Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at |http : //books . qooqle . com/| MARCELLI DE MEDICAMENTIS LIBEE. EDIDIT GEOROIUS HELMREICH. LIPSIAE IN AEDIBUS B. O. TEUBNERI. UDCCCLXXXIX. L s^./^.f/ /^harvard lUNIVERSITY LiBRARY I-tPSIAJl: TYPia B. O. TEUBNBEI. PRAEPATIO. Marcelli, quem vulgo vocant empiricum^ de medica- mentis liber uno, quod equidem sciam, codice nobis traditus est, Laudunensi 420 (antea 326). Qui membranaceus, foliorum CLXXXXVIIII, saeculo VIIII optime scriptus (c/I Catalogue genSral des manvscrits des hibliotheqms pu- hliques de$ departements tom. Ip. 223), non integer pervenit ad nostram aetatem. Initium eius nunc est a verbis: Indpiunt epistulae diversorum de qualitate et dbservatione medicinae. Largius Designatianus filiis suis sahdem d. (p. 4 haius editionis). Desiderantur igitur index capitulorum, Marcelli epistula ad filios data, tres disputationes, quae sunt de mensuris et ponderibus medicinalibus, duae Latine, tertia Graece scriptae. Qua iactura primi quaterDionis vel temionis factum est^ ut hodie nusquam in codice Mar- celli nomen reperiatur, ob eamque causam, ne codex esset anonymus, vir doctus recentioris aetatis in margine primi folii scripsit: Vindiciani medicina eademque vocabula in tergore libri litteris aureis impressa sunt. Sed non solum initium, verum etiam finis codicis temporum iniuria interiit, desinit enim in vocabulis: Spinam ex pede vel quacumque corporis parte (c. 34,86 p. 356 h. ed.). Quam iacturam extremis duobus quaternionibus amissis contractam esse inita ratione facile colligitur. Sed ne ceteri quidem qui ab initio fuerunt codicis terniones vel quaterniones nobis servati sunt; desunt enim hodie quatexmcm^^ N ^\» S\5l — IV — (= p. 41,23—62,29 et p. 75,1—86,36 h. e.), terniones XVII XVIII (= p. 177,20-196,31 h. e.). XXH (= p. 227,2— 237,10 h. 6.), quaterniones XXXII. XXXim. XXXV (= p: 335,3—346,12. 356,7 — 384 h. e.). Post detrimen- tum codids tam grave priores qnaternionum mimeri plurimi rasnra ita mxitati sunt, ut etiam nunc qui antea fuerint perspici possit. Item foliorum numeri recentiore aetate damni ratione non habita adiecti sunt. Postquam quae perierint codicis partes exposui, non alienum esse videtur dicere, quae servatae nobis sint re- liquiae. Supersunt quatemiones 11. III. lill = fol. 1 — 24, temio VI = fol. 24—30, quatemio VII (nunc VI) = fo). 30—38, teraio Vnil (nunc Vm) = fol. 38—44, quaternio X (nunc Vlill) = fol. 44—52, temio XI (nunc X) = fol. 53—58, quateraiones XII. Xm (nunc XI. XII) = fol. 58—74, temio Xim (nunc Xm) = fol. 74—80, qua- temiones XV. XVI (nunc Xim. XV) = fol. 80—96, qua- temiones XVmi— XXI (nunc XVIII— XX) = fol. 96-120, quaterniones XXIII— XXV (nunc XXII— XXim) = fol. 120—144, quateraio XXVI (nunc XXV) = fol. 144—151 (quintum huius quatemionis folium exsectum est), quaternio- nes XXVII— XXXI (nunc XXVI— XXX) = fol. 151-191, quateraio XXXUI (nunc XXXH) = fol. 191—199. Hunc codicem ipse quanta potui diligentia contuli lectionisque yarietatem selectam neglectis rebus ortho- graphicis et vitiis, quae yulgo in codicibus inveniuntur, verbomm contextui subieci. De eo primus disputavit Valen' tinus Bose in Hermae vol. VIII, 30. Quod autem hic vir doctus Marcelli editionem principem, quam curavit lanus Cornarius Basileae a. 1636, ex illo expressam esse censet, fallitur. Nam et omittit codex vocabula quaedam, quae Coraarius ex alio libro manu scripto addidisse putandus esset — sed verisimile non est illum pluribus codicibua usum esse — et exhibet nonnulla, quae apud Cornarium non extant. Desunt in codice e. c. haec: p. 39,31 et septima, 55,11 rufae, 55,32 tritam, 57,31 vel collisiones, 90,33 aeris ii^i XS, 146,16 Ungularum — m^edetur^ 267,14 faeni graeci hene mundati et loti quartarium et, 282,33 hordei, 288,32 aquae anethinae cyathos tres et, 290,25 ex vino, 306,24 sagapeni 5IIII, gummis Xlin, artemisiae suci XIIII. Exhibet codex, cum in Cornarii editione desiderentur, haec : p. 265,3 seminis — I, petroselini Macedonici — I, p. 300,26 ScUlae albae usque ad p. 303,17 de stomacho corrupto. Qaae cum ita sint^ exordium capitis XXVIUI in editione principe aliud est atque in codice. His causis motus Cornarium alio codice usum esse existimo, sed non ne- gaverim illum Laudunensi libro fuisse simillimum. Comarii textum receperunt Aldus (Medici antiqui. Venet. 1547) et Stephanus (Medicae artis principes 1567). Scripsi Augustae Vindelicorum mense Septembri 1889. G. H. * = denariug. =» uncia. *" semuncia. ^ = scripujQg ^ =* victoriatas ^ =» aemia. '^ sextariug. MARCELLUS VIR INLUSTER EX MAGISTRO OFFICIORUM THEODOSII SEN. FILIIS SUIS SALUTEM D. Secutus opera studiosorum virorum, qui licet alieni i fuerint ab institutione medicinae, tamen huiusmodi causis curas nobiles intulerunt; libellum hunc de empiricis quanta potui sollertia diligentiaque conscripsi^ remediorum physi- 5 corum sive rationabilium confectionibus et adnotationibus fartum undeunde collectis. Nam si quid umquam congruum sanitati curationique hominum vel ab aliis conperi yel ipse usu approbayi vei legendo cognovi^ id sparsum incondi- tumque collegi et in unum corpus quasi disiecta et lacera 10 Aesculapius Virbii membra conposui. Nec solum veteres 2 medicinae artis auctores Latino dumtaxat sermone per- scriptos^ cui rei operam uterque Plinius et Apuleius et Celsus et ApoIIinaris ac Designatianus aliique nonnulli etiam proximo tempore inlustres honoribus viri^ cives ac maiores 15 nostriy SiburiuS; Eutropius atque Ausonius, commodarunt^ lectione scrutatus sum^ sed etiam ab agrestibus et plebeis remedia fortuita atque simplicia; quae experimentis pro- baverant, didici. Quorum vobis copiam labore nostro vigili- 3 aque faciendam^ filii dulcissimi^ pro necessitate infirmitatis 20 humanae piissimum duxi, orans primum divinam miseri- cordiam^ ne vobis vestrisque experiendi huius libelli ne- cessitas ulla nascatur^ tum si qua fuerit prospiciendae salutis et tuendae valetudinis causa^ gratulemini super hac re labori studioque nostro, quod vobis absque medici inter- ez magistro ofQciorum Pithoeus: ex magno of&cio C(yrmt\MA. MlBCMLLUBf MD. HmLMEMICS. \ — 2 — 4 cessione opem necessariam curationemque praestabit. Cuius scientiae beneficia vice mutua caritatis humanae cum omni- bus infifniiS; amicis^ notis ignotisque, immo vero cum ad- venis magis et pauperculis communicare debetiS; quia et deo acceptior et homini laudabilior misericordia^ quae aegro i 6 hospiti ac peregrino egenoque defertur. Moneo sane, si qua fuerint paranda medicamina^ ne absque medico aut incurio- sius conponantur aut indiligenter habeantur. Nam licet attentissime species et mensuras specierum remediis qui- busque adscripsero et ipsarum mensurarum notas vel pon- : derum qualitates secundum Graecam traditionem et medi- corum veterum consuetiidinem seorsum libello huic inse- ruero et non solum Romana^ sed etiam Graia expositione digessero^ tamen e re est^ ut haec eadem cum peritioribus conferantur ac saepius retractentur et quae confecta fue- : rint vel parata medicamina sub signaculis semper habean- tur^ ne aut casus incidat aut malignitas alicuius obrepat^ quae benivole et sincere parata corrumpat^ sitque de re- medio venenum et de salubritate pernicies culpeturque 6 medicina; cum peccarit incuria. In summa me haec : benigne parasse et tamen super his monuisse sufficiet^ vos perinde sanitati vestrae atque opinioni meae consuluisse conveniet. Epistulas quoque eorum^ quorum studium aemu- latum me esse scripsi, huic operi^ ne quid deesset; ad- ieci; quarum lectio et incitare vos ad necessariam cogni- 7 tionem et instruere poterit ad salutem. Versiculis quoque lusimus migmatum et specierum digestione compositis^ non quod sit dignum aliquid in carmine^ sed ut lectorem scru- tatoremque huius operis et poema pelliciat et exoptatio blanda conciliet. Quod opusculum in infima parte huius codicis collocaviy et ut sermone nostro opera haec sol- lertia nostra composita claudantur et nugas nostras multi- plex foliorum celet obiectus. De mensuris et ponderibus medicinalibus ex Graeco translatis iuxta Hippocratem. Uncia habet drachmas numero VIII, scripula XXIIII. Mina habet libram I uncias II. Cheme habet sicut drachma ^ III. Obolos habet denarius VI. Cotyla [hemina] facit ace- tabula sive oxybapha IIII. Olyscion facit heminae partem 5 septimam^ quod facit — I et drachmas II. Cotylus habet — IIII, quod facit cyathos II et coclearia VI. Item cotylus triunciarius habet heminae tertiam partem. Tetrobolon est quarta pars heminae. Choenix sextarii duo sunt. Stater est quod metitur drachmas IIII, est autem quanta semuncia. 10 Denarius est argenteus drachma I^ quod facit ^ III. Victo- riatus denarius dimidia pars drachmae est. Obolus minor drachmae sexta pars est. Cyathus pars octava sextarii, sed ad pondus drachmarum pars decima est. Coclearium di- midia pars drachmae est. Tetrassarius semuncia est. Item de ponderibus et mensuris medicamentorum ex libro XXI Plinii historiarum naturalium. 15 Drachma Attica denarii est argentei pondus. Drachma eadem habet in pondere obolos VI. Obolus habet chalcos X. Cyathus pendet drachmas X. Acetabulum quod dicitur habet heminae quartam partem. Hemina habet drachmas numero LX. Mna^ quam nostri minam vocant, pendet drach- so mas Atticas centum. Mensuras quoque ipsas Graecorum de medicinalibus ponderibus addidimus, quae sequenti pagina continentur^ ut in huiuscemodi rebus^ si visum fuerit, de fonte quod aiunt ipso petatur auctoritas. ^H (jLVcc SxBi oAxag q^% fj XlxQa S%6t ovyylag i^\ rj ovy- yCcc h'%et olKccg rf^ ^ oAx^ l%6i yQccfificcta y\ to yQccfi^ i'%6t opoXovg jS', c 6§oXog i'%6i TteQcctia d', tb 7i6Qdtiov S^i^i '\^lr - 4 — Kovg p>, ^O fAedifivog i'xBt rjfiCsTixa i^^ to ri(ilsKtov ¥xst %ovg |5', 6 xovg ixsi %olvwag /?', ^ %otvt^ i'%si Tcorvlccg d', fj KOtvlri i%si rifji(^s6tov a\ To tQV^Xiov Ss KotvXri iatlv l^mjcif, ro o|i;/Sag?oi/ ds tstaQtcv ictL KotvXfig^ 6 xvad^og s%tov icti mtvXrig. ^H xr^fivi aysi oX%riv (ilav. ^H ^EllrjvtKri KotvXri tov iXaiov s%si X* a\ l dh ^iiStrig X^ jJ', o dh ItaXiKog ^ictrjg X^ a' 5. jdrjXov ovv oti xal rj Itahnri KOtvlri l%sc F ^'5 ^ 6h ^Aks^avdQtvri aotvXri iXaiov fjiev i'%si F rfj oVvov 8h F &', To %BQafuov l%st> ikaiov ovvov fiikitog VojS' \'7C \'qk To noyywv i'%si X*^' X^* \'is ^O ^iatrjg i'%si, F 41?' X^ a F ri' \' /3' S ^H KOtvkri S%si F 19-' F / X^ a' F / 'O xva-d-og l%si F a' S F a' S y(». d' F /3' S. Epistulae diversorum de qualitate et observatione medioinae. Largius Designatianus filiis suis salutem d. Legi antehac Hippocratis Coi epistulam^ medicinae auctoris vel peritissimi^ quam de tuenda valetudine ad Antiochum regem scripsisse fertur; cuius quia praecepta et monita vobis ad salutis custodiam nota cuperem^ col- legi; ut potui; quidquid seriem eius continere memineram, eamque ore Romano interpretans scripsi. Cavi; fateor, ne ad verbum verba transferrem; quo minus pleraque lingua- rum diversitate congruerent^ si parum ponderis in signi- Incipiunt epistulae diyersorum de qnalitate et observatione medicinae. Ab his verbis codex Laudunensis indpit 1 ante hanc 3m. 2 valetitndine Im valititudine 2m. 5 serie. 6 more littera m 8t*pra lineam addita. cave. - 5 — ficationibus veris fieret; itaque explicandae rei adversus obscuritatem consului. Igitur epistula talis est. Antiocho regi Hippocrates Cous salutem d. Eam te in hoc regnandi munere et culmine reputans sustinere personam, ut rex magnus vitam multis utilem 5 in longum provehere debeas^ simul ingentem providentiae tuae metiens curam^ qua experientissimus rerum mathesim quoque prime adeptus es^ convenire talibus regalis peri- tiae studiis arbitratus sum domesticam quoque tuendi cor- poris et procurandae valetudinis scientiam; super cuius ob- 10 servationibus ad te scribendum putavi, ut et quibus causis morbi existerent et quibus praenoscerentur indiciis et quali- bus inter exordia perimerentur medellis ostenderem. Nam fere ut caeli turbulenta tempestas niunquam nisi praeceden- tibus solet signis ingruere^ ita corporum inminentia pleraque 15 incommoda ortus proprii significatione monstrantur. Spon- deo autem pro ingenita dociiitate^ qua nostram quoque super his rebus sollertiam probas, monitis meis auscultantem posse te reliquum vitae tempus firma valetudine et plena incolu- mitate producere. Corporis igitur humani fit a nobis qua- 20 dripertita divisio^ cuius in partibus singulis valetudinum moderatio continetur. Sunt autem partes hae: cum capite oris sublimitaS; pectoris latebra^ ventris receptaculum; sen- tina vesicae. Si capiti igitur eveniat incommodum, aut tenebrae ofiunduntur aut cietur dolor aut onusta quasi pon- 25 dere supercilia sentiuntur aut fit temporum pulsus adsi- duus aut tumescentibus mane oculis caligat adspectus aut aures tinniunt et accepto quodam interius tumultuantur sono. His ergo signis existentibus caput est purgatione ciu*andum, sed super huiusmodi tamen leviore medella^ so hysopi vel origani Indici coma iniecta defruto sive mulsae^ 7 primae. 9 valetudinis Im valitudinis J^m. 15 pro- prii StepTianiM: propriis. 17 abanscultatem. 18 valetu- dine Im valit. ^m. 20 valitudinnm. 21 com Im cum 2m, 22 latera littera b erasa. 24 offenduntur ex offunduntur corr. 26 tumiscentibus Im. 30 ysopi. fii^Q^^ %v\sv tscq^&^. - 6 - quae septem yel plusculis diebus maceratur. De quo liqaore postmodum coagitato atque colato tepido heminae dimi- dium aut ampUorem modum gargarizari oporlet die calido vel sereno, ita ut resupinato ore faucibus liquor ilie con- tincatur aliquantulum et agitetur alterna vice idque 8ae-& pius fiat, donec lieminae dimidium consumatur yel cum llegmate proiciatur. Sed haec ieiuno adhibenda curatio est^ qua nulla capiti levior aut commodior reperietur. Hoc re- medium qui neglexerit et indiciis supra scriptis non oc- currerit^ necesse est sentiat aut oculorum vitia aut ulcera lo intus auribus erumpentia aut strumas in confinio colli aut puisus cerebri aut suffocationem aut circa guttur anginam aut uvae dcstillationem, glandulas quoque patietur et tabem iluentium capillorum et ulcera per caput effervescentia do- 8 loremque dentium creberrime. Quod si a pectore morbus u minatur^ qui esse simplex et non violentissimus solet^ his praesentitur indiciis. Primum pectoris sudor intimus testa- tur aestum stomachi laborantis, splen erit quasi distensus et eminenS; sputamenta fellita^ scapulae cum iateribus grava- buntur et inproviso dolore marcescent^ adsiduae oscita- m tiones ora diducent^ inportunae vigiliae somnos fugabunt, artatus spiritus siti nocturna maxime inardescet^ experge- factis mens erit tristis et nubila; post soporem totius paene corporis pulsus, tremor in brachiis vel in manibus^ sicca etiam tussis quatiet infirmum. His igitur sapienter occur- S5 ritur^ si consuetudo fiat sine ullo medicamine post cenam vomendi. Utile autem est etiam ieiunum vomere, magis enim umor noxius^ qui stomacho insiderit^ egeritur. Itaque qui mane vomiturus est^ debet minutatim rafani radices manducare easque vel sucum earum transmittere, cardamum so quoquC; id est nasturcium^ sed et sinapi et erucam devorare et aquam deinde tepidam superbibere et digito vomitum provocare. Qui ista contempserit; erit his obnoxius vitiis: 1 vel om, 2 tepide. eminae. 3 amplias. 7 fleo- mate. 20 marciscent Im marcescent 2m. 21 deducunt. 22 siti Im sitis Sm. inardescit. 28 umor Im humor ^m. insiderit Im insederit <9m. 31 sinape. - 7 - pulmonis labore vexabitur^ frenesim sustinebit^ atrae bilis infesta commotio ad usque vesani eum furoris periculum trahet, iactabitur febribus acutis'^ inops somni agitabitur pemiciosis vigiliis. Si quando autem morbus a ventre mo- 4 5 litur^ qui et ipse multiformi grassatur incommodo, haec signa praemittit: torquetur alvus et correptos cibos in- moderatis fluoribus fundit^ potus in amaritudinem vertitur^ membrorum omnium existunt doiores causa latente gras- santes^ fervet nimiis ruboribus corpus et acutis atque occul- 10 tis febribus inardescit. Adversum haec venter est mollien- dus sine grandi cura aut gravi medicamento. Nam qui lapatho vel mercuriali herba usus fuerit, commode alvum temperabit. Si parum proficiet haec medella et supra dicta indicia per- severabunt; decoctus urticae sucus potui dabitur. Utiliter 15 accipiuntur et cymae caulium multa aqua vehementer ex- coctae^ etiam brassicae umor melle admixto et asperso sale temperatus bibi debet ad heminarum quattuor modum. Qui 5 haec adhibere cessaverit^ his patebit iniuriis^ ut aut ciliacus fiat aut meatibus ruptis inmoderato ventris fluore vexetur. 20 Hinc dysinteria oritur et iliacus morbus et ad superiora fimus redundans vomitus et empneumatosim faciet. Hinc sciae passio erit dolorque coxarum, apoplexis etiam his originibus existet; hinc et sanguinis per interiores meatus^ id est per haemorrhoidas^ fluor multus emanat. Articulorum 25 quoque morbus, quem Graeci arthritim vocant, istinc cre- atur. Cum vero ex vesica inminet origo vitiorum et ipsa 6 non minus causis pluribus nocens^ his significationibus in- tellegitur. Inflatio vesicae adest^ solet enim in eam multus ex alvi meatu ventus inmitti^ inde adsidua ructatio, inde 80 incontinentes crepitus egeruntur^ inde gravis somnus, inde urina sordida et diri odoris egeritur et circa genitalia tumor surgit. His ergo animadversis tali erit subveniendum me- 1 atrae] adtrahi. 3 acutis om. 13 medella Im me- dela 2m in ras. 17 bibi Im bibere 2m. hunc (supra lineam) modum. 18 ciliacus. 20 orietur Stephanus. 21 en- pneumatisin. faciet Im ficiet 2m. 22 scie Im scietica ^m. 24 aemorrhoidas. 25 arctrisim. 