et cribrantur, deinde ex singulis eorum supra dictis pondera sumuntur et in unum melle mixta colliguntur atque in pyxide argentea reponuntur; inde so datur cum opus est fabae Aegyptiae magnitudo cum mulsi cyathis tribus, si sine febre fuerint qui sumpturi sunt, si febricitabunt, ex aqua mulsa dabitur. Prodest etiam calcu- 1 scoeni. 7 ab] ad. 12 thimiamitis. 13 storachis. 17 suffice. 18 habent] debent Cornarius. 26 mirrae. 27 scoeni. 29 snmuntur in nnum et in unum (repetit), 30 pixide. ~ 227 — losis haec conpositio^ sed ad omnes causas ieiunis et maxime digestis opportune dari debet. Ad dolorem iocineris physicum remedium sic: Cal- 21 culus sive lapillus, qui a calculoso fuerit eiectus, super 5 iecur dolentis alligatus statim proderit. Glycea pota et ventrem laxabit et iocineri proderit et 22 digestioni stomachi opitulabitur^ quam glyceam sic facies: Aceti & I, mellis P. II, aloes — III, feniculi radices P. II, quas sublata cortice diligenter siccabis et tundes atque una 10 nocte in aceto macerabis, postera vero die excoques ad me- dias et colabis, tunc admiscebis mel et coques sufQcienter atque ab igne sublatum refrigerabis, ut tepescat; postea aloen teres et miscebis, praeterea apii viridis pugnum plenum et tantundem rutae viridis addes. Haec omnia ad spissitudinem 15 mellis cocta colabis et refrigerabis atque inde coclearia terna cum aqua calida ieiuno et digesto per triduum dabis. Item ad iocineris dolorem remedium sic: Lupinum, 23 absinthium, costum, faenum graecum, sed quod tostum sit, pari pondere. Haec sicca tundes et cribro medicinali cri- 20 brabis; unde ieiuno cocleare propensum ex aqua calida per triduum dabis; quod intermissis aliquot diebus rursus per triduum similiter bibendum dabis. Memento tamen, ut faenum graecum diligenter torreatur, ut bene tundi possit, et omnia observet, quae infra scripta sunt, qui remedium 25 accepturus erit. lecur lupi sublatum luna decrescente in fumo ponitur 24 et cum siccatum est, teritur; inde particula trita miscetur pulveri aequis porlionibus facto de faeno graeco, lupino et absinthio et costo, ita ut ex eo, quod in se totum per- so mixtum fuerit, mensura coclearis cumulati detur ad diem, non febricitanti ex vino mixto, si febricitabit, ex aqua ita, ut per triduum hoc medicamen ieiunus accipiat et por- recto brachio in dextro latere vel semihora iaceat; inde diutissime deambulet et tardissime cibum sumat et obser- 2 oportiine. a vocdbulis dari debet desinit codex usque ad XXIII, 84 ad pedes Uen decidat. 7 digestioni «cri^^^C^ digestionem Cornariua, 8 radicis Clorna/riuft. — 228 — vet, ut illo triduo purissimus et digestissimus sit et fri- gidam non bibat neque salsum aliquid aiit dulce manducet. 25 Violas agrestes sive silvestres conteres et sucum earum cum pari pondere mellis decoques et ex eo coclearia terna ieiuno ad diem iecoritico dabis; ad lateris autem dolorem^ 5 si ex iecoris causa fuerit; thymi scripulos duos et aquae quartarium dimidium ieiunus bibet. 26 Compositio medicaminis ad iecur^ quod dia tessaron dicitur: Costi — I, faenograeci — I, inulae radicis — I, feniculi radicis — I. Haec omnia separatim diligenter tun- lo des et cribrabis et delicatissimum pulverem mensurabis et postea permiscebis^ sed in sole omnia bene siccato^ antequam contundas^ et in una potione cocieare plenum mitte; sano ex vino, febricitanti ex aqua calida vel ex mulsa aqua, ut ventrem solvat, potui ieiuno per triduum i5 dabis, ita ut accepta potione in dextro latere aliquamdiu iaceat et postea diu deambulet et digestissimus cibos sumat; hoc remedio scitote nihil esse praestantius, etiam si femi- nis, sed non praegnantibus detur. 27 De medio osse sepiae, quod est molle, pulverem facies 20 et in mixtione conditi optimi iecoritico ieiuno per triduum dabis, ita ut in dextro latere aliquamdiu iaceat, cum acce- 28 perit; et postea diutissime deambulet. Ad iocineris dolo- rem remedium sic: Intiborum suci heminae, aquae cyathos tres miscebis simul et calidum dabis, donec totum triduo 25 perbibatur; quod si ex ipso dolore cui medendum est tur- gidus et indigestus fuerit, porrum capitatum incoctum 29 manducet. Gentianam ex passo decoques et ieiuno ieco- 30 ritico per triduum bibendam dabis. Piperis albi grana XL, salicis folia ad hanc mensuram, ut fasciculus inter digitos so duos et pollicem teneatur, cucumeris quoque quantum tri- bus digitis tollere potueris contere in unum et'per tri- duum iecoritico ieiuno da ex aqua calida bibendum. 31 Costi semunciam, aloes epatitidis — I, mastiches gra- norum — II, eupatorii — I, piperis — II, amomi semun- 86 34 Costi semunciam] cf, PZtn. de re med, II, 1 7 {ed. Ald.p. 179*), - 229 — ciam, rha Pontici setnunciam. Aloen et mastichen simul teres et cribrabis bene, reliquas species in pila tundes et cribrabis bene et omnes postea in unum confundes et re- pones diligenter in pyxide qualicumque; cum volueris potio- 5 nem dare iecoris vilio laboranti, in olla vel caccabo rudi, sed excocto, quartarium faenograeci decoques; primam aquam fundes, cum fervere coeperit, et aliam fundes, cum fervebit; tertiam coques ad tertias et repones vas, in quo ad tertias decoxeris faenum graecum, cum suco et umore 10 suo et inde potionem in calicem mittes et addes de pul- vere supra scripto cocleare plenum et quando accipit is, cui medendum erit, digestus et ieiunus accipiat et ac- ceptam potionem bene digerat, ita ut, cum biberit, tenso brachio dextro iaceat in ipso latere, et hoc per tri- 15 duum similiter faciat; haec potio iecoriticos etiam veteres mire sanat. Epaticis herba centaurea ex vino decocta ac potui 32 ieiunis data mirifice auxiliatur. Herbae vettonicae in umbra 33 arefactae pulvis ex aquae calidae cyathis duobus ieiuno 20 iecoritico potui datus magnifice prodest. Potio saluberrima ad epaticos a Procliano medico 34 ostensa: Ficatum lupi integrum foliis lauri involves et ita ad solem vel ad ignem siccabis et siccatum diligenter sub- lalis foliis in pulverem rediges; quem pulverem in vasculo 25 nitido servabis atque ex eo coclearia duo cum piperis granis decem tritis adiecto melle optimo despumato quan- tum sufficiat cum caroeni cyatho in potione ieiuno dabis, quam prius ferro candenti calefacies et diligenter in mor- tario permiscebis sedentique in lecto dabis, ita ut accepta 80 potione contractis genibus hora integra in dextro latere iaceat et postea vel una hora deambulet. Herbae verbenae solstitio lectae pulvis in coclearibus 35 quinque cum vini Aminei cyathis tribus ieiuno potui datus mirifice prodest, sed pro aetate aut viribus unius cuiusque 85 potionem dabis. Asini iecur tritum cum petroselino et 36 1 rha Pontici] reupontici Plin. ^ — 230 — nucibus iuglandibus purgatis ac melle inlitis in cibo datum epatico ieiuno mirabile est. 37 Procliani medici remedium de experimento ad epatis suppurationes etulcera etapostemata sic: Sagapeni uncias II^ myrrae troglodytidis uncias III, cardamomi uncias VI, ca- 5 storei uncias III, plperis albi uncias duas aut si album non fuerit, duplum de nigro mittes, opii optimi uncias II. Haec omnia tunsa et cribrata per impubes pueros aqua pluviali miscebis et facies trochiscos de binis drachmis, qui tro- chisci in umbra non in sole siccentur; viris vel seniori- lo bus integros, pueris vel minoribus dimidios trochiscos in- fusos in aqua calida dabis, id est non febricitanti cum vini austeri meri cyatho uno, infirmo autem ex aqua calida dabitur; sed quibus medendum erit, nihii pingue mandu- cent, non oleum, non carnem, sed de lenticulae farina is pultem cum oxymelle coctam admixto anetho et puleio manducent et poscam, posteaquam excreare vel sitire coe- perint, tepidam accipiant et sensim bibant. 38 Qui palmulas dactylos ex aceto frequenter manduca- 39 verit, iocineris dolore carebit. De iupi praeda, id est 20 de reliquiis vervecis aut caprae aut cuiuslibet animantis quam comederit carnem vel pellem vel os coliige et serva et quando aliquis iecur doluerit, inde eum tange, continuo sanabitur. 40 Origanum in aqua decoque ad tertias et postea mitte 25 mellis quod sufficiat atque iterum decoque diligenter, ut bulliat, et inde da epatico ieiuno quod satis sit adsidue 41 bibendum, valde subvenies. Lacertam viridem prende et de acuta parte cannae iecur ei tolle et in phoenicio vel panno naturaliter nigro alliga atque ad dextram partem so lateris aut brachii laboranti epatico suspende, sed vivam lacertam dimitte et dicito ei: Ecce dimitto te vivam; vide, ut ego quemcunque hinc tetigero epar non doleat. 42 Ad duritiam iocineris molliendam et quamlibet ve- terem dolorem sedandum bene facit cunilae aridae, quam 85 satureiam quidam vocant, in pulverem redactae dena- rius uDus ex mulsi cyathis duobus, si non febricitabit, — 231 — vel totidem calidae aquae^ si febriculentus erit^ adsi- due datus. Ad iecoris dolorem potio salubris conficitur sic: Pipe- 43 ris — I, eupatorii — I, costi — III, bacani — II, faeni 5 graecl — I S. Omnia haec trita et creta servabis et cum usus exegerit, dabis in vini potione cocleare plenum ieiuno, ita ut in dextro latere tenso brachio iaceat, cum acceperit. Epithematium ad iecur sanandum sic: Guttae ammo- 44 niaci P. II, cerae tantundem, olei rosei tantundem, crocl 10 — I. Gutta ammoniaca cum bono aceto teritur, donec bene trita sit et glutinosa fiat; crocum, si siccum est, tun- sum et cribratum guttae ammoniaci admiscetur et diu teritur; si umidum est, in aceto madefactum primum sepa- ratim, deinde cum gutta ammoniaca teritur; quibus tritis 15 cerotum de roseo oleo et cera Punica factum refrigera- tum admiscetur et tam diu teritur vel subigitur, donec unum corpus fiat, ut magdalia inde formentur, quae stomacho phoenicio inducta imponantur. CAP. XXIII. Ad lienis sive splenis vitia omnia et molestias xmiversas remedia rationabilia et physiea diversa de experimentis. Ad lienosos bene facit tamarici longe a mari coUecti 1 80 arefacti et contusi pulveris denarius unus aut pondus victoriati datum ex aqua ieiunis vel ex posca. Prodest 2 lienosis inula arida Campana contusa et cribrata men- sura denarii unius ex vini veteris mixti cyathis quattuor ieiunis data. 25 Potio ad lienosos sic: Balani, quo unguentarii uluntur, 3 denarios duos, capparis radicis X I, hederae nigrae baca- rum denarios duos, periclymeni, quam silvae matrem voca- mus, X S, galbani denarii S, cardami nigri, id est nasturcii, 4 bacani] cf, Alex. TraJl. ed. Ptischmann vol. II p. 394. Plin. de re med. II, 17 (ed. Ald. p* 179*). 25 <v^q\ ojoa. Scribon. — 232 — seminis X If S, piperis nigri X I, scillae coctae X II. Haec omnia coUiguntur ex melle, fiunt globuli parvi, dantur denarii duo vel unus pro aetate aut infirmitate ex oxymelle vel ex aceto mixto in cyathis quattuor aut tribus. Eadem potio bene facit ad hydropicos ex aqua mulsa data; nam 5 urinam movet plurimum, per quam purgantur. 4 Lienosos sanat extra cutem inpositum sinapi aceto pridie maceratum et tritum adiecta lenticula ex aceto cocta. Oportet autem a parte lienis inpositum medicamentum tam diu illic esse, donec dolorem pati non possint qui utuntur; lo postea solio calido demittantur, ubi plures eos contineant, dum desinit fervor; alioqui exilient ad primum fervorem; maior enim in cute fit dolor calda tactis; postea ceroto rosaceo eos perungi oportebit. 5 Aliud lienosis remedium eadem ratione inpositum : Si- i5 napis cyathos duos, git cyathos duos, nasturcii cyathos IIII, myrobalani corlicis cyathos IIII, piperis cyathos II. Sinapi pridie aceto acri maceratum, deinde tritum contusis ceteris permiscetur pannoque inlitum medicamentum inponitur fa- sciaque longissima alligatur vel pluribus in unum commis- 20 sis, quo tardius solvatur. Hoc efficacissimum remedium est et multorum annorum lienosis omnes causas tollit atque duritiam; sed post hoc si quae reliquiae manserint, am- moniaco tollendae erunt frequenter illic inlito. 6 Infantibus lienosis dari oportebit aquam calidam^ in 25 qua candens ferrum demittatur, vel lac caprinum semi- coctum, si caprae tantummodo hedera pascantur. Proderit his et sinapi siccum contusum ceroto tenui mixtum extra cutem inpositum, ut fascia diligenter ligetur. 7 Malagma ad lienosos et ad iocineris tumorem sic : so Ammoniaci guttae pondo I, cerae P. I, rosae pondo I. Ammoniacum ex aceto teritur mixto crocomagmate, quan- tum colorare possit. Ammoniacum itaque teritur, quousque leve fiat et mellis crassi habeat spissitudinem; postea cera 26 demittatur scripsi; dimittatur Cornarivs. 33 colorare possit ammoniacum, quod teritur Scrihon. — 233 — liquefacta et rosa adicitur ac prius mortario bene et pislillo commixta manu utraque subiguntur. Facit hoc malagma et ad luxum et ad capitis dolorem, fronti superpositum. Malagma ad lienosos sic: Myrobalani P. I^ aphronitri 8 5 X XXX, capparis radicis X XXV, cardamomi X XXV, am- moniaci guttae X XXX, cerae P. I, irini olei P. S. Cera irino solvitur, quibus ammoniacum aceto dilutum misce- tur, postea arida quae sunt cribrata admiscentur et sic diu in mortario teruntur, deinde manibus bene subiguntur. 10 Medicamentum lunii Crispi, quod appellatur ambrosia; 9 boc ex mulso datum lienosis praecipuum praestat auxi- lium; pthisicis quoque et his, qui difiiculter ex imbecilU- tate longa reficiuntur et qui mali sunt coloris, necnon ad alia multa vitia satis utile est, recipit haec: Croci optimi 15 X II, cinnami, nardi, costi, casiae, myrrae, schoeni floris, singulorum X singulos. His contusis et cribratis mellis Attici admiscetur quod satis sit; inde datur ex calida aqua ad supra dicta omnia vitia quantum fabae nostratis modus est. 20 Lienosis prodest hyacinthi seminis denarius dimidius 10 potus ex aceto et melle, polion herba vel tamarici foiia aut eiusdem semen aut cortex vel herba, quam nos vitrum, Graeci isatida vocant, qua infectores utuntur, similiter pota piurimum prodest. 25 Ammoniaci denarius dimidius, piperis grana quinque, 11 rubi teneri cauliculi tres, haec in unum trita miscentur et dantur omnia ieiuno lienoso una potione ex aceti semi- mixti cyatho uno; mire adversum dolorem et duritiam lienis prodest. 30 Capparis radicis vel corticis, scillae bulbi aridi ex in- 12 teriore parte, radicis quoque panacis, singulorum denarii deni contusi et cribrati aceto et melle consparguntur, fiunt pastilli denariorum singulorum, dantur lienosis ex aceto et melle; quidam addiderunt his piperis et vitis albae radicis 85 denarios decem tritos. Facit hoc medicamentum his ad- ditis et ad hydropicos et ad suspiriosos; est hoc utile de experimento. — 234 - 13 Inponenda sunt lienosis et maxime his^ quorum nimium duri et tumidi sunt lieneS; medicamenta huiusmodi: Sinapis et pyrethri paria pondera ex aceto trita chartaeque inlita, quam horis tribus habeant; deinde cum dolorem intolera- bilem ferre non potuerint; deducendi sunt iu balneum et 5 ibi in solium calidum demittendi et fovendi praecipue his lociS; in quibus medicamentum habuerunt inpositum^ sed a fortioribus retinendi sunt in solio; exiliunt enim sub- inde et fugere conantur non sustinentes fervorem; a solio vero unguendi sunt oleo et tergendi, tum cerotum ex rosa lo inponendum locis perustis^ quae insequentibus diebuS; si satis exusta fuerint; curari debent. 14 Pinguis fici aridae contusae denarios XXV ^ capparis radicis sive corticis denarios quinque^ aphronitri denarios quattuor^ hysopi fasciculum. Gontusa haec melle tempe- 15 rantur^ donec ceroti habeant temperaturam; deinde inlita linteolo super lienem ponuntur et duabus vel amplius horis illic habentur; deinde is qui curatur ad balineum ducitur et in solio caiido aiiquamdiu fovetur. 15 Malagma lienosis utile sic: Cerae libram unam, am- 20 moniaci guttae denarios decem, lapidis Assii floris, id est cineriSy denarios viginti quinque^ balani^ quo unguentarii utuntur^ denarios XVI, bdellae denarios XVI, croci dena- rios IIII, resinae pityinae X XXII, olei laurini sextarium dimidum, aceti P. IIII. Hoc genere componitur hoc, quod as Niliacum malagma dicitur. Arida ex aceto tam diu teruntur, donec levia facta habeant mellis spissitudinem; quae ad ignem solvenda sunt, cum oleo et adipe liquefacta in mor- tarium super trita infunduntur; deinde universa permixta cum refrigerata fuerint, manibus subiguntur. so 16 Ad lienes, qui non ab infantia, sed postea indurue- runt, malagma sic: Myrobalani, panacis, pyrethri pondo sin- gula, balsami seminis X X, sinapis P. I. His tritis acetum acre miscetur et diu permixtio ista subigitur cumque ex 3 pyretri Cornarius ut infra saepius. 6 demittendi scripsi: dimittendi Cornarius, 17 imponuntur Stephantis. 18 in balneum Stephanus. — 235 - ea malagma factum fuerit; rubrica coloratur et inponitur atque tribus horis habetur, post hoc in balineum homo ducitur et solio diu fovetur. Aeris florem tritum bene cum sinapi aut etiam solum 17 5 mittes in acetum simulque in bucculari decoques ita^ ut aliquamdiu illic bulliant et ad similitudinem pulticulae spissentur; postea in vaccinam vessicam calida ea trans- feres ita^ ut duobus digitis liquori huic vessica maior sit; tum spleni satis calidum medicamen adpones^ ligabis fascia^ 10 tertia die solves, mirabili gratulaberis remedio. Guttam ammoniaci in acetum scilliticum infundeS; post 18 biduum ita tercs^ ut in panno possit induci; quo facto spleni adpones et fascea diligenter ligabis et uteris tam diu^ donec per se consumatur et sine balneo abstergeatur. 