28ade8tom. enimm. — o della: Feniculi et apii radices vino condito yeteri et odo- rato inicies^ et cum se haec confusa maceraverint, eum vini cyathis duobus tantundem miscebis aquae calidae et ieiuno potui dabis. Praeterea radicis asparagi sucus cum vino mixtus optime sumitur, sed et ciceris albi^ non arietini 5 7 decocti sucus accipitur. Ex hac valetudinC; nisi in exordio curatio adhibita fuerit, per urinae difficultatem et hydrops nascitur et dolor iecoris et vitia renum et stranguria ve- sicae^ ventrem molestissimi dolores vexabunt. Haec sunt de 8 praenoscendis praeveniendisque morborum causis. Addidi lo etiam^ quibus et quatenus per anni circulum pro tem- porum vicissitudine observatis incolumitas custodiatur. Ab hieme igitur salubrius fiet exordium. £x die VIII Kal. lanuar. corporibus umor adcrescit usque veris aequi- noctium^ quod incipit VIII Kal. April. Hoc ergo tempore i5 utendum calidissimis cibis et optimis, vino aliquatenus in- dulgendum^ usus etiam venerius minime respuendus. Ex aequinoctio incipit phlegma crescere, id est concretus umor et frigidus^ usque in ortum pleiadum^ qui incipit pridie idus Maias. Ergo tum adhiberi convenit bene odo- w ratos^ sed et acres cibos. Exhinc sanguis ardentior febribus augmenta suppeditat nec minus umor obbibitur usque ad aestivi temporis commutationem; quae ab YIII Kal. lul. inchoatur, a quo die venere abstinendum ieiunandumque. 9 Ab octavo enim Kal. lul. aestiva progressio incrementa fellis 25 exsuscitat usque in autumni aequinoctium^ quod est VI Kal. Octobris. Erit igitur utendum acutis et sapidis et bene olentibus cibis^ parcius ieiunandum et venerio usu ab VIII Kal. lul. certe per dies XII penitus abstinendum. Post autumni aequinoctium, id est post diem VI Kal. Octobres^ so acres biles vires et augmentum sortiuntur in occasum pleiadum, qui est IIII idus Novembris, umores etiam gra- ves serpunt. Erit igitur utendum acidis et acribus cibis, 1 candito. 6 valetudine Im valitudine ^m. 9 ventre molestissimo. 14 humor, item 19. 18 phleuma. 28 ab scripsi: aa (sic) cod., ad Cornarius. 24 supra venere add* 2m &. 27 acutis] frigidis Cornarius. 32 humores ^iw. — 9 — yenere quoque abstinendum^ parcius etiam ieiunandum. Ab hoc rursus tempore, id est a IIII idus Novembres, sanguis deficit; congruit igitur levioribus cibis uti, vino indulgere nec usu venerio abstinere in YIII Kal. lanuar.^ ex quo in- 5 cipit tempus hibernum. Haec, ut dixi^ observans incohimi sospitate vitae spatia transcurres nec ulia indigebis visi- tatione aut curatione medicorum. £pistula alia eiusdem Hippocratis ex Graeco translata ad Maecenatem. Quem roganti tibi libellum promisi^ omni cura adfaibita descriptum misi; ordinatissimum tuae salutis custodem^ 10 quem debebis tam diUgenter intueri quam scriptus est. Ad curationem enim corporis tui omnia explorata sunt^ quae cum rerum effectu conperi celeriterque conplexus sum. Intueri ergo omnem medicinae rationem debebis. Namque ego diligenti cura^ Ucet summa brevitate, conprehendi sin- 15 gula curationum genera, sicut proxime in eo libello feci^ quem Caesari nostro coram te tradidi: quas curationes per temet ipsiun aestimare poteris^ sapientibus enim ratio venire in consilium adsuevit. Omne itaque corpus hominum^ pe- cudum alitumque^ ex quattuor generibus constat^ sed prae- 20 cipue hominum: calido^ frigido^ sicco et umido. Frigido enim continentur viscera^ unde spiramus: calore continetur anima; qua vivimus^ id est qua vitam sentimus. Sicca sunt ossa, quae vires faciunt ad sustinendum laborem: umidus est sanguis, quo alitur vita. Per omnia enim viscera venae 25 currunt, quae sanguinem regunt. Sanguis animam^ anima vitam sustinet, spiritus autem aeris est. Ossa nervis mu- nita virtutem corpori praestant. Sanguis cum abundat, valetudinem vitiat. Ex eo nascitur sanies^ quam in vul- neribus sectis videmus; nascitur et pituita^ quae nausiam 1 a eiusmodi insidias yitare et hac fiducia securior iter ingredi^ ut 6 sciam^ si quis mihi languor acciderit^ non facturos medicos ex me yel meis reditum nec taxaturos incommodorum oc- 2 casionibus sanitates. Ante omnia autem puto in promptu habenda^ quae subito desiderata difficillima yidentur inventu^ sicut oleum vetus. Quod si ad manum non erit, celerrime lo fieri poterit. Deferyefactum enim yel recentissimum et odorem et yires yetustissimi praestat. Et si forte curatio exegerit aquam marinam in mediterraneo quaeri^ sollici- tudini locus non erit^ si ita prospiciatur: duo enim salis sextarii in quattuor aquae sextarios missi temperatissimam is marini liquoris copiam facient. Oxymeli yero facile erit fieri; si duobus cyathis mellis sextarius aceti addito puleio et salis modico contemperetur. Polenta autem hoc modo fiet: Hordeum aqua perfusum una nocte siccatur^ deinde ad XX libras hordei adiciuntur tres librae lini seminis^ 20 coriandri selibra, salis acitabulum; tunc deinde haec mixta 3 torrentur et mola franguntur. Omnibus autem curationi- bus mel optimum est^ in quo apes moriuntur^ et lana sucida ea bona est, quae de ovis collo fuerit adtonsa. Cinerem avium yel aliorum animalium desideratum sic 25 fieri oportet: In oUam novam mittitur avis aut quodlibet aliud animal^ quod putaveris exurendum; quod addito oper- culo circumlitoque argilla in furno ferventi torrebitur spiramento permodico facto. Gargarizationes vero omnes calidae utendae sunt^ sicut et fomenta, ut medendi ratio so et usus ostendit. 3 valetudinis Im valitudinis Sm. 4 possem om, 6 h&c Im hano ^ m. fiduciam. 1 1 def ervef actum 1 m deferverefactum ^ m. 12 post vires add. et ut. 16 oxymelli. 19 ordeum. 20 ad om, 21 acitabulum Im acetabulum 2m, 22 mole. 24 ad- tunsa. 27 quod] usque supra lineam. operculo Utteris co supra versum additis. 31 Explicit ep. phni secundi de -..^^pedicina. Incipit alia ep. - 15 — Cornelius Celsus G. lulio Callisto S. D. Inter maximos quondam habitus medicos Herophilus, 1 G. luli Calliste^ fertur dixisse medicamenta deorum inmor- talium manus esse^ non sine ratione^ ut mea fert opinio; prorsus enim quod tactus divinus efficere potest^ id prae- 5 stant medicamenta usus experientia conprobata. Animad- vertimus itaque saepe inter deliberationes contentionesque medicorum auctoritate praecedentium^ dum quaeritur^ quid- nam faciendum aut qua ratione succurrendum sit aegro, quosdam humiles quidem et alioqui ignotos^ revera peri- 10 tiores vei; quod fateri pudet, longe summotos a discipiina medicinae et ne adfines quidem eius professioni medica- mento efficaci dato protinus velut praesenti numine omni dolore periculoque liberasse aegros. Quamobrem spernendi 2 sunt quidem^ qui medicinam spoliare temptant usu medi- 15 camentorum^ forsan non a medendo, sed a potentia effec- tuque medicamentorum ita appellatam; probandi autem sunt, qui omni modo succurrere periclitantibus student. Ego certe aliquotiens magnum scientiae consecutus sum titulum ex usu prospere datorum medicamentorum multos- 20 que ex eadem causa non mediocrem gloriam tulisse memini. Est enim haec pars medicinae vel maxime necessaria^ certe antiquissima, et ob hoc primum celebrata atque inlustrata^ siquidem verum est antiquos herbis ac radicibus earum corporis vitia curasse, quia timidum genus mortalium inter 25 initia non facile se ferro ignique committebat. Quod etiam nunc plerique faciunt^ ne dicam omnes^ et nisi magna conpulsi necessitate ipsius salutis non patiuntur sibi fieri, quae sane vix toleranda sunt. Cur ergo aliqui excludant 3 medicinam de usu medicamentorum^ non invenio, nisi ut 30 detegant inprudentiam suam. Sive enim nuUum experi- Scribonii Largi haec est epistula. 1 condam Im, hierophilus. 6 conprobato. 12 no- mine ^m. 15 verba forsan non a medendo sed a potentia effectnque medicamentorum om, 16 appellati. 28 sane] Banis Cornariits, - 16 — mentum eius generis remediorum habent; merito accu- sandi sunt^ quod tam neglegentes in tam necessaria parte artis fuerint^ sive experti quidem sunt eorum utilitatem, denegant autem usum, magis culpandi sunt^ quia crimine invidentiae flagrant, quod malum cum omnibus animanti- 5 bus invisum debeat esse^ tum praecipue medicis^ quibus nisi plenus misericordiae et humanitatis animus est secun- dum ipsius professionis voluntatem, hominibus diisque 4 omnibus invisi debent esse. Idcirco ne hostibus quidem malum medicamentum dabit^ qui sacramento medicinae lo legitime est obligatus; sed persequetur eos^ cum res postu- laverit; ut militans et civis bonus omni modo^ quia medi- cina non fortuna neque personis aestimat homines, verum aequaliter omnibus inplorantibus auxilia sua porrecturam et succursuram se pollicetur nullique umquam nocituram i5 5 profitetur. HippocrateS; conditor nostrae professionis, initia disciplinae ab iureiurando tradidit^ in quo sanctum est^ ut ne praegnati quidem medicamentum^ quo conceptum ex- cutitur, aut detur aut demonstretur a quoquam medico, videlicet longe praeformans animos discentium ad humani- 20 tatem. Qui enim nefas existimaverint spe dubia homines laedere; quantum scelestius perfecto iam nocere iudica- bunt? Magni ergo aestimavit nomen decusque medicinae conservare pio sanctoque animo quemque secundum ipsius propositum se gerentem; scientia enim sanandi^ non nocendi 25 est medicina. Quae nisi omni parte sua plene excubat in auxiiia laborantium^ non praestat quam poliicetur homini- 6 bus misercordiam. Desinant ergo^ qui prodesse adflictis aut nolunt aut non possunt, alios quoque deterrere ne- gando aegris auxilia, quae per vim medicamentorum fre- so quenter exhibentur. Etenim quasi per gradus quosdam medicina laborantibus succurrit. Nam primum cibis ratione aptoque tempore datis temptat prodesse languentibus; de- inde si ad hos non responderit curatio, ad medicamentorum 3 artes Im, 6 in quibus Cornarim. 13 hominis. \4 prorectura (ras.) 15 et om. 17 ab] ad. 19 aut letnrj audetur Im audietur 3m. 22 quanto CornariiiS. — 17 — decurrit vim: potentiora enim haec et efficaciora qiiam cibi; post ubi ne ad haec quldem cedunt difficultates ad- yersae valetudinis, tunc coacta ad sectionem vel uitimo ad ustionem venit. At Asclepiades^ maximus auctor medi- 7 5 cinae^ negavit aegris danda medicamenta; quidam enim hoc mendacio etiam pro argumento utuntur. Poteram tamen^ si verum id esset^ dicere: Yiderit Asclepiades^ quid sen- serit; forsitan non omnino in hanc partem animum intendit. Homo sane fuit^ qui parum feiiciter se in hoc negotio 10 gessit. Itaque non deterreor per^ona^ cum rem manifeste prodesse videam. Nunc vero cum tam inpudenter quidam de eo mala comminiscantur^ quid possum uitra dicere^ nisi quodammodo parricidium ac sacriiegium eos commit- terC; qui haec dicunt? Ilie enim febricitantihus vitiisque 8 16 praecipitibus correptis, quae oxea pathe Graeci dicunt^ ne- gavit medicamenta danda^ quia cibo vinoque apte interdum dato remediari tutius eos existimavit. Ceterum in iibro^ qui parasceuon^ id est praeparationum^ inscribitur, con- tendit ultimae sortis esse medicum, qui non ad singuia 90 quaeque vitia binas ternasque conpositiones et expertas et protinus paratas habeat. Vides ergo, quam non piaceat Asclepiadi usus medicamentorum? cui nisi <^quis^ piura ad unum quodque genus vitii medicamenta conposita habeat, non videtur dignus professione^medicinae. Sed ista iicentia 9 85 nomine tantummodo medicorum propter quorundam negie- gentiam latius processit. Raro enim aiiquis, priusquam se suosque tradat medico, diligenter de eo iudicat; cum nemo ne imaginem quidem suam committat pingendam nisi probato prius artifici per quaedam experimenta atque 80 electo habeantque omnes pondera ac mensuras exactas, ne quid errorum in rebus necessariis accidat; videlicet quia sunt quidam, qui piuris aiia quam se ipsos aesti- ment. Ob quod sublata est uni cuique studendi neces- 8 valitudinis. 4 at (ww. 7 videri (ras.) quid Ascle- piades. 10 rem] re. manifeBta. 11 videor. 15 hoxye- pathe. 22 cni] q; quis om. 25 negligentiam. 80 ha- beatne omnia Cornarius. Maromllub, bd. Helmzeicb. ^ - 18 - sitas et non solum antiquos auctores^ per quos consum- matur professio^ quidam ignorant, sed etiam comminisci 10 falsa de iis audent. Ubi enim delectus non est persona- rum, sed eodem modo malus bonusque habetur, disci- plinae ac sectae observatio perit, quodque sine labore 5 potest contingere idemque dignitatem atque utilitatem prae- stare videtur, id unus quisque magis sequitur. Sic ut quis- que volet^ faciet medicinam. Quosdam enim a perverso proposito nemo potest movere et sane omnibus permisit liberum arbitrium magnitudo professionis eius. Multos ita- lo que animadvertimus unius infirmitatis sanandae scientia 11 medici plenum nomen consecutos. Nos vero ab initio rectam viam secuti nihil prius [in] totius artis perceptione^ qua homini permittitur^ iudicavimus, quia ex hac omnia com- moda consecuturos nos existimabamus^ non medius fidius i5 tam pecuniae aut gloriae cupiditate quam ipsius artis scientia. Magnum enim et supra hominis naturam duxi- mus posse aliquem tueri vel reciperare suam et unius cuiusque bonam valetudinem. Itaque ut ceteris partibus disciplinae^ ita huic quoque^ quae per medicamenta vir- 20 tutem suam exhibet^ curiose institimus eo magis^ quod percipiebamus in dies ex usu profectus eius^ quos inter- dum supra fidem atque opinionem plurimorum exhibe- 12 bamus. Sed quid ultra opus est probare necessarium usum esse medicamentorum^ praecipue tibi^ qui quia percepisti 25 utilitatem eorum^ idcirco a me conpositiones quasdam petisti? Ego autem memor humanitatis tuae candorisque animi tui^ quem omnibus quidem hominibus plenissime^ mihi etiam peculiariter praestas^ non solum quae desideras remedia^ verum etiam si qua alia de expertis in praesenti 30 3 de iis] diis Im littera h supra scripta. 6 idemque] et in quo. dignitatis a. ntilitatis. 7 post videtur cod. add, utilitas, Cornarius aequalitas. sic] sed. 8 Yolet Im vult 2m. 15 medios fidios. 18 reciperare Im recuperare 2m, 19 valetudinem Im valitudinem 3m. 11 institimus Im instituimus J^m. eo om. 25 qui Im inae ^m. - 19 - habui^ in hunc librum contuli^ quem ad te misi. Cupio enim medius fidius qua possum tuae in me tam perse- veranti benevolentiae respondere adiutus omni tempore a te^ praecipue yero istis diebus. Ut primum enim potuisti^ non 13 6 es passus cessare tuae erga me pietatis officium tradendo scripta mea Latina de medicinalibus nostro Caesari^ quo- rum potestatem tibi feceram^ ut ipse prior legeres simpli- citerque indicares mihi, quid sentires de his; plurimum enim iudicio tuo tribuo. Tu porro candidissimo animo et 10 erga me beneyolentissimo dignos nomine editionis non yerbis sed re probasti periculumque non minus tu iudicii quam ego stili propter me adisti^ quo tempore diyinis manibus ea tradendo consecrasti. Fateor itaque me gratias 14 tibi agere^ quod et prius quam rogareris consummasti 15 amicissimo affectu yota mea et quod contigit mihi fayore tuo maturiorem percipere studii huius mei frnctum ac yoluptatem. Ignosces autem, si paucae tibi yisae fuerint conpositiones et non ad omnia yitia scriptae; sumus enim ut scis peregre nec sequitur nos nisi necessarius ad- 20 modum numerus libellorum. Postea autem, si et tibi yide- bitur, ad singula quaeque plures conpositiones colligemus; oportet enim copiam quoque earum selectam habere, quo- niam reyera quaedam magis quibusdam et non omnes omnibus conyeniunt propter differentiam scilicet corporum. 25 Quarum initium a capite faciemus^ summum enim et quasi 15 primum locum hoc optinet, dantes operam^ ut simplicia remedia prima quaeque ponamus; interdum enim haec efficaciora sunt quam ex pluribus conposiia medicamenta. Erit autem nota denarii pro Graeca drachma; aeque enim 80 in libra denarii LXXXIIII apud nos sunt, sicut drachmae apud Graecos incurrunt. 2 perseyerantiam. 10 me om. benivolentissimo. digne. 11 ta Buecheltri tui. 16 mei] me. 17 ignosce {ras.) 24 po8t corporum add, Cornarim et affectionum. 26 hoc] honc. dantes operam] medentis opera. 29 draghma, item paulo infra. 31 Finit epistula prima. Incipit eius- dem n. — 20 — Cornelius Celsus Pullio Natali s. d. 1 Leclis duobus libris conpositionum Graecis^ Pulli NataliS; quos misisti mihi, ut in Latinum sermonem con- verterem, libenter parui tuae voluhtati; dignos eos existi- mans^ quibus operam inpenderem^ quoniam plenos utili- tatis conperi; alioquin excusassem me, propositum habens 5 nihil non dignum sublimi Romanorum maiestate de bono medicinae artis splendidissime scribere idque perennitati et litteris mandare. Habebit ergo et praesens tempus et futura posteritas in hoc perpetuae voluntatis meae cu- raeque gratissimum munus^ siquidem bona valetudine nihil lo 2 est pulcrius. Dedi autem operam quantam potui, ut ad verbum transferrem^ quae in Graecis medicinalibus rep- peri, nec necessariam curam cultus orationis putavi; quia rectius duxi proprietates nominum edere et rem veram sub herbarum peregrinarum vocabuUs explicare. Unum i5 genus fateor me translationis de industria declinasse; quo fere Graeci utuntur in medicamentorum scripturis, omnia ad secundam personam derigentes: ego vero in usum me- dicamentorum, quae edidi, ominis boni gratia nullam malui quam infinitam inserere personam, admoneremque, nisi 20 certum haberem te non ignorarC; me huiusmodi bona uti- 8 litatis magis quam delectationis causa scripsisse. Graeci medici pondera medicamentorum ad dragmas redigunt; quae quia ad denarium nostrum conveniunt, octoginta enim et quattuor in libram incurrunt; pro nota Graecae dragmae, 25 quae est figura talis < , notam denarii Latinam, quam nosti, posui, id est hanc ^, et ad eius pondus Graecas dragmas rediges. Et quoniam quae volui praefatus sum, nunc quae desideras explicabo. 4 quoniam] qm: quos Comarius. 5 ni me propositum h&heret ComaritM, 10 valetndineim vaUtadine^m 11 quan- tum Cornarius. 18 derigentes Im dirigentes 2m 19 omnis. nuUam om. 23 draghmas. 25 draghmae. 26 < ego: «Z'. 