15 Ad splenis dolorem expertissimum remedium sic: Gar- 19 damomi, pyrethri; sinapis^ turis masculi; aphronitri aequalia pondera de singulis speciebus contundes et coques in aceto scillitico et in unum miscebis locumque^ cui medicamen ad- pones, frequentius detergebis et adpositum mane medicamen- 20 tum in horam septimam esse patieris; postea eum^ cuimede- bere, ad balineas ire praecipies atque in calida diu foveri facies. Ad splenem remedium mirum sic: Picis durae optime 20 tritae — I et costi triti — II permiscebis et ex eo sin- gulas potiones ex vino vetere mane ieiuno per triduum 25 dabiS; ita ut in sinistro latere qui accipit diu iaceat. Ad splenis dolorem remedium efficax sic: Gallas^ de 21 quibus encaustum fit, quantas volueris pone super car- bones vivos et exures non nimie^ ita ut pulverem de his, in quo sit aliquis sapor gallarum^ facere possis; de quo 80 pulvere optime trito cocleare plenum mittes in potionem vini vetustissimi et potetur. Ebuli contusi sucum coclearia tria ex vini veteris cya- 22 this tribus per triduum da lienoso bibendum^ ita ut ebulum semper secum habeat qui remedium accipit nec terra ipsum 85 ebulum ferrumve tangat. 13 fascea, sic h. l. Cornarius, - 236 ~ 23 Cornum bovis combures ex ea parte, qua capiti ad- haeret, et in pulverem tenuissimum redige atque ex eo pulvere coclearia duo cum aquae calidae cyathis tribus et paululo aceti ieiuno splenitico per triduum da bibendum. 24 Cataplasma ad splenem, quod lanuarius medicus osten- s dit, sic: Pyrethri — III, myrobalani — III, grani sinapis — Ifl, cardamomi — III, urticae seminis — III, piperis — III. Haec omnia teres et cribrabis diligenter et cum aceto scillitico permiscebis, ut unum corpus facias, atque inde cataplasma in panno denso supra splenem inpones, lo sed prius locum ipsum, cui medicamen inpositurus es, ex nitro aqua remisso lavabis, ita ut spuma vel pinguedo nitri illic adhaereat. 25 Cataplasma ad splenem de experimento sic: Alium purgabis et ante diem in acetum acerrimum infundes ma- i5 ture; cum positurus eris, teres cum ipso aceto, vel de aceto sublatum, ita ut spissum sit, sicut cataplasma et tepi- dum supra splenem adpones et fascia conligabis et uteris usque ad horas prandii; hoc si triduo continuo usus fueris, mirum remedium experieris, sed patientia opus est adver- 20 sum vim medicaminis, quod plus proderit, si postea baii- neis utaris et in solio calido diu fovearis. 26 Herbae cyclaminis, quae orbicularis appellatur, radix suspensa coUo, ita ut contra lienem dolentem sit alligata, 27 efficaciter medetur. Porri primitivi sectivi sucus expressus 26 et aceto pari mensura inmixtus absorptusque a lienoso 28 saepius prodest. Chamaepitys cum oxymelle et absinthio paribus mensuris decocta et potui data utiliter lienosis 29 occurrit. Herba salutaris,^ id est spina alba, qua Christus coronatus est, quae velut uvam habet, lienem leniter in so 30 eodem loco perfricata sanabit. Equi lingua arefacta et ad levitatem trita atque ex vino potui data protinus utilitatem suam sedato lienis dolore manifestat. 31 Stercus mulinum cum oxymelle lienosis potui datum 32 dolores efficaciter tollit. Hircinus splen calidus, id est statim S5 14 allium Cornarius, - 237 - ubi de pecude sublatus fuerit; super lienem hominis in< positus et alligatus mire dolorem intra paucos dies auferet; si postea ad fumum suspendatur^ ut iilic arescat. Haedinus 33 vero lien similiter ut hircinus super splenem infantis ad- 5 positus et tumores et dolorem eius emendabit. A lanio lienem vituli quanti voluerit emes eumque 34 medium exsecabis servatis integris eius lateribus, ut undi- que contineatur^ atque eum^ qui dolet splenem, in balineum duces et per mediam scissuram illius lienis a capite cor- 10 pus eius omne summittes^ ita ut usque ad pedes lien de- cidat; postmodum ipsum lienem in fumo suspendes atque arefieri facies; quo facto cum tumoribus etiam dolores lienis iS; cui medeberiS; sedari sentiet omnique molestia cito liberabitur. 15 Ebuli radicem, quam sine ferro evellas, aridam con- 35 tusam et^poUinis modo cribratam reponeS; inde cocliaria tria ex vini cyathis tribus in limine stans contra orientem per triduum bibito ieiunus, sed omnino observa^ ne ebu- lum ferro contingatur aut ne ipse, dum remedium accipis, 20 ferrum tecum habeas. Ebuli bacas permaturas exprime atque ex eo suco 36 viro tria cocliaria ad diem da bibenda; mulieri duo^ quo sumpto deiciet per ventrem instar sanguinis; tum inter- iecto triduo rursum dabis et per haec intervalla repetes 25 dando potionem^ donec persanes; si propter amaritudinem solum sucum haurire non potuerit, tantundem vini aut oxymelis augebis. V Aceti scillitici cyathum unum^ meilis Attici ^ III^ 37 vettonicae tunsae cribratae ^ III in unum miscebis et 80 adicies aquam calidam et dabis ieiuno per triduum spleni- tico potionem. Lotium eius, qui splenem dolet, quotiens urinam fe- 38 cerit, collige et cinerem de foco cribratum in unum subige 10 ad pedes] ab his vocahuUs codex rursus incipit, 18 aebulum: ebulus Cornarius. 21 aebuli. 27 cximelis. 28 scilliti. 29 vetonicae. 32 urinae. 33 cenerem de f. cribratam {8ic\ sed inductum. — 238 - et panno inductum super splenem inponito et una hora calidum habere permitte^ maximo eum periculo liberabiSy si saepius id feceris. 39 Aiei purgati capita tria^ adipis porcinae nimium vetu- statae P. unum simul conteres et panno induces et supra 5 dolorem lienis inpones et fascia coniigabis. 40 Conii, id est cicutae^ radicis P. unum^ adipis vetu- statae hircinae P. unum^ alei purgati P. unum^ olei cedrini P. unum simul teres et genus malagmatis facies et supra splenem alligabis nec ante quartum diem solves; certis- lo simam scies hanc esse medicinam. 41 Optimum spleni remedium tale est: Gentianae tunsae cocliarium dimidium; fellis terrae tunsae cocliaria tria^ feniculi tunsi cocliare unum et dimidium bibes ex picato mero vel nigro austero tepefacto, ita ut diligenter supra i5 scriptae species cribratae in pollinem redigantur et sic permisceantur. 42 Rubiam herbam^ qua infectores utuntur^ Xunsam ex picato vel austero vel nigro vino aut ex posca dabis biben- dam ieiuno splenitico amplitudine nucis avellanae^ con- 20 festim proderit. 43 Laudabile spleniticis remedium sic: Hieram botanen, quae verbena appellatur^ contunde cum axungia vetere et inductam in panno albo mundo inpone splenitico; dolore sedato videbis sanguineum locum, in quo dolor fuerit. 25 44 Solea piscis spleni inponitur vel torpedo vel rombus^ sed inpositus rursum vivus in mare mittatur^ mire prod- 46 est. Qui cottidie ieiunus serum caprunum^ sed earum ca; pellarum^ quae hedera pascuntur^ biberit^ splene consumpto 46 erit. Sarmentorum cinis aceti cyathis duobus aspersus rec- so 47 tissime lienoso ieiuno ex aqua tepida datur bibendus. Cani- nus splen recens supra splenem hominis inponitur dicente eO; qui adponit^ remedium se spleni facere^ postea splen 2 periculum. 4 purcinae. vetustate. 18 ro- biam. 28 serom caprunum] ervum Plin,, at cf. Flin, n. h. 28, 180. 31 a lienoso. da bibendum. caninus] pecudis Flin. - 239 - intra parietem dormitorii cubiculi tectorio^ id est capsella^ inclusns reponitur et desuper ter novies signatur. Splen 48 viventi catulo exemptus ciboque^ sed coctus splenitico datus ignoranti liberat eum quamvis graviter laborantem. Sedant 5 lienis dolorem radices violae luteae, si ex aceto spleni vice emplastri adponantur. Tamaricis radicem vel folia trita ex aceto bibat qui 49 de splene laborat^ cuius usum si experiri volueris, da porco edendam per dies novem; cum eum occideS; sine 10 splene invenies. Lacerta viridis viva in ostio splenitici ante cubiculum 50 eius suspenditur ita, ut procedens et rediens eam sem- per manu sinistra et capite contingat; quo facto mire ad sanitatem proficiet. Herbam urceolarem in aqua de- 51 15 coctam da lienoso cum oleo et liquamine manducandamy mire subvenies. Sisymbrium; absinthium, nepetam^ marrubium aequali 5-2 mensura aceto macerata terito et melle mixta^ sed cum polenta hordei modica inpone lieni emplastri modo, po- 20 tenter medebere. Hederae folia tenera tundes sucumque 53 eius cum vino austero lienoso ieiuno per triduum potui dabis. Filicis radicem tunsam inpones lieni cum axungia 54 vetere eamque radicem mundatam ex aqua ad tertias de- coques ita^ ut quod de sextario decoctum superfuerit 26 per triduum cum oxymeli aut mero austero ieiuno lienoso potui detur; summum remedium cito experieris. Ad splenis dolorem remedium egregium sic: Quin- 55 que capita alei diligenter in grana purgati per dies septem lienoso manducanda dabis^ ita ut primo die grana XXXI 80 comedat ieiunus^ secundo die grana XXV, tertio XVnn, quarto XV, quinto XI, sexto VIIH, septimo VII; bibat autem conditum satis piperatum; quo facto omne malum per ventrem digeret; sed et porros comedat ante diem 1 id est capsella om. Plin.; delenda haec verha videntur. 5 ante Henis add. a. 11 in ostio] in olla PUn. cubilam. 14 aqnam. 17 sisimbrinm. 26 ezperieris scripsi: ex- perierit. 33 digerit. - 240 — quam alium manducet infusos in aqua^ quos incoctos vel tres aut eo amplius, quod tamen non sit mmium, sine pane manducare debet. 56 Nitri albi matronalis pilulas quinque vel septem in aceto acerrimo solves, ex quo singulos cyathos per tri- 6 57 duum lienoso ieiuno bibendos dabis. Herba vettonica ex vino decocta et potui lienosis data plurimum prodest. 58 Si quis de splene asini arefacto cottidie ieiunus pau- sillum manducet, ita potenter sanabitur, ut intra triduum 59 utilitas remedii huius appareat. Herba hippuris contrita lo et cum vino austero aut cum oxymeli potui data poten- 60 tissime lienosis succurrit. Hederae silvaticae nigrae folia contrita et ex vino potui data lienosis maximo auxilio erunt, ita ut primo die tria, deinde quinque, tertio septem, quarto novem, quinto undecim, sexto tredecim, septimo quindecim, is octavo XVn, nono XVnn, decimo XXI dentur. 61 Utilissimum lienosis hoc remedium est: Caprae lacta- res abstinentur a cibo per triduum, tertio die hedera tantummodo saturantur et mulguntur, antequam bibant; si ex eo lacte sextarios tres per triduum calidos sta- 20 tim, quomodo mulsi fuerint, ieiunus lienosus acceperit ita, ut nullos alios cibos illo triduo manducet, potenter sanabitur. 62 Irenacei lien assus in cibo sumptus lienosum effica- 63 citer curare fertur. Vulpeculae etiam iecur aridum tritum 25 64 cum oxymeli datum lienosis mire medetur. Goclearum combustarum cinis cum lini semine atque urticae semine tritus adiecto melle, quod satis videbitur, adsidue a ieiuno 65 lienoso acceptus intra paucos dies eum sanabit. Lienosus oxyfera adsidue bibere debet et dum curatur, in ventrem so 66 debet iacere. Ruta cum adipe anserino vel gallinaceo con- 67 trita panno inducta et lieni inposita sedat dolorem. Ster- cus aprunum siccum contritum ex vino potui datum pulchre non solum splenis, sed et renium dolori medetur. 11 oxymelli. 19 mulguntur {sic), 20 triduum] duum. 24 irenascei. 26 curare fertur] arcurre refertur. vulpiculi. 26 oximelli. 28 adlecto. 29 acceptos. 34 medatur. — 241 — Corticem caprificus arboris detrahes et dum recens 68 est ad splenem vei etiam si opus fuerit ad iecur pones et ubi tumor sive durities splenis vel iecoris erit, ibi cor- ticem diutius continebis, deinde in fumo eam suspendes; 5 quod cum facies, rogabis^ ut sicut cortex ille paulatim fumo siccatus arescit, sic splen vel iecur laborantis are- scat. Haec autem res tantum valet, ut si catulis recens natis fiat^ dicantur omnino non crescere. Cyperi drag. VI, radicis quae manducatur seminis cya- 69 10 thum unum propensum cum aquae sextariis tribus ante diem infusis in olla nova ad tertias decoques, postea ipsam aquam potandam lienoso ieiuno per triduum dabis; mire subvenies. Si quis agnum recens natum confestim manibus di- 70 15 vellat lienemque eius, ubi extraxerit, calidum super lienem dolentis inponat ac fascia liget et dicat adsidue: Remedio lienis facio, postera die sublatum de corpore eius parieti cubiculi, in quo lienosus dormire solitus est, luto prius inlito^ ut haerere possit, inponat atque ipsum lutum viginti 20 septem signaculis signet ad singula dicens: Lieni reme- dium facio, hoc tale remedium si ter fecerit, in omne tempus lienosum quamvis infirmum et periclitantem sanabit. Ad splenem remedium probatum sic: Capparis est 71 herba vel leguminis genus, nam lupino similes siliquas 25 adfert, nascitur in locis saxosis; huius radicem colliges et findes in partes duas, quarum unam siccabis ac minutatim concides et mittes in pilam ligneam atque illic diligenter tundes ; deinde in ollam rudem coicies et cum aceti heminis tribus ad tertias decoques et colabis atque inde ieiuno lienoso 80 singulas potiones mixtas bibendas per septem dies dabis ob- servaturus, ne per illos dies umquam frigidam aut calidam aquam bibat, sed tantummodo vinum vetus mixtum meracum; partem vero dimidiam radicis illius lino ligabis et ad fumum suspendes atque illic, donec persiccetur, manere patieris. 7 catuluB. 9 semen. 11 dequoques, 12 ieiunum. 17 postero Cornarivis, 80 mixtasj mittas. ob^^x^s^ioca.^ Cornarius. 34 patiaris. MABCSLLUBf r.D. HsiiMRRIOH. \.^ - 242 — 72 Catelium lactantem de canna occide et de ipsa canna splenem eius tolle ac nescienti splenitico in carbonibus 73 coctum yel assatum manducandum dato. Ammoniaci drag. sex ex aceto dilutas per sex dies lienoso ieiuno dabis bi- bendas^ ita ut singulis diebus singulas dragmas accipiat. 5 74 Aceli scillitici Africani cyathos tres et roris marini — III conteres diligenter ac ieiuno lienoso per triduum dabis bibendas; qua potione, si quid experto creditur, spleniti- cum de ultimo periculo liberabis. 75 Malagma, quod et splenis et iocineris dolorem et tu- lo morem potentissime curat: Crocomagmatis sextarium unum, guttae ammoniaci libram unam, cerae libram unam, olei rosacei — III. Ammoniacum cum crocomagmate ex aceto teres, ita ut colari possit, atque illic triduo esse permittes, donec mellis spissitudinem habeat; postea cera liquefacta i5 et rosaceum oleum, sed cum sua rosa tritum adicietur et simul universa diligentius conterentur atque inductum in panno medicamen spleni vel iecori adponetur. 76 Picis durae sextarium, sulfuris vivi — I simul ad ignem remitte et permisce atque in charta virgine induc- 20 tum spleni adpone; non prius emplastrum ab eo recedet quam penitus persanetur. 77 Ad splenem remedium singulare, quod de experimentis probatis Gamalielus patriarcha proxime ostendit, sic: Lapi- dis Assi unciam unam semis^ visci quercini uncias sex, calcis 26 vivae uncias tres, olei cedrini unciam unam. Haec a luna sexta decima confici et coqui debent; omnifariam tamen post quintam decimam lunam debet hoc medicamen parari et tam diu coqui, donec habeat speciem malagmatis; deinde manibus subigi et induci in pellem alutaciam atque inde so tepens loco splenis adponi fasciaque ligari, ut illic iugiter maneat diebus ac noctibus quattuordecim, per quos dies abstinendum balneis et frigidis et venere et pomis omnibus et holeribus et dulcibus universis; tamen tempore hiemis 6 scilliti. 12 ammoni. 14 colorari Cornanus. per- mittas, 18 iecuri. 24 gamelielus. 25 querquini. - 243 — lioc medicamen adhibetur propter molestiam sudoris, ne umigatum infirmius fiat; ipso tamen die, quo confectum fuerit, slatim debet adponi, quo efficacius profit. Ad splenem remedium efficax: Die lovis liduna sini- 78 5 strum pedem nudum in caprofico ponet^ qui dolores splenis patietur, et corticem, quantum pes eius presserit, incidet eamque tribus horis de fascia ad splenem positam con- stringet, sublatam inde fumario suspendet neque umquam aut ipse removebit aut permittet ab aliquo tolli. 10 Ad splenem remedium subitum atque subtile: Tres 79 caricas in aceto optimo vespere infunde et mane ieiunus eas accipe et hoc per triduum facito; post hoc ferri ex causa ad hoc facti massulam ter ardentem extingue ex po- tione absinthiati et bibe atque hoc per triduum facito. Ad 80 15 splenis dolorem cuminum, quantum tribus digitis possis con- prehendere, cum vino tritum ieiuno laboranti dabis bibendum. CAP. XXIIII. Fleuritiois et laterum doloribus remedia physica et rationabilia diversa de ezperimentis. Malagma ad lateris et pectoris dolorem et quidquid l molestum ex perfrictione colligitur; bene enim calfacit et ideo ad omnem dolorem prodest, conficitur sic: Samsuci 20 contusi semunciam^ iris contusac idem, cyperi contusi idem, resinae terebinthinae P. S, cerae P. I, olei cyprini P. S, vini Aminei Sr I. In hoc quae arida sunt contusa mace- rantur uno die et nocte cum oleo; cera et resina lique- fiunt ad ignem, deinde superfunduntur vino et pigmentis 25 maceratis [et] miscentur ac manibus diu subiguntur. Hoc post dies XXX efficacius prodest; initio enim umidum valde est et vix inlitum manet. Malagma ad contusionem lateris, idem facit et ad su- 2 spectas vomicas aut iam factas aperit, praeterea <ad> 6 pone et. 7 oris. 9 permittit. 12 tridium. 13 masso- lam. 16 laborantibas. 18 colleg^tur. 21 terebintinae. 22 am- minei. 26 et inclusi, 26 humidum. ^^ ««i^ add.i^\ e. ^c:r^^« - 244 — iocineris et praecordiorum duritiam et ad dolorem eorum vere convenit; proderit etiam omni loco dolenti inposi- tum^ conficitur sic: Cyperi^ ammoniacae guttae, cardamomi^ bidellae, turis^ resinae terebinthinae, singulorum uncias binas; tus et bidella macerantur pridie infusa vini veteris 5 sextario, cetera contunduntur; deinde cerae P. I et olei cyprini ^ I cum terebinthina liquefiunt ceterisque miscen- tur et diu manibus subiguntur; quidam adiciunt myrrae — I, croci — I, cinnami — I. 3 Gonpositio haec mirifica non solum lateris, verum in- lo teraneorum dolores minuit: Herbae gentianae drag. XX, iris Illyricae drag. XLV, myrrae drag. X, piperis drag. XII. Separatim omnia in pulverem redacta misceto atque adice his meilis optimi despumati quod satis videbitur et ad magnitudinem nucis avellanae cum aquae calidae cyathis u tribus potui dato. 4 Herba, quae iris appellatur, maxime si silvestris erit, 5 iniigata lateri dolorem eius protinus tollit. Herbae verbenae solistitio collectae arefactae et contusae pulvis in cocliaribus quinque robusto et valido ex vini Aminei veteris cyathis 2c tribus^ febricitanti ex aqua calida potui datus mire dolori 6 lateris medetur. Herbae gentianae et sagapeni drag. sin- gulae contritae et cum aquae calidae cyathis tribus potui datae dolorem lateris sedant^ si in latus, quod dolet, post curationem infirmus diu iacuerit. 25 7 In lapide iaspide Phrygia aerizusa si nota infra scripta insculpta fuerit, id est «^^^- et collo dolentis latus fuerit su- 8 spensus, mire proderit. Herbae vettonicae foliorum in umbra arefactae tunsae cribrataeque J^ II ex vini aut mulsi cyathis duobus potui sano^ febriculento ex aqua mulsa dantur, con- so 9 festim dolorem lateris emendant. Apri stercus aridum con- tritum et potioni inspersum dolores lateris sanat mira potentia. 10 Gocleae exemptae testa sua et cum ptisana coctae late- ris doloribus medentur, melius, si umorem ptisanae ipsius 4 terebintinae, item 7. 12 mirrae. 20 Aminei] com- minei. 21 febricitante. 26 frigio erizisa* — 245 — sorbendum dederis; ipsas quoque cocleas contusas velut malagma supra dolentem locum lateris inponi satis utile est. Verbasci radicem et rutae coliculum et albi piperis 11 grana VIIII in unum contrita ex aquae calidae cyathis duo- 5 bus potui dabis ei^ qui lateris dolore yexabitur. Marrubium ex aqua tritum salubriter bibitur adver- 12 sum lateris dolorem, coriandri quoque semen tundes vel teres et cribrabis et cum melle coques, donec spissum sit; inde mane et sero cocliaria tema dabis pleuritico bibenda. 10 Sulpur vivum et picem cedriam pari pondere simul per- 13 miscebis et pro malagmate dolori lateris adpones. CAP. XXV. Lnmboram et ooxarum doloribus et torpori sive sciaticis remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. Ad lumborum dolorem curatio optima haec: Gucur- i bitae silvestris fioccorum aut seminis X IIII, pyrethri III, myrrae X II in pulverem rediges, ex quo iiunt pastilli ad 16 mensuram denariorum binorum vel singulorum; dantur ex passi cyathis tribus mixtis aquae pluvialis cyathis sex; sed his, quibus hoc remedium dandum est, alvus acri clysmo mane detrahenda est. Ad lumborum dolorem et paralyticos antidotos hiera 2 20 medici Pacci Antiochi, quae melius omni medicamento facit; sed et ad paralysim miriOce hoc acopum facit, quo oportet infirmum in sole diu fricari aut foco flamma praecalefacto, recipit haec: Olei Sabini X sex, cucumeris silvatici radicis recentis X XV. Haec radix in magnitudine iuglandis nucis 25 concisa vaso fictili novo ex oleo coquitur, donec sucum omnem remittat et quasi arida sit; post hoc radix abici- tur et per linteum aut colum transmisso oleo adicitur, dum 6 marribinm. 10 cedriam] ebriam tit. sceaticiB. 20 Pacci] acci. 21 fecit. 22 flammaque calefakctA. 27 transmissnm. - 246 — calet, cerae Ponticae in frustra redactae P. I, olei irini P. I, olei cyprini P. I, olei laurini P. I, olei veteris P. II, piperis albi contusi et per tenuissimum cribrum transmissi X II, pyrethri contusi et per idem cribrum traiecti X I. Haec in unum miscenlur, reponitur medicamentum vaso fictili. 5 Facit praeter remedium lumborum et ad omnem dolorem cor- poris et nervorum, muliebria quoque loca durissima mollit; cum diu aliis medicamentis nihil profectum est, hoc prodest. 3 Malagma, quod proprie facit ad lumborum dolorera: Picis liquidae €r II, olei veteris S- I, resinae terebinthinae ic P. I, cerae P. II, mannae P. bessis, afronitri P. triens. Coquitur pix cum oleo, donec spissa fiat; post hoc adici- tur resina, deinde cera et secundum hanc ex intervallo manna. Ubi emplastri habebit figuram medicamentum, tol- letur ab igne et cum tepescere coeperit, afronitrum asper- la getur sensim, ne superfundatur quod in caccabo est. 4 Malagma ad omnem dolorem veterem ex qualibet causa factum, praecipue ad lumborum dolorem, sic: Bidellae X II, storacis X V, oesypi X II, ammoniaci X V, piperis albi X II, turis X V, bacarum lauri P. I, terebinthinae X VI, 20 opopanacis X II, adipis taurini X VI, meduUae cervinae X V, propolis P. S, olei veteris P. I, cerae P. II, turis pollinis P. I. Oleum, cera, resina, propolis liquefiunt; de- inde turis pollinis pondus superius dictum adicitur et cetera minutatim vel in unum contusa, postea decoquuntur simul 26 omnia; opopanacem sane oleo dilui prius oportet. 5 Medicamentum, quod facit ad omnes membrorum do- lores, quod anodynon appeilatur. Facit autem praecipue ad lumborum dolores, conficitur sic: Myrrae X VIII, croci X VII, opopanacis itidem, storacis X II, alterci seminis 30 X V, opii X VI, mandragorae radicis vel etiam corticis X I, piperis albi X I. Consparguntur trita et cribrata haec omnia ex aqua pluviali, fiunt pastilli victoriati tertiae partis, dan- tur ieiuno ex aquae cyatho uno et ex passi cyatho uno. 1 fruata Scribon, 3 criblum. 10 terebintinae, item 20. 11 trians. 19 storachis. hysopi. 26 olenm. 30 storachis. 81 opiij sori. — 247 — Malagma ad coxae dolorem: Masticis Chiae P. S^ abro- 6 toni suci S- S, turis P. S, salis ammoniaci P. S, aristo- lociae rotundae P. II, aristolociae digitaiis P. II, spumae argenti P. I, propoleos P. I, cotis Creticae P. I S, resinae 6 pituinae P. I S, olei veteris P. III, olei laurini P. III, gal- bani P. I, lepidae Cypriae P. S, cerae P. I S, sinapis Alexan- drini ^ III, aceti ^Sr III. Omnia haec tunsa quae tundenda sunt et remissa quae liquefacienda sunt simul excoquun- tur et postea tam diu manibus subiguntur, donec densum 10 malagma fiat. Sciaticis cocleae crudae tritae in vino Amineo ex pi- 7 pere potae mire prosunt. Pellem lupi aluminatam per dies 8 sex lumbis dolentibus inpone, statim subvenies. Lumborum et vessicae cruciatibus laboranti prodest in 9 15 balineis loco calido, dum illic est, urinam egerere. Lana 10 sucida, nitro, suipure, oleo, aceto, pice liquida, ferventibus his, tincta et quam calidissime sustinere possit bis in die adposita prodest lumborum dolori. Remedium mirum adversum nesciam vel arthrisim: li 20 Herba est vel frutectum, quod maxime circa sepes vinea- rum nascitur, Latine cytisus dicitur; virgultis est sub- tortis vel curvis, foliis oblongis, bene virentibus, floribus conclusis oblongis albis vel etiam galbineis bene olentibus, id est mellito odore. Frutectum ipsum semper virens aestate 35 atque hieme colligitur die lovis luna vetere liduna ante prandium et datur ei, cui remedio futura est, ieiuno ante prandium trita, ita ut non sucus tantum eius, sed et folia, quomodo trita fuerint, vel flores eius, si fuerint, sic dentur ex meri vini veteris sive etiam novelii quartario grandi. vO Sed qui accipiet stans accipiat et contra orientem bibat et cum a dextra parte potionem acceperit, ad sinistram retro ut non respiciat reddat calicem ei, qui dederit po- tionem; hoc per triduum faciet. Sed qui daturus erit potionem, una hora vel uno die lectam herbam simul con- 1 rutundae. 5 potuinae. 12 prodest. 16 loco] olio Im oleo ^m. 19 ardisim. 25 collegitur. 26 remeoiunL^ — 248 — temperare debet; unde sint tres potiones, ita ut a nullc alio quam ab eo, qui daturus est^ herba illa vel potio et ab eo^ qui accepturus est^ tangatur. Haec qui bene obser- vaverit, mirum remedium inveniet. 12 Ad coxae subitum stuporem vei dolorem: Afronitrii — I, senapis ■— I, piperis semunciam teres et trita misce- bis, ut pulverem facias^ et in balneo locum^ de quo que- reris, perfricabis. 13 Remedium ad nesciam sic: Colliges herbam, quae di- citur Britannice^ die lovis vetere luna et liduna, siccabis lo et repones, quia hieme non apparet, nam et viridis prod- est; teres hanc cum tribus granis salis et cum piperis granis quinque aut septem, addes et plenum grande co- cleare mellis et vini potionem bonam et si volueris modi- cum calidae aquae adicies et sic bibendum dabis; sed hanc i5 herbam ter, diun tenes, antequam colligas, praecantare debes sic: Terram teneo, herbam lego, in nomine Christi, prosit ad quod te colligo. Medicinalibus digitis eam sine ferro praecides aut evelles. 14 Ad nesciam de experimento remedium sic: Radix bugil- ao lonis sine ferro colligitur vel eruitur palo acuto; haec tun- ditur in pila vel teritur in mortario et sucus eius expri- mitur, ita ut in suco eo sit vel quartarius; deinde grana piperis XXV teruntur et mellis libra adicitur ac vini ve- teris sextarius. Haec omnia cum suco supra scripto ad S5 modum conditi permiscentur et laboranti in balneo^ cum iam prope lassus fuerit^ per triduum potanda in caldaria tribus potionibus dantur, mire proderit. 5 Descriptio ceroti chalastici^ quod facit ad omnes totius corporis dolores, praecipue ad contusiones membrorum et 90 nervorum infirmitates et ad stomachi dolorem. Insigne est certe inprimis ad lumborum et renium dolores; confici- tur vetere luna et liduna a mense Martio in quodiibet tempus aestivum^ recipit haec: Flomi hbram^ herbae Sabinae 6 saenapis. peperis. 7 quaereri. 10 brittannicae. 11 coUegitur. 32 renium] remedium. — 249 — P. I, barbae lovis P. I, bacae lauri P. I. Has species tunsas coques in olei secundarii boni libris quattuor, postea cola- tis omnibus mittes in oleum ipsum rutae siccae — VI, pulei sicci — III, symphoniacae sucum — VI, hastulae 5 regiae sucum — VI, verbenae sucum — VI, ibisci sucum — VIII, faenograeci sucum — VIII, lini seminis triti — VIII, malvae erraticae sucum — VIII. Haec omnia miscebis cum superioribus sucis et decoques ad tertias, ita ut mittas caricas ficus IIII, quae tam diu coquant, donec nigrescant; 10 postea addes axungiae veteris P. II, sevi cervini P. I, butyri loli P. I, meduliae cervinae P. I, sevi bubuli P. I, cerae . — VI, resinae frictae — VI. Haec cum ceteris herbis remittes et cum his, quae supra scripta sunt, omnibus per- miscebis et r^ones in vasis fictilibus aut in ligneis aut 15 corneis et cum volueris tepefacto uteris contra omnes do- lores, ut supra scriptum est. Sciaticis et lumborum doloribus porri sectivi triti sucus 16 expressus cum vini hemina ieiuno potui datus efficaciter me- detur; aeque prodest et apii sucus similiter datus. Herba 17 80 chamaedrys contusa et cum melle potui per triduum data confestim medetur lumborum et coxarum dolori; herba quoque senecio in cibo sumpta coxarum et lumborum do- lores certissime sanat. Adipe ursina dolentes coxas per- 18 frica, continuo sanabis. Qui testiculum leporinum coctum 19 85 ieiunus comederit, cito coxarum dolore relevabitur. Radices 20 ex integro tritae cum pane remollito miscentur atque inde cataplasma factum coxarum vel lumborum, etiam renium dolori inponitur, statim prodest. Incredibile et unicum remedium sciaticis et arthri- 21 so ticis hoc est, quo et ipse Ausonius medicus sanatus est et multos ita iacentes, ut movere se sine cruciatu nequi- rent, intra quinque dies stare, ambulare autem intra septem dies fecit; conficitur sic: Fimum ibicum luna septima de- cima coUiges, quamquam et alia luna vetere coilectum 1 barba. 4 haBtulae] asclae. 9 coqnantnr Cornarius. nigriscant Im nigrescant 2m, 20 chamedris. 22 senicio. 29 sceaticis. 80 quo] qnod. 84 coUe^^^. - 250 — simili efOcacia prosit, dummodo medicamen septima decima iuna componatur; ex eo ergo fimo quantum unius manus pugno pieno potueris comprehendere, dummodo inpar sit numerus pilularum^ in mortarium mittes atque adicies pipe- ris grana XXV diiigentissime trita, tunc addes meilis optimi s heminam et vini veterrimi optimi €r II et contritis prius pilulis universa miscebis et repones in vasculo vitreo, ut cum fuerit opus paratum habeas medicamentum ad sub- veniendum; sed ut maior sit medicaminis efficacia, luna septima decima illud facere debebis et cum daturus fueris lo remedium, a die lovis incipe et per dies septem continuos dato^ ita ut qui remediandus est stans in scabello contra orientem bibat. Quae potio, si ita, ut scriptum est, data et observata fuerit, etiam si omnibus articulis et coxa in- firmus contractusque fuerit et inmobilis ac desperatus iacue- 15 rit; necesse est, ul septima die ambulet. 22 Sciatico remedium efficacissimum sic: Castorei semun- ciam^ pyrethri, nitri, euforbi, adarces uncias singulas^ olei cyprini libram; quae tundenda erunt siccata tundes et cri- brabis et sic oleo cyprino miscebis et decoques atque eo 20 medicamine sic uteris^ ut sciaticum iacentem in sole diu- tissime perfrices in coxa^ quam dolet, deinde ad balneum ducas et cum sudaverit; diutissime conpellas in tosla cal- daria commorari. 23 Ad coxarum et lumborum dolores herba chamaepi- S5 24 tys contrita ex vino potui data plurimum prodest. Cucur- bitae semine contrito in ficulneo vasculo adiecto oleo et aceto coxae et lumbi perfricati potenter sanantur^ sicut experimenta docuerunt. 26 SerpuIIi aridi contusi et in pulverem redacti scripulos so tres adiecto modico melle permisce et ex eo tres globulos aequali pondere facito atque ex his singulos cum mulsi cya- this tepefactis binis ieiuno per triduum dato, incredibiliter lumborum dolori medebere; quod si illo triduo non penitus qui laborat fuerit absolutus, iterum per aliud triduum dabis. 85 18 pirethri. nicri. 80 scripolos. 81 globolos. — 251 — Radix asparagi trita et ex vino potiii data lumborum 26 et coxarum dolori mire medetur. Nuciei amygdalarum triti 27 ex aceto poti lumbis medentur. Nasturcium cum farina 28 permixtum et ex aceto calido lumbis medetur, si inposi- 6 tum fuerit. Gladioli radix contusa cum sulpure vivo et 29 adipe ursina lumbis inposita plurimum prodest. Remedium coxendicis mirum de experimento sic: Mu- 30 scerdae novem tritae ex vini quartario super scabillum vel sellam laboranti potui dantur^ ita ut pede uno quem dolet 10 stans ad orientem versus potionem bibat et cum biberit, saltu desiliat et ter uno pede saliat atque hoc per tri- duum faciat^ confestim remedio gratulabitur. Malagma sciaticis mirum sic: Storacis — II, picis 31 P. II, cerae P. I, guttae ammoniacae — VI, resinae tere- 15 binthinae — VI, galbani — II, mannae turis — II. Omnia quae tundenda sunt in pulverem rediges et admiscebis his, quae igni remittenda sunt, et desuper aceti quantum suf- ficiat medicamento, dum excoquitur, mittes, et cum opus fuerit, calido uteris. 20 Ad nesciam remedium dictatum a lusto medico sic: 32 Herbam argimoniam et herbam verbenam eflapathium et bugillonis radicem aequis portionibus vel ponderibus mittes in pilam et tundes et cum tunsae bene fuerint, addes vini candidi & III et manibus agitabis cum ipso vino diutis- 25 sime, postea omnia mittes in linteum spissum et expressa colabis atque his, quae colata fuerint, desuper addes vini aliquantulum et piperis grana triginta trita; postmodum ex hoc medicamine quartarium calefactum ieiuno laboranti in balneo, dum in solio est, per triduum dabis bibendum. so Ad nesciam physicum remedium: Testudinis aquaticae 33 crus praecide et phoenicio involutum ex ea parte, qua quis nesciam patitur, adpone, potenter remediabitur. Git quantum tribus digitis tolli potest sumptum tri- 34 tumque et passi cyathis duobus aspersum adiectis aquae 2 amigdalarum. 3 aceti. 4 medentur. 7 muscardae. 12 remedium. 13 Bceaticis. storachis. 21 lapacium. 30 phynicio. 34 adiectae. - 252 - calidae cyathis totidem epotum maxime prodest lumborum 35 dolori. Fel terrae tritum ex vetustissimo vino bibere dabis ieiuno supra limen stanti uno pede, qui coxam dolebit, sed non in.vitro hanc potionem bibat. 36 Praesens remedium ad coxae dolorem sic: Artemi-5 siam aridam tundes^ cribrabis et ex vino dabis bibere 37 ieiuno, continuo emendabitur vitium. Herbae pteridiSy id est filiculae, quae ratis Gallice dicitur quaeque in fago saepe nascitur, radices tunsae in potione ieiuno dantur cum vino coxarum doloribus laboranti. lo 38 Hederam et herbam Sabinam aequis portionibus tritam ex vino austero ad modum avelianae dari sciatico ieiuno oportet per triduum, eadem potio etiam aliud malum coxen- 39 dicis purgat. Trixago herba fervefacta cum aqua ac tri- 40 duo potui data sciaticum mirifice sanat. Corcodilius ter- is renus praecisis summis partibus egestisque interaneis ex iure coctus cibatui datus magnum sciaticis praestat auxi- 41 lium. Fimus aprunus vino remissus tepefactus colatusque et duorum cyathorum mensura potui datus sciaticis salu- 42 berrime medetur. Rubiam^ qua pelles inficiuntur, cottidie 20 43 bihere sciaticis utile est et in balneo ferventi lavari. Geni- stae rami plurimis diebus in aceto macerantur; deinde tun- duntur et exprimuntur, ex eo suco cyathus unus ad diem sciatico, quousque sanetur^ offertur. 44 Fimum bubulum ferventem, quem in cinere ardentiss calefeceris, coxarum dolori inponito, plurimum prodest. 