28 quoniam] qm. 29 Finit epistula Celsi. Incipit epistula Vindiciani comitis archiatrorum ad Yalentinianum imperatorem. — 21 - Epistula V.indiciani comitis archiatrorum ad Yalentinianum imperatorem. Cum saepe^ sacratissime imperator^ humani generis 1 fragilitas falso de natura sua queratur^ aliquando tamen potuimus redditis causis ostensisque remediis vana et in- numera querimonia refrenare. Nam sicut rudis gubernator 5 turbatum mare sulcans^ incertus periculorum^ dubius salu- tis^ cuncta rimatur, ita et mortalium natura^ quae per- petua sanitate optat frui^ placita quaeque desiderat. Sed quia nec mare semper potest esse tranquillum nec unus in diem venti spiritus durat nec securus nauta ratem 10 potest scanderc; cum aequor mole fluctuum tollitur^ sic neque mortales possunt semper esse validi aut viventes^ sed pro aetatis et temporis varietate diversis morborum aguntur incommodis. Quae cum ita sint, clementissime 2 imperator^ magna laus est veterum instituta scrutari^ maior 15 vero gloria inventa servare^ siquidem illi viam laboris suis virtutibus aperuerunt nobisque iter intellegentiae sua sapientia reliquerunt. Unde cum quidam febribus tene- retur et diu ventris duritia strangulatus die duodecimo iam morti proximus videretur^ adhibitis ad curam multis 20 et magnis medicis^ ut remedium consequeretur^ hoc illis summum periclitanti praesidium visum est^ ut per intesti- num clysterio ei curatio pararetur. Cum ille imminenti periculo aestuaret et veluti morti proximus curationis etiam extrema deposceret, ego pudoris et reverentiae modum 25 servans, quem cunctis semper exhibui, prospexi ad tem- pus, ne veluti turpis cura forti viro adplicaretur. Cum 3 ergo vidissem fysin eius, quam de colore collegi, et sic- citate viscerum fatigari eum penitus advertissem, ilico infuso sale aquam frigidissimam obtuli eius ardori; qui 3 innomera Im innumera 3m, 6 perpetuum. 9 die in rasura, 13 com Im cum 2m, 16 mtelligentiae ^m. 17 cnm] quicum. 19 proximos Im proximus J2m. 23 cu- rationem in rasura, 24 ante extrema add, swpra lineam ad. 27 fysen Im. 27 colore] colere Im eoVw^ 2m, - 22 - cum desiderio recentiS; quo cruciabatur^ totum quod ei obla- latum fuerat ebibisset^ auctores medicinae magni, qui id spectabant; exclamaverunt: Occidisti hominem. Necdum vox eorum ab ore manaverat, e vestigio eum somnus occupavit sudorque perfudit. Quibus ego praesentibus^ cle- 5 mentissime imperator^ tantis sudoris eius abstersionibus laborayi; ut, si dici fas sit, Nilus ex eius corpore videretur 4 effluere. Verum cum aeger expergefactus recreatum se extinctis febribus et ab infirmitate leviorem esse sensisset; ventris etiam coepit desiderio vehementer urgeri. Adlato lo itaque vasculo omne alvi onus, quo gravabatur, exposuit, ad tam dirum fetorem, ut omnes qui illic aderant fuga- rentur, dicentibus egregiis medicis, quod omnia eius inter- anea putruissent. Post haec a me aeger ad balneas mit- titur, ut lavacro eius siccitas umigetur. Qui perunctus i5 unguentis remediabilibus, cum post balneum vestimenta accepisset; sitire se dixit; statim eum absinthio, in quo libysticum fuerat decoctum, progressum a balneo potavi, ne quid causationis in corpusculo eius maneret^ quo vesica scybalis vel lapidibus per vicina loca meantibus preme- 20 5 retur. Praecepi etiam ei escam fieri de minutalibus por- cinis, id est podocyliis et ventriculo; in quem ventriculum acetum cyminatum modico adiecto lasere mitti mandavi, ut omnino excocta caro etiam ossorum duritiam emolliret, ut soluta eorum medulla cum iure ipso absorberetur. Non ss dubium est autem, optime imperator, quod ex indigestione externarum crudissimarumque crapularum vel superfusa diversi nimietate vini repletis et paene tumentibus venis potus in visceribus amarescunt^ aufertur somnus, sub- sequitur calor atque occultarum febrium pestis et quaedam so frenesis pulsu cerebrum inquietat; venter durescit, qui iam dudum crudus repletus fuerat, exuberantibus cibis; qui dum excoquuntur, consumptis quae umida sunt^ inflam- 1 quo] qaa. 5 perfodit Im. 13 interana im e littera superscripta. 15 perdactns. 18 libeBtico. 19 vesica Itn fissica ^m. 21 ei] et. 22 podocylis quem] quod. 24 OBBorum (sic). emoliBset. 28 pene. 33 ezquoquuntur. - 23 - matioDes inportuDissiinas faciuDt, quae adiecta calida aqua amplius Decesse est exciteDtur. Inde ergo venter durescit, inflatur pulmo, splen distenditur, pinnae etiam iecoris por- riguntur^ quibus coangustatum et coartatum fel exprimi- 5 tur^ quo infuso tinguitur corpus et fit luteum. Cum ergo 6 pervenerit ad ea loca venarum, in quae pocula hausta descendunt; duo mala iuncta^ id est res acris ac dulcis, cito auferunt animam; sicuti petrarum umidarum sudor igni subiectus cito absorbetur ab igni^ petra autem ipsa 10 exusta et concremata sfongea eflficitur^ unde calx vel gyp- sum conficitur. Ita calore febrium excoquitur vitium cru- ditatis ciborumque congestio. Quibus consumptis et exustis frigida sine dubio superfundenda est^ ne penitus arescant. Nam nimirum aestimas^ o bone imperator^ calidam et fri- 15 gidam mortalibus inclusam esse corporibus; cum singulae res propriam habeant naturam. Ignis ignem^ aqua aquam desiderat; sed ad horum iungendam societatem sive tem- perantiam procurandam silvarum materies lignumque de- poscitur^ quod et nutrit ac suscitat et rapit ignem et 20 frigidam vertit in calidam; sed non ita in nobis est coae- quandum. Accipe igitur, serenissime imperator, quod con- 7 veniens nobis putetur exemplum: thermarum scilicet ab se calidarum mixtio temperata^ ubi nec ignis videtur nec lignum suggeritur^ nisi vapor solus sponte conficitur et 25 aer calidus sine labore sentitur. Nonne duo unum sunt? et diversa atque contraria invicem prosunt? divina pro- videntia salubri permixtione ac temperie procurata non- nullam corporibus abhiendis sanitatem praestant competen- temque medicinam praebentes varios languores a corpori- 80 bus mortalium pellunt? Haec cum ita sint^ nihil aliud reor mortalibus praebendum nisi id quod^ cum infirmi essent^ desideraverunt et oblatum sibi profuisse senserunt. His ergo utamur, quibus sumus bene experti et quorum bene- ficio consecuti sumus optabilem sanitatem. Nam similiter 8 8 pinnae Im pennae 2m. 7 id est] inde. 10 spongia ex sfongea corr, 12 exaustis Im, 22 a ex «>V^ mx. — 24 — ^quidam, cum oculorum lacrimantium reumate carere non posset; productus est in medium conventum multorum spectantium medicorum. Qui cum inspectus ab his fuisset, dixerunt ei palpebras incidi debere^ comburi etiam emi- cranium et raso capite venas secari, quod Graeci arterio- 5 tomein dicunt; inponi etiam escharas, et cum iam omnibus locis debilitatum et cauteriatum caput haberet nihilque ei tormenta, quae desiderio sanitatis patienter tulerat, pro- fuissent, deflebat omnibus infelicitatem suam. In ultimum haec ab egregiis medicis inventa curatio est, ut cum dexter lo oculus lacrimam funderet, vena ei dextri brachii laxare- tur: cum sinister, similiter in sinistro brachio fieret. Quod cum pati coepisset infirmus, flens et gemens ilhid Catonis saepe dicebat: Corporis auxilium medico committe fideli. 9 Ego autem dico: et perito. Restiti igitur his nec venam i5 laxari permisi magnoque silentio facto auctores nostros in medium protuli ac recitavi dixique ad eos: Si ex multi- fario tormentorum genere miserandus iste vel unam me- dellam fuisset adeptus, merito vos pateretur; sed cum ne- que inunctio neque incisio neque conbustio inundationem 20 lacrimarum reprimere potuerit, cur indocte venas ei la- xari praecepistis^ cum hic iam semianimis visionem ipsam ferri perhorrescat? Unde reddite mihi, sapientissimi viri, hodiernae causas curationis, cur fuerit desuper oculus in- cisus, cur rasum caput, cur meacula exusta venarum. 25 Meatus enim inrigatio si venerit ad ea loca, in quibus habebat receptaculum collectionis suae, quo impetu exinde descendebat deorsum, recurrens rursus ad fontem cerebri ibique coangustatus, cum fervere coeperit, verendum est, ne perforans cutem ac pertundens cratem capitis generet so 4 emigranium. 6 arteriotomein Stephanus: arteriotomon. 6 escas. omnibns] aconibns 7 cauteritnm Im, 11 lacri- mum. 14 auxilium Stephanus: exigua. 18 medellam Ini, nunc alterum 1 erasum, 19 neque inunctione q; (delet.) in- cisioneq; conbustio. 22 visionem Im incisionem J3m in rasura, 23 perhorrescant. 28 rursum Cornarii^, 29 conangustatus. 30 genere. — 25 — in eo vitia diyersa^ aut ne iterum per aliquam venarum erumpat ad aures faciatque hominem surdum^ totum oppi- lans auditum, aut vermes in auribus generet, vel naribus polypos nutriat^ aut oculis aegilopia excitet^ aut dentibus 5 sit molestus et faciat hominem oris fetidi atque corrupti^ vel^ quod maxime cavendum est, ne per uvae destillantis aut exulceratae vitium ipsa musica hominis corrupta lan- guescat pulmonique et stomacho plagam inferat^ lumbos quoque renesque dissolvat et incipiat umor noxius per 10 inguina et coxas et crura decurrens facerc contractiones talorum atque nervorum paulatimque auferat gressus to- toque organo tabescente videamini potius consumpsisse hominem quam curasse^ cum vere violenta morte videatur de hac luce migrare. Nam si ceparum acritudo aliquo- lO 16 tiens nobis non manducantibus nostris tamen oculis molesta est^ aut senapi^ ubi et mel mittitur^ leniri penitus non potest^ sed calore eius commotum cerebrum ita desudat; ut oculos et nares acer umor infestet; quid putamus illi patiuntur, quibus circa oculos cura rursus aut igni adhi- 20 betur aut ferro? Quare, imperator, fidem nostris aucto- ribus adhibentes non credamus quibuscumque medicinis nec vulneri vulnus superponendum putemus^ sed ita aegris remedium porrigendum esse credamus^ ut neque gravibus tormentis neque intolerabili medicinae curatione crucien- 26 tur. Plura ergo de observatione medicinae pietati tuae ac posteris tuis digna memoria tradidi, quae homines docti de expertis remediis prodiderunt^ quae tua divina serenitas oro suscipiat et ad memoriam ceteris relinquat. 6 deBtUlantis Im distillantis 2m. 7 ipsam uissicam h. corrQptam. 16 mittitur] miscetur Cornarius. 19 adhibe- tur 5 mixto oleo diligentius terat ad instar collyrii et postea in fictili calefaciat eoque caput perfricet. Purgatio autemioi capitis^ ne supra scripta nascantur^ utilissima fertur haec^ si hysopi aut origani summitatibus contritis et ex mulsae aquae cotyla dimidia coctis os adsidue conlueris. Capiti5l02 w ulcera cito sanantur, si suco de betae radice expresso caput in balneo perfricetur. Si cui in capite tubera na-l03 scuntur^ cupressi bacas virides in vino decoctas tritas tuberibus adponat^ ita ut per dies quinque in capite alli- gatum et signatum medicamen maneat; post diem quintum «6 solvat ac renovet et hoc, si necesse fuerit, ter aut quater 1 cesBamt. 10 ovi scripsi: ovo. 14 hederae^ h&b^iWk» 15 linteo. 20 circu. 28 mulaaA aqvioiiQ^ m\]\»^^<^. - 38 — 104faciat: intra diem vicensimum persanabit. Brassicae sucus naribus infusus capite purgato dolorem quoque eius effi- 105caciter adimit. Radix pyrethri in sole diu commanducata loeetiam pituitam expellit. Hiera maior faciens ad capitis nimium et veterem dolorem et ad phlegmata spissa et 5 constricta laxanda et provocanda ex calida aqua ieiunis data^ ad spleniticos ex posca, ad epaticos ex vino Graeco, ad accessiones cotidianas ante suspicionem datur ex muria^ quia et ventrem temperat; maxime prodest etiam melan- cholicis et scotomaticis^ danda autem omnibus ieiunis et lo bene digestis ad modum nucis avellanae; quae constat ex speciebus his: Stoechados — I ^ VII, agarici — I ^ VI, colocynthidos, id est cucurbitae, quod habet interius molle inter semina siccatum — I ^ VI, opopanacis ^ XV, saga- peni ^ XV, petroselini ^ XV, aristolociae rotundae ^ XV, i6 piperis albi ^ XV, cinnamomi, spicae nardi, myrrae tro- glodytis, folii, croci uncias singulas, mellis vero optimi despumati tantum mittes, quantum sufficiat pulveri spe- cierum supra scriptarum colligendo ad spissitudinem con- gruentem, deinde confectum medicamen in vasculo vitreo 20 107 aut fictili sub signaculo reponatur. Cupressi tenuissimi lOSradice caput coronatum dolorem brevi ponit. Pulei florem destringes et teres ex aceti cyathis duobus, adicies rutae tantundem quantum pulei et unam cepam et salis bolum. Cum omnia trita erunt, adicies olei boni cyathum et tenuiter 25 subcoqnes ac bene permiscebis atque adversus pilos caput ex eo diligenter perunges. CAP. II. Ad omnes dolores emioranii et eterooranii subitos et diutinoB. 1 Hircinum fimum tritum cum aceto scillitico misce et fronti et temporibus inline; hoc ad dolorem emicranii 4 iera. 6 phleumata. 7 yino] feno. 12 stoechados] streados. 25 polnm. 26 subquoques. emigranii eerogranii. 27 scillitissimo. 28 emigranii, item 89^ 1. — 39 — sedandum etiam in perpetuum prodest. Tus et myrram 2 et ovum simul teres et fronti induces vel temporibus^ cum subitus emicranii dolor fuerit. Laser Cyrenaicum cum 3 aceto tere et inline frontem cum temporibus. Emicranium 4 5 statim curant vermes terreni pari numero sinistra manu lecti et in limine cum terra de limine eadem manu triti et cum aceto optimo eadem manu fronti vel temporibus inliti, cum dolor urgebit. Fimum vel cinerem cociearum 5 et granum senapis cum aceto ad ternos scripulos miscere 10 et temporibus inlinire prodest. Herba strumus et stercus 6 murinum contrita et ex aceto fronti inlita celeriter dolores etiam eterocranii abolent. Ossicula in capite porci duo 7 naturaliter forata inveniuntur; id est unum in dextra parte et aliud in sinistra: quae reperta et reposita et cum opus 15 fuerit, licio suspensa medellam capiti^ prout inventa sunt, praestant^ id est dextrum dexterae parti et sinistrum sinistrae; sed praeter te et aegrum ossicula tertius non contingat^ quae ad hanc necessitatem colligi diligenter et servari debent. Piperis grana XXI, murini iimi pilulas XXI^ 8 80 sinapis quantum tribus digitis possis tollere^ teres et aceto acri ad cerati modum permiscebis et ita fronti in- pones et aluta desuper teges. Laseris granum medicina- 9 libus digitis auri inice ex ea parte, qua caput dolebit^ statim proderit. Herbae meliloti interiora et ovi cocti vi- 10 95 tellum cum vino modico tere diligenter et inde emicranium vel tempora quae dolebunt inline^ confestim sanabis. Pam- 11 pinum continuo de vite lectum cum oleo coques atque simul tritis diligenter tempora inlines. De muris fimo 12 pilulas septem teres et cum aceto fronti vel temporibus 80 dolentibus inlines. Si vir aut adulescens aut infans emi- 13 cranium patietur, observet, ut semper luna septima et septima decima et vicensima septima se tondeat: mirum 5 curat Im curant 2m. 6 in limite. 9 senapis Im sinapis 2m, 12 eterogranii. 13 dextram partem. 16 Bospensa. 17 sinestre. 19 servare. 20 quanto. posses tolle. 21 ad] a. 23 et ex. 25 terit. 27 quoques. 28 trito. 30 lines. migranium. 31 et septima om* S2. WA^^^s^^ — 40 — remedium habebit; neque curet^ si dies Martis aut Satumi 14 in has iunas inciderit. Eterocrania sive emicrania discutit haec conpositio: Gallae Syriacae — III, crocomagmatis — III, aloes — ni, sed gallas prius tundes et criblabis, tum cetera simiiiter tunsa et cribrata miscebis idque medica- 5 men in pyxide conditum servabis cumque usus exegerit, ex aceto temperatum parte frontis quae dolebit inpones. 15 Terrae Aegyptiacae partes duas, crocomagmatis partem unam cum aceto diligentissime ac minutissime contere et 16 partem quae 4olebit inlinito. Opi — I, colophonii — I, lo myrrae — I, hyoscyami — I, pepcedani — I, anethi — III, crocomagmatis — I, seorsum haec tundes et criblata in mor- tario diutissime conteres et ex aceto optimo de hoc pulvere collyria formabis cumque opus fuerit, in cote ex aceto teres et spissum parti frontis et temporum quae dolebit ante ditir i5 17 genter detersae frequenter induces. Grana hederae et ser- pulium pari pondere teres ex aceto et inde totum verticem 18 perfricabis. Bacas lauri ex aceto tritas adiecto oleo fronti 19 inpones adversum et^ocranii molestias. Peucedanus herba trita ex aceto et oleo fronti inlita eterocrania statim sedat. so 20 Herba vel hedera in capite sUtaae cuiuslibet nasci solet: ea si in panno rufo acia rufa vel lino rufo ligata capiti vel temporibus aliigetur, mirum remedium emicranio vei etero- 21 craniis praestabit. Novem grana piperis in vino optimo teres atque ex eo frontem et tempora inlines in ea parte 25 22 capitis, quae de emicranio dolebit. Sucum de alio in eam aurem, ex cuius parte dolor emicranii fuerit, infundes. CAP. m. Ad yertiginem capitis. Ad vertigtnem capitis, quam Graeci scotoma vocant: 1 Peucedani S II^ castorei S I^ sphondylii X I, bacarum lauri purgatarum X I. Terentur haec omnia diligenter et ex his so conponetur medicamentum; quod cum opus erit^ admisce- 2 incederit. Aeterocrania. 4 aloidis. 7 fronti. 11 piocedani. 18 conteris. 14 cute. 16 ederae. 19 eterogranii. 23 erograniis. 26 migranio. — 41 — bitur ei rosae et aceti quod satis sit; hoc enim mirabile medicamentum. Cerebri dolores^ ex quibus etiam subitae 2 yertigines oriuntur, discuties^ si planta ulmea caput circum- ligayeris atque ita coronatus triduo dormieris: expertum 5 est. Veteres dolores capitis et yertigines cito emendabis^ 3 si betae nigrae suco tempora perlinas; idem praestat in- tibi sucus^ si cum rosaceo oieo et aceto mixtus capiti in- linatur. Ad vertiginem abolendam efficacissimum est^ si 4 abrotonum tritum in vini potione tepidum bibatur vel 10 cum oxymeli non acri accipiatur. Quibus vertigines fiunt 5 aut quibus mens perturbatione capitis alienatur, cocleae sin- gulae contritae maiores cum suis testis ex calida passi vel defruti potione datae diebus plurimis prosunt^ si post tri- duum continuum interpositum iterum plurimis diebus acci- 15 piantur. Qui unam cocleam maiorem semicoctam comederit 6 die primo^ sequenti duas, tertio treS; quarto duas, quinto unam^ remedium experietur non solum ad vertiginem^ sed etiam ad suspiria et vomitus prodest. Vertiginem capitis 7 abolet vettonicae fasciculus cum aqua nitida ad tertias ao excoctus aut apii viridis fasciculus cum ture similiter de- coctus et ex mulsa aqua tepida potatus. Hyoscyami ramu- 8 sculum in aquae sextariis tribus usque ad tertias deco- ques et dabis per triduum potui quartarios singulos aut etiam minus pro babitudine vel aetate vel sexu. Trifolium 9 25 herbam^ quae Gallice dicitur visumarus^ aqua frigida mace- rato et eam aquam diebus decem bibito^ sed ut herbam cotidie mutes. Misy libra una cum aceto acri contrita et 10 fronti inlita mirabiliter vertiginem sedat. CAP. IIII. Pityria.si et porrigini ao prarigini atque nloeribiis et lendibUB et pedunoulis oapitis. Pityriasin et porrigines capitis^ quae plerumque in l 80 perniciem se convertunt^ nisi occurratur^ perungi oportet 7 suco. mixtos. 10 ozymelli. 12 con. 13 post] per. 14 iteram interpositis (plurimis om,) diebus. 22 dequoqaes. 28 dabis] in hoc vefbum desinit codex tcsqtie ad T\L, ^. — 42 — adsidue bulbis tritis, sulfure yivo et vino bono in unum 2 permixtis. Item prodest cedria tantum ungere caput vel 8 alio trito et aceto et nitro. Farina feniculi ex vino capiti inducta porrigines expurgal; furfures quoque idem prae- 4 stant; si caput inde adsidue in balneo luatur. Hysopum ex 5 5 oleo tritum et instillatum capiti pityriasi medetur. <(Ovis^ ex vino et oleo et cedria pruritum scabiemque capitis tolli 6 manifestum est, si ungatur adsidue. Prurigines capitis discutit fel ovilium inlitum cum creta Cimoiia^ donec are- 7 scat: mirum est. Nitrum alumini admixtum prurigines lo 8 capitis tollit^ si inde frequenter fricetur et lavetur. Ulcera in capite tamquam proprius morbus praecipue infantibus nascuntur^ sed et viros et mulieres graviter molestant. Haec ergo felle taurino cum aceto tepefacto inlita efficaci 9 remedio sanantur. Sevum vituli cum sale subactum utilis- 15 10 sime adhibetur pityriasi. Testarum muricum vel purpura- rum exustarum cinerem ex melle ulceribus capitis inponi 11 oportet. Alium cum sua reste conburitur cinisque eius 12 ex oleo capiti ulceroso inponitur. Oleum amygdalinum 13 cum vino optimo permixtum expurgat capitis vitia. Folia 20 rubi; in quo mora nascuntur, arida contrita capiti insper- guntur et desuper lana sucida et charta superponitur. 14 Malva erratica cum urina humana^ id est puerili; trita et 15 inposita valde siccat capitis umores. Omnia autem capi- tis ulcera, cum purgata sunt^ iucundissime ad cicatricem »5 perducuntur sic: Spumae argenti tunsae selibra et cerae libra, cerussae libra, olei rosacei libra; cum liquefacta et mixta et trita fuerint haec^ refrigerantur et adiciuntur his ovorum incoctorum quattuor lutea^ id est vitella, et simul pistiilo inmortario permiscentur atque inde inducitur caput: so 16 mirum remedium experieris. Nasturcii semen mixtum adipi anserinae tritumque furfures capitis adsidua lavatione de- 17 pellit. Betae viridis contusae expressaequae suco porrigi- nosum caput frequenter in balneo lotum omni tabe pur- S fenicali] feni graeci Plin. 6 hysopum] oeBypum. 6 ovis addidi e Plin, 18 reste Plin,: veste. — 43 — gatur. Semine salicis contrito caput lautum furfures cito 18 deicit. Oyo gallinaceo caput inlinito^ postea aqua vel suco 19 herbae cyclaminis, quae orbicularis dicitur, caput lavato: hoc pacto lendes necati ultra non renascuntur. Puerile 20 5 lotium nitro admixtum ulcera quae erumpunt lauto capite mire delinit: expertum remedium. Cornu cervinum in 21 scobem limatum et cum vino potum lendes enecat rena- scique non patitur. Stercus scroiinum vino inmixtum cum 22 rosa liquida, id est rosae suco^ lendes pedunculosque dis- 10 cruciat. Felle vituli caput perunctum lendes exterminat. 23 Axungiae veteris semuncia^ sevi caprini semuncia^ resinae 24 perlucidae semuncia; aluminis infectorii semuncia. Alumen teres in mortario^ cetera igni resolves et confundes ac sic leni vapore deficere vel excoqui facies, ut ex omni 15 confectione uncia medicaminis restet; tum caput lautum diligenter atque siccatum hoc medicamine perunges por- riginemque discuties. Scobem citream ex aqua defervere 25 facies nitrumque asperges atque inde caput porriginosum oportet lavare. Fimo bubulo usto sucum betae admisceri 26 80 atque inde caput porriginosum lavari oportet. Porriginem 27 potentissime hac potione purgabis: rosmarinum teres su- cumque eius vino vel aqua scripulis tribus dabis potui, sed qui sumit supra limen adsistat idque triduo faciat. Fraxineo cinere lixiviam maturam nimis facies eaque caput 28 85 lavabis in balneo; quod cum siccaveris, saponem et ar- genti spumam conteres eoque caput perfricabis porriginem- que exterminabis^ si capiti lauto atque siccato hoc medi- camen addideris: Gretae Gimoliae P. I, nitri Alexandrini P. I, sulphuris vivi P. I; haec omnia tunduntur atque cri- 30 brantur et capiti porriginoso inponuntur. Mali Punici co- 29 rium ex aceto coquitur et sucus eius capiti porriginoso inponitur et frequenter abluitur, ita ut et ipsum pomum excoctum teratur et sic exprimatur. Anethi surculi urun- 30 tur eiusque pulveris cribrati — I, cicharbae — III remit- 95 tes in olei ^ I et adicies gallae tunsae semunciam inlines- 6 delinit scripsi: delininnt. -^ 44 — que eo porriginosum et ulcerosum caput contra pilum et 31 postea lavabis in balneo. Conpositio optima et experta ad vitia capitis omnia supra scripta: Pumicis unciam, castorei — V, spumae argenti — VI, cyperi — III, myrrae — III, myrobalani — IIII, sTilphuris vivi — I; omnia tundes et 5 cribrabis- et permixtis pro aphronitro in balneo uteris. 32 Adipis veteris suillae P. I et picis cedriae P. I igne dis- solves, tum staphidos agriae tunsae unciam miscebis et ante horam quam ad balneum vadas ita caput vitiis supra scriptis laborans contra pilum fricabis, ut insideat medi- lo camentum, quod non ante dilues quam ad solium venias. Si autem medicamini huic adieceris ladani scripulum, capil- 33 lum nutries pulchriorem. Furfures capitis extenuabuntur, si stercore murino liquefacto in aceto caput in balneo 34 perfricueris. Lotio taurino caput si laveris, porriginem i5 35 vetustissimam tollit. Vetustam porriginem mire adimes, si herbae cyclaminis, id est orbicularis, suco sulphuris ali- quantum miscueris et fel scrofinum atque inde caput in 36 balneo bene perfricabis. Ulcera capitis subito nata sanan- tur, si asini stercoris suco et scillae contritae quantum so satis videbitur et bubulae adipis tantundem miscueris atque 37 ad capitis ulcera veluti ceroto usus fueris. Fel taurinum mixtum cum nitro et vino et oleo, quod satis sit, ulcera 38 capitis vel fervescentem scabiem sanat. Ulcera recentia et universa vitia ulcerum in capite sanant vermes, qui in 25 arbore cava vel putrida nascuntur, triti et in panno in- positi. lidem vermes conbusti et cum anetho sicco pari 39 pondere triti et inpositi sanant etiam carcinomata. Inula in oleo discocta et contrita et cum butyro ovillo et melle inposita cacoethe [maligna] emendat; eadem ratione curan- so tur et tubera, sed haec vice emplastri panno inlini debent. 40 Vermes ulceribus capitis vel quibuscumque innati ranarum felle tolluntur; ea vero, quae intrinsecus serpunt, salsa- mento vetere tunso in vicem emplastri inposito sanantur. 41 Radix peponis contrita et adposita sanat ulcera, quae capiti 35. 42 in modum favi concrescunt. Semen rafani tritum et ex 43 aqua adpositum sistit omnia ulcera. Porrum capitatum — 45 - contritum et ex melle inpositum universa ulcera optime purgat. Alium contritum cum sulphure et resina ulcerum 44 et fistularum quaelibet vitia extrahit. Vetera ulcera etiam 45 carcinosa foveri debent aqua calida; in qua excocta sint 5 holera diversa ; deinde ipsa holera trita si inponantur, valde prosunt. Farina lini seminis vel farina ervi vel lenti- 46 culae decocta et ex melle adposita suppurationes et pu- stulas ulcerum sanat; etiam genitalibus laborantibus bene adlcitur. Cinis vitium cum axungia vetere inpositus pustu- 47 10 las omnes in qualibet parte corporis curat et sanat. Folia 48 olivae commanducata et inposita ulceribus manantibus me- dentur. Oleastri cauliculi teneri decocti et cum melle in- 49 positi carnes supra oscula in vulneribus quaelibet pro- hibent excrescere. Herba chelidonia contrita et cum axun- 50 15 gia vetere subacta et inposita ulcera vetusta et putria purgat et sanat. Nuces iuglandes perveteres contritae vel^ 51 quod melius est^ commanducatae et inpositae singulare remedium ulceribus praestant. Glandes de robore tritae 52 cum axungia et inpositae duritias, quas cacoethes medici 80 vocant, emendant et reprimunt. Pix Bruttia cum melle trita 53 et inposita ulcera omnia purgat et sanat^ eadem pix ex uva passa purgata et cum axungia vetere inposita ulceri- bus medetur. Aqua, in qua lentiscum decoxeris, ulcera 54 quae serpunt utiliter fovebis. Hedera ex vino decocta ul- 55 86 ceribuS; quibuscumque inponitur^ prodest. Cinis ex ossi- 56 bus agnorum recte adhibetur ulceribus, quae non trahunt cicatricem. Pulmo arietinus calidus adpositus carnes ex- 57 crescentes in vulneribus exaequat et reprimit. Vim ser- 58 pentium ulcerum coercet calx viva ex aceto et oleo rosa- 80 ceo temperata atque inlita; rosaceo autem et cerae per- mixta mox perducit ad cicatricem. Carcinomata curantur 59 coagulo leporis cum pari pondere capparis^ quod utrum- que vino aspersum una teritur et sic adponitur. Carcino- 60 matis^ quae serpunt circa ulcera; fel ursinum vel cinis de 85 asini ungula exusta per pinnulam bene adponitur. Ulcera^ 61 quae sordidaia sunt, fimi vitulini cinere et muliebri lacte purgantur. Vetustis ulceribus vettonica cwoi %A<^ ^^\^>Nsk — 46 — et adposita medetur. Idem praestat farina lupini incocti 63 et sine cortice inspersa cum vino. Ad porrigines deter- gendas rutae fasciculum et sulphur vivum cum vino vetere simul decoque et caput ex eo in balneo lava, ante tamen 64 aqua tepida^ sicut est consuetudiniS; elue. Ad papulas in 5 capite effervescentes vel qualibet parte corporis, etiam ad ignem sacrum bene facit hoc medicamentum: Rutae viri- dis P. II, spumae argenti P. I S, aceti €r I, olei viridis €r I. Cum aceti parte spuma et ruta teruntur, donec levia fiant. Postea quod superest aceti vicissim cum oleo adicitur vel lo superfunditur medicamini, dum teritur, et cum bene tri- tum et permixtum fuerit, tum inponitur locis necessariis. 65 Ad pedunculos necandos hoc medicamine uteris: Oleum cum pulvere cineris cuiuslibet de foco, sed bene creti, pariter miscebis et ita teres, ut sit ad spissitudinem mellis, is 66 atque inde cum opus fuerit, caput unge. Ad pedunculos in omni parte corporis necandos efQcax hoc remedium est: Ellebori radicis uncia, staphidos agriae uncia simul trita adiectoque oleo totum corpus perunguito, etiam in 67 tunicis necabuntur. Nitri Alexandrini et staphidos agriae 20 aequale pondus, aphronitri quoque aliquam portionem et sulphuris vivi particulam simul terito ac decimo die in 68 balneo corpus fricato: omnes pedunculos necabis. Serum, id est aquam lactis, quae remanet facto caseo, si quis adiecto aceto in potione aliquotiens sumpserit, ita libera- 25 tur a pedunculis, ut penitus extirpentur nec postea in eo 70 renascantur. Cervini cornus scobes limatae et ex vino potui datae pedunculos in capite lendesque nasci non sinunt. CAP. V. Ad oapitis reumata et purgationem et ad pituitae et phlegmatis deductionem et restrictionem catarri. 1 Ad reuma, quod de capite descendit, medicamentum facies tale: Nitri — VI, pyrethri — I S, capparis — II, so struthii — II. Haec omnia tunsa et in pulverem tenuis- - 47 — simum redacta permisce atque in balneo ferventi ita utere, ut tertiam partem pulveris de supra scripta mensura spe- cierum mittas in caput et perfrices diu ac diligenter; ut per sudorem digeras; postea aqua tepida laves caput et 5 in frigidam mergas et crasso sabano diligenter siccabis. Ad reumata capitis: Talpam in vaso fictili clauso ita in 2 furno torreto^ ut tenuissimum pulverem ex ea facias, cui addes pulverem piperis albi ex granis decem et octo et cocleare unum de suco ocimi. De quo medicamine dabiS; 10 cui medendum erit, in potione vini veteris calida cocleare unum^ ita ut in balneo, in quo numquam lavit nec lautu- rus sit^ in solio remedium accipiat et interposito biduo alternis iterum accipiat. Sed cui remedio opus est^ XIX ferme diebus porcina, liquamine et holeribus abstineat. 16 Ad idem trochiscus: Croci drachmas duas, myrrae — II, 3 chalcanthi — II, cymini — II, opi drachmas II, turis — I, crocomagmatis drachmas II, aluminis scissi — I. Haec omnia contrita austerissimo vino permiscebis, ut sint ad crassitudinem mellis, et inde frontem densissime superlines so usque ad capillos, intermissa semita super nasum; prae- cluso enim itinere, quod ad oculos umori patere con- sueverat, viam facies, qua de cerebro per nares fluxus omnis emanat, et hinc perpetuus decursus fiet, quo umo- res oculorum ab omni inundatione siccentur. Hac cura- 85 tione in perpetuum lippitudo removebitur. Sed his, quos nimium reuma umoris urgebit, ex aceto acri trochiscus supra scriptus inponatur. Ad destillationes perfrictiones- 4 que et gravedines: Cyclaminis herbae, quae Latine orbi- cularis dicitur, radicem supra carbones cuUello radito 80 fumumque eius ramenti naribus trahito. Hyoscyami drach- 6 mas duas, apii seminis bene purgati drachmas quattuor, anethi bene purgati drachmam unam, opii pondus victo- riati argentei unius, haec omnia trita et cribrata per- misceto et ex aqua pastillos temperato atque ex his sin- 86 gulos in aquae calidae cyathis duobus, cum dormitum ibit, cui medendum erit, potui dato. Eiusdem berbae radices si decoquantur sucusque earum ad c.Tm\V\\!&£L^\SL \S!k$S^ — 48 — missus in aquam naribus trahatur, omnem a capite pitui- 6 tam delrahit mire. Creta Cimolia ex aceto trita et quam 7 densissime fronti inposita pituitam sistit. Mastichen cum pipere qui diu commanducaverit; calefacto cerebro umo- 8 rem pituitae naribus effundit. Ad catarrum sive destil-5 lationem umoris ex capite: Turis J^ unum^ piperis ^ unum conteres diligenter et vini novelii quod sufficiat admisce- bis et naribus tepidum infundes vel gargarizabis^ sed uti- 9 lius est naribus infundi. Ad caput leviter purgandum: Sinapi tritum ante diem in aceto infunde ad heminae lo mensuram et ex eo intra os tene et gargariza in sole calido ieiunus et aperto ore postmodum sede^ ut umor 10 decurrat. Staphidem agriam sumito et pro modo sinapis granum et uvam passam commisce cum betae semine et ex eo facito pastillos; quibus^ si opus fuerit; adicies ace- 15 tum et eos ieiunus in sole aut in balineo commanduca et 11 apertum os tenC; ut umor defluat. Ad caput purgandum, quod fuerit umorosum: Staphidos agriae ^ III^ pyrethri ^ II^ hysopi J^ IIII; pariter haec pro modo adsidue in ore missa comminues et masticabis incurvato capite, ut umor 20 ex masticatione defluat. Quod facito aut ad solem aut in 12 ioco tepido. Ad pituitam ex ore evocandam: Aeris floris scripulus unus et de suco hederae idem pondus in unum mixtum et naribus infusum evocant pituitam et defluere 13 conpellunt. Radix pyrethri in sole commanducata pitui- 85 14 tam et umorem capitis patefacto ore depromit. Betae radicibus tunsis recte sucus eius naribus ducitur ad umo- 15 rem capitis extrahendum. Mellis et sinapis triti aequa- liter mixtae partes tepefiunt et umor multus e capite 16 post longam gargarizationem deducitur. Ad catarrum re- so stringendum mittes in ollam rudem pro modo ollae hemi- nam rosae siccae et tres heminas aquae mulsae et hemi- nam sapae^ inhibe nucem pineam; haec coques ad tertias 17 et tepidum gargarizabis. Rumicis acumina tenera colliges sive rubi et herbam; quam alii burdunculum vocant^ alii S6 84 gargaiizabis StephaniM: gargarisas OonMriui. - 49 — linguam bovis^ addes etiam rosae heminam; haec omnia in oilam mittes^ praeterea addes furfiiriculas in iinteo liga- tas ad hoC; ut amaritudinem herbae deUniant et sic fur- furiculae ipsae in saccello combulliant, haec omnia ad ter- 5 tias decoques et tepidum gargarizabis. Experimentatum 18 remedium adversum ingruentem catarrum^ ut cena te abstineas et ab holere et ^ rebus salsis et liquaminosis^ nam indigestione cibi et vitio cruditatis nascitur catarrus; abstinendum sane ante omnia pinguibus cibis. Sed si de 10 perfrictione fuerit catarrus^ caidamentis adhibitis ilico sopietur: quod si de cruditate^ piacabitur illa re sola, ut non cenetur^ donec penitus fluxus eius arescat; cum sub- strictus fuerit, ad consuetudinem cenandi reverteris. Ad 19 catarrum restringendum: Sapae heminas tres et satureiae 15 fasciculum et hysopi aliquantum fervere simul facies, quo- usque inde sextarius fiat; et sic gargarizabitur ter in die in ioco tepido aut ad solem atque hoc tam diu facies^ donec inhibeatur omnis catarrus^ atque illis diebus^ qui- bus gargarizaS; abstinebis Hquamine et holere et salsis ac 20 pinguibus cibis. Ad catarrum restringendum quinque par- 20 tes vini et sextam mellis miscebis ac tepefacies et sic gargarizabis. CAP. VI. Alopeciis et tineis et oapillo fluenti atque inflrmo. Herba^ quae dicitur trichomanes vel adianton^ eadem i et caUitrichos appellatur, coutusa et cum oleo inlita vel 25 incocta alopecias facile curat. Cepe longum, quod ceputius 2 nominatur^ super alopecias terito frequenter, quo facto capillos maturius excitabis. Nucis escariae^ id est iuglan- 3 dis^ tesla contusa vel combusta et minutatim trita atque 4 adiecto oleo inposita infantum alopeciis capilli nascuntur. 