45 Vermis terrenus exfoditur et in ligneo cauco pomtur, si fieri potest fisso et ferro ailigato, tunc aqua perfunditur rursusque eodem loco, unde prolatus est, defoditur; aqua vero^ in qua dilutus est, in eodem poculo bibitur a scia- 30 tico ob insigne remedium. 46 Ad nesciam remedium sic: Herba pentafyllos foliis fragorum simillima lovis die collecta et cum vino trita 3 qui] quo 4 bibat] dabat. 5 artemesiam. 7 hepte- ridis. 8 filiciculae. 13 oportit. 19 cyatorum mensuram. 20 robiam. 24 sceatico. 25 cinerem ardente. 30 vero in qua om. in om, sceatico. - 253 - in balineo in solio data potui hac valetudine laborantes cito remediabit. Ad nesciam remedium sic: Cera rubea et stercus canis, 47 quod est album; hoc sicc tum in sole et in modum farinae 5 cribratum cum fuerit contusum, lento igni cerae remissae admiscetur per partes et olei parum^ tantum ut mollius idem efBciatur medicamen; sed antea tamen coiocynthi^e et centaurio curetur cui medendum est^ ut, si non pro- fecerit, curationem iterum adhibeas. CAP. XXVI. Benium et vesioae doloribus et oausis nniversis et oalotilo et dysnriae, id est nrinae difQoultatibns, et Btrangnriae neonon et submeinlis remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. 10 Ad renium tumorem aut exulcerationem. Etiam si san- 1 guinulentam urinam quis faciat, hoc remedio sanabitur: Rosae aridae foliorum, papaveris nigri seminis^ nucleorum pineorum paria pondera contunduntur seorsum et in unum miscentur; inde datur quantum nux iuglandis ex passi cya- 15 this duobus et aquae cyathis tribus. Alia ad renium dolorem potio^ quae etiam quasi hare- 2 nam sablosam interdum detrahit, accipit haec: Apii semi- nisy petrosilini, anisi, singulorum X senos denos, dauci se- minis X IIII^ schoeni denarios VI; croci X XXII^ mellis 20 quantum satis videbitur. Hinc datur quantum lupinus ex mellis ligulis duabus et aquae cyathis IIII. Ad renium tumorem et dolorem remedium efficax, 3 quod facit et ad iocineris et lienis tumorem et ad hydro- picos et ad eos^ qui mali coloris propter haec vitia sunt. 25 Accipit haec: Croci X X, nardi Indici X 11, costi X II, schoeni X I, cinnami X I, myrrae stactae X I, mellis optimi 1 yalitudine. 4 hoc om. 6 et lento. cera remissa. 6 post partes add, farina canis. quantum nt moUior. 14 iuglandis] 8ic Scrihon. ^pioque. 18 anisi] sansi. 19 scoeni. 21 duabus om. 23 ad ante locineris om, ydropieoa. ^^ ^QiO«vi\. xc^axaA. — 254 — X XXV. Datur quantum fabae magnitudo est Aegyptiacae ex mulsi cyatho mixto cum aquae cyathis duobus^ sed febri- citantibus ex aquae mulsae cyathis tribus dari debet. 4 Ad tumorem et dolorem et exulcerationem vessicao bene facit aqua pota, in qua ferrum candens deniissum» est. Hoc tractum est ab aquis calidis^ quae sunt in Tuscia ferratae, quae mirifice remediant vessicae vitia, unde appel- lantur vessicariae, qui locus quondam fuit Milonis Brocchi praetoris, hominis optimi, ad- quinquagensimum ab urbe lapidem. i» 5 Ad tumorem et dolorem vessicae et ad eos, qui diffi- culter urinam reddunt, sic: Alterci seminis, malvae semi- nis, cucumeris edulis seminis purgati, singulorum X senos, amygdalorum dulcium purgatorum, nucleorum pineornm purgatorum, singulorum X ternos, opi X I, croci X V. i5 Passo contusa haec omnia consparguntur, datur hoc me- dicamentum ad mensuram denarii unius ex passi cyathis duobus et aquae tepidae totidem. 6 Ad vessicam exulceratam remedium bonum sic: Nu- cleorum pineorum purgatorum X I, cucumeris edulis semi- so nis purgati cyathum, anesi cyathum, papaveris nigri X II, croci X II, palmas cariotas XXX. Has macerari oportet passi 5" duobus atque conteri, deinde his adici cetera; ex eo dari nucis iuglandis magnitudinem ex passi cya- this tribus. 25 7 Ad sanguinem per urinam cum dolore reddentes: Alu- minis fissi X I, tragacanthi X I. Tragacanthum pridie aqua maceratum alumini trito admisceri oportet, deinde fieri pastillos ad denarii semissem vel tertia detracta; datur ex passi cyathis tribus. so 8 Ad calculosos optimum remedium est scolopendros, quam nos saxifragam appellamus, huius contusae denarius unus ex aquae cyathis tribus per dies XXX datur. Eodem modo data hierobotane prodest, quam nos verbenacam dicimus. 5 dimissum, correxi, 8 condam. 21 cjathus, his. 22 palmas et cariotas. oportit. 24 magnitudine. 28 alu- mine. 29 pastellus. 34 verbenacam] vettonicam. - 255 — Multos cum admiratione effectus audivimus narrantes 9 Casilini nasci in lapidicinis bestiolas adhaerentes saxis quasi verrucuIaS; has datas tritas ex aquae cyathis tribus findere et per urinam extrahere lapides de vessica. 5 Ad calculosos remedium utile sic: Gucumeris seminis^ 10 dauci^ anesi; apii, petrosilini^ myrrae^ singulorum denarios ternoSy casiae daphnitidis^ cinnami^ nardi^ singulorum de- narios singulos. Trita haec omnia aqua colliguntur, fiunt pastilli lupini magnitudine^ dantur ieiuno ex aquae cyathis 10 ternis per dies XL. Hoc medicamentum tunditur vel con- ponitur in pila lignea et pilo ligneo; qui contundit anu- lum ferreum non habeat; hanc enim superstitionem adiecit Ambrosius medicus Puteolanus^ qui adfirmavit multos se hoc medicamento sanasse. Detrahere autem dixit post diem 15 septimum fragmina quaedam lapidum quasi harenam. Ad calculosos, lienosos, hydropicos medicamentum effi- ii cax, quod et urinam detrahit et lapides in vessica extenuat; conficitur sic: Eryngi^ pyrethri, saliuncae, saxifragae, sin- gulorum denarios denos, polii^ folii, aristolociae^ singulo- 20 rum X quinoS; oxymyrsines, quae scopa regia vocatur, suci heminam. Haec omnia contusa et cribrata colliguntur ex aqua, fiunt pastilli singulorum denariorum, dantur lie- nosis ex aceto et mellis cyathis tribus, calculosis ex passo mixto, quantum manus capit, aut testa auriculae marinae. 25 Quod medicamentum datur per dies XLV^ cuius beneficio in harenam solvuntur lapides in vessica reperli; hydro- picis autem ex mulsi mixti cyathis tribus dandum est. Gontra calculum et alias difficultates vessicae lapillum, 12 qui in gallinacei vessica aut in palumbi ventriculo inveni- 80 tur, conteri et aspergi potioni prodest. Item membrana ventriculi eius trita^ fimus quoque columbinus in faba sum- ptus, item glebula de nido hirundinum diluta ex aqua caiida pota prodest. 2 Casilini] suspectum hoc nomen, cuivis loco Scribonius praestat Caii luli. 6 deDariorum, item 7. 18 saxifrigae. 19 denariornm. ' 26 harena. ydropicis, 27 ^«.t» <yw., 32 idem. hernndinum. — 256 — 13 Ad renium dolorem confectlo medicaminis sic: Re- sinae colofoniae — I, galbani — I, opopanacis — I, cerae — VI, sevi — VI, axungiae veteris P. I, rutae — III, bacae lauri — III, herbae Sabinae — III, olei quantum opus fuerit, seminis urticae — III. Ista omnia simul coquuntur s et colantur et circa renes in pellicula alutacia adponuntur. 14 Ad urinae difQcultatem murino fimo summitatem vere- tri vel imum ventrem inlini prodest. 15 Ad calculum expertissimum remedium sic: Asparagi radices et saxifragam, lappae radicem, apii radices, ebuli lo radices, alii capita tria, folia salicis, petrosilini Macedonici modicum. Haec omnia conteres et miscebis et ex passo bibenda per triduum dabis; si passum non fuerit, ex muiso vel condito bibat, sed si non febricilabit, cui medendum est. 16 Ad calculum et urinae difficultatem pastinacae, hoc i5 esl holeris quod manducatur summitatem, id est corticem eius, teres et vino picato permiscebis et l)ibendum ieiuno 17 dabis. Modicum de sucino lapide et cyperum et piper cou- tundes et coques et cocleare unum plenum ieiuno dabis, qui urinae difficultate vel calculi dolore torquebitur. 20 18 Renibus medetur alum Gallicum, cuius radix trita dili- genter et in vino decocta bibitur; interdum etiam ita de- coquitur, ut spissum empiastri more renibus superponatur. 19 Renes leporis crudos si quis poterit gluttiat, sin minus, coctos transmittat, ita ut dentibus eos non contingat, cito reme- 25 diabitur; radix quoque asparagi ex vino trita et pota prod- 20 est renium dolori. Ibisci libram unam, stercoris ovilli re- centis P. II, axungiae veteris P. II. Haec omnia contrita pariter miscebis et in lana sucida renibus adpones em- plastri modo, statim proderit. so 21 Ad vessicae dolorem et ad eos, qui urinam vix faciunt, remedium sic: Seminis petroselini cyathos tres, faenograeci cyathos tres; tostata haec contundes addito niyrrae modico et piperis granis VIIII, vini cyathis duobus. Omnia in unum 2 colofinicae. 10 saxifricam. 11 alii Im allii J2m 13 tridinm. 20 nrina. 21 alinm, sed cf, Plin. n, h. 27, 41. 24 crndus. coctns. — 257 — conteres et miscebis et in balineo calido bibendam potio- nem dabis^ mirum est. Ad urinae difficultatem et calculum lotium caprunum^ 22 sed montanum tepidum potari oportet admixto vino cum 5 aqua ob fastidium; cyminum quoque Africanum^ quod sum- mitate trium digitorum potueris prenderey ex yjno mixto caiidum bibatur. Ad urinae difficultatem urticae quantum duabus mani- 23 bus amplecti potueris fasciculum cum vini congio decoctum 10 ad duos sextarios rediges et mane bibendum ieiuno per triduum dabi». Herbae Mercurialis ex aqua decoctae ius adiecta myrra 24 trita vessicae liunborumque doloribus subvenit^ si a ieiuno potetur adsidue. 15 Ad dysuriam^ id est urinae difGcultatem^ et calculum 25 ecbinos tere cum aculeis suis et ex mulsa aqua frequenter accipito; ad calculum autem rubi radices sine ferro col- liges lotasque diligenter in olla nova coques et ex eo, quod decoxerit^ cum vino, si non febricitabit^ ex aqua^ si 20 incommodabitur^ bibendum dabis. Cancri testam diligenter teres et vino subdulci misce- 26 bis et colatam potionem dabis bibendam ei^ qui calculi molestia laborabit. Herbae milefoliae — H et eius, quae 27 herba sacra dicitur, tantundem teres et coques ex aqua 25 et ex melle atque ita bibendam dabis urinae difficul- tate et calculo laboranti. Mense Novembri ante Idus eas- 28 dem semen fraxini coUiges et in tepido furno siccabis, die postera siccatum tundes et cribrabis et repones et ex eo dabis calculoso ad diem cum vino vetere bibendam 80 ligulam unam. Ad renium dolorem remedium sic: Apii seminis — I, 29 feniculi seminis — I^ piperis semunciam. Ex his bene tritum et cribratum pulverem facies et habebis paratum, ut, cum opus fuerit; cocleare plenum in calida aqua bibat 85 ieiunus, qui dolore renium laborabit. 29 bibesdnin. 80 unam] eat. MaromllvBj md. Helkbjbich. VI — 258 — 30 Ad lapides de vessica eiciendos remedium singulare: Hircum segregatum vel clausum septem diebus lauro pasces et postmodum a puero inpubi occidi facies et sanguinem eius excipies munditer^ ex eo dabis laboranti in vini cyatho scripulos tres; at vero ut eius rei experimentum capias, 5 lapillos iluviales in vessicam mittes^ in qua sanguis ex- ceptus fuerit, nam in vessica excipi debet^ et signatam repone; intra dies septem solutos penitus invenies. 31 Antidotum ad renium dolorem sic: Feniculi semen recenSy petrosilini^ dauci Cretici^ zingiberis integri^ piperis lo nigri^ porri capitati semen, folia malabathri, grana piperis albi. Omnia haec aequis ponderibus tundes et cribrabis et miscebis cum melle Attico et ex eo pilulam ad modum avellanae ex aqua calida ieiuno dabis. 32 Ad renium dolorem unguentum satis efficax sic: Ca- 15 storei — I, euforbi semunciam; pulei — I S, cerae — III, satyri — III, olei amari — VI, cyperi semunciam, myrrae — I, resinae terebinthinae semunciam, piperis — I S, olei laurini — VI, opobalsami — I. Haec omnia sicca tundes et cribrabis et miscebis et decoques et liquido medicamine so uteris in balneo et perunges renes, coxas et super pecti- nem: omnis dolor cito desinet. 33 Trochiscus ad renium dolorem et vessicae dolorem ac vulnera et ad eos, qui urinam sanguineam faciunt vel puru- lentam, accipit haec: Opii drag. III, de nucleis pineis excalda- 25 tis et purgatis drag. III, croci drag. III, amygdalae dulcis excaldatae et purgatae drag. III, avellanae purgatae et ex- caldatae drag. III, cucumeris seminis purgati drag. XII, hyo- scyami albi seminis cyathos tres, apii seminis cyathos tres, feniculi seminis cyathos tres, lapathii seminis drag. I. Haec so omnia primum separatim teres et permiscebis cum passo Cre- tico, tum ex eo facies trochiscos habentes drag. singulas et da- bis bibendos singulos cum aquae mulsae calidae cyathis biuis; utile est hoc medicamen, etiam si per veretrum infundatur. 1 eiciendus. 4 cyathos scripolos. 5 experimento. 7 sigData reponi 8 solntus. 10 daucini. 15 satis unguentum inverso ordine, castoriL 18 terebintinae. 22 desinit. 28 semen. 30 lapacii. - 259 — Confectio conditi nefritici, quod facit ad dolorem re- 34 nium; si aliquo casu vexati fuerint, et ad yessicae pur- gationem et ex ea calculos vel sablones eiciendos, sic: Her- bae vettonicae — I, herbae saxifragae — I, herbae^ quae 5 appellatur Graece asaron^ semunciam; seminis dauci semun- ciam, seminis pelroselini Macedonici unciam^ croci — I, spicae nardi — I, piperis — II, vini candidi optimi vete- ris sextarios sex, mellis despumati optimi ^ I; quod hoc modo despumabitur, ut mittatur in ollam et accipiat vini 10 parum de supra scripta mensura et cum coeperit bullire, spuma omnis cocliari paulatim tollatur. Herbae autem omnes in pila tunduntur, similiter et crocum, sed separatim omnia et cribello tenuissimo cernuntur necnon et piper teritur; quae omnia creta simul in mortarium mittuntur et pau- 15 latim vino adiecto diligenter teruntur. Quae cum trita fue- rint, adicietur et mel et vinum totum supra scriptum et diligenter permiscebitur, postea condetur in vasculo caroe- nario; cum autem fuerit necessarium remedium, potionem in pisinno calice calda mixtam ieiuno dabis bibendam, ita 20 ut accepta potione vectetur. Ad calculum remedium efQcax sic: Nuclei pinei grana 35 purgata XXX, palmulas purgatas infusas XV, tragacanthi ^ XVI, mali granati dulcis sucum ^ VIII, croci ^ II, myrrae ^ II. Haec universa contusa et soluta in se miscentur 25 et ex his qui calculo laborat mane ieiunus accipiet coclear unum, ita ut non manducet usque horas prandii tardioris. Ad reniculorum doIoremremediumutUissimumsic: Cu- 36 cumeris veri semen in testa pones super carbones vivos, ita ut temperate exuratur neque nimis neque parum, et ex eo 80 ^ XII et malvae seminis ^ XVI et amygdalae amarae pur- gatae ^ XXXVI. Haec separatim tunsa cum in tenuis- simum pulverem redacta fuerint^ simul misceto et ex eo cum hepsemae, id est sapae, cyatho cocleare unum de mane ieiuno dabis bibendum. 4 saxifregae. 5 saron. 7 canditi. 17 caroenario scripsi: cariDario. 22 tracantlii. 26 nsque ad CoT<Y\.a'v\'vx& 80 amigdalae. 33 hepsemae] ipQimae. - . 260 - 37 Ad renium dolorem herbae veltonicae tritae pondus denariorum duorum sano ex mulso^ febricitanti ex aqua 38 calida bibendum dato. Chamaepitys ex vino trita atque 39 ita pota pkirimum prodest renium dolori. Bacarum cu- pressi viridium contritarum sucus colatus cum vino potuis datus mire renium dolori medetur^ ita ut^ si necesse fuerit, per aUos novem dies adaucto numero bacarum et iterum, si ita opus fuerit^ per alios novem dies deminuto numero detur^ quousque ad unam bacam potio numerusque descen- dat; sed interposito uno die debet esse commutatio potio- lo 40 nis de maiore ad mixiorem modum. Lanam sucidam pice liquida inline et umbilico inpone^ statim renium dolor seda- 41 bitur. Artemisia herba est, quam Gallice bricumum appel- lant; hanc ubi nascatur require et inventam mane ante solis ortum sinistra manu extrahes et ex ea nudos renes i5 praecinges; quo facto singulari et praesentaneo remedio 42 uteris. Pice liquida pollices tam pedum quam manuum ab unguibus usque ad prima articulorum initia inlines et chartam superponeS; intra triduum ita sanabere lum- borum dolore, ut per singulas noctes detrimenta doloris 20 intellegas. 43 Qui renium dolore vexabitur, in charta rudi scribat characteres infra scriptos et auro vel cupro includat et 44 cjrca renes alllget, miro remedio utetur: KccQa^Qatad'. Passi Cretici cyathos tres, lactis capruni itidem, seminis cucu- »5 meris grana XXXIII optime trita simul una potione qui biberit, absolvetur renium dolore. 45 MoUiginem ex vino optimo bibat qui renium dolore vexabitur, confestim sanus erit; sucum quoque radicis ama- rae cum melle mixtum bibat ieiunus vel ex vino austero, so 46 statim remediabitur. Artemisiam tundes et cum adipe suilla aut qualibet vetere subiges et panno inductam pro malag- 47 mate renibus inpone. Mulier, quae geminos peperit, renes dolentes supercalcet, continuo sanabit. 1 dolore, item 4. 6 si om. 7 adlecto i)ro adaucto. 12 umbiculo. 13 artimisiam. 23 scriptus. — 261 — Remedium unicum et quod citissime renium dolores 48 cum admiratione persanat sic: Bitumen super carbones yivos pones et sago grandi ad modum caveae eos operies atque illic interius nudum, qui renium dolore vexabitur, 5 supra ipsos carbones sedere praecipies^ ut fumus ille cor- pus eius omne circumeat. Hoc, si necesse fuerit, et ter facies, ut penitus sanetur. Radix asparagi trita et cum vino pota renium dolo- 49 rem optime toUit. Ocimi sucus in mali granati cortice 60 10 potus plurimum renibus prodest. Fel irenacei cum vesper- 61 tilionis cerebro et canino lacte renibus inpositum mirum prodest. Adeps anserinus cum eiusdem cerebro et butyro 62 et alumine et oesypo inpositus ad ceroti modum efOcaciter renibus prodest. 