5 80 Infantum alopeciarum vitia anserinae adipis perfrictione e supplentur. GalUnaceorum stercus cum oleo utroque per- mixtum alopeciis utile est. Adeps ursina cum fungis^ qui in lychno lucernae concrescunt^ subacta et alopeciis perun- ctione inposita pristino decori caput vftNOQ,^\ft mjafc ^^'^Soc- Mabomllus, xd. Hslmbbich. ^ — 50 ~ 7 tuit. Stercus murinum cum aceto tritum ad alopecias 8 unctas forma priore mirabiliter crines commodat. Lac caprinum incoctum; sed non adulteratum aut vitiatum^ 9 recte alopeciis infricatur: mirum est. Vitium capitis^ in quo sunt alopeciaC; prius raditur; post iiiic cepa acer- s rima perfricatur^ deinde hordeum combustum et in pulve- rem redactum cum ursina adipe permixtum superinponi- 10 tur. Herbam cardui agrestis in mortario usqne ad levi- tatem terito sucoque eius expresso locum alopeciae VIII diebus oblinito^ sed bis per dies singulos perunctione lo 11 renovata. Cum sinape nasturcium tritum alopeciis inlini- 12 tum efficaciter prodest. Cydonea mala discocta cum vino^ dehinc trita ceraeque liquefactae addita et capiti inposita 13 capillum nutriunl. Opobalsamo operae pretium est alope- 14 cias ungere, ut cito capilli nascantur. Nitri rubri ^ VIII, 15 pumicis ^ II, salis ammoniaci ^ VIII teres diligenter et^ postea miscebis priusque caput alcyonio et nitro con- mixto perfricabis, mox medicamen inpones: quo facto 15 capilli nascentur. Magnam foeditatem capiti adferunt alo- peciae, quae sic emendantur: Ex peile viperarum cinerem 20 facies atque adsidue iilic asperges, emendabis sine mora 16 vitium. Fermentum sulphuris combusti, quod a fuUone factum fuerit, cum oleo rosaceo miscebis et de pinnula 17 capiti inlines. Roboris pilulae, quae gailas similant, cum 18 adipe ursina tritae emendant alopecias. Glandis quoque 25 faginae exustae cinis cum melle alopeciis inlitus prodest. 19 Cupressi pilularum exustarum pulvis tritus, ungularum muli vel mulae exustarum cinis et oleum myrtinum, cinis quo- que vel fimus murium tritus et cinis exusti erinacei re- centis vel fimus erinacei recens et sandaracha: haec omnia 80 cum aceto et cum pice liquida mixta et inposita etiam 20 fluentes capillos continent. Leporinae ianae exustae cinis cum oleo myrtino et felle taurino et alumine trito misce- tur tepefactumque medicamen inlitum admodum prodest. 21 Muscarum capita combusta et cum melle trita capitique 38 32 inlita mire alopecias toUunt. Fimum columbinum si quis :um aceto tritum capiti inponat, alopecias et cicatrices — 51 — omnes sanabit. Capiili et barbae nascentur etiam glabro, 23 si lichenem asini^ id est collectionem duram, quae est circa crura eius, comburas et teras et pulverem illum ex oleo vetere inponas. Hoc ita validum est^ ut si mulieri 5 inde maxiliam unxeris^ barbas ei nasci scias. Erinacei 24 caput et peliicula combusta cinisque ei adiecto melle in- litus alopeciis cito prodest. Caput autem eius per se com- bustum et adiecta ipsius adipe cinis iile alopeciis iniitus etiam cicatricosis facit pilos renasci. Quod si totum ipsum 10 quis exurat et pulverem eius bene tritum cum adipe ur- sina calvo ad integrum capiti inponat^ decorem pristinum restituet capiilorum. Ad tineam curandam: Sulphuris vivi 25 — II, salis fossicii — I, tunsa et cribrata haec raso ca- piti et loto in baineo confricabis, ita ut prius de oieo 15 locus capitis tineosus perungatur et sic pulvis iste asper- gatur et diu fricetur, quousque liquefiat sudore capitis. Hoc modo intra sex dies curabitur tinea. Facit hoc me- dicamen et ad scabiosos, prodest et his, quibus pustulae nascuntur in facie tamquam eiephantiacae rubentes. Ad 26 80 capillos qui post infirmitatem decidunt confirmandos cedria et oleo pari pondere mixto adsidue eos unge et leviter pectina: laudabis effeclum. Ad capillos decidentes confir- 27 mandos: Adipem ursinam cum ladano miscebis et caput perunges vel loca defluentium capillorum aut ladani uncia 25 una et oenelaei unciis duabus tritis et permixtis caput perungues. Ad fluentes capiUos: Scobem de cornu cervino 28 permisce cum semine myrti nigrae adiecto butyro oleo- que et capiti raso densissime obline; etiam ex infirmitate fluentes capillos efQcaciter continebis. Sandaracha cum 29 80 aceto incocta et emplastri more inposita fluentem capil- lum validissime solidat. Si quis maleficiis capillos perdi- 30 derit, hac eos ad pristinam formam ratione reparabit, si lacertum salsum martensem cum suo capite et lanae pur- pureae optime in conchyiio tinctae duas liguias et char- 86 tam cubitalis mensurae separatim comburat cineremque permisceat conteratque cum oleo cedrino paulatim adiectA^ ut crassitudinem velut glutinis facial, coo^^ m^^^^^fiNfift — 52 - glabrum locum perfricet^ ita ut prius diu linteo asperiore 31 detergeat. Aplironitri floris pilulas XXX, nucem pineam; de qua propter vetustatem nuclei deciderint^ tunsam, sapo- nis Gallici selibram, vini Aminei cyathos tres simul per- miscebis et conteres et caput glabrum inlines: hoc medi- 5 32 camine etiam crispi capilli nascentur. Malva cum sua radice vehementer coquitur^ ex cuius aqua capilius, cui 33 curatione opus est, in balneo adsidue lavatur. Olei cicini — Illy ladani — 111, ladano trito paulatim admiscebis oleum et cum mellis crassitudinem feceris, radices capil- lo lorum adsidue inlin^s. CAP. VII. Capillo nigrando et inorispando* His adieota sxLnt quae phlegma et perfriotiones oapitis deduount. 1 Crispando capillo conpositionem huiusmodi facies: Aphronitri floris tortulas numero XXX, nucem pineam, de qua propter vetustatem nuclei delapsi sint, tunsam et in pulverem redactam, saponis Gallici — III et Aminei vini is cyathos III, atque inde caput inlines et in balneo lavabis. Sphondylio quoque caput perungatur, sed prius radatur. 2 Cornum arietis uratur cinisque eius cum oleo conteratur 3 atque inde derasum caput frequenter ungatur. Capiilis nigrandis infectio optima: Hirundinum stercus, quantum 20 sufSciat, cum aceti sextario mitte in vas fictlle atque in fimo caballino per dies XXXV suffossum habeto ac sic macerato atque hoc medicamento rasum caput inlinito in umbra per peniculum pictoris. Sed sevo cervino faciem prius perunge, ne quid inde destillet et maculet, et dum ss siccatur infectio, oleum intra os tenetO; ne et dentes in- ficiantur, ac postquam imposueris medicamen, quarto die 4 caput lavato. Medium lapidem conterito eique admisceto nardi puri quantum satis videbitur, quo medicamine si frequenter caput unguas, prohibebis canos nasci et in locum so 29 a videbitar vocdbtdo codex rwrsm incipU, 30 nngeas. - 53 - caDorum nigri emicabunt capilli. Experieris verum reme- & dium^ si agnum candidissimi capitis decoxeris atque inde caput eius, quem canum esse nolis^ ungi praeceperis. Hoc 6 facito^ ne capilli canescant: Radicem unam caulis quanto 5 ampliorem et vetustiorem in furno siccabis eamque minu- tissime concides et in oilam rudem mittes et aqua fon- tana recenti inplebis et ad medium decoques operta olla^ tum in balineo caput sapone optime lavabis cumque satis mundum effeceris, etiam ea aqua^ quam paraveris de radice 10 cauliS; caput ita confricabis tamquam solum ex ea laves; mox capillum linteo involves nec ulla supra aqua uteris et ita siccabis. Hoc purus ages puris etiam ministris usus. Ad nigrandum capillum egregie facit, si ovi corvini quae 7 sunt interiora inpari numero in vas aereum mittas atque 15 illic diu coagites et raso capite in umbra per peniculum pictoris inponas^ sed donec siccetur infectio^ et oleum in ore teneri oportet et sevo cervino faciem perungi; ne de- stillantibus guttis maculetur; tanta enim solet esse vis eius, ut etiam dentes^ dum siccatur^ inficiat. Quarto autem die 20 caput lavari oportet post medicamen inpositum. Vermium 8 terrenorum cinis oleo adiectus, quo uti feminae in pectendo solent^ capillos prohibet senectute mutari. Folia cupressi 9 trita ex aceto capiti inlita et inficiunt canos et in eorum locum nigros educunt capillos. Nuces iuglandes adhuc 10 25 virides et teneras et totidem glandes velles ex arbore ad- huc virides et necdum maturitate solidatas atque in pila contusas exprimes earumque suco ad inficiendos canos^ dum caput pectis^ pectinem tingues. Sanguisugarum sex- 11 tarius duobus sextariis nigri vini miscetur et XL diebus 30 in vasculo plumbeo diligenter clauso maceratur^ postmodum cum ipso vino conteruntur hirudines et in sole calido capiti deraso ad permutandos capillos earum sucus in- ponitur oleo, ne dentes inficiantur^ donec siccetur medi- camen, in ore detento. Ervi siliquae priusquam arescant, 12 85 cum foliis et caule suo conteruntur et raso capiti^ ut ca- 3 onge. 7 dequoqnes. 15 pinmcxiiixim. ^\ Wi.^KaRN^. — 54 - 13 pilli nigrescant^ protinus inlinuntur. Herba, quae Graece acte, Latine ebulum^ Gallice odocos dicitur^ exprimitur etiam cum suis granis eiusque suco cotidie inlilo pectine 14 crineS; qui inficiendi sunt, perducuntur. Pomorum de moro maturrimorum — III, acaciae P. I, caricas numero VII 6 quanto nigriores pariter macerabis caelesti aqua in va- sculo aereo clauso atque inde capillos semper inlines et fricabis; sed quae superfuerint, in eodem vasculo per- 15 maneant, diuturnitate enim eflficaciora sunt. Conpositio efficax ad capillos inficiendos et confirmandos et specie lo augendos: Fenograeci sextarium, lini seminis tantundem, calami aromatici P. I, schoeni P. I, casiae P. I, gallae tri- chitidos P. I, ladani — III, roris coriarii P. I, aqiiae flu- vialis ^ XVIIII; omnia haec in unum vas mittes et die- bus XL sub divo positum iubebis cotidie per pucrum i5 virginem commoveri, ita ut, si qiiando piier ipse defuerit, signetur neque a quoquam nisi a puero alio virgine con- tingatur. Postea recondes diligenter et sub signaculo habeto et cotidie aqua eadem caput inrora et pectine inde 16 madefacto caput pecte. Ad flegmata de capite et aqua- 20 liculo deducenda: Scillae libram unam in aquae Sr III infusam coques ad tertias, postea aceti optimi sextarium adicies et tam diu iterum simul omnia excoques, quamdiu ad sextarium perducas; tum colabis et adicies mellis op- timi P. II. Iterum omnia simul tam diu coques, quamdiu 86 17 ad mellis crassitudinem veniant. Conpositio pulveris ad reuma totius corporis, sed maxime ad capitis necnon et ad perfrictiones et constrictiones cerebri resolvendas: Eu- forbi — II, piperis — IIII, bacarum lauri siccarum — IIII, samsuci — II, centaureae — III, aristolociae longae — IIII, so iris Illyricae — IIII, myrrae — IIII, bidellae — IIII, ci- cidae — IIII, stypteriae schistes — IIII, nitri Alexandrini combusti et vino vetere extincti — IIII, salis ammoniaci — IIIL Haec omnia contundenda, deinde cribranda et per- 1 nigriscant. 2 acte] chamaeacte CornaritAS. 12 schoeni] BCini. tricbitidos scripsi: trichidos. 17 virginem. 20 flen- Jnata. 28 exquoques. 26 veniat. - 55 - mixta in vasculo vitreo habenda; cum necesse erit^ con- spergendus in balineo capiti hic pulvis vel membriS; dum adhuc sicca sunt, id est antequam sudent^ et perfricanda diutissime^ posteaquam pulverem consperseris; dehinc la- 5 vandum caput in calore frigida aqua et observandum^ ne in calidam caput mergas; in frigidam sane^ quotiens vo- lueris^ merge et postea sabano diligenter exsicca. Con- 18 fectio sive dispositio emplastri, cui vocabulum est dictamnos. Dictamni part. XXV^ chamaemeli part. 10 XIIII, sphagnu part. VIIII, cyperi part. VII, poliu part. XII, lithu gagatu part. VII, cerae rufae part. XII, resinae terebinthinae part. XIIII, ammoniacae guttae part. XXXV^ propoleos part XII, psimithii part. XII, chalcanthi part. XXIIII, galbani part. XXV, chamaepityos part. VIII, tri- 15 folii part. IIII, pentafolii part. IIII, aristolociae grossae part. XXXV, centaureae aut gentianae part. XII, lithar- gyri part. CL, resinae colofoniae part. L, ges ampelitidos part. XXI, picis Bruttiae vel siccae, si ge ampelitis non fuerit, part. XII, lepidos chalcu, id est squamae ferri, 20 part. XVIII, diphrygis part. VIII, aloes part. XVI, libani candidissimi part. XII, opopanacis part VII, chamaedryos part XII, marrubii part. XII, artemisiae part. lUI, iris Illyricae part VII, libanotidos part. VI, olei veteris part XLVni, resinae pituinae part. XXII, chalcu cecaumenu part. 26 XVIII, mUtu part. XII, chalcitidos part. X, myrrae part. VII, iu, id est aeruginis, part I. Oleum vetus, quantum mitten- 19 dum fuerit pro modo specierum supra scriptarum, mittes in ollam novam et calefacies leni flamma vel potius igne, tunc mittes, sed paulatim de manu inspergens, lithargyrum 80 bene tritum et adsidue spathomela agitabis, quousque oleum illud ita inficiatur, ut colorem lithargyri trahat et aliquan- tulum spissescat, postea aut picem Brultiam tritam mittes, 9 chajnemili. 10 stagnu. 11 rufae om, 12 tere- bentiDae. ammunici gntta. 13 psimithii. 18 durae pro Brnttiae. ges. 19 sqnama. 20 difryges. marmvii. 30 spatomeli. 31 in aQccvj et hoc praeligamen 25 purus castus facias. Hoc etiam remedium indubitate in- 58 petus oculorum, si praevenias, prohibebit, scriptum in charta virgine: Qov^Qg QvonsiQag '^ihog og navi i 10 muniter terendo admiscebis et postea ad inungendum ute- 110 ris. Fellis gallinacei vel vulturini, quod longe magis prod- est, scripulum et mellis optimi unciam bene trita con- iunges atque in pyxide cuprea habebis et opportune ad inungendum uteris, hoc nihil potentius caliginem relevat. 15 lllRos matutinum, quod inhaeserit rutae, et sucum cheli- doniae et mel optimum despumatum pari mensura per- misce atque ad tertias decoque et in pyxide cuprea re- li2conde et caligantes oculos infunde. Fellis terrae et cheli- doniae utriusque herbae sucum cum mellis optimi despu- 20 mati pari mensura permisce atque ex eo caligantes oculos lisinunge, ef&cacissimo medicamine uteris. Satureiae viridis suco tenuissimo si adsidue angulos oculorum contingas, caliginem cito discuties. Idem praestat et rutae sucus per linteum tenue expressus in pyxide aerea conditus 25 atque angulis oculorum caligantium adpositus. Hoc cuius- libet aetatis hominem infirmissimi visus mirabiliter curat, ll4certe si aliquid mellis Attici fuerit admixtum. Reme- dium ad tumorem oculorum vel nimiam destil- lationem. Pulei flores destringe eosque madefacito ex so aqua frigida et contere bene atque ex eo panni tenuis- simi partem dimidiam line, ut ex altera parte panni in- tegas oculos et cum ibit dormitum, cui medendum erit, supra oculos pones, ipsa nocte tumorem umoremque ll6ocuIorum eius sedabis. Ad oculorum subitum impetum 85 vel dolorem remedium efflcax sic: Sucum cardonis, su- cum urticae Alexandrinae, sucum bugillonis, crocum, atra- - 77 — mentum sutoricium^ aequis mensuris ista coniunges et addes his sapae modicum et aceti quantum sufficiat et decoques ad spissitudinem mellis liquidi atque ita ocu- los inde superlines^ ut modicum ingrediatur eos et de- slacriment, continuo sanabuntur. Ad vulnera ulcera- que et cicatrices atque carbunculos crustasque ocuiorum et glaucomata atque albugines deter- gendas et palpebras componendas collyria et re- media de experimentis physica et rationabilia 10 diversa. Ad sordida ulcera oculorum crustasque haben-iie tia, quas medici escharas vocant, et ad carbunculos ocu- lorum, quos anthracas dicunt; facit bene et per se mel Atticum purum pyxide cuprea conditum et repositum sub signacylo mensibus ferme duobus; quanto enim diutius in 15 pyxide ea manserit^ efficacius fiet. Sed praecipue hocii? quod quidam dia smyrnon^ nonnulli euodes^ quia boni odo- ris est^ nominant^ quod etiam ad pustulas papulasque et suppurationes oculorum et ad cicatrices non veteres et ad palpebrarum recentem etiam in corporibus teneriori- 20 bus aspritudinem facit. Oportet autem eo ad sordida ulcera diluto ovi albOy id est aquatissimo^ uti^ deinde cum lacri- mae fluere desierint^ cineraceo coUyrio superinungi^ item ad pustulas ex ovo tritum facit; ad papulas vero et ad dolores cum rubore et distensione oculi sicca bene in- 25 ponitur cum lacte mulieriS; ex aqua autem ad cicatrices recentes extenuandas et palpebrarum aspritudinem tollen- dam teri debet et subiecto specillo aut inversa palpebra oculis inseri. Conponitur autem ex his rebus: Pompho- lygis lotae X VIII, aeris usti X VIII, croci X IIII, myrrae 80 X IIII , nardi spicae X I et pondus victoriati , lapidis haematitae X II S, piperis albi grana X, opii X I et pon- dus unius victoriati, gummis X X. Teruntur haec cum Chio vino et confestim collyria finguntur atque in umbra siccantur. Acriore autem collyrio ad cicatrices extenuan-ii8 1 sutoricium scripsi: Butoritum Comarim^ ^ ^^^s&ss^ 8tephanu8: Bpicillo Cornarivis* - 78 — das et ad palpebras asperas utimur^ quod quia ex quat- tuor rebus ut quadriga equis constat et celeres effectus habet^ harma dicitur; recipit haec: Aeris usti X IIII, tu- reae arboris corticis X IIII, ammoniaci guttae X IIII, gum- mis X IIII; teruntur haec ex aqua pkiviali. Hoc etiam 5 superunctum ad puerorum epiphoras et qui non sufferunt 119unctionem oplime facit. Collyrium quod proprie facit ad aspritudinem palpebrarum et callositatem, oportet autem aut subicere specillum palpebrae aut invertere ipsam palpe- bram et sic iuungere, recipit: Aeris usti X XIIII, aeru- lo ginis X VI, croci X, myrrae X I, casiae rufae fistularum victoriati pondus, piperis albi grana XLV, gummis dena- rios novem. Cum vino Chio haec teruntur et sic colli- 120guntur. Ad palpebrarum veterrimam aspritudinem et ex- crescentem carnem, quam sycosim Graeci vocant, in qua 15 est callum durissimum; est autem liquidum medicamen- tum, quod ideo hygra appellatur, quod etiam carnem ex palpebris tollit sine magno dolore, recipit haec: Myrrae, turis, croci, misui, singularum specierum denarios ternos, chalcitidis X VI. Haec teruntur diligenter ex aceto acri; 20 ubi levia facta erunt et habebunt spissitudinem passi, miscetur his mellis Attici P. I; deinde in patella aeris Cyprii super carbones posita infervescit, donec mellis ha- beat non nimium liquidi spissitudinem, atque ita reponi- tur in pyxide aeris Cyprii. Cum opus est, invertitur pal- 25 pebra et per specillum adponitur. Quod medicamentum suffricatur curiose in oculo ad delacrimationem et ubi desierit mordere, rursus inverti oportebit palpebram alque ita pollice inpresso membranas innantes adducere, quae facile subsequentur; post hoc cinereo collyrio ex aqua 30 inungendi erunt oculi crassius. Hoc medicamentum mul- torum annorum callos et aspritudines palpebrarum despe- ratas a quibusdam medicis oculariis paucis diebus tollit. l2lCollyrium ad ulcera, papulas et epiphoras: Cadmiae X VIII, 9 Bpecilhim Stephanits: spicillum Cor^iarius. 19 mysios Cor^arius. 26 spicillum Cwnariu». - 79 — cerussae % IIII, amyli X III^ opii X 11, acaciae 3E I, gum- mis denarios duos, tragacanthi denarium unum, ovorum semicoctorum vitelios duos^ fabae sine cortice^ id est pur- gatae^ modicum^ quae ante diem ex aqua macerari debet 5 cum tragacantho atque ita teri^ tum formari collyria^ quae lacrimarum impetum et iugitatem potentissime sedant ac reprimunt. CoIIyrium Dionysianum^ quod appellatur theo-122 dotion^ ad lacrimam tenuem restringendam et ad ulcera et aspritudines palpebrarum et ad cicatrices recentes effi- 10 cacissimum, conficitur sic: Cadmiae ^ Ill^ aeris usti et loti X VIII, crocomagmatis X VIII, stibii X IIII, opii X IIII, castorei X IIII, nardi Syriaci X IIII, lycii X IIII, acaciae X XVI, croci X VIII, myrrae X VIII, palmularum ossa vel nucleos ustos uumero XII, gummis X VI, vini austeri 15 veteris bene odcn^ati sextarium unum. Teruntur haec di- iigenter et confestim ex his collyria finguntur atque in umbra siccantur. Collyrium stratioticum facit ad tumoresl23 oculorum et lacrimam acrem compescendam atque ad palpebras asperas et.ad caligines et cicatrices ex itinere 20 et pulvere et fumo collectas: Cadmiae denarios octo, cerus- sae X VIII, crocodili stercorum X IIII, aeruginis rasae X II, castorei X S, omphacii aridi, aluminis fissi atque usti denarium unum, piperis albi X V, opii X I S, gummis X VI. Teruntur haec diligenter et ex vino Falerno colli- 25 guntur atque inde collyria formantur. Collyrium, quodl24 appellalur sphragis, ab Antigono medico inventum, facit ad omne ulcus et ad omnem ustionem et plagam et rup- tionem tunicularum oculi et ad omnia oculorum vitia praeter epiphoram incipientem, accipit haec: Cadmiae 30 X IIII, pompholygis X X, opii X IIII, amyli X IIII; acaciae X im, tragacanthi X IIII, gummis X II, teruntur diligen- ter hae species et ex aqua pluviatica collyria componun- tur. CoIIyrium stratioticum psoricum compositum ex cad-126 miae X XIII S, croci X XII, piperis albi X XV, cerussae 36 X II, opii X II, gummis X IIII, chalcitidis X I. Componi- tur autem psoricum sic. Teruntur haec seorsuui %vas8i>^^ bene siccata, deinde in unum collecla i^cfeVo c.qw%^^x^^^ - 82 — vetusto vel pedunculis exesas remedium praesens bar- baricum quidem^ sed multis probatum: Scarabaeum pilo- sum, qui similis est scarabaeo vero^ in sepibus vetustis lapidosis aut in fossatis sepium requires^ qui cutiones sunt coiore pseudoflavo quasi leonino pilosi lucentes. 5 Ante ergo quam illum cutionem tollas^ folium caulis primo mane cum suo sibi rore vel gutta conclusa in eodem folio teneatur^ ut, ubi cutionem illum inveneris digitisque pol- iice et medicinali adprehenderiS; confestim supra folium illud caulis teneas^ ut supra guttam illam lotium eius ex- lo cipias, quia ubi manu adprehensus fuerit^ statim se sub- meiit. Providendum ergo, ut velocius supra folium illud caulis ponatur^ ne lotium eius, quod cito effundit, alibi ex- cidat; quod commixtum cum illo rore caulis per specil- lum palpebris inpones et loca scabra vel exesa inter pilos 15 perungeS; effectum rei cito miraberis. Quod si casu uno in loco vel in diversis plures istos cutiones inveneris^ omnium lotium vel umorem, quemadmodum diximus, in folio caulis umidi statim de horto suscipere debebis et adiectis gultis aliorum de caule foliorum in vasculo vitreo 20 reconderC; ut cum opus fuerit praesto habeas^ quia dif- I29ficulter huiusmodi bestiolae inveniuntur. Ad albuginem oculorum detergendam efflcax hoc remedium: Vulpem vivam capies eique linguam praecides ipsamque vivam dimittes, linguam autem eius arefactam pboenicio ligabis et collo 25 iSOeiuS; qui albuginem patietur^ suspendes. Herbae symphonia- cae surculum collo eius^ qui albuginem patitur, lino sus- pendes^ ita ut per dies triginta illic sit: quanto recentior iSlalbugo fuerit^ tanto citius sanabitur. Rosmarinum com- bure et pulverem eius cum melle Attico diligenter tere so ac permisce atque inde inunge^ confestim subvenies ei^ 132 qui albuginem patitur. Fabam fractam purgatam atque ustam ad summam levitatem teres et oculos inde albugine occupatos adsidue ex aqua circumlines^ miro remedio sub- iSSvenies. Piscis marini felle^ qui scorpios dicitur^ oculi 85 inuncti caligine atque albugine quamvis crassa cito libera- I84buntur. Sanguis columbarum de loco pinnarum eo mo- — 83 - mentO; quo pinna avellitur; ociiliS; dum adhuc tepet, debet infundi^ qui ictu aliquo vulnerati aut sanguine sufTusi fue- rint; album quoque ovi incocti cum croco trito oculis superpositum et lana alba sucida involutummedetur. Ranami35 5 de lacu prendes et spina oculos ei subtiliter erues atque in panno coccineo de licio ligatos oculis interius cruentis superponeSy cito medeberis. Mel Atticum et stercus in-i36 fantiS; quod primum dimittit, statim ex lacte mulieris^ quae puerum allactat^ permiscebis et sic inunges; sed prius 10 eum qui curandus est erectum ad scalam alligabis, quia tanta vis medicaminis est^ ut eam nisi alligatus patienter ferre non possit; cuius beneticium tam praesens est^ ut tertio die abstersa omni macula mirifice visum reddat in- columem. Ad cicatricem vel plumbum extenuandum etl37 15 aspritudinem pruriginemque oculorum purgandam et umo- rem siccandum et ad scabras ac scabidas palpebras atque alia oculorum vitia unum hoc remedium vel praecipuum est: Folia oleagina commanducato diligenter eorumque suco, quem in ore collegeris, cotidie ieiunus oculos ab- 20 lingito vel inlinito per linguam, celeriter vitia supra scripta discuties. Ex hirundinum pullis fit calliblepharon bonum,l38 quod aspritudinem pruriginemque oculorum potenter ex- purgat nec patitur quicquam in his molestiae concrescere, umidos quoque naturaliter oculos exsiccat, quod hoc modo 25 componitur: Capita pullorum quam plurima igne lentissimo comburuntur et trita in pulverem tenuissimuro redigun- tur^ quae admixta recenti adipe gallinae inunctioni maxime prosunt. Intibi rustici, de quo nascuntur cauliculi com-139 plures, contriti sucus in oculum instillatus celeriter cica- 80 trices et plumbum oculorum eximit. Caput stellionis com- 140 bustum et tritum et melli Attico admixtum oculos lacri- mosos inunctione adsidua siccat et sanat. Pulmonis haedinil4i combusti cinis prurigines oculorum discutit et scabras pal- pebras emendat, si quasi stibium inponatur. Felle catellil42 35 dierum septem oculi ex melle inuncti cito a leucomate 21 calliblepharion Cbrttantis. 28ca\A\e\\\\\%?c^c.\5JC\^U''^V^^ - 84 - liberabuntur; quidam etiam adfirmant efficacissimum re- medium esse ad detergenda glaucomata^ si catello dierum septem caput viventi diifindatur et de dextra parle cere- bri oculus dexter, de sinistra sinister intincto illic spe- l43ciilo inungatur. Ut leucomata et albuginem quamvis den- 5 sam ex oculo detergeas^ turam et anturam herbas virentes nitidissime collectas contundes et per linleum tenue su- 144 cum earum exprime eoque oculos inunge. Leucomata ut extenues et discutias^ utere medicamine^ quod conficitur sic: Pumicis combusli triti ^ XIIII, chalcitidis ^ VIII, 10 gummis ^ IIII et sinapis pusilium^ ut toieretur, adicies; haec omnia in tenuissimum pulverem redacta in unum permisce et ex aqua fontana facito coUyria crassiora; qui- bus sic uteris, ut circumdetur tribus partibus cera col- lyrium, sed extremum coliyrii sit leve ac tenue, quod in 15 ipsum leucoma inponas et iube oculum adoperiri pauli- sper, ne excidat collyrium; quod si exciderit, iterum repo- natur, post haec inunge oculum leni coliyrio, statim emittet quasi squamam. Si ergo magnum leucoma fuerit et cras- sum, ita curabis: sin autem tenue, cum inposueris medi- 20 camen, maturius tolles; postea vero utere ad inunctionem collyrio, quod Graeco vocabulo diacopon appellatur; etenim apud medicos hoc collyrii genus magnam habet effectus 145 sui dignitatem. Turturis fimus ad summam levitatem tri- tus et cum melle Attico aut etiam alterius generis (fum- 26 modo optimo et despumato inunctus leucomata oculorum l46potenter extenuat. Galli gallinacei maxime albi fel ex aqua dilutum et inunctioni adhibitum leucomata oculorum et l47ypochyses sanat et aciem luminum confirmat. Stercus quoque ^gallinaceum album cum oleo vetere tenuissime tri- so 148 tum et adpositum idem oculis remedii praestat. Fel vituli diligenter collectum ad cotylae mensuram in vas aereum mittitur tenuique igne admoto ita excoquitur, ut spisse< tur, deinde mellis boni tantum mittitur, quantum fellis illius decocti remanseril; adiciuntur postea myrrae tri- 35 tae drachmae duae et croci una et aeris floris pauxillum ac postea simul omnia diu coagitata ad tertias decoquuntur; - 85 — quod medicamen in pyxide aerea debet reponi^ satis utile et leucomatis et cicatricibus et omnibus vitiis oculorum, si adsidue inde et opportune inungantur. Ut ]eucomatai49 oculorum efQcaciter discutias, ungulas asini viventis lima 5 et scobe earum quam tenuissimo^ qui levitate sua oculos non offendat^ cum lacte muliebri mixto frequenter inungito. Araneus albus cruribus longissimis cum oleo vetere con-150 tritus per inunctionem adsiduam leucomata eximit et ideo plures cum oleo sufficienti teri oportet, ne ante confir- 10 matam sanitatem medicamen necessarium desit. Cepal5l longa contusa exprimitur eiusque sucus opobalsamo vel, quod efficacius est^ lacti mulieris admixtus leucomata et cicatrices et quae Graeci argemata appellant miro effectu inunctioni adhibita extenuat atque persanat. Anemone di-152 15 citur a Graecis herba, quae tantam vim remedii habere creditur, ut portata ab eo vel subligata collo eius, qui glaucoma patitur, intra dies quadraginta quinque eum sanis- simum reddat. Ut glaucoma incipiens celeriter discutiatur, 153 herbam serpyllum decoque et eius aqua oculos adsidue 20 fove, postea pice liquida pura ac nitida velut collyrio in- unge, cito recipies sanitatem. Perdicis unius fel, opobal-154 sami cyathum unum, cyperi Sidonii cyathi partem dimi- diam, trita haec et ad summam levitatem perducta per- mixtaque in pyxide plumbea repones et inunctione adversum 25 glaucomata et ypochyses et caliginem mire uteris. Corvi ma- 155 rini fel inunctioni adhibitum caligines tollit, albugines et cicatrices extenuat, carnes excrescentes compescit fluores- que oculorum reprimit. Pisciculi, qui equum marinuml56 similat, fel ovorum albumini mixtum et cum lana sucida 30 oculis adpositum melius remedium supra scriptis oculo- rum causis quam ullum aliud medicamen praestare mani- festum est. Scrofina adipe recenti si quis contritos anguIosl57 oculorum, quos Graeci canthus vocant, interius exterius- que inunxerit, vermiculos, qui noxii sunt oculis, potenter 85 educit. Sepiae testa interior, quae mollis est, diligentis-158 sime trita et muliebri lacte permixta atque iaunLcANSS^w adhibita supra dictis oculorum cawsv^ ^XwcVckxwsv ^^^^^"^ — 86 - i59Nardi Indici vel Syriaci ex vino vetere triti siccatique pulvis pro xerocollyrio oculis inpositus mirabiliter prodest I60ad valetudines supra scriptas. Mel optimum despumabiS; ut bene purum sit, et admiscebis pari mensura sucum rutae et herbae chelidoniae atque ad tertias decoques et cum 5 omnia bene permiscueris^ in ampulla vitrea sub signaculo servabis et uteris miro medicamine ad scabros et lippos oculos inungendos. Item ad oculorum causas reme- dia physica et rationabilia diversa^ id est oculis ictu laesis et si quid subito eos fuerit ingressum lo et adversum molestias pilorum et ad aegilopas et ad nyctalopas et ad varulos^ id est hordeolos ocu- lis infestos, his additae infra collyriorum diver- leisorum confectiones. Quocumque ictu laesus ocukis si sanguinolentus videbitur, palumbinus ei vel perdicis vel tur- is turis sanguis, aut si haec animalia non erunt, columbinus de I62piuna sublatus statim, id est adhuc calens, infundatur. Bitu- mine, sulphure et ture permixtis oculos ictu laesos suffumi- l63gato, statim sanabis, si frequenter id feceris. Herba, quam Graeci sarcocollam, nos argemoniam appellamus, si viridis 20 erit, trita, sin arida, calida aqua macerata, quo facilius teri possit, inlita oculis sugillationes livoresque eorum mature di- I64scutit. Sanguine hirundinis recenti ac tepido inunctus ocu- 165 lus ictu laesus et cruore suffusus statim sanabitur. Radix rutae trita et inlita oculis cruore suffusis etiam commansa et 25 adsidue posita plurimum prodest; vinum quoque, in quo ruta 166 diu fuerit macerata, rationabiliter infunditur. Mulieris primi- parae purae ac nitidae saliva ieiunis instillata oculis livorem l67sufirusionemque quamlibet cruentam efficaciter adimit. Her- bae vettonicae folia teres et salis triti modicum adicies et so super ictu perculsum vel cruoribus sufifusum oculum con- ligabis, mire proderit; nam quando ei id soIveriS; videbis ex eo sanguinem destillare, ita omnem causam extrahet. l68Lana sucida madefacta oleo vinoque permixto ac tepens oculis superposita optime vitia supra scripta persanat. 35 33 distillare Cornarius, - 87 — Ad eicienda, quae casu oculum intraverint, herbani artemi-169 siam velles radicitus et inde coronam factam capiti inpones; sed is, cui medendum erit, dum coronam illam in capite habet, quantum fieri potest, oculos apertos habeat. Digitisl70 s quinque manus eiusdem, cuius partis oculum sordicula aliqua fuerit ingressa, percurrens et pertractans oculum ter dices: tetunc resonco bregan gresso, ter deinde spues terque facies. Item ipso oculo clauso, qui carminatus erit,l7l patentem perfricabis et ter carmen hoc dices et totiens 10 spues: in mon dercomarcos axatison; scito remedium hoc in huiusmodi casibus esse mirificum. Si arista vel quae-172 libet sordicula oculum fuerit ingressa, occluso alio oculo ipsoque qui dolet patefacto et digitis medicinali ac pollice leviter pertractato ter per singula despuens dices: Os gor- 15 gonis basio; hoc idem carmen si ter novies dicatur, etiam de faucibus hominis vel iumenti os aut si quid aliud hae- serit potenter eximit. Leporem marinum vel eius san-i73 guinem cum oleo tere atque ex eo vulsorum de oculis pilorum loca frequenter perunge; post quod et si rena- so scentur pili, molliores erunt; quibus iterum evulsis supra dictum medicamen inducito, tum vero non renascentur. Si autem etiam lacrimas oculi destillantes adsidue vitarel74 vis, hederam et vitem exustas et in pulverem tenuissimum redactas pari mensura cum supra scriptis permisce ad 25 spissitudinem mellis atque inde inducito vel superline fre- quenter oculos et confestim defluet umor noxius et ad- versum vulsos palpebrarum pilos proderit. Si felle hyaenaei75 loca, quibus molesti sunt pili in palpebris nati, adsidue tangantur, confestim tabescent; certe si prius vulsis super- 80 ducatur, non renascentur. Pilos oculis molestos si extir-176 pare penitus volueris, loca eorum, cum prius evulseris, ranae marinae felle continge; quod si fel eius repositum aruerit, aquam marinam ei modice admisce. Si cui voIuerisi77 pilos vulsos non solum in oculis, sed etiam in locis vere- 1 a verhis ad eicienda codex rurstts incipit eicle&dass^. 14 pertracto 30 superdncantur. - 88 - cundioribus non renasci, lacte mulieris eo die expresso quo peperit continge crebrius loca^ de quibus pilos tuleris. iTSPili si oculis molesti erunt, potenter uteris hoc medi- camine: Lacertae viridis fel misce cum vino albo, quantum sufficere existimaveris, et mitte in vas aereum positumque 5 ad solem tam diu agita, donec crassitudinem mellis habeat, I79atque ex eo loca pilorum vulsorum unge. Lucernam ficti- lem de papyro et medulla vaccina concinnato atque eius fumo sive fuligine vel ligny pro calliblepharo utere, quo palpebras exesas et glabras saepius inungendo decentissi- lo 180 mas facies. Glabris palpebris pilos induces, si oesypo, quod sub armis ovium nascitur, adiecta myrra pariterque in mortario trita specillo calido loca pilis nuda perduxeris. iSlPilos oculis molestos diligentissime velles atque eorum loca hircino sanguine recenti aut leporis aut vespertilionis i5 inlines vel canino lacte continges aut acu cuprea calido 182aceto saepius delibuta perduces. Capnos nomine est herba, cuius sucus vino mixtus atque inlitus locis, de quibus pili 183 ab oculis fuerint extirpati^ renasci eos non permittit. Ra- nunculum viridem conprehensum acu cuprea pungito et 20 sanguine eius excepto palpebras, de quibus pilos tuleris^ I84subinde continge, numquam renascentur. Sanguisugarum in olla conbustarum tritus delicatissime cinis et vulsis pilis palpebrarum inpositus vel inspersus renasci eos non sinit. l85Adipe vituli si palpebras crassiores perunxeris, extenuabis as eas et ad sanitatem perduces. Eiusdem medulla cum cera et oleo rosaceo aequis ponderibus liquefacta et permixta et ad emplastri modum inposita duritias palpebrarum et si qua illic in modum pilularum nascuntur, conmollit ac I86discutit. Aegilopia emendat fimus columbinus ex aceto so coctus et inlitus; cicatrices quoque oculorum et albugines I87mire detergit. Inulae rusticae radix valide commanducata et cum suco suo inposita aegilopas potenter emendat; quae quia ubi aruerit cadit, recentior, donec persanet, adsidue 9 calliblefario. 11 ysopo. 12 mirra. 13 spicillo. .5 veBpertillioniB. 25 peruncxeris. — 89 - debet inponi. Ad nyctalopas abolendas lychnitem lapidem^l88 quem nos carbunculum dicimus^ tecum habeto, magno re- medio uteris; quem ut verum esse scias, sic experire^ si festucas leves admotas ad se rapit^ sicut lapis magnes fer- 5 rum rapere consuevit. lecur oyilium^ id est ovis candidae^l89 discoctum cum aqua madefactum contritumque et oculis superpositum nyctalopas purgat. VaruliS; id est hordiolisi90 oculorum^ remedium tale facies: Anulos digitis eximes et sinistrae manus digitis tribus oculum circum tenebis et 10 ter despues terque dices: rica, rica, soro. Si in dextrol9l oculo varulus erit natus, manu sinistra digitis tribus sub divo orientem spectans varulum tenebis et dices: Nec mula parit nec lapis lanam fert nec huic morbo caput crescat aut si creverit, tabescat. Cum haec dixeris, isdem tribus 15 digitis terram tanges et despues idque ter facies. Efficax 192 hoc remedium hordiolis: Novem grana hordei sumes et de singulis varum punges perque singula puncta carmen dices et proiectis novem granis septem alia corripies et similiter de singulis punges et carmen septies dices, abiec- 20 tis etiam his quinque sumes et idem quinquies facies, idem de tribus granis similiter, idem de uno similiter. Carmen autem hoc dices: kvqicc kvqiu nacaaQta (SovQmQ^u Item hoc remedium efQcax: Grana novem hordei sumes etl93 de eorum acumine varulum punges et per punctorum sin- 26 gulas vices carmen hoc dices: q>evys q^svys^ kqsIodv as diciKsi. Item digito medicinali varum contingens dices ter: vigaria gasaria varumque grano hordei ardenti aut stipula faeni aut palea ures. Confectiones coUyriorum di- versorum de experimentis sic. Collyrium stactum adl94 80 recentes caligines et coeptas sufTusiones oculorum confici- tur sic: Cadmiae X VII S, nardi Celticae X 1111, acaciae X I S, aeris usti X I S, stibii cocti X I S, myrrae X I, lyci X I, croci X I, cerussae X I, aloes X I, aeruginis X I, lepidae Cypriae X I, opii X I S, piperis grana XX, casto- 86 rei X I S, gummis X VII. Haec omnia in pulverem tenuis- 2 quam. 4 fistucas. 7 ordiolia. \% ^\i i^o^ ^^^"^ wv* — 90 — simiim redacta aqua pluviali coUiges et collyria inde for- l95mabiS; quae in umbra siccentur. Collyrium nomine mone- meron facit ad impetus lippitudinis ex ovo inunctum^ ita ut cum ovi liquidissimo inunxeris lippientem^ pusillum su- stineat et iterum eum inungues; quem cum bis aut ter 6 inunxeriS; eadem die iubebis lavari. Hoc collyrium facit ad scabritudines et diatheses toliendas ex aqua inunctum^ recipit autem haec: Lapidis haematitis S XII^ pompholygis X XII, croci X XII, myrrae X XII, aeris usti X VI, nardi Syriaci X XII, piperis albi grana XX, opii X VI, gummis lo X VIIII. Haec universa in pulverem tenuissimum redacta postea cum Falerno vino conteres atque inde coliyria facies, I96quae diu in umbra siccentur. Coliyrium dia libanon ad sup- purationes oculorum conficitur sic: Cadmiae X S, cerussae X II, opii X I, gummis X S, rosae siccae X I, gentianae i5 X S; pulverem tenuissimum ex his factum cum aqua plu- I97viali teres et ita collyria qualia volueris effinges. Colly- rium dia lepidos accipit haec: Croci X IIII, spicae nardi X V, cadmiae X I S, haematitidos X I, piperis grana V, myrrae X I, aeris usti X S, lepidae X I, gummis X I, rosae 20 viridis foliorum purgatorum X II; haec, ut supra de aliis collyriis scriptum est, trita aqua pluviali subiges et ita i98coIlyria formabis. Collyrium ad lippitudines et primos im- petus oculorum conficitur sic: Acaciae X X, cadmiae com- bustae et de lacte capruno aut muliebri, quod melius est, 25 extinctae et tunsae et cribratae et lotae betie, donec aqua eius limpida sit, X X. Hoc quoque pluviali aqua colliges 199 et ita coUyria formabis. CoUyrium dia misyos, quod facit ad aspritudines oculorum tollendas et ad lacrimas sub- stringendas, conponitur sic: Misy conbures hoc more, coi- so cies illud in pultarium et purgabis et in furnum mittes, ut tam diu coquatur, donec sit sanguineum. Huius ergo X V, spicae nardi X V, croci X II, cadmiae X S, aeris usti X S, opii X S, myrrae X S, lepidae Cypriae X S, 4 inuncxeris, item 6. 7 diathesis. 13 dialibanos. 28 mi- sioB, item 30. 32 ut om. 33 aeris usti X 8 om. - 91 — gummis S I S. Haec tunsa et cribrata cum vino optimo teres atque inde coliyria formabis. Quidam adiciunt huic coliyrio viperam siccam et arefactam bene in sole, tam- quam si sit salita; hanc ergo si volueris adicere^ exossa- 5 bis prius et linteolo involyes atque ita super eam vinum^ unde collyrium hoc temperandum est, defundes, sed prius eam sic praecantabis^ ne lacrimus exeat^ ne extillet; ne noceat. Dices autem: Quomodo tu non vides, sic et tuus sucus gustatus nulli noceat; sed ob rem^ propter quam 10 adiecta es, proGcias bene curatione precor. Collyrium200 liquidum delacrimatorium accipit haec: Chelidoniae herbae suci S S, mellis Attici X I, opobalsami X S, suci porri X S. Haec mixta de ipso suco colliges vel de aqua fontana atque ita collyria formabis. Collyrium siccum oculis siccandis20l 15 utile conficitur sic: Cadmiae X I, aeris usti X I^ stibii X I; adicies huic coUyrio, si acrius illud facere volueris, stactes X S et tundes atque cribrabis per tenuissimum cribrum et sic pulvere uteris. Aliud siccum collyrium ad idem202 efQcax sic: Cadmiae X Vni, salis ammoniaci X YII, piperis 20 X V, casiae X V. Tundes haec atque in pulverem tenuis- simum rediges et sic uteris. Collyrium siccum caIIible-203 pharon conficitur sic : Stibii conbusti X I; piperis albi X S, folii capitulum unum, stibium conbures et lotio pueri in- pubis extingues et siccabis et tundes et cribrabis et sic 25 uteris. Collyrium di oxus ad aspritudines oculorum tolIen-204 das conficitur: Cadmiae X XII, aeris usti X X, haemati- tis X V, myrrae X IIII, gummis X VII. Haec in pulverem redacta aceto optimo coUiges et deinde collyria formabis. Collyrium stactum accipit haec: Piperis albi X II, cadmiae205 80 X VII S, cerussae X V S, Indici X V S, opobalsami X S, gummis X VIII. Haec in pulverem redacta Falerno vino temperabis et colliges. Collyrium diapsoricum accipit haec:206 Piperis albi X I, croci Siculi X I, myrrae X II, amuli X I, opii X S, opobalsami X S, gummis X II. Aqua pluviali haec col- 85 liges tunsa atque cribrata atque inde collyria facies. CoIIyrium207 4 sallita. 16 stactes X S] slactoa \ . ^V ^xi^^x^. - 92 ~ dia libanu: Cadmiae X I S, cerussae X I, turis masculi X I, opii X I; gummis X I. Aqua pluviali coliiges haec similiter tunsa atque cribrala atque ita collyria formabis. 208Hygra ad suppurationes oculorum conficitur sic: Croci Siculi X I^ turis masculi ^ I; ex melle optimo despumato 5 haec bene trita colliges et cum eo prius bene permisce- 209 bis et sic collyria facies. CoIIyrium idem, id est hygra, recipit haec: Croci X III, aeris usti X V, cadmiae X II, haematitis X V S, folii X I, amomi X I, stibi X I, cerus- sae X I, myrrae X I, opii X I, piperis albi X I, gummis lo X II S; vino Amineo tunsa et cribrata haec colliges atque 210 ita collyria formabis. CoIIyrium di aloes conficitur sic: Cad- miae X I S, haematitis X V, ammoniaci X I S, opii X S, aeris usti X S, aloes X II, aeruginis X S, opopanacis X S, salis ammoniaci X I, galbani X S, myrrae X S, fellis tau- i5 rini X S, lepidae X S, gummis X I S. Cum aqua pluviali 2iihaec in pulverem redacta teres et formabis. Collyrium dia smyrnes recipit haec: Croci X I, cadmiae X S, haema* titis X I, myrrae X S, misui X S, piperis X S, opii X S, gummis X S; pulverem tenuissimum harum specierum cum so 2i2vino vetere teres et collyria inde formabis. Hygra ad sup- purationes oculorum recipit haec: Cadmiae X VIII, spodi X IIH, stibi X Vn, croci Siculi X VII, amuli X VII, opii X IIII, gummis X IIII. Haec in pulverem subtilissimum 2i3redacta cum aqua pluviali teres et formabis. Descriptio 25 xerocollyrii, quod calliblepharon dicitur: Piperis — I, stibii — I, folii — I, lapidis Phrygii P. I, quem lapidem divides in partes septem et conbures, conbustum extin- gues hoc modo: unam partem in balsamo, alteram in omphacio, tertiam in lacte muliebri, quartam in vino, quin- 30 tam in urina infantis, sextam in butyro, septimam in melle Attico; quae omnia in minutissimum pulverem redacta cri- brataque miscebis; quod si acrius esse volueris, adicies 1 dialibann] diadianoj. 4 croci Siculi] crocodilli. 11 ammineo. 12 diacoles. 15 mirrae. 18 diasmiras. 21 vetere teres] veteres. 26 xyrocollirii. callebleforan. 27 Srygii, 30 omfacio. - 93 — balsami unciam; piperis semunciam. Descriptio acharisti2l4 collyrii: Aeris usti et loti — II, cadmiae lotae — II et ^ VI, croci — I, opii — I et ^ VI, myrrae troglody- tidis ^ III, turis VI, gummis ^ XVIII, vini optimi quod 5 sufficiat, quo omnia coUigantur et coilyria fingantur. De-215 scriptio trachomatici collyrii: Aeris usti et loti ^ XVIII, cadmiae lotae ^ XVIII, lapidis haematitis — I, chalcitis ustae ^ VI, aeruginis ^ VIIII, opii ^ VI, gummis ^ VI, aquae pluvialis quantum satis sit ad colligendum pulve- 10 rem et collyria formanda miscebis. Descriptio Musae coI-216 lyrii: Aluminis schisti ^ XVIII, aloes ^ XVIII, myrrae ^ XVIII, croci VIUI, crocomagmae ^ VIIII, chalcanthi ^ XVIII, mali granati caliculorum semunciam; quae trita diligenter oenomeli confundes et colliges et formabis. De-217 16 scriptio rosacei collyrii: Rosae — VIIII, cadmiae lotae — III, aeris usti ^ VII, croci ^ XII, stibii ^ VIIU, aeru- ginis ^ VII, spicae nardi ^ VII, myrrae ^ VII, opii ^ XII, gumminis — III, aquae pluvialis adicies quantum sufficiat ad colligenda et formanda coUyria. Descriptio2l8 20 stacti coUyrii: Cadmiae P. I, stibii P. S, aeris floris — III, misui — IIII, piperis — III, aeruginis — II, opii — II, balsami — II, gumminis selibram. Haec omnia diligenter trita et cribrata aqua pluviali colliges et formabis. CoIly-219 rium, quod Proteus dicitur, facit ad oculorum suffusiones 25 et ad omnem caliginem et albugines detergendas, confici- tur sic: Cadmiae ustae et lotae — V, psimithi loti — V, chalcitis non ustae — V, auripigmenti loti — II, piperis albi — III et ^ XVIII, croci vino infusi et triti — II, myrrae troglodytidis — I S, guttae ammoniaci — II S, 80 rosae siccae — V. Omnia haec diligentissime teres ad summam levitatem, tum addes sagapeni — III, laseris — II S, opopanacis — II S, opii — S, gummis — II S, balsami — II. Quae permixta atque confusa caelesti aqua colligentur atque ita collyria formabuntur. 3 troglotidis. 11 scisti. 20 flos. 24 proteum. 2.^ ^>^\.- miti (»»c). 29 trogloditis. 34 po8t iotm^u^iWx OidA.»\^"^- — 94 — CAP. VIIII. Ad aurium dolores universos et vitia omnia et surdiginem. 1 Fellis caprini ^ I, mellis ^ l conteres et in strigiii calefacies et infundes et lana occludes aurem. Nihil hoc medicamine potentius neque certius^ etiam si intrinsecus 2 canceraverint aures. Porros virgines, id est non plantatos^ inpari numero et lumbricos terrenos inpari numero capies 5 et simul ex oleo optimo ad tertias decoques et tepidum 3 inde quod sufficiat infundes auriculae. Laser cum lacte capruno incocto recenti miscebis et inde aures prius di- lues ac postea fel taurinum et oleum cedrinum aequis portionibus mixtum tepens infundes: hoc dolores mire mul- lo cet et dubium auditum confirmat et pus collectum expur- 4 gat. Coriandrum viride teres et in vini cyatho miscebis et colabis et lana molli in aurem instillabis et eadem lana 6 obstrues aurem. Ad aures, quae graviter dolent et vetera vulnera intrinsecus habent^ mellis optimi unam partem^ i5 aceti acerrimi duas partes confusas decoques fervoribus tribus et longius ea ab igne removebis^ donec commotus fervor conquiescat; tum nitrum addes eo usque, donec ex vapore agnoscas nitrum resedisse et iterum leni igne re- coqueS; ne efiferveat; tunc addes fel hircinum vel capru- 20 num vel verrinum aut porcinum, dum non de scrofa^ et commovebis et iterum concoques ac tepefacies et inde 6 quantum satis est auribus infunde. Adeps ranarum palu- strium liquefacta si tepens in aures infundatur^ dolores 7 nimios mitigabit. Dolor aurium sedatur etiam canino lacte 25 8 et ursinoy si recens instilletur. Terreni vermes cum an- seris adipe vel cum oleo decocti sine dubio medentur 9 auribus purulentis. Urina apri servatur in vitro^ sed melius cum vesica ipsius, quomodo ei sublata fuerit; haec tepens 10 infusa auribus unice prodest. Bestiolae multipedes^ quae so 2 infandes in lana et obcludes. 4 virginis. 6 capies om. 16 dequoqaes. 20 eiferveat. capranum] apragnum Cornarw», 21 aut (m, 25 late. - 95 — contactae in globulos conplicantur; in oleo excoctae in- fusaeque auribus statim prosunt. Tres araneae yiventes ii in oleo si ferveant ad focum positae atque inde tepidum auribus quod sufficiat instilletur, cito remediant. Sevum 12 6 vitulinum adipe anseris mixtum adiecto ocimi suco tepi- dum auribus infusum optime sanat. Rafani quoque^ id 13 est radicis quae manducatur^ sucus infusus auriculae do- lenti infinitum prodest. Gari excellentis cyathum et aceti 14 optimi cyathum et mellis dimidium cyathum super aquam 10 ferventem in alio vaso coques et frequenter despumabis de pinnula tepidoque medicamine aures inrorabis et con- chyliata lanula claudes: valde hoc remedium inter experi- menta laudatur. Fraxini tenerrima folia tundes et exprimes 15 sucum eorum atque auribus dolentibus tepidum infundes. 16 Fraxini recentem surculum; id est umore proprio adhuc 16 madentem, ex una parte in foco pones et cum per aliam partem sucus ebulliet; suscipies eum diligenter et oleo ad- dito tepefactum auribus instillabis. Cardui silvatici semen 17 ex oleo coques ita leniter, ne uratur, quod postea cola- 20 bis per linteolum et tepidum infundes dolenti auriculae ac deinde lana purpurea obturabis. Croci, myrrae, turis 18 uncias quaternas conteres et adicies mel Atticum, quan- tum sufficere putaveris, ac decoctum medicamen auriculae infundes. Galbanum cum oleo rosaceo remissum et ter 19 25 aut quater infusum auribus mire dolores toUit. Aluminis 20 liquidi — IIII, mellis — III, aceti quartarios tres; alumen cum aceto teres et simui omnia concoques ad tertias; hoc medicamen tepidum auriculae infusum pus optime purgat, vermes necat, aquam etiam si intraverit educit. Herbae 21 80 polygoni, quam nos sanguinalem dicimus, sucus expressus et infusus mira efficacia dolorem ulceraque aurium sanat. Adeps anseris miscetur croci suco et alei contusi suco, 22 quae infusa auribus incommodos sonitus tinnitusque earum 4 remediant scrij^si: remed in fine versvts, medebiintur Cornarim, 6 et adipem pro adipe. 6 rafini. 13 tener- rimi. 15 umorem. 16 et om. 27 conquoques. 29 &q^^« 33 incommodis. — 96 — 23 proprie et unice tollunt. Pueri investis urina recens auri- culae dolenti et ulcerosae instillata omni umore siccato 24 et dolorem toUit et ulcera mira celeritate persanat. Lotio humano vetere si quis iam desperatum aurium vitium elue- 25 rit; saluti integrae lenito dolore restituet. Fel ovillum 5 mulso mixtum si clysterio addideris et inde auriculas in- rigaveris^ expurgatis ulceribus certissimam sanitatem con- sequeris; idem fel cum lacte mulieris instillatum etiam 26 ruptas interius auriculas certissime sanat. Coriandri viri- dis sucus cum lacte muliebri mixtus infusus auriculae lo 27 dolorem omnem potenter aufert. Cannabi seminis viridis 28 sucus tepens instillatus auribus dolorem prime toUit. Sene- cionis herbae sucus itidem auribus insertus eandem effi- caciam praestat^ quod ab experto scriptum et proditum 29 est. Si auricula aliquo pacto vitiata fuerit; anserina adipe i5 30 infusa diligenter expurgabitur sanitatique reddetur. Con- positio medicaminis ad omnia fere aurium vitia sic: Mellis sextarium, aceti bene acris heminam, radices quae man- ducantur tres mittes in ollam rudem bene lotam^ sed mundatas et integras radices mittes et pariter decoques; so sed ut non refrigeretur medicamen^ citato igne usque ad modum luti aquatioris decoquatur^ deinde cum refrigera- tum fuerity condes illud in vasculo vitreo ac tepefactum; quamdiu dolorem et tinnitum vel sonitum auriculae per- 31 leniat^ in aurem de specillo infundes. Infirmatis auribus S5 prodest praecipue picis flos^ quem pisselaeon Graeci vocant, cum oleo communi mixtus^ ita ut tertia pars sit olei. Nam et dolorem sedat et non patietur suppurationem fieri et si facta fuerit, eodem medicamine persanatur. Ad sum- mam ego ipse diu vexatus auris taedio, cum multis fru- so stra usus essem medicamentis^ ab hoc sum persanatus et alios conplures sanavi. Florem autem picis appellO; qui excipitur^ dum ea coquitur^ lana superposita eius vapori; hoc etiam gravem odorem de aure protinus tollit. 6 mulso om. 12 prime] apprime Cornarius. seni- cionis. 16 ansaxina. 22 luti] liti. 25 spicilli. infirmitas. 31 vum persanatus] super sanatus. — 97 — Ad aiiriculae tumorem et dolorem sine ulcere prodest her- 32 bae urceolaris aul cucurbitae ramentorum sucus recens ac tepens per strigilem in foramen auris dolentis infusus. Cutiones bestiolae sunt multipedes cute dura et solida, 33 5 quae tactae conplicant se in orbem pilulae rotundissimae, polypodas Graeci appeliant; hae conplures coctae cum oleo molli in vaso ferreo remedio sunt auribus laborantibus, si inde curentur. Gliris pingue et gallinae adeps et me- 34 dulla bubulina vel taurina liquefacta tepensque infusa auri- 10 bus plurimum prodest. Bene facit hoc medicamentum et 35 ad tumorem et ad exuicerationem aurium: Aceti acris sextariis duobus incoquuntur mala granata duo^ quibus co- riarii utuntur et quia semper acida sunt nec umquam maturescunt; rhoas oxias haec Graeci dicunt. Tum deinde 16 adiciuntur liis et admiscentur aluminis fissi — II^ acaciae suci II et cum bene permixta haec et coagitata fuerint, reponitur medicamentum in ampuUa vitrea; cum opus est^ ad tumorem calidum per strigUem infunditur et foramen summum auriculae lana sucida tegitur, ad ulcus autem 20 frigidius medicamen per eiusdem generis lanam et auri- scalpium inicitur. Aliud medicamentum ad tumorem aurium 36 et exulcerationem: Mellis cyathi III, aceti acris cyathus I S miscentur, postea adicitur gari optimi cyathus unus, deinde carbonibus infervescit, cuius spuma surgens pinnula ab- 85 icitur et tam diu coquitur vel agitatur^ donec habeat spis- situdinem: hoc calido ad tumorem, frigido ad ulcus, cum oportebit, uteris. Item bene facit haec conpositio etiam 37 ad veterem aurium dolorem: Aluminis P. I, mellis P. II. Haec in mortario prius bene permisceri oportet, deinde 80 oUa nova excoqui, donec habeant mellis spissitudinem; cum opus est; infunditur in auriculam ex laua conchyliata eaque clauditur; hoc et conbustum locum sanum reddit sine do-' lore et sine cicatrice, si ei protinus inponatur. Si caro 38 excreverit in foramine auris, conprimetur sine dolore aut 1 auricnla et nmorem. 