15 Stercus columbinum tritum cum hordei farina et adipe 63 suilla et ovorum albo simul permixtum et coctum em- plastri more rectissime renibus inponitur. In capitibus 64 piscium, id est mugilium aut muUorum, spina invenitur cani similis; haec renibus adposita vel alligata miro remedio 20 est. Plantago ex melle trita et inposita renibus statim prod- 65 est. Ova saepiarum in cibo sumpta urinam movent et re- 66 nium gravedinem tollunt. Inula trita et cum vini cyathis tri- 67 bus per triduum pota plurimum prodest renibus reparandis. Axungiae veteris selibram, olei veteris selibram samsuci 68 25 selibram, rutae fasciculum una decoques et lanam ibi suci- dam tingues ac renibus superinponeS; mire subvenies. Ad vessicae dolores et stranguria cardui semen ex 69 vini sextariis duobus usque ad heminam decoctum et ex- pressum atque colatum potuique ieiuno datum plurimum so prodest. Plantae rutaceae et nepetae radices bacaeque 60 laureae in vaso fictili coperto diligenter coctae, ne vis me- dicamenti emanet^ potui dantur, ita ut prius expressae colentur, mirabiliter vessicae doloribus prosunt. Herbae, 61 1 unnin. 9 cortice scripsi: corticem. 10 irenascei. 13 oesypo] hysopo. 18 mugilum Cornarius, 22 gravedi- tatem. 23 tridinm. 25 fascolum. 27 Btrangulia. 31 lauricae. vis] cum. — 262 — quae Graece sisymbrium dicitur; tritae sucus expriessus et sano ex vino^ febricitanti ex aqua potui datus mirum ad 62 yessicae dolores remedium est. Feniculum cum radicibus suis decoctum et potui sumptum eflQcaciter vessicae dolo- ribus prodest. 5 63 Glycyrrhizae commanducatae sucus devoratus vel trans- 64 missus urinam ef&caciter provocat. Trifolium minutum cum pipere et puleio quantum satis videbitur tritum et cum 65 vino potui datum vessicam renesque purgabit. Herbae ver- benae contritae sucus expressus adiectis vini cyathis tri- 10 bus potui datus admirabiliter continuo urinae diflQcultati- 66 bus proderit. Herba, quae gramen dicitur nodorum XXVII, ex vino ad medias decocta et expressa atque colata po- tuique strangurioso ex vini cyatho uno mixta data adeo potenter succurrit^ ut ubi sine tormento urinam facere i5 coeperit, dari non oporteat^ sed febricitanti ex aqua sola dabitur. 67 Si quis vitio vessicae aut strangurii laborans lignum tamaricum ardens lotio suo extinxerit^ desinet ultra cru- 68 ciari. Cupressi folia tenera ex aquae sextariis quattuor ad 20 sextarium decocta et expressa atque colata cum vino potui data stranguria celeriter emendant. 69 Hederae nigrae bacas V aut VI aut undecim^ prout aetas aegri viresque patientur, contritas ex aqua mulsa sumptas mire prodesse manifestum est, etiam si sanguinu- 25 lentam urinam stranguriosus faciet; ex aqua tantummodo 70 calida eas potare debebit. Avis ossifragae ventriculus sali- tus, ut servari possit, aut exustus et in pulverem redactus cum vini potione datus urinam efficaciter provocat. 71 Mulis inpetigines in utroque crure super genua na- so scuntur et veluti cutis aridae modo inhaerent; has incende et stranguriosum divaricatum desuper pone, ita ut suf- fumigationem illam expansis vestibus tegat, ne qua odor 1 sesimbrium. 6 glicerizae cummanducatae. 9 por- gabitnr. 14 Btrangulioso. 18 stranguriae Cornaritis, 19 extincxerit. 22 stranguriam CornariibB, emendat. 25 etiam] nam. 26 ex] et. 27 sallitus. 30 ienua. — 263 — aut fumus emanet; efficacissime incommodi eius vitio carebit. Asini renes arefacti atque exusti tritique^ id est in 72 pulverem tenuissimum redacti^ et ex mensura conchulae 5 unius cum vini meri cyalhis duobus strangurioso potui dati efficaciter medentur. Verris silvatici lotium cum sua vessica in fumo su- 73 spensum et adservatum stranguriosis cum potione mixtum potui datum efficacissime prodest. Pili caprini conbusti 74 10 tritique et in potione dati stranguriosos potenter emen- dant. Pediculorum agninorum decoctorum ius potui sum- 75 ptum stranguriosis plurimum prodest. Irenacei caro optime 76 decocta atque in cibo sumpta stranguriosis mire subvenit et cito naturalem urinae cursum relaxat. 15 Cocleae crudae contritae cum testis suis et ex passo 77 per dies septem aut ut plurimum novem potui datae effi- caciter dysuriae prosunt. Amuli semunciam terito atque 78 addito ovum recens et eius ovi testam ter passo inpleto idque poculum diu agitatum et fervefactum strangurioso 20 reverso a balineis dato^ omni eum dolore ac difficultate celeriter absolves. Cicer arietinum in aqua decoquito cum 79 sale eamque strangurioso ad binos cyathos bibendam dato^ efficaciter iuveris. Fimus palumbinus in sorbitione sumptus 80 ex faba facta admirabile stranguriosis praestat auxilium. 25 Turturum fimus ex mulso coctus et ceroti modo ventri 81 ac renibus laborantis inpositus efficaciter prodest. Mentae 82 bene tritae cocliaria duo ex aqua calida ieiuno per tri- duum dabis^ continuo vessicam relevabis urinamque laxabis. Pulei fasciculum in olla nova ex vino vetere ad tertias 83 80 decoques et exprimes atque colabis et ex vino ieiuno stran- gurioso potiones singulas per triduum dabis. LapilluS; qui 84 invenitur in scorpionis marini cauda^ tritus utiliter bibi- tur cum vino a strangurioso. 4 conculae. 10 strangarlosis. emendat. 11 pedicu- lorum scripsi: pecnUoram. 12 irenascei. 17 prosunt] pro- steruit. 23 sumptos. 24 praestat scrip8i: praesestat. 28 releuauis. 31 lapello?. - 264 — 85 Ungularum aprunarum exustarum cinis potioni insper- 86 sus plurimum urinae difficultates iuvat. Leporis cerebrum in yino utiliter bibitur eiusque testiculi tostati salubriter 87 manducantur ab eo, qui vessicae molestiis laborat. Anse- rum silvestrium linguae assatae efficaciter sumuntur in cibo 5 88 a calculosis. Cymini — I, rutae — I, piperis semunciam teres diligenter et cocleare plenum in meri veteris potio- nem mittes et aquae quod suflQciat adicies; postea ferro candenti saepius inmerso calefacies et ieiuno bibendum 89 dabiS; efQcacissime subvenies strangurio laboranti. Spongia lo ex rubo rosario agresti sumpta et aqua frigida^ donec madescat, macerata ac deinde trita et ex aqua per triduum 90 potui data eflQcaciter calculosos emendat. Piscis scorpio 91 assatus in cibo sumptus optime calculoso prodest. Cocleae inaneS; id est sine carne sua^ inventae contusae et in is pulverem tenuissimum redactae in potione calculosis datae 92 medentur. Ungulae equinae scobem vel exustae cinerem 93 si calculosus in potionem acceperit; cito sanabitur. Herba saxifraga, si ex oleo et liquamine manducetur^ intra tri- duum calculos dissolvet. 20 94 Calculosis expertus adfirmat incredibiliter succurri re- medio tali, si bircum; melius si agrestem^ melius si anni- culum et si mense Augusto claudas loco sicco per tri- duum^ ut ei solas laurus edendas subministres et aquae nibil accipiat; ad postremum tertio die, id est aut lovis S5 aut Solis, occidas. Melius autem erit^ si castus purusque fuerit et qui occidit et qui accipiet remedium. Exsecto igitur gutture eius sanguis excipitur; utilius^ si ab in- vestibus pueris excipiatur; comburitur in vaso fictili us- que ad cinerem. Vas autem, in quo torrebitur, coopertum w et inlitum gypso in furnum mittetur; quod cum vapore exemeris, in pulverem conteres necnon et polypum mari- num identidem, ut dixi, exustum in pulverem rediges. 2 iuvant. 3 eiusue. 10 stranguria Cornarius. sphon- giae. 12 tridium. 15 casu add. anfe inventae Cornarius. 18 calculosos. 20 dissolvet scripsi: assolvet. 21 adfir- xnirfat. 22 agniculum. 31 vapori Cornarius. — 265 — Confectio autem universi medicaminis haec est: Sanguinis huius hirci — III, piperis albi — I, polypi exusti cine- ris — in, thymi — I, pulei — I, apii seminis — I, petro- silini Macedonici — I, seminis olisatri — I. Haec omnia 5 separatim tunsa et ad levissimum pulverem redacta com- misces et dabis infirmo, melius si die Solis aut lovis co- cliari^ mensuram in meri potione aut cuiuscumque dulcis poculi. Providere autem debes, ut digesto ac ieiuno potio detur et rursum ut eadem potione bene digesta cibos ac- 10 cipiat, et eo melius erit, si hanc potionem cum condito post balineum in sabanis adhuc constitutus acceperit. Supra omnia efficax aliud ex eo facies medicamentum 95 sic: Sanguis hircinus ea observatione qua supra excipitur in patella ferrea candente, ut aduri possit et stringi con- 15 tinuo ipse sanguis, ita ut postea in pulverem redigatur, vel certe continuis aliquot diebus ad solem ipsum san- guinem pones, ita ut rore iam decusso post horam secun- dam ponas et ante nonam colligas. Posteaquam ita fuerit siccatus sanguis^ ut nullum umorem habeat, colliges eius- 20 dem crustulas et teres atque ex eo levissimum pulverem rediges; deinde accipies herbam tribolum, cuius herbae ipsum tribulum, hoc est semen spinosum, proicies; ipsam aulem herbam lectam de locis maritimis siccabis, tundes et in pulverem rediges. Confectio autem medicaminis totius 26 haec est: Herbae triboli — II, piperis — II, petrosilini Hacedonici — II, folii sertulam, id est coronam sive sfae- ram unam. Haec omnia separatim tunsa et ad levissimum pulverem redacta cum sanguine hircino miscebis et dabis infirmo die Solis aut lovis cocliaris mensuram in meri 90 potione aut cuiuscumque dulcis liquoris. Providere autem debes, ut digesto ieiunoque potio detur; quam cum acce- perit qui calculum patitur, mox lapides solutos omnes per urinam emittet. Ut vero admireris sanguinis hircini vir- 1 saDgnis. 3 thimi. — I, petrOBilini Mace- donici — I, Beminis om. Comarius. 7 potionem. 8 debis. 11 balineo. 13 candente et ut. 19 humorem. 26 sferam. 31 debis. 32 calculo. — 266 — tutem, adamans lapis invictuS; qui neque igne neque ferro vincitur^ si sanguine hircino perfusus fuerit^ mox solvetur. 96 Ad vessicae dolorem et urinae diflQcuItatem herbam gladiolum diligenter fodito^ ut omnem radicem eius palo ligneo eruaS; cuius radicis corticem diligenter nitidatams siccabis optime et teres atque cribrabis^ ut in pulverem tenuissimum redigas^ atque ex eo coclearia tria mittps in mortarium et piperis albi grana VIIII trita et myrrae opti- nie tritae pusillum et vini optimi ^ II atque haec omnia in unum permiscebis et conteres ac laboranti in balneO; lo id est cum in piscinam descenderit; dabis bibendam po- tionem et monebis^ ut se post balneum calidissime tractet. Hoc medicamine seu vir seu mulier seu puer seu puella potentissime sanabitur. 97 Gocleam grandem unam vivam prendes et eius car-i5 nem eximes ac solam teres in mortario et cum aceti acris cocliaribus tribus dabis bibendam atque hoc per tri- duum facies; deinde intermisso triduo^ nisi statim expulerit calculum^ similiter remedium et si necesse fuerit; sae- pius dabis. 20 98 Felicis radicem, asparagi sfongiam, apii radicem et petrosilinum simul diligenter teres et ieiuno calculoso cum 99 vino dabis bibendum. Violae erraticae rusticae radices et apii et violae coronariae semen una contrita et ex aqua calida a balineo continuo potui oblata dolores vessicae ss cito abigunt. 100 Lapis ex vessica hominis qualibet curatione sublatus si teratur et ex vini cyathis tribus calculoso potui detur^ lapides vessicae humanae innatos efficaciter dissolvere cre- loiditur. Cimex foraminibus veretrorum confricatus doloremso I02vessicae protinus tollit. Vessica apri recte adversum ves- sicae dolores in cibo sumitur, ita ut mulier feminae, vir losmasculi sumat. Nasturcium tritum cum vino dulci cibario dabis vessicae taedio laboranti per triduum potui; sed satis 1 igni Cornarius. 15 prlndes. 21 aspagi. 26 abigant] abeunt. 33 summamat. nastortium. — 267 - spissum poculum detur. Vessicam relevat coliculi coctii04 aqua triduo a ieiuno iugiter pota. Ad vessicae vitia curanda: Myrrae semunciam benei05 tritae cum mulsi yeteris cyathis tribus dabis per triduum 5 ieiuno exeunti statim a balineo^ ita ut, dum sabanis operi- tur^ singulos in diem cyathos bibat. Si in yessica aliquid molestiae fuerit, nitri floremioe vel si flos non fuerit, ipsum nitrum conteres et cum aqua, in qua coliculi cocti fuerint, vinoque picato vel austero 10 rubello durissimo dabis bibendum per triduum vel diu- tiuS; si ita opus fuerit; magniiicentissime proderit. Prima luce puer virgo rorem de foliis caulium ex-i07 cussum in nova olla excipiat; non minus sextarios quat- tuor, eo adicies mellis quartarium et faeni graeci bene 15 mundati et loti quartarium et zingiberis uncias tres atque ita decoques horis tribus et inde bibendum dabis mane ieiuno calculoso quartarium tepentem. Haec potio per tri- duum sumpta mensura quartarii et vessicam et reniculos et intestina universis sordibus purgat. 20 Piperis grana VIIII, eiusdem ponderis sulpur tritaios simul in vino vetere dabis bibenda ieiuno calculoso^ solet statim perniciem demovere; si tamen ultra dolor manserit^ iterum dabis similem potionem. Pellem leporis recentem in olla munda vel tegula ital09 25 cum lana sua combures, ut in tenuissimum pulverem re- digere possis^ quem cribratum in vaso nitido servabis; inde cum opus fuerit; tria cocliaria in potione dabis bibenda^ quae res sive calculi sive vessicae dolores continuo con- pescit. Sed multo potentius erit remedium^ si leporem fio vivum in olla nova claudas et gypso omnia spiramenta vasis obstruas et in furno usque ad favillam tenuissimam cremes tritamque et cribratam recondas atque inde certas mensuras in potione vini oiferas calculosis et qui sangui- nem mingunt; mire eos sanabis. 1 colicoli. 8 vel om. 9 colicoli. 14 verha faeni graeci bene mundati et loti quartarium et om, 17 tepenB. 25 cum- bures. 28 calculi scripsi: calculis. VI x^^oxA^^. — 268 - 110 Cimoliae cretae tunsae ^Sr III et farinae hordeaciae & III ex aqua coques et in saccos tres lineos mittes eoque fomento yicissim mutato^ ut bene caleat; calculosos seu vessicae dolore laborantes ter in die vaporabiS; potenter subvenies. 5 111 Item aliud ad eos certissimum remedium: Pruna^ quae in sepibus nascuntur^ colliges et eorum nuculeolos tolles et servabis ad praesidium et cum opus fuerit^ in pila tundes quam optime et cribrabis quam minutissime atque inde ex picato sive austero ac duro vino dabis ieiuno bi- lo benda in potione diurna cocliaria tria. 112 Hoc vero medicamen non solum vessicam curat^ sed etiam vulnera intrinsecus latentia et apostimas persanat^ conficitur sic: Cucuma sextariorum novem rudis aqua im- pletur et ad dimidias coquitur, tum adiciuntur in eam is de sfongeis asparagorum — 1111^ apii radicum tantundem^ saliuncae lotae diligenter — II^ casiae fistulae semuncia, amomi J^ VIII, petrosilini dimidius quartarius, iris Illy- ricae — I, masticis Chiae — II; deinde aqua cucumam supplebis et de gypso praeclaudes^ ut tamen modicum spi- 20 ramenti relinquas, atque ita coquens claudes cucumam, ne medicamen exiliat, et ad medias decoques ac recondes in ea; cum opus fuerit, dabis ex eo cum potione vini quan- tum sufficiat ad bonam mixturam, sed et ieiuno et dor- mitum eunti dabis. 85 113 Petrosilini heminam, apii seminis tantundem in cu- cuma fictili nova prius imbuta ex aqua decoques ad tertias, ita ut obclusa sit cucuma, ne medicamen ebulliat; postea aquam colabis et addito melle iterum ad tertias decoques, inde ieiuno calculoso potionem per triduum dabis. so 114 Calculos potio haec adsidue sumpta cum passo vel condito non sinit gigni eosque concrescentes confringit et per urinam harenae modo promit, conficitur sic: Calamin- 1 Cimoliae] Chimonia et. 3 fomentum. 7 nuculeo- lu8. 13 apostimas] vomicas CornaritiS. 18 dimidiam qnartarinm, correxi. 25 eunti] eum. 26 eminam. 33 ca- lamitis. — 269 - thes, id est nepetae, — II, sil pictorium, piperis, sucini, saxifragae, petroselini, cyperi, zingiberis uncias singulas tundes et cribrabis et coclearium plenum cum yini mixta et calida potione ieiuno bibendum dabis. 5 Ad calculum remedium mirum sic: Hederam, quae inll5 quercu nata fuerit, vulnerabis cupro et permittes umorem, qui inde manaverit, indurari in modum gumminis; postea sublatum condito resolves et admiscebis et bibes, quotiens usus exegerit. 10 Herbae fysalidis bacas ternas per triduum gluttiat quiil6 vessicae calculo dolebit. Herbae Britannicae radices con-il7 tundes et terna scripula ex aqua calida caiculoso ieiuno .potui per triduum dabis. Eiusdem herbae sucum expres- sum in duplici vaso decoques ita ut suci eius naturaUs 15 sextarius fiat, quem cum mellis despumati hemina misce- bis et postea in se decoques et cum colorem mutaverit, refrigerabis atque inde cocleare unum ex aqua calida, si vehementer febricitabit, calculoso potui dabis, statim etiam febris extinguetur; si vero sine febri erit, ex vino eam 20 potionem debebit accipere. Ad renium dolorem empla^rum utile sic: AxungiaellS veteris P. II, farinae €r I, olei P. I, cerae selibram. His liquefactis adicies sulpuris contriti selibram, nitri con- triti et cribrati selibram, omnia permiscebis et concoques 25 atque inde renes confricabis vel more emplastri adpones. Herbam Sabinam in mortario teres et cum axungia vetereil9 subiges et sic renibus adpones. Ad urinae incontinentiam remedium sic: Feniculi ra-l20 dicem et ramusculum ervi contunde et ex vino vetere da 80 bibendum, continuo remediabis. Urinam continet lac cani-l2i num et adeps eius cum alumine datus, ita ut sit fabae magnitudine globulus qui datur. Cinis coclearum Africa-122 narum exustarum si potetur, urinae incontinentiam sedat. Anserum trium linguas inassatas si quis ederit, urinael23 1 silis pictorii CornariiiS. 10 fissalidis. 11 calculo ow. britanicae. 16 calorem. 18 febricitaait. 32 globolaa. cicis cocleariam. 1 — 270 - l24profluvium non palietur. Vessica verrina cocta vel usta comedenda aut bibenda eflQcaciter datur ei, qui urinam suam non potest continere. 125 Leporis cerebellum ex yino potum urinae incontinen- tiam refrenat; eiusdem testiculi torrefacti et ex vino poti^ 126 par remedium snmmeiulis praestant. Ungues apruni exusti tritique in potione sumpti efficaciter summeiulis prosunt. 127 Qui urinam tenere non poterit, caprae vessicam comburat 128 et cinerem eius ex aqua cum vini potione bibat. Verrini genitalis usti cinerem bibere debent ex vino qui urinamio l29continere non possunt. In cubili canis urinam faciat, qui urinam non potest continere, dicatque, dum facit, ne in cubili suo urinam ut canis faciat. 130 Urinae propriae quantumcumque ignoranti summeiulo efficaciter ofTertur vel res, quas conminxerit, in potione i5 exprimuntur aut ibidem diluuntur et ita ei inscio ipsa potio propinatur. 131 Vitrum teres diligenter et cum pice cedria miscebis atque ita chartam virginem inlines et renibus adpones, quo medicamine diebus septem iugiter usus sanus firmiter eris. 20 132 Ad reniculorum dolorem observabis, ut post balneum poscam calidam bibas per plures dies, et quotiens dolore interpellatus fueris, idem facies. 133 Conditum ad reniculorum dolorem vel ad calculum sic: Saxifragae — I, vettonicae — I, petroselini — I S, 25 apii semiiiis — I, rutae seminis ^ XVIII, piperis — II, vini optimi * XII, mellis optimi P. V. Tundes omnia atque cribrabis et conditum, cum exegerit necessitas, facies eoque, ubi reniculorum dolor aut molestia calculi fuerit, uteris. w 134 Saxifragam herbam, petrosilinum Macedonicum, piper, mel, vinum: ex his omnibus conditum facies et laboranti calculoso per singulas septimanas potionem lovis die dabis. Conficienda autem potio die lovis luna vetere erit. 8 cnmburat. 18 cedria] ebria. 23 idem] id est. 9 ubij ibi. 30 uterit. 33 septimas. — 271 — Ad calculum potio salubris conficitur sic: Semen apii^iss libystici^ feniculi^ anethi aequis mensuris tritum miscetur et herbae saxifragae grana V; cumini grana tria; piperis grana V^ verbenae folia tria et salis permodicum adicitur. 6 Ex omnibus autem seminibus supra scriptis aequaliter quan- tum tribus digitis^ id est pollice et ab eodem tertio et quarto^ levari potest, mittitur, deinde teruntur omnia dili- genter; postea adicitur caroeni optimi potio grandis. Ad hanc sane potionem miscendam radices asparagorum et 10 apii et anethi et feniculi lotae dihgentissime in sextarios aquae nitidae mittuntur, ita ut radices ipsae tegantur aqua, atque in olla rudi* coquuntur ad tertias. Ex ipsa aqua, sed calida miscenda potio caroeni et accipienda per tri- duum^ sufQciunt autem duo huius aquae sextarii ad tres 15 caroeni maiusculas potiones. Sed si necessitas praesentis doloris exegerit, per triduum continuum dabuntur; si vero quis timeat tantummodo dolores supra scriptos aut ali- quando pertulerit, accipiet etiam sanus hoc modo vetere luna tres tantum tribus mensibus singulas potiones et 20 iugiter contra hunc morbum erit tutus et sanus. CAP. XXVII. C^liaois et dysinteriois et torminosis et ad intestina rupta et ad iDLternos morbos atqne incontinentiam sterooris remedia physioa et rationabilia diversa de expermentis. Pastillus ad coeliacos et torminosos optime faciens: i Acaciae, balausti, id est mali granati, quod cytinus vocatur, germen, antequam florescat; hypocistidos, opii, singulorum denarios quinos, alterci, cretae Samiae, singulorum dena- 26 rios senos. His bene tunsis et cretis ex vino myrteo fiunt 2 libistici. 3 grana V] granati. tria] trOB. 8 caryni. 18 caryni. 14 8ufficiuntiir. 15 caryni. tit,: intemus. 21 c§liaco8. 22 cytinus scripsi: cytinum. 23 h^rpo- cystidoB. 24 denariorum {his). BomVk^ - 272 — pastilli denariorum singulorum aut semissium, ut iuxta aeta- tem aut yaietudinem dentur. Dantur autem ieiunis sine febre ex vini myrtei aut Signini cyatho uno cum duobus aquae mixto^ febricitantibus vero ex aquae cyathis tribus. Hoc eliam per clysterium inmittitur, quotiens desurre-5 xerint torminosi; quibus et si graviter afflicti simt statim prodest. Ad coeliacos, id est qui subite et multa defundunt, et ad alvum citatam et ad levia interdum tormina medi- camentum potens sic: Sorborum aridorum contusorumio & II^ rhus Syriaci, quo coci utuntur, ^ U^ mala granata recentia X^ mala cydonea matura X.^ Haec utraque co- cuntur in sapa facta ex musti adhuc in dolio ferventis sextariis triginta sex^ quousque ad sextarios duodecim de- coquantur et donec malorum coria percoquantur et sintis madida; deinde ita teruntur haec fictili mortario^ ut grana omnia comminuantur^ postea rhus et sorba arida admi- scentur tunsa et cribrata curiose et cum sapa^ quae est residua, temperantur. Omnibus ergo in unum bene coactis reponitur medicamentum in vitreo vaso, dantur inde ieiunis so h'gulae duae vel tres sine ullius rei admixtione. Pastillus ad torminosos efflcacior conficitur sic: Aca- ciae X IIII, croci X H, gaUae X VIIU, hypocistidos X IIII, lycii X IIII, myrrae X IIII, rhus, quo coci utuntur, nardi Syriaci spicae, aloes, singulorum denarios binos, anesi, 86 gummis, singulorum X ternos, piperis nigri X II. Terun- tur haec diligenter et ex suco rubi cauliculorum vel ex vino Signino collyria formantur ritu eorum, quae ad ocu- los fiunt, cum tamen ita fuerit levis confectio, ut in ungue nulla pareat aspritudo. Finguntur autem alia denariorumso singulorum, alia semissium, quae iniciantur; sed rectius ad hanc mensuram pastilU dabuntur, ita ut unus ieiuno ante meridiem, alter in noctem ex aqua, si febres erunt, 2 valitudinem. 4 mixtum. 6 afflicti snnt] defiiescit. 10 tridorum. 16 martario. 19 temporantur. unum] vinum. 22 acaciae X ^UII, sed X deletum, 24 licii. 25 denariorum binos. 80 pareat] appareat ComaritM, - 273 — ex vino Signino, si sincere corpus fuerit, detur. Hoc efficax medicamentum est, si cetera, quae in huiusmodi causis cura- tioni vel cibatui sunt necessaria, observatione et opportuni- tate congrua fiant. 5 Pastillus, qui clysterio inmittitur torminosis per anum, 4 cum olida et sanguinulenta deiciunt^ id est cum intestina eorum cancer occupavit, quo quasi cauterio tunc tantum- modo uti oportet, alioqui nocet, ideoque a quibusdam igno- rantibus usurpatus accusatur quasi nocivus, recipit autem lohaec: Chartae conbustae cineris X XXX, calcis vivae X XXmi, arrenici, quod est auripigmentum, X XII, san- daracae X VI. Haec trita vino consparguntur, in quo rosa et lenticula prius coquuntur, ut possint fieri pastilli X duum aut unius; cum opus est, teritur unus pastillus et 15 inmittitur per aquam, ut supra scriptum est, decoctam cum rosa et lenticula, si febres erunt, sin minus, ex vino eadem decocta utilia erunt. Facit bene et myrtae fasci- culus cum oleastri vel olivae ramulis utroque modo, prout res exegerit, incoctus. 20 Potio autem, cum inmissum fuerit supra dictum me- 5 dicamentum, haec convenit. In noctem in aqua catapotia dantur, quae fiunt sic: Myrrae X II, lycii X III, turis X I, opi X I, aloes X II, acaciae X IIII, myrtae bacarum nigra- rum X VI, ovorum ex aceto coctorum vitelios II. Haec 86 trita vino Surrentino consparguntur et fiunt pastilli X sin- gulorum, dantur febricitantibus ex aquae cyathis tribus, sine febre, ex musti Surrentini cyathis duobus. Ad ventris dolorem et inflationem intestinorum et prae- 6 cordiorum dolores et ad convulsa et rupta interanea et ad 80 urinae difficultatem remedium sic: Panacis X IIII, piperis X IIII, dauci Cretici radicis vel seminis X VI, sulpuris vivi X S, opii duas tertiasve partes victoriati ponderis, castorei X S, myrrae X HI. Haec trita et cribrata vino consparguntur et ex his fiunt pastilli magnitudinis lupini. 4 oportnnitate. 8 uti oportet] uitioportet. 15 est om, 16 lenticnlam. 80 piperis s IIII om. MASOMLLUBf SD. HSLMBBIOH. ^-^ — 274 — Dantur^ cum res postulat^ ex aceto et melle in unum mixtQ cyathis tribus; ad vitium autem mulierum^ quo correptae suffocantur^ quod Graeci hystericen pniga appellanty ex aqua mulsa dari oportet^ quantum nux avellana est; de- trahit enim urinam copiosam. 5 7 Medicamentum, quod dodecatheon appellatur^ movet urinam, facit et ad eoS; qui reficiendi sunt post gravem inbecillitatem; facit et ad auruginem habentes et ad ioci- neris et renium dolorem et ad lienosos et ad hydropicos et ad difficuiter urinam reddentes ; crapulam quoque non 10 patitur vino nigro potum subsistere. Prodest stomachicis et mulieribus a vulva laborantibus et ad omnia venena et ad serpentium morsus atque ictus et ad interius convulsa satis utile est; couficitur sic: Myrrae X 11, casiae corticis X 11, iris X I S, apii seminis X II et tertiam victoriati, 16 acori X I, uvae passae sine granis X YI. Haec omnia vino Ariusio contusa cribrataque consparguntur; deinde ex his fiunt pastilli X singulorum, quamvis auctor dicat se pa- stillis usum etiam ad denarii semissem cum vini supra dicti cyatho. so 8 Medicamentum mirum ad cyUacos et ex cruditate gra- vedines doloresque cuiuslibet partis in corpore sustinentes nec minus ad oculorum facit et renium dolorem arcen- dum et ad scabiem vessicae et ad iocineris duritiam^ ex- siccat enim corpus; prodest et ad arteria; denique in 25 omnibus laborantibus adiuvat et concoctiones et urinam movet, conficitur sic: Nardi Syriacae, croci, myrrae, casiae, costi, cinnami, castorei, schoeni floris, piperis albi, piperis longi, galbani, resinae terebinthinae, storacis, opii, singu- lorum X quarternos, alterci seminis, anesi, apii seminis, so singulorum X quinos, tragacanthi X VI, mellis, vini Falerni 3 cythe . . . ricem picnam (sic). 4 abellana. 6 duo- decatheon. 8 inbicillitatem. 9 lienosus. ydropicos. 10 difficultatem. crapolam. 11 poto. stomachis. 20 dicto. 25 arteriam Cornarius. 26 laborantes. post concoctiones add. removet. 28 scoeni. flores. 29 tere- >intinae. sthorachis. - 275 — yel similis huiiis sextarios singulos. Haec omnia contun- duntur et cribrantur^ donec mollissimam tenuitatem acci- piant; tum in patellam fictilem novam mel infunditur tepe- factum molli pruna; dein yinum instillatur macerato prius 5 in eo tragacantho vicissimque ceterae species inspargun- tur; tum simul movetur medicamentum et omnia omnibus permiscentur. Cum autem crocinum colorem habuerit me- dicamentum^ transfunditur in mortarium marmorium et ibi pistillo bene subactum reponitur in pyxide cornea; cum 10 opus est^ datur ad supra dicta cum vini cyathis tribus admixto aceto atque melle^ prout visum fuerit. Ad eadem rcmedium efficax, quod conficitur sic: Myr- 9 rae S IIII, croci et panacis £ ternos, alterci S V^ anesi S II, apii seminis £ V, opii £ II, papaveris capitati et 16 asari £ quinos, gallae Syriacae inmaturae S VI, mori ex rubo inmaturi aridi £ IIII, rosae aridae X VI, balaustii X III, rosae caninae suci ^ III, rhus Syriacae S V, pal- marum purgatarum £ XX. Quae coquuntur ex aquae cister- ninae sextariis tribus, donec reUnquatur sextarius unus, 80 deinde ipsae palmae exprimuntur prelo aut coclea; ex suco eodem atque aqua modica fiunt de supra scriptis specie- bus in pulverem redactis pastilli ad X semissem; dantur similiter, ut prius medicamentum dari oportere praecepimus. Prodest torminosis plantaginis sucus vel rubi vel len- 10 26 tisci vel rhus Syriaci vel herbae milefolii vel terebinthi, omnium ad X semissem potus cum vino vel aqua. Bene 11 facit torminosis rumicis semen, quantum ligula capit, tri- tum ex vini austeri cyathis quattuor vel aquae totidem in tempore potum. Glandes quercinae tres aut quattuor 12 so vel eiusdem folia vel liber eius coctus ex aqua, quae vel sola vel cum vino torminosis potui data plurimum prod- est. Ceratitidos, quam herbam nos violam marinam appel- 13 lamus, radices trium digitorum magnitudine incoctae vino austero torminosos iuvant, si illud vinum admixta leviter 6 tracantho. 11 pront] pro. 15 asari scripsi: sariae. 16 balanstici. 82 caratitidos. nos violam scripsi: novio- lam. 34 iavat. — 276 - 14 aquae calidae potione potetur. Herbae Britannicae radix vel folia incocta vel aqua, in qua tamarici folia et semen incoctum fuerit, torminoso potanda detur etiam cum ad- 15 mixtione vini austeri. Plantago cocta ante aiium cibum data ex aceto plurimo et exiguo sale atque oleo tormino- 5 sis plurimum prodest. 16 Plantaginis aridae semen tritum ex partibus duabus et papaveris capita arida trita ex parte tertia oportet per cribrum tenuiter foratum traici ex eoque pulvere darl tor- minoso ligulae magnae mensuram, interdum plus aut minus, lo cum vini veteris mixti non nimium^ id est cyathis tribus. Hoc medicamentum ante somnum utiliter etiam ad ve- speram datur. 17 Prodest torminosis huiusmodi sorbitio: Alicae hemina percoquitur cum cerae et rutae £ I^ admiscetur sane his i5 et malum granatum atque ita simul coquuntur in aqua; post hoc exprimuntur omnia et coagitantur diu ac si opus fuerit; adicitur alica cocta^ ut in modum pultis sit. Lactis quoque bubuli aut cuiuslibet X I admiscetur et sic sor- betur. Si autem manducare panis more illud volueris, 20 addes illic ova incocta tria et polentae nitidae delicatae quantum satis erit^ ut panis fieri ex eo possit^ qui etiam frigidus comestus plurimum prodest. 18 Medicamentum ad torminosos huiusmodi satis utile est: Croci ^ I et duae partes victoriati, nardi £ H^ aca- 25 ciae X HI, gallae X III, aloes victoriati pars tertia, lycii S I, opii X S, tragacanthi X S et tertia eius, turis X I et victoriati partes duae, myrrae X II, piperis X S. Terun- tur et cribrantur haec diligenter atque ex vino fiunt pa- stilli lupini magnitudinis, dantur cum tribus cyathis liquoris so cuiuslibet tam diu, quousque conveniat, ut tormina uni- versa sedentur. 19 Inmitti torminosis per clysterem oportet vinum ex piris Syriacis factum cum suco plantaginis; mirifice enim facit hoc remedium et multis experimentum dedit. ss 7 aridae] aradice. 26 licii. 27 tertiam. 33 clystere. — 277 — Palmarum mimero XX pulpae, iunci radicis X X^ 20 gallae inmaturae X X, myrrae X V; tunduntur et miscen- tur universa atque ex omnibus fiunt ex vino pastilli nu- mero XXX^ dantur similiter ut praedicta medicamenta ex 5 quolibet liquore. Balaustii X V^ soporis X II^ gallae inmaturae pilula- 21 rum X II^ tamarici seminis X II^ turis X IIII^ rhus Syriaci X IIII^ vinaceorum tostorum X V; hinc pilulam ad duum denariorum pondus cum potione ex vini nigri cyathis tri- 10 bus totidemque aquae calidae mixta torminoso dari oportet. Si torminosi vel cyliaci propter frequentes desurrectio- 22 nes viribus deficientur^ dandae erunt eis sorbitiones ex cremore farris vel ex ptisana factae modo per se solae, modo cum rosa unguentaria mixtae^ vel ius gallinae pin- 15 guis excoctae cum butyro vel lac caprunum aut ovile tepidum per se vel etiam decoctum cum butyro et lenti- cula similiter facta prodest; inponenda vero sunt tormi- nosis fatigatis a stomacho usque ad inguina unguenta quae spissant cutem ea^ quibus unguentarii utuntur. 20 Medicamentum^ quod per anum inicitur torminosis^ sic: 23 Calcis vivae^ sandaracae, auripigmenti, singulorum paria pon- dera^ teruntur una omnia ex aqua vel ex suco plantaginis, donec possint coire^ tunc pastilli fiunt; cum opus sunt, teruntur et iniciuntur ad cuiusque vires, ut plurimum 25 X IIII aut minimum X II cum hemina vel ut plurimum cum cyathis VIIII aquae cum myrtis decoctae vel cum rosae foliis vel lentisco; medicamento sane hoc uti oportet non inter initia torminosos^ sed cum malignitas vitii ap- paruerit, et si non eodem die^ quo primum adhibetur, 30 profuerit, etiam sequenti fieri oportebit. Si quis autem morsus intestinorum; cum inmissum erit medicamentum aut cum redit^ insequitur^ infundatur statim per clyste- rium lenticulae decoctae aqua vel furfures; sedabitur con- 1 radices. 6 baJauBtici. soporis] opii ComariiLS, 8 vinaceamm. 9 denariummm (8tc). 10 mixtae. 13 cre- more] opemore. 15 ovillum Comarim, 28 tormi]iQ8Q& scripsi: torminosis. 34 aqiiaQ. - 278 — festim dolor, cum eas deiecerit torminosus; post iniectionem sane detur cibus. 24 Aliud medicamentum; quod mirifice prodest tormioo- siS; sive febrem habuerint seu sine febre fuerint: Planta- ginis suci hemina frigida vel tepida inmittitur per cly- 6 sterem in anum vel per se sola vel cum vino ex piris Syriacis facto. Hoc medicamentum etiam si aeger cibum horrescit; restituit ei cupiditatem manducandi; facit vero sitem intolerabilem^ sed moderate bibendum. 25 Pastillus ad torminosos efficax conficitur sic: Acaciae lo X I, mali granati corticis X VIII, gallae Syriacae inmatu- rae X V, soporis X V, myrti bacarum nigrarum X VII, rhus, quod coriarii utuntur, X VIIII vei eiusdem suci X VI, alterci seminis X VIII, turis X VIII, rhus Syriaci X VIII. Haec omnia animantur praeter acaciam, tus, opium et con- 15 tunduntur seorsum et in unum miscentur vinoque omnia myrtino consparguntur atque in pyxide fictili reponuntur; si quis volet pastillos facere, adiciet gummis X VI. Dabi- tur ex hoc medicamento ieiuno torminoso X unus ex aqua vel ex vino mixto myrteo. Idem medicamentum inmittitur 20 per clysterem ad mensuram iuxta vires cuiusque. 26 Vinis uti oportet torminosos ex myrto et piris Syria- cis, ex malis cydoneis et terebintho, ex rhus coriario, ex glande quercina, ex lapathio, ex populi fructu, ex rubo, ex hypocistide. Quae omnia decoquuntur seorsum cum vino 25 Surrentino aut Signino, potioni vero admiscetur aqua ci- sternina decocta et sub divo posita. 27 Prodest torminosis lac potum, in quod lapides fer- ventes saepius vel ferrum candens demissum fuerit, si tamen non febricitabunt. so 28 Cibi prosunt torminosis huiusmodi: Panis fermenta- tus durus, pultes diversae, lenticula aceto condita, bras- sica, plantago, intiba, mala cydonea, uvae ex ollis, palmae 5 clistere. 8 orrescit. 12 oporis: opii CornariiAS. 13 quo CornarUis, 19 medicamentum. 21 clystere. 24 pu- puli. 25 dequoquuntur. 28 torminosos. 29 demissnm Hpsi: dimissum. — 279 — ex litore, capreae, palumbi, anates, meruli, turdi, grues^ mulli^ lolligines, polypi assati. Torminosis sunt extra cutem inponenda haec: Lana 29 sucida ex aceto vel rosaceo vel malino oleo admixto, item 5 plantagOy apium^ milefolium, intibum, lentiscum; per se trita haec vel admixto vino austero^ quo magis adstrin- gant; adponuntur, postea cerotum ex oleo myrtino vel ma- lino^ id est habente corticem mali Punici; adponitur^ cui et galla Syriaca et acacia admiscentur. 10 Torminibus primis temporibus constringendis suci utiles 30 sunt, ut plantaginis, acaciae, mali granati corticis, hypo- cistidoS; milefolii^ intubi; lentisci, rubi per se tantum vel cum yino ex piris Syriacis facto mixti; medium autem cursum habentibus torminosiS; quod tempus Graeci acmen 15 Yocant; oportebit infundere per clysterem rosam vel oleum myrteum cum cerussa; cedente porro impetu molestiae vel difficultatis, quod tempus Graeci paracmen vocant, con- venit lenticula, ptisana cum adipe capruno cocta; invete- ratis vero torminibus prosunt^ quae vehementius spissant 80 et a putore atque abalienatione corporis vindicant^ ut ea^ quae ex calce, charta usta et auripigmento conponuntur et possunt inhaerere purgatis ulceribuS; quo tempore re- diri oportet ad priora omnia edenda praeterquam ad len- tem et ptisanam; ducunt enim cicatricem^ sed praecipue 85 cerussa admixto vino; emplastra vero^ quae extra cutem cicatricem ducunt^ soluta ad ignem cum oleo myrtino ad- ponenda sunt Dysintericos recreat pulmo pecudis^ id est ovis, de- 31 coctus, cum lini semine, ita ut et caro manducetur et 80 aqua illa potetur. Trochiscus Asclepiadeus praestantissimus ad ventris 32 fluxum et dysinteriam, quam nullus alius tam facile stringit quam hic, conficitur sic: Apii seminis semuncia^ hyoscyami semuncia; anesi ^ VI; opii ^ III, hypocistidos ^ III^ 2 poplipL 10 torminibaB %crij^%: torminis. 13 post mixti add,: et aqua incocta mirto rabo lentiscum. 16 clystere. oleo. 31 asclepiarius. 82 disiiitAtiAim. ^^ ^^^^ss^^^^. — 280 — croci ^ III, myrrae troglodytidis ^ III. Colliges haec cum aqua aut cum vino myrteo^ id est in quo myrti bacae coxerint. Hoc ipsum medicamentum ventri adpositum, ita ut ceroto myrtino colligatur, epithema dysintericis aptis- simum est. s 33 Tormina patientibus multi ventrem viventis anatis ad- ponunt adfirmantes transire morbum ad anatem eamque mori; quod si verpertilionis sanguine ventrem oblinas tor- 34 minosi, in omne tempus dolore relevabis. Si in aqua fri- gida dysintericus pedes usque ad genicula ponat, sed si lo non febricitabit, et de vino austero potionem calidissimam bibat, cito sanabitur. 35 Confectio medicaminis miri adversum dysinteriam: Te- stam locustae, id est illam spinosam vel aculeatam, quae est iuxta caput, conbures nitide et postea teres, ut in i5 tenuissimum pulverem redigas, et sic ei, qui ventris fiuxu vel rosura laborabit, ex vino vetere, si non febricitabit, aut si inaequalis erit, ex calida aqua dabis, ita ut de singulis locustis testas singulas integras exustas per tri- duum bibat; mire sanabitur. 20 36 Meilis heminam, vini veteris sextarium, piperis grana ducenta teres diligenter et conditum ex his tribus specie- bus facies et ieiuno dysinterico mane meralem calicem cali- dum plenum dabis, statim proderit; sed si necesse fuerit, ex eo condito ipsum plenum meralem per triduum dabis. 2& 37 Lactis capruni statim mulsi grandi potioni additur de coagulo haedino frustrum, quantum avellana grandis est, quod digitis medicinali et pollice sublatum vel missum iisdem digitis contemperatur et datur laboranti dysinterico, dum adhuc calet lac, antequam illo coagulo stringatur^ per 30 triduum; haec potio ieiuno dabitur contra orientem bibenda. 38 Surculum de ceraso silvatica exures et de testa ostrei aeque facies paribusque mensuris pulverem tritum cum 1 mirrae trogloditis. 2 mirti. 3 coxerint] coctae fuerint Cwnarius. 8 vespertillionis. 17 rosura scripsi: rasura. 19 lugustis. 26 caprunus. 27 quagulo. 29 bisdem. 30 quagulo. 32 surculum scripsi: sucinum. — 281 — melle Attico aut cum vino austero candenti ferro calefacto bibendum dysinterico dabis; mire proderit. Ovum recentissimum aperies et in calicem vacuabis 39 ac testam eius implebis melle optimo despumato necnon 5 oleo viridi bono et in ipsum calicem defundes ac simul omnia permiscebis et diu agitabis ac postea in calida aqua ipsum calicem tepefacies et sic dabis dysinterico, cui me- dendum erit; mire proderit. Ros marinum sive rhus orientale^ quod est minutum, 40 10 robium^ simile lenticulae^ quantum tribus digitis prendere potueris^ mittes in mortarium et teres cum vino et postea in aliud vasculum mittes calidam atque ibi tepefacies et sic dabis dysinterico bibendum^ statim remediabitur; sed per triduum continuum hoc remedium et postea^ quotiens 15 fuerit necessarium^ dabis. Vitrum teres diligenter et criblabis et masticis grana 41 teres atque aequis mensuris permiscebis et ex his singula coclearia dysinterico in vino cocto per triduum vel quo- tiens opus fuerit dabis, miraberis remedium experimentis 20 probatum. Ad dysinteriam remedium efQcassimum sic: Rosae 42 silvaticae bacas oblongas, rubicundas^ maturas^ inpari nu- mero vel VII vel VIIII vel XI tritas diligenter dabis laboranti dysinterico ad potionis modum cum melle Attico styptico 25 vel vino vetere^ si non febricitabit; vel cum aqua, si febri- citabit^ et si necesse fuerit, per triduum dabis; mirum experieris remedium. Ad dysintericos mirum remedium^ quod ventrem et 43 purgat el stringit^ sic: Gypsi peregrini triti — I, specu- 80 laris conbusti triti — I^ de testis ostrearum conbustarum — I. Haec omnia posteaquam trita fuerint et mixta, tollet inde^ qui dabit remedium^ tribus digitis prioribus cum pol- lice quantum semel capere potuerit, et in potione vini 1 melle Attico scripsi: nf&ttico. 7 dysinteria. 9 orientale scripsi: orientalem. 12 vascnlo. 18 co- cato. 19 dabis] dabitur. 24 melle Attico 8cri]^B\x \s\!^\^^<^. stiptico. — 282 - veteris puri, si non febricitabit, dysinterico dabit; quod si inaequalis fuerit^ in caldae aquae potione accipiet. 44 Fimum caballinum conbures et cinerem fiml ipsum cum vino vetere miscebis et conteres et sic dabis dysin- ~ terico bibendum sine aqua, si non febricitabit. 5 45 Aluminis schisti ^ IIII cum aceti cociiaribus III misce- bis et teres et colabis et tepidum cum aquae duplo dysin- terico dabis bibendum. 46 Pumicem mollem^ sfongiam de qualibet rosa unam^ gallam unam semis^ corticis siccae de malo granato ^ 101^ 10 piperis grana XLVIIII diligentissime teres et cum vino vetere permiscebis et pastiilos aequales inde facies^ ut cum opus fuerit singuli in yini veteris hemina soluti dy- sinterico per triduum dentur, ita ut ipsa potio ferro duro calefiat; insigne remedium cito experietur. 15 47 Leporis ventriculum cum fimo suo vino vetere lava- bis^ ita ut sordes ipsae ibi sint et misceantur, aut si in ventriculo non inveneris, pilulas de fimo ipsius inpares numero tritas cum vino vetere dysinterico dabis bibendas. 48 Ad ventris fluxum masticem albam teres et in potio- ao nem mixtam mittes et calefacies bene ipsam potionem in 49 aqua calida et bibendam per triduum dabis. Herbam plan- taginem colliges ac teres et sucum eius cum vini veteris potionC; si non febricitabit^ dysinterico per triduum dabis. 50 Ad ventris fluxum vel ad dysintericos iam desperatos 85 remedium sic: Vermem, unde coccum tinguitur^ teres et cum vino vetere optimo potionem mixtam et calidam per triduum dabis. 51 Ad dysinteriam sive torminosos et qui deiectionem nimiam patiuntur remedium sic: Ovorum vitellos coctos so sive incoctoS; uvam agrestem acidam et gallas pari men- sura tere ac permisce et bibendum medicamen tepens trade. 62 Frumenti tosti grana inpari numerO; similiter hor- dei et pisae, cum mellis despumati hemina misce et 2 caldae] calda. 3 ipBias. 4 dabis (repe^.) bibendmn. 6 schisti] cisti. 12 ut] et. 21 calefacias. 29 dysinteria. 33 hordei om. — 283 — tere et dysinterico per uncias singulas diebus singu- lis dabis. Coliculos ex aceto eoctos^ alii spicas quattuor pur- 53 gatas, ova incocta duo simul contere et adice vini ve- 5 teris heminam et fervefactum medicamen dysinterico da bibendum. • Ficum duplicem et palmam pinguissimam cum vini 54 veteris hemina ad tertias decoque et piperis albi triti vi- ginti grana admisce et tepidum dysinterico potui dato. 10 Vestem ovi delicatam interiorem siccatam conterC; vino 55 misce et cola et ex aqua calida dysinterico da bibendam. Lac caprunum fervens^ adiecto polentae quantum satis sit^ 66 cum fuerit quasi tenuis pulticula^ dabis cui supra bibendum. Coagulum leporinum ex vino dilutum tepidum dysin- 57 15 terico da bibendum, de quo coagulo si singulos scripulos in singulis ovis sorbilibus ieiuno per triduum dederis, mire subvenies. Vini veteris faeces et iocineris caprini frustum 68 sufficiens in ollam rudem mitte et facito^ ut bulliat^ atque inde ieiuno cyliaco sufficienter da bibere. 20 Bulbus Africanus rubicundus contritus adiecto vino^ 59 quod ferro duro candenti calefiat^ potui datus cyliacis me- detur. Palumbum ferum ex passo concoque atque inde 60 potiones singulas cyliaco per triduum da bibendas. Ad 61 cyliacos herba plantago et lentiscus separatim ex aqua 25 coquuntur, postea in unum permiscentur et tunc adiecto aceto cum pane in cibo sumpta prosunt Herbae vettoni- 62 cae in umbra arefactae tunsae cribrataeque pulvis cum vino potus cyliacis plurimum prodest. Mali granati cortex siccata tunditur et criblatur et 63 30 pulvis ex eo miscetur cum ovorum vitellis tribus diuque in morem panis subigitur ac fricatur atque inde panis for- matus in foco coquitur et sic manducatur. Qui si propter nimiam austeritatem offenderit; cum lenticula sine oleo cocta adiecto acerrimo aceto a ieiuno manducari debet^ s5 quod eo plus proderit^ quo propensius fuerit manducatum. 10 interiores. 21 datur. 2^ coilcvtiloq^xi^. ^'^ o^^^sffifess.. — 284 — 64 Herbae quinquefoliae radix in umbra arefacta con- tusaque et ex vino polentae vice pota mire cyliaco suc- 65 currity sed febricitanti ex aqua calida da bibendum. Gaprae silvaticae iecur carbonibus inassatum et per se sumptum cyliacos remediat idemque arefactum et tritum et cum yino s 66 potui datum certissime auxiliabitur. Caseus siccus trans- marinus vetustus adiecto sili Gailico et sorbis aridis dili- genter omnibus tritis et cum vini veteris austeris cyathis 67 duobus potui datus cyliacos mire sanat. Yituli adeps ex femina sublata cum aquae cotylis tribus decocta et sor- lo bitionis more sumpta cyliaco plurimum prodest. 68 Cyliaco et ei, qui eiectionibus vel doloribus acutis alvi variis vexabitur^ potenter succurres, si muliebre lac quam plurimum ieiuno potui dederis^ donec persa- 69 netur. Haedinum coagulum magnitudine fabae in vino i5 myrteo remissum et ieiuno cyliaco potui datum efficaci- ter prodest. 70 Membrana^ quae est in ventriculo gallinae^ siccata et trita et cum vino austero cyliaco ieiuno potui data mede- tur^ ita ut ipsa gallina prius vel biduo abstineatur a cibo so et qui potionem accepturus est, ante diem fruge sit et 71 non cenet. Ova in aceto cum testis suis macerata et alio die in patellam infusa ibique tostata cyliacis in cibo data plurimum prosunt. 72 Pulticula fit ex alica prius tostata quam accipiat aquam; 85 infusa vero aqua cera remissa iliic mittitur et dum ex- 73 coquit coagitatur et a cyliaco calida sorbetur. Galla Com- magena comburitur et cinis eius extinguitur vino con- 74 tritusque ventri cyliaci inlinitur, statim subvenit. Flos hederae tribus digitis sumptus diligenter tritus et ex vino so 75 austero cyliaco potui datus medetur. Sevum ovillum de- coctum in vino austero et cattdum potui cyliaco datum manifesto remedio erit. 76 Laridi veteris pinguis — HI; mellis boni despumati tantundem; vini veteris austeri cyathos tres, ovorum cocto- 85 4 iecor, 10 cotiliB. 25 exc^uoquit. 30 haedere. - 285 — rum vitellos tres in unum permiscebis simulque tam diu teres^ donec ad crassitudinem mellis adducas; deinde in pyxidem condes atque ex ea, cum opus fuerit^ cyliaco nucis avellanae magnitudine ex vino^ si sine febre erit, 5 si febricitabit, ex aqua calida dabis; mire celeriterque subvenies. Ova decoquuntur ex aceto, donec indurescant, et vi- 77 telii eorum tostati cum pipere esui cyliaco dantur^ cito medentur. Caseus ovillus vetustus in cibo sumptus vel 78 10 rasus et cum vino potus cyliaco medetur. Cocleae cum 79 testis suis contritae duae et ova cruda duo et passi cyathi duO; aquae cyathi tres^ simul permixta omnia ac diu coagi- tata et in vaso fictili calefacta ad modum potionis cyliaco data medentur. Serpentis exuviae cum rosaceo decoquun- 80 15 tur in vaso stagneo et postea tritae ventri cyliaci utiliter inlinuntur. Ad omnes epiforas ventris caseum vaccinum moUem 81 calidum inponf oportet^ quo tempore dysintericis potiones ferro candenti calefactas dari convenit. Glus taurina aqua 82 20 calida resoluta cyliaci ventris inflationi utiliter inponitur. Gravissimum ventris vitium est ileos, cui maximum 83 remedium est discerpti vespertilionis sanguis inlitus ventri. Frequentissime evenit, ut ex qualibet causa subitus 84 doior ventris exsistat; sed qui talum leporis secum habue- 25 rit, huiusmodi casum^ id est subitum dolorem ventris^ num- quam incurret. Dysintericis medetur aqua^ in qua pilulae 85 cupressi decoctae fuerint, cum vino austero epota. Aqua^ 86 in qua lauri folia fuerint decocta^ potui sumpta intestino- rum doloribus medetur. 80 Ad profluvium et incontinentiam ventris remedium 87 sic: Malva circumfossa ferro, quod ex utraque parte acu- tam aciem habeat, et praecisa a superiore ad inferiorem partem, id est usque ad radicem, deinde radix eius in- 1 vitellus. permiscebis Stephanus: permisces. 3 pixi- dem. 4 abellanae. 8 tosti Comaritis, 9 sumptos. 20 inflationi seripsi: inflatione. 23 subitos. 26 dysintherl- cis. 27 epotaj est pota. 82 piaQc\fta.m. - 286 ~ voluta panno rubro portata ab eo, cui remedio opus est^ 88 profluvium ventris eius inhibebit. Betae conbustae et in pulverem redactae atque subactae cum aceto et a pectore laborantis inguinum tenus inlitae validissime adstringunt 89 profluvium deiectionemque ventris. Ros marinum cum creta 5 molli tritum et cum aceto modico ventri inpositum alvi 90 profluvium sistit. Rubi spinae radices et coliculi teneri cum vino Amineo austero ad tertias decoquuntur atque ex eo vino cyathus ad diem ieiuno ventris profluvio labo- ranti potui datus optime medebitur. lo 91 Herba oxylapathos cum semine suo arida contrita et ex vino calido pota magnum incontinentiae ventris prae- 92 stat remedium. Pruni silvatici bacas corticemque ac ra- dicem eius arboris in unum ex vino ad tertias decoques atque ex eo singulos cyathos ad diem deiectionis taedio i5 93 laboranti ieiuno potui dabis. Iris Ulyrica^ id est Mace- donica^ quae fuerit gravissimi ponderis, contundatur et in puiverem cribratum tenuissimumque redigatur atque ex eo mensura acitabuli unius dimidiati cum passi cotyla una permisceatur et coagitetur atque inde cocleare unum cy- 20 liaco mane ieiuno detur, ita ut et a cena abstineatur; mirifice proderit. 94 Si quis tortiones subito pati coeperit de ventris ni- mietatC; pedes suos in aqua calidissima quam diutissime teneat^ statim sanabitur. 85 95 Sanguinem caprunum si polentae furfuribus adiecta resina miscueris atque emplastri modo ano ventrique ad- posueris^ pondus omne et libidinem deiectionis efficaciter reprimes. 96 lecur verrinum recens conbustum contritumque ad so summam levitatem cum vino^ sed sine sale potui datum efficaciter subprimet nimiam deiectionem. 97 Leporis sanguis recens defusus et cum polenta coctus 98 et datus dysinterico ilico ventris profluvium sistet. Hir- 1 robro. 10 medibitur. 11 oxilapathos. 16 ilirica. 29 acitali (sic). cotila. 26 furfuribusque. — 287 - cinus sanguis exceptus et coagulatus ac super carbones assatus in cibo datus mirabiliter profluvium ventris emen- dat. Cervini cornus de ipsis radicibus, quae capiti haerent, 99 scobis lima tenuissimus factus et ad dragmae mensuram 5 cum vini austeri cyatho datus sistet nimios yentris fluo- res, si vel triduo iugiter bibatur. Panis anticus ex lactelOO capruno decoctus et more sorbitionis ventris fluxu labo- ranti bis ad diem datus cito succurrit. Aqua, in qua cor-lOl tices fabae ad tertias decoctae fuerint^ si bibatur^ pluri- 10 mum cyliaco proderit. Folia fici arefacta sole, deinde con- 102 busta et in cinerem redacta atque ex vino austero potui data ventris fluxum efflcaciter sedant. Medulla vaccina cum farina tenui subacta et velutioa excoctus panis cibatui data mire dysintericum sanat, maxime 15 si et caseus bubulus recens manducetur. Adipem capru-104 num de renibus sublatum misce cum polentae furfuribus atque adice illic cyminum et anethum et acetum aequis portionibus atque ex aqua decoque et colatum sorbitio- nis more dysinterico dato sumendum, mire celeriterque 20 subvenies. Lac ovillum; quod candentibus glareae lapidibus inl05 ipsum lac demersis excoquatur, dysinterieo potui cum ipsis lapidibus datum mire prodest, ita tamen^ ut prius de ipso lacte serum omne tollatur. 25 lecur hircinum missum in ollam novam cum viniioe austeri cotylis sex ad tertias decoctum, sed dum excoqui- tur conpunctum^ ut umor eius cum vino permisceatur^ postea dysinterico potui datum efflcaciter prodest. Dysinterico et torminoso et ei, qui iam corruptumi07 so sanguinem egerit^ saluberrimum medicamentum est tale: Alei spicae IIII et ova duo incocta in unum teruntur his- que additur vini veteris sextarius et coquitur ad tertias; inde ieiunus^ quam plurimum potest^ si biberit; eflica- cissime intra triduum sanatur. Spondogos est lanugoios 1 coacolatnB. 4 scopis. 14 dysinterico. 16 post forfaribas add, facta. 18 sorbitionibas. 21 post l&^idi- bas add, id est. 26 cotili. 21 c^t Wmot. - 288 - quaedani; quae in rosa silvatica solet nasci; eam tritam cum vino austero desperatis iam dysintericis potui dedi mirantibusque compluribus saepissime de abrupto peri- culo liberavi. 109 Torminosis malvae Graecae albae radix trita potuique 5 110 ex mero vel per se sola data remedio est. Farinae hemina, ovorum vitelli tres^ piperis grana XX contrita in unum miscentur et subiguntur; panis ex his formatur et in foco coquitur, torminosis esui datus plurimum prodest. 111 Milefolium contritum si quis torminosus ex aqua fri-io gida^ prout virtus aut aetas eius se habebit^ biberit^ cele- 112riter sanabitur. Lotos^ unde tibiae fiunt^ in scobem secta vel rasa atque ex eo pulvere cocliaria tria cum aceto scillitico torminofto ieiuno in potione data mirifice prosunt llsTorminibus maximo remedio est lactuca^ si decocta cumi5 cimino trito et oleo manducetur. 114 Sal tritum^ senapi tritum, ovum crudum in unum vas mittuntur et testa ovi ipsius oleo viridi repletur et in ipsum vas defunditur; similiter et mellis despumati et vini austeri singula testa ovorum plena funduntur etso simul universa cocleari diutissime permiscentur et tepe- Il5facta torminoso bibenda dantur, celerrime prosunt. Ruta cum hysopo in aqua ad tertias decoquitur atque eadem aqua in potione vini a torminoso salubriter mixta potatur. 116 Malum Punicum in olla gypsata clausum in furno con- 85 bures et postea diligenter teres atque in pulverem tenuis- simum rediges^ quem repones et paratum habebiS; ut cum opus fuerit ad subitas tortiones cum vini potione detur; prodest continuo. 117 Si quacumque causa tortiones quis pati coeperit^ mellis do optimi libram decoquat ad tertias eique addat vini cya- thos tres et aquae anethinae cyathos tres et coagitatam ac tepefactam hanc potionem ieiunus bibat; continuo llSsanabitur. Fabam integram frictam calidam in acetum 3 cumplnribus. 9 esaui. 10 torminosis. 14 scillito. 20 singulae testae ov. plenae CornarirM, 23 ysopo. 32 vocck- buia aquae anethinae cyathos tres et om. - 289 — acerrimum mittat et madefhctam torminosus manducet^ cito sanatus erit. Ad profluvium et incontinentiam ventris remedium sic:ll9 Spongeam^ quae in pruno silvestri vel in spina aut in rosa 5 silvestri nascitur^ colliges et supra vatilum tostabis et dili- genter teres atque in calicem mittes ac desuper ovum in- coctum defundes et bene permiscebis^ deinde super vati- lum candentem defundes et coques ac laboranti cyliaco quasi ovum tortum manducandum dabis. 10 Bacae olivarum in vino tritae cyliacis recte propinan-i20 tur; portulaca quoque ex aqua fervefacta e polenta aspersa conditur; inde olTae complures si edantur a dysinterico, plurimum iuvabitur. Ungula porcina conbusta ad cineremi2i et trita postera die ex vino hausta mirabiliter dysinterico 15 prodest. Cinis criblatus aceto commixtus ventri et reni-122 bus imis calidissime inlitus certissime ventris abundan- tiam stringit. Rana viva si ventri torminosi adponatur^ inl23 eam vitium confestim transire dicitur. Torminosis salu-l24 berrime aqua marina per clysterium infundetur^ si mole- 20 stia diutina fuerit. Fimus columbinus tritus ex melle ventri inlitus alvil25 incontinentiam stringit. luniperi bacae tritae ex vino nigroi26 potui datae conprimunt alvi nimietatem. Caput caprunum cum pilis suis contusum atque dis-127 25 coctum ciboque sumptum rupta interius intestina dicitur glutinare. Pilos leporinos adiecto melle conprehendes at-128 que inde globulos parvulos facies; hi singuli saepius glut- titi intestina quamvis perniciose rupta certa coniunctione conectunt. 80 Verbasci radicis corticem detrahito eiusque contritael29 sucum per linteolum expressum ex aqua aut vino biben- dum dato^ omnia interiora vitia^ quae ex frigore aut la- bore aut pectoris lumborumve dolore nascuntur^ mira effi- cacia sanabis. 1 torminosos manducit. 9 ovi turtnm. 11 porcacla. aspersa] asper. 12 cumplures. 16 habundantiam. 17 rana} anas Plin. 22 iunipiri. 26 gluttinare. %1 %\o\yQ\»A ^wi^^'?^* Mascellus, ed, HsiiinuszoH. Vb - 290 - 130 SerpuUum ad pondus victoriati argentei tritum bene valenti ex yino^ febriculento ex aqua potui datum omnes ventris dolores sedat. 131 Humanum lotium vetus adiecto croci modico, ut odor eius occultetur^ ignoranti potui datum quamlibet veteres 5 in visceribus latentes morbos sanabit; vomitu enim In- ritato et eiectionibus concitatis omne vitium valenter ex- purgat. 132 Ut explorari possit^ ex latentibus morbis qui sit ille, qui vexat infirmum^ conprehendique qualitas vitii et pars 10 viscerum possit, catulus fetae canis lactens die ac nocte cum eo qui laborat accumbat; is postea sectus inspici- tur translatusque in eo morbus haud difficile notatur ita tamen, ut aeger ei lac de suo ore frequenter infundat; eum tamen catulum, cum fuerit exsectus^ obrui oportet 15 nec ab re est^ si triduo idem catulus vivens cum aegro maneat; vitium enim aegri transire in eum usque adeo certum est^ ut moriatur catulus hominemque morbis laten- tibus relevet. 133 Ad dysintericos solitaneos cocleam plenam cum testa so sua vivam teres^ ad cuius pondus infra scripta trita misce- bis^ id est casei veteris quantum est cocleae dimidium^ ovi meduUam in aceto coctam, panem candidum vetustum vel tostum vel^ quod est meUus^ nauticum^ rutam^ piper ex vino; quod cum prius ferro candenti calefeceris^ potui 25 sine aqua ministrabis^ sed et bacas myrteas adicies. Haec omnia conteres et in potione vini veteris ieiuno dabis. 134 Ad eos^ qui sanguinem per intestinum iactant vel per corruptum corpus inferius effundunt, remedium sic: Her- bae urticae masculae summitates teneras coUiges et con- so tundes sucumque eius expressum per triduum ministra- bis bibendum; si autem cum aqua frigida aut aceto acerrimo aut posca frigida id ius mixtum dederis^ quamvis despe- ratos de supra scripta infirmitate protinus Uberabis. 2 pntui. 16 ab re] habere. 20 solitanos. 22 vetus. 28 coDditum. 25 ex vino om. — 291 — Lac caprunum ex coagulo temperabis et dum tepet,ld5 antequam penitus constringatur^ dysintericobibendumdabis; cito remediabitur. Remedium ad tortiones: Fasianum yivum in vino ne-i36 6 cabis dabisque ex eo vino bibere ei, qui patitur tortiones; confestim remediabitur. Confectio cydonitis ad dysintericos et cardiacos sic:l37 Oleum in vaso duplici coques, quod dum in igni est et fervet^ operitur alio vase, in quo cydonea divisa ponuntur; 10 oleum tam diu calebit igne subiecto^ quamdiu poma super- posita excoquantur, tum oleum solum servabitur^ quod supra dictis infirmis ad perunctionem et escam utile erit; cydonea quoque ipsa esui dentur cyliacis ac dysintericis. Iniectio ad dysinteriam: Amuli — III et lactis ca-i38 15 pruni cocti pro modo quantum visum fuerit adicies et ita iniectionem facies. Sevi hircini — II, olei viridisi39 sextarium dimidium, haec simul in duplici vaso remissa et calefacta inicies. Epithematium ad ventrem stringendum sic: [FIorisi40 20 uvarum — II, rosae siccae — I, masticis — I, aloes — I, gallae — I, aluminis schisti — I, acaciae — I, cerae P. I, myrtini olei P. I, picis — III. De his omnibus tunsis cribratis atque permixtis magdalia facies, quae in panno denso aut phoenicio induces, et sic uteris ad ventrem. 25 Item aliud epithematium ad ventrem restringendum 141 sic: Florem uvae omfacum, rosae florem, aloen, gallas, alumen schistum, acaciam, mali granati florem, balaustium, masticem aequis ponderibus teres et vini myrtini quan- tum ad coniungendum pulverem sufficiat admiscebis; dactu- 30 lorum quoque cames purgatas et vino infusas subiges et cerotum myrtinum facies ac sic omnia permiscebis et mag- dalia facies, quibus ita uteris, ut supra scriptum est. 7 cardiacos] coeliacos ComaritM. 8 vaso] vas. et fervetj effervet. 18 esBui. 17 vas. 21 scisti. 22 mirtini. 24 fimtio. 27 scistani. 28 mirtini. 32 facias. V^* — 292 - CAP. xxvm. Liimbriois et tineis et interaneis oansis id est tenesmo et ad rosns ventris et strofnm vel intestinis ruptis eorumqxie doloribus remedia physioa et rationabUia diversa de experimentis. 1 Verum remedium ad tineas necandas et eiciendas: Per triduum aleum quam plurimum edat qui hac mole- stia laborabit et betaceos coctos et caseum moUem man- ducet; post hoc autem felicis Macedonicae aridae contusae cribratae X VIII cum melle^ quantum ipse yoluerit^ sumat 5 et post horas quattuor dentur ei aloes et scamouiae singu- lorum X semisses ex aquae mulsae cyathis quattuor; cum yero coeperit desurgere^ aqua calida ei supponatur^ qua postea ehii et foyeri debet. 2 Ad lumbricos depellendos satis commode facit San- lo tonica herba^ quae absinthium dicitur, si yel yiridis cum aqua ad tertias cocta potetur yel sicca trita ex melle man- ducetur; cornus quoque ceryini limati lima lignaria scobis, quantum IIII yel V cocliaria sint, ex aqua, in qua decoc- tus fuerit ipse scobis, potus ad cyathos III mirifice facil; i5 rapi etiam seminis cyaUius ex passi cyathis tribus pridie maceratus, deinde tritus et datus aqua exigua adiecta in- finitum medetur. 3 Tenesmos est inritatio ultimae partis directi intestini^ in quo yitio saepius libet desurgere sine causa. Proderit 20 ergo ad hoc yitium depellendum, quotiens desurrexerit quis, ut yino austero mixto cum aqua calida se foyeat. Verbenae et myrtae et oliyae ramuUs iunctis^ ita ut duae partes myrtae sint, simulque decoctis uti conyenit aqua frequentius ad subluendum; quin etiam peniciUum tinc- 25 tum eo Uquore et non nimis expressum atque ano ad- positum proderit yel eodem modo globulus staminis ad- positus iuyat; diutius enim yaporem continet. Perungendus tit intestino. 1 negandas. 6 detar. 7 cyathos. 13 scopis. 93 mirtae, dno. 26 peniceUnm. — 293 — , autem anus erit specillo lycio Patarico yel Indico ex ca- lido vino. Collyrium hoc iniciendum, quod et ad omnem deiectio- 4 nem et tormina bene facit, conficitur sic: Acaciae et mali 5 granati corticis usti^ singulorum "^ quaternos^ hypocistidos et rhus^ quo coriarii utuntur^ et opii, singulorum dena- rios senos^ omphaci % IIII S^ croci X IIII. Teruntur haec omnia et cribrantur diligenter, postea vino austero col- liguntur vel temperantur et fiunt collyria magnitudine nu- 10 cleorum pineorum et cum opus fuerit; ano iniciuntur. Ad lumbricos prosunt huiusmodi compositiones: Ser- 5 pulli l^ UII triti in cremore lenticulao; quantum sint cyatbi duo^ dati vel ipsa sola per se lenticula, si quis eam aceto infusam coctam comederit. Serpulli triti X VIIII^ absinthi 6 15 X II; clematitidos % I et duae tertiaeye partes victoriati; nitri S VII; lupini farinae % VII; salis S IIII; terrae mali ^ IIII; fici aridae S IIII. Haec omnia colliguntur yino austero atque ex his finguntur globuli fabae magnitudinC; ex quibus dantur ieiuno aut post cenam octo vel novem 20 cum aquae mulsae cyathis tribus. ConpositiO; quae facit ad tineas et lumbricos eruen- 7 doS; sic: SerpuIIi S II; coriandri X S; samsuci X S; nitri X S; cucurbitae silvaticae interioriS; sed quod est sine seminC; in pulverem redactae X S; mali Punici inmaturi 26 et adhuc obstricti sive corticis eius triti S S; rutae ter- tiam partem et sextam victoriati ponderis. Melle colligun- tur haec omnia; dantur ex his globuli septem; quantum fabae Aegyptiacae magnitudo est; vel cum aqua calida vel ex vinO; si sinceritas erit; et ieiuno et post cenam. so Ad lumbricos necandos remedium mirum sic: Seriphi 8 X IIII; cucurbitae silvestris interiora trita X II; lupinorum farinae ^ VIII. Ex aqua fiunt globuli fabae magnitudiniS; dantur robustae aetatis septem; pueris terni vel quini cum mulsa aqua. 1 spicillo. 6 denarioram. 18 globoli. 27 ^l^i^^&^- 30 serepni; cf, Apuh herb, 101. ^^ fort. ^<^\»KI\. — ' 294 — 9 Ad tineas necandas remedium competens sic: FUicis radicis aridae^ nasturci seminis £ septenos^ coriandri se- minis X V, nitri X II. Haec omnia trita dantur ieiuno cum aquae mulsae hemina. 10 Mali Punici sucus radicis vel foliorum eiusdem aqua 5 11 decoctus potuique cum sale datus tineas necat Marrubii et absenthii et lupinorum paria pondera in aqua mulsa cocta ieiuno bis aut ter potui data adversum tineas et 12 lumbricos plurimum prosunt. Farina lupinorum decocta ex aqua et more cataplasmatis ventri inposita lumbricos lo vel tineas necat 13 Ad lumbricos et tineas eiciendas remedium potens sic: Ervi^ filiculae radices purgatas ad uncias singiilas seorsum tundes bene in pila lignea; deinde adicies inulae radicis ^ VIII^ ammoniaci unciam et coriandri seminis i5 manum plenam et euforbi \ III. Has omnes species seor- sum conteres bene usque ad summam levitatem et si viri- dis fuerit radix filiculae, quando illam tundes, sucum eius exprimes et ipsum admiscebis. Facies pilulas magnitudine ea^ qua ano inici possint^ ipsasque factas infundes in cer- 80 vesiae novae sextariis duobus et mellis cyatho; quod si in ea provincia faciendum fuerit hoc medicamentum, in qua cervisia non est, ex aqua dabis, in qua myrta cocta sit ad sextarios duos^ aut cum sapae mixtae sextariis duo- bus atque ex eo temperabis potionem et dabis bibendam; 25 intra horas IIII deiciat oportet vermiculos vel tineas; ante triduum sane iubebis eum cibari alio et pane per se et tantummodo poscam bibere. i^ Inflationibus intestinorum prodest vel serpuUum po- tum ex vino nigro vel cuminum silvaticum tritum ex vino so nigro vel aqua pota apiastri^ quod Graeci erotion vocant, per se data vel sucus eius vino mixtus vel origani radi- ces contunsae ad X I ex vino datae vel ruta trita ex aquae cyathis IIII pota vel eiusdem decocta radix cum 2 nasciturci. 6 datar teneas. marrunii. 9 pro- Bunt] prodest. 13 filiciculae. 15 radices. 18 quando] quomodo, 20 cervesiae nova. 23 cervisia h. l. sic. - 295 - aceto et melle data vel puleium similiter potum yel sili- quae Syriacae folia vel roris marini aqua decocta vel petro- silinum ex yino tritum datum vel origani decocti aqua yel anesum tritum^ quantum tribus digitis conprehendi 5 potest; prodest etiam uitrum cum vino aut aceto datum — toUit enim protinus inflationem et dolorem intestino- rum — vel lauri folia trita vel eiusdem bacae aut flos ex vino potus aut panacis radix ex vino pota; sed pana- ces non solum intestinorum dolores; verum etiam cholera 10 sanat. Prodest ex vino vel aceto ferventi apii semen tri- tum datum ieiuno vel terrae mali X I tritus potus ex vino vetere vel hysopi aut origani virgulae quinque cum vini hemina fervefactae et ieiuno potui datae. Fomentum; quod prodest intestinorum doloribus^ sic: 15 15 Acetum aut aquam^ in qua ruta incocta fuerit^ calidam ventri et umbiiico inpones; discutit enim confestim et sedat dolores. Carmen ad rosus sive hominum sive animalium di- 16 versorum sic. Palmam tuam pones contra dolentis ventrem 20 et haec ter novies dices: Stolpus a caelo cecidit, hunc morbum pastores invenerunt; sine manibus collegerunt, sine igni coxerunt^ sine dentibus comederunt. Ad lumbricos egerendos felle caprino madefactam la- 17 nam umbilico adpone; idem facit et fel taurinum sic ad- 25 positum necnon brassicae semen tritum ex vino vel aqua ita oportebit adponi. Ad lumbricos et tineas coliculis ex 18 aqua coctis origanum admiscebis ac ieiuno bibendos in die tres cyathos dabis. Ad ventris rosus remedium sic: Piperis albi — I^ 19 30 cymini saccati — I, rutae folia viridia — I, nitri ^ III, euforbi permodicum. Haec omnia melle et aceto pariter permixta in pilulas ad modum fabae rediges et bibendas paulatim^ cum opus fuerit, ieiuno ex vino mixto dabis. Si ventriculus perversatus fuerit alicui, aquam bibat, 20 35 unde pedes laverit suos, et de lana ovis, quae a lupo 8 panacae. 9 cholera (stc). 21 co\\\^emTi\>« ^^ ^^x^t^^sa. - 296 — occisa fuerit^ ad ventrem suum alliget; de herba quoque^ quae muris auricula dicitur, novem folia toUat et cum pi- peris granis VIIII terat et ex aqua bibat per triduum. 21 Talus quoque leporis ventriculo subligatus dolorem eius 22 excludit. Lenticulae hemina in aceto madefacta et cibo 5 23 potuique data ieiuno extinctos lumbricos eximit. Malva cum senapi cocta et in calice posita ac sorbitionis modo 24 saepius gustata succurrit molestiis lumbricorum. Grano- rum de malis Punicis dulcium acidorumque sucus expres- sus passo eiusdem mensurae inmiscetur potionesque duae lo de permixto fiunt et una ante cenam datur^ alia post cenam^ postera die tertiave lumbricos vel tineas poten- ter expellit. 25 Stercus caprinum aridum tritum adiecto melle potui 26 datum ex aqua calida mire producit tineas. Cervini cornus i5 conbusti cinis