6 hae] haec. 7 ferreim. 12 inqaocnntnr. 27 facit] facite. &0 \va\)^a\i. "MABCXLLUBf MD. HMLKBMIOB. *l - 98 - ferro hoc pastillO; qui conficitur sic: Aluminis fissi P. II^ aeruginis P. II ^ niisui usti P. II ^ rubricae Sinopidis P. II, gummis P. I. Teruntur species priores ex aceto acri, donec quasi collyrii confectio leves fiant; ultimum gummi adicitur et finguntur pastilli^ qui ad omnia ulcera faciunt aqua di- 5 luti emplastri more inpositi^ cum aut tumores conpescendi sunt aut cicatrices sedandae; sed aquatioribus his uti oportet^ cum cicatrix ducenda est, ut facilius auriculae inserantur. Bene faciunt idem et ad nares qualibet causa 39 exulceratas et graviter olentes. Araneas viventes in aceto lo macerabis et sic conteres atque inde aurem elues, statim 40 proderit. Mel^ butyrum et oleum rosaceum pari mensura 41 permisce ac tepidum auriculae dolenti infunde. Fel ca- prunum et oleum amygdalinum pari mensura permisce 42 tepidumque laboranti auriculae instilla. Putorem sordes- 15 que auriculae optime curat cucurbitae viridis sucus et 43 porrus capitatus cum oleo decoctus atque infusus. Ad auriculae dolorem hastulae regiae radicis sucus cum melle vel vino infunditur^ interdum admisceri oportet turis et myrrae partem vel capparis foliorum sucum infundere 20 vel rutae sucum aut eius semen tritum cum rosa et lentisci sucum cum rosa amygdalino vino admixto infundi 44 oportet. Si pus aut sanies manabit ex aure^ malvae su- cum vino amygdalino inmixtum vel suco rosae vel oleo rosaceo tepefactum instillari oportet, protinus efiectum 25 45 exhibebit. Draconteae sucus aut semen tritum cum rosa aut amygdalino vino infusum purulentae auriculae sani- 46 tatem maturrimam praestat. Crocum tritum cum lacte muliebri si instilletur^ tumori auris plurimum prodest. 47 Hysopum contusum et cribratum cum aceto et nitro et so melle infusum bene facit ad tinnitus aurium atque in- flationeS; sed melius si cyprinum oleum admixtum fuerit. 48 Ad tumores et ad dolores auris prodest croci et opii par 49 pondus ex aqua tritum aut ex vino tenui infusum. Opo- 2 rnbici senobidis. 5 pastelli. 8 oportit. 9 inferatur. 12 rosaceum Im rosacium 2in. 13 capnmum Im aprunum JHm, 17 astlae rigiae radices. 34 infusum prodest (repetit). — 99 - panax cum rosa et amygdalino vino trita recte laboran- tibus auribus instillatur. Alium rotundum tritum cum 50 aceto repostum in pyxide plumbea et cum opus fuerit; cum aceto et rosa infusum auribus prodest. Opobalsami^ 51 5 rosae, croci unguentarii, opii^ singulorum aequa pondera trita tepefacta infusa auribus prosunt. Virentis papaveris 52 sucus cum rosa vel amygdalino vino vel porri seminis sucus cum lacte muliebri vel veratrum album tritum cum amygdalino oleo aut rosaceo vel sucus granorum Punici 10 mali cum rosa aut oleo amygdalino infusus dolentibus auribus prodesl. Croci — VII, nucis amarae X VII, mellis 53 boni cyathos III, aceti boni quod satis erit mittes, ut spissitudinem habeat medicamentum mellis Uquidi et simul permixtum atque excoctum dolentibus auribus instillabis. 15 Murrae, croci, opii, nardi spicae, turis corticis, mali Punici 54 aridi, fabae Aegyptiacae pulpam, nucum amararum inte- riora, mellis boni, singulorum X quaternos, castorei X II, aluminis fissi X LI, piperis longi X I; tritis diligenter his omnibus et cum aceto acerrimo mixtis atque excoctis fieri 80 oportet medicamentum tam temperatum, ut simile sit passo. Hoc tepefactum instillatur, etiam exulceratis auribus mire prodest. Ad incipientes dolores aurium et exulceratas aures 55 hoc medicamen facies: Turis — IIII, mellis — III, vini austeri cyathos II, aceti acerrimi cyathum I, nardi Syriaci 85 X II, myrrae X I S, croci I S, nuces amaras numero III, afronitrum victoriati pondus, piperis longi X I, fabae Aegyp- tiacae grana purgala IIII. Haec omnia primum per se, deinde in unum mixta teruntur et tepidata dolentibus auribus instillantur. Gastorei obolos II, id est duas partes 56 80 victoriati, radicis lanariae, salis ammoniaci, veratri albi idem ponderis, quibus superadicies croci victoriati pondus, olei irini et mellis parem mensuram, id est singulorum X XVI. Ea seorsum prius singula trita miscentur in unum; faciunt bene ad dolorem et ulcera aurium tepide 86 inserta. Dolenti auriculae oportet farinam hordiaciam per 57 se coctam ex aqua mulsa cataplasmatis more a foris in- ponere vel farinam lini seminis el {^^wo^^<^^\ \sw x^x^^aksv - 100 — coctam vel alteram earum cum farina hordeacea similiter ex aqua mulsa coctam; oportet etiam extra adhiberi sfon- gias moUes ex aqua calida bene expressas, deinde tepidum instillare amygdalinum oleum vei laurinum saepius in die. 68 Prodest bene auribus infirmis huiusmodi medicamentum: 5 Myrrae X I^ croci X I^ storacis globulos^ non ampliores quam cicer est^ numero XXX^ piperis longi grana XXX, nuces amaras numero XXX. Cum aceto haec teruntur tam diUy donec habeant spissitudinem passi, atque ita re- ponuntur in pyxide cyprea aut in doliolo vitreo; cum opus 10 fuerit; medicamentum rosa admixta liquefactum tepidum 69 fiet; quod in lana sucida auribus instillabitur. Nardi Sy- riaci X VI, afronitri X VI, murrae X IIII, piperis iongi et turis X IIII, mellis Attici X IIII, balani, qua unguentarii utuntur, in pilulis X VII, fabae Aegyptiacae interiora quae 15 sunt amara X VII, diligenter et seorsum trita prius haec, postea permixta cum aceto levigantur et cum res postu- laverit, rosacei olei quod satis sit admiscebitur atque ita tepens instiliabitur hoc medicamentum, quod protinus om- 60 nes aurium sedabit dolores. Haec quoque conpositio statim 20 dolores aurium sedat: Gentauriae suco, si non sordidum ulcus fuerit, ex aqua uti oportebit; cum autem multum 61 puris erit, vinum admiscebitur. Supra opinionem efficax auribus hoc medicamentum: Murrae, croci, opii, nardi Sy- riaci, turis corticis, maii Punici aridi, fabae Aegyptiacae 25 quae sunt interiora, nucum amararum itidem, mellis boni, singulorum X IIII, castorei X II, akiminis fissi X III, piperis longi X I; omnia prius seorsum diligenter terun- tur, postea cum aceto acerrimo mixta teruntur tam diu, donec habeant spissitudinem passi; cum opus fuerit, medica- so mentum instillatur tepidum; idem facit egregie et ad ulcera 62 aurium sananda atque purganda. His, qui surdi sunt et quorum aures sonant, sucus uvae inmaturae et rosae pon- dere pari admixtus tepideque infusus plurimnm prodest. 1 ordeacea. 3 ex ego: et. 4 amigdalinum {saepe). 21 centauricae sucam. si non om. 24 post medicamen- tum cM. reperitur Cornarius. 82 et om. - 101 — FaciuDt bene ad aurium vitia et emplastra, quae scripta 63 sunt in secundo libro, plurima rosa vel amygdalino vino diluta, praecipue quae inscribuntur Cyzicena. Terreoi 64 yermes cum adipe anseris decocti infunduntur auribus 5 contra iam deplorata vitia. Spumae argenti ^ VI^ olei 65 laurini libram teres in mortario et coques ad spissitudi- nem mellis et auriculae doienti infundes. Si autem et cetera^ quae infra scripta sunt, babueris, eadem medicamini admiscebis: Croci ^ I, murrae ^ II, rosae-siccae ^ 11. 10 Haec universa pariter miscebis et auriculae doienti infun- des; qua re curabis et concretionem sive ypersarcosim au- rium, si addes et aluminis schisti ^ II, olei cedrini cyathos ^ IIII. Adversus gravitatem audiendi fel bubulum 66 cum urina hirci auriculae, quae molestiam surdiginis pati- 16 tur, instillabis statimque subvenies. Auribus purulentis 67 nitrum vino liquefactum recte infunditur, quia statim prod- est. Ad aurium dolorem, quae pus emittent, laridum 68 vetustissimum teres in mortario et sucum illum lana de- licata collectum in auriculam inmittes et subinde aqua so caHda fovebis et iterum sucum illum infundes, mira velo- citate sanabis. Pullinum sanguinem tepidum in eam au- 69 rem, quae obtunsior erit vel dolebit, infundes. Lotium 70 caprinum sub eo momento, quo egeritur, tepidum auri obtunsae infundes. Apri etiam lotium in fumo siccatum 71 26 et melie liquefactum auri infunditur et remediat surdi- diginem vel dolorem. Ad auris dolorem mel stillaticium 72 opus est, quod ita facies. Favum contundes et suspendes in linteo nitido et denso et quod decucurrerit suscipies in calice; quem calicem postea pones in ollula fabri cum 80 calida ferventissima, quantum calix sufTerre possit, atque inde medicinali specillo in aurem infundes, quae dolebit, quam lana claudes. lacere autem debet in alio latere is, cui medendum est, tam diu, donec combibat mel quod in- fusum fuerit. Sabuci uvam maturam exprimes et pones, 73 1 ad (m. 12 si om. schisti] scienti. 13 cvatos. 14 quae] quem. 23 quo egeritur] coegitur. ^ 29 olIolajDL fabari 30 Bufferri. 31 Bpicillo. %% c.\m:^^^« — 102 — ut considant sordes, et post haec colabis^ ut sit liquidis- simus sucus; de hoc liquore duas partes mittes et unam meliis stillaticii aut certe Attici optimi et sic decoques in vase duplici ad tertias; tum decoctum recondes et cum opus fuerit; calidum per speciilum medicinale in aurem 5 infundes ita^ ut poslmodum ipsam de lana marino con- 74 chylio infecta claudas. Cunilae viridis sucus expressus 76 atque auriculae infusus unice dolorem toliit. Vettonicae herbae viridis et recentis folia vel per se vel in aqua madefacta terito sucumque eorum excipito, deinde adiecto lo rosae suco aut rosaceo oleo tepido in aurem instiilato 76 lanaque claudito^ mirum est. Si auricula interius ulcerosa erit, porri sectivi sucum & I cum mellis hemina ad ter- tias decoquito et per lanam tepidum in aurem instiliato. 77 Cannabis foliorum sucus auriculae instillatus vermes in- 15 natos necabit et si quod aliud animal inrepserit, interficiet. 78 Eiusdem seminis viridis sucus instiliatus dolorem omnem 79 auriculae potenter avertit. Cepae sucus cum melle per- mixtus et auriculae instiliatus graviter audientes emendat, dolorem sedat, purulenta expurgat, vermes enecat, aquam so etiam, quae ingressa fuerit, et omnem umorem educit. 80 Cyminum silvestre contritum et suco rutae inmixtum in- stillatumque auriculae dolorem lenit, ventos quoque inte- rius sonantes removet atque omne vitium potenter emen- 81 dat. Herbam; quam Graeci polygonon, nos aliquot vocabulis, 25 sed praecipue sanguinalem dicimus, mira ef^cacia dolores aurium discutere etiam nos experti sumus, si expressus 82 sucus eius tepefactus auribus instilletur. Senecionis herbae sucus cum liquido nardo instillatus et dolores et ulcera 88 aurium sanat. Oleum laurinum strigili ferreae inditum so atque ita calefactum infusumque auriculae dolorem sedat. 84 Vermes ex qualibet arbore rubri coloris contriti cum oleo ^5 et infusi dolores aurium sedant. Aqua ingressa auriculam si dolorem faciet, rubi teneri sucus expressus et infusus 6 specillam] Bpicille. 6 marina. conchylio om» ^ inconfecta. 12 clandito] cladi. 28 senitionis. — 103 — sine dubitatione sanabit. Salicis sucus foliorum cum rosae 86 suco aut rosaceo oleo in cortice maii Punici calefactus et auriculae inditus mire succurrit. Gallae ex vino decoctae 87 umor instillatus auriculae, ex qua sanies lluit, etiam quae 5 fuerint purulenta purgabit. Resina terebinthina remissa 88 adiecto muliebri lacte instillata ruptas auriculas potenter sanat. Nucis iuglandis foliorum sucus tepidus instillatus 89 dolenti auriculae mire proderit. Myrrae tritae victoriati 90 argentei pondus et lanae sucidae non carptae conbustae 10 pulveris tantundem infuso passo Cretico simul terito^ donec ad crassitudinem mellis redigas; tum calefactum per triduum auriculae infundito^ quarta die sanam efficies et mirabere magnum remedium. Turis masculi^ myrrae troglodytis, 91 croci Corycii tantundem ponderiS; nucum quoque amara- 15 rum tantundem miscebis; sed omnia ad summam levitatem contrita adiecto aceto temperabis, ita ut medicamen ad cras- situdinem liquidi mellis adducas; tum in pyxidem plum- beam transfunde atque illic sub signaculo conditum habeto. Cum opus fuerit, purgata prius auricula utere, ita ut ex ao eo lanulam madefactam inseras. Hoc auxilio usque ad perfectam sanitatem uti poteris; namque non solum do- lores aurium^ sed et vetera et purulenta vitia potentis- sime expurgat et sanat. Galbanum rosa liquida aut un- 92 guento nardino delibutum instiilatumque dolorem aurium 95 lenit. Alumen mulso optimo dilutum et lana instillatum 98 dolorem aurium sanat. Gallinae adeps liquefacta et tepide 94 instiliata quodlibet vitium aurium sanat. Galli gallinacei 95 ex ventriculo interiore membrana; quae proici solet, are- facta tritaque ex vino adiecto pauluio opii medicamen au- 80 ribus utilissimum facit^ quod calefactum infusum suppu- rationem eius expurgat et sanat. Adeps anserina cum 96 croci suco mixta et tepefacta ac sic iufusa aquam et om- nem umorem de auriculis evocat et persanat. Quod si ex ictu aiiove casu auricuia vitiata fuerit^ tum per se 3 inditur. 5 terebentina. 7 nocis. 8 mirrae item \&. .Idtrocloditis. IScontum. 24 dUutam (>)rmY\u&. ^^"^"^^^- — 104 - anserina adeps sola diligenter expurgata lenique igne lique- facta infusa auriculae et dolorem tollit et vitium persanxt. Eadem adeps adiecto ocimi suco tepefacta instillataque 97 dolores auricularum infantilium levat. Aranei triti nmor expressus et rosae liquidae quantum yidebitur inmixtus 5 lanaque molli madefacta auriculae insertus continuo dolo- 98 rem relevat. Spuma equi recens detracta et cum oleo roseo infusa auricularum quamvis vehementes dolores re- 99 solvit. Verrinum fel in mali Punici cute sicca tepefactum lOOinfusumque purulentas auriculas expurgat. Verris, cum lo scrofam saliet^ priusquam in terram destillet de verendis eius^ virus exceptum tepefactumque cum aquae modico auriculae inditum quamvis molestos dolores relevat; quod lOletiam circa auriculam inlitum plurimum prodest. Apri lotium infusum auriculae valde medetur; quod quia vetu- 15 stum magis prodest^ coUectum servari debet in vaso vitreo, 102 ut sit ad remedia praeparatum. Gum felle vitulino et aceto pari mensura serpentis senectus^ id est exuviae^ decocta et lanula madefacta medicamentum auriculae insertum maximae utilitatis esse creditur^ si prius ferventi aqua de lo I03sfongia aurem foveris. Vituli adipem resolutam suco ocimi adiecto si pariter tepefactam anriculae infuderis^ amarissimo I04iucommodo laborantem continuo liberabis. MeduIIa eius- dem vituli recens cum cymino contrita infusaque quamvis magnos dolores aurieulae statim relevat et intra triduum t6 I05tollit. Lotium caprinum instillatum dolorem sedat; quod magis prodesse suppuratis auribus adOrmatur^ ob quam causam praesentis auxilii plures exceptum et cornu ca> prino inditum in fumo suspensum diligenter ad necessarias loemedellas reservant. Pueri inpubis mingentis lotium ex- to ceptum et recens ac tepidum auriculae suppuratae instil- latum umore exsiccato dolorem tollit et mira celeritate lOTuIcera ad sanitatem perducit. Saliva hominis ieiuni auri- culae indita vermes^ si qui erunt, erumpere ex ea constat. lOSButyrum recens instillatum umores doloresque aurium 85 1 leni scHpsi: leai. 16 Intiiuii. 18 decoctae. 22 infandem. - 105 — sedat. Terrestres lumbrici conbusti ac triti et cum rosai09 liquida mixti infusique aurium dolores citissime sedant. Lac muliebre mixtum cum sulpure auriculae infusurS do-iio lorem lenit; epiphoras quoque earum resolvit, hoc potentius, 5 si etiam extrinsecus eodem lacte aures perunxeris. Silll dextram aurem aqua ingressa fuerit, sinistro pede insistes et caput in dextram partem inclinabis; similiter facies e diversOy si sinistra auricula aquam acceperit. Gari optimill2 cyathum unum^ mellis optimi dimidium cyathum, aceti 10 optimi cyathum: haec mixta in calice novo denso super aquam ferventem^ quam leni pruna fervere facies^ ita de- spumabis^ ut pinnula omnes spumas eicias^ deinde cum bene fuerit despumatum medicamen, recondes et cum uti volueris, tepefacies et tenuiter infundes et madefacta lanula 15 aurem ciaudes. Hoc medicamento ad omne vitium aurium mirifice uteris; sed si tumor auriculae erit, sucum cori- andri viridis tepidum prius infundeS; deinde supra scriptum medicamen, cum tumor desiderit^ instillabis. Purulentae etlis obtunsae auriculae et dolorem tolles et auditum confirma- . to tissimum reddes^ si prius eluas eam lasere cum recenti caprino aut mulieris lacte permixto^ deinde instilles tepi- dum fel taurinum cum oleo cedrino aequis portionibus mixto. Feilis aut lactis canini ^ I, mellis optimi ^ Ili4 miscebis, conteres et in strigili calefacies et auriculae in- «5 fundes et lana occludes; nihil potentius neque certius hoc medicamine^ etiam si intrinsecus canceraverint aures. Gar- 115 dui silvatici semen ex oleo coques ita lente^ ne uratur, id colabis per linteum et tepidum infundes et purpura aurem obturabis. Herba leucadion cum vinaceis in unum tritalie so adiectoque aceto et aqua conmixta expresso per linteum suco eius et cum lana alba auribus inserto post tertiam diem exempta auditum restituere adfirmatur. Gardamum^li? id est nasturcium, tritum cum fico atque auriculae in- ditum his, qui gravius audiunt, prodesse fertur. Oleumlis 3 salpore. 6 pernncxeriB. 6 aquam. 8 si om. 9 cyatunL (6«), iUm 10. 21 stilles. 29 \eucad\OTL\ f wl A^viWLtJSf^^» - 106 — ex nuce iuglande instillatum auriculae gravius audienti ll9yalde prodest. Cedri resina hysopi decocti aqua diluta et auriculae indita sonitus tinnitusque omnes discutiet et I20ayertet dolorem. Ova formicarum contrita et auribus in- I2istillata quamvis obtunsos auditus adaperire creduntur. Canis 6 adeps cum oleo vetere et suco absinthi auribus instillata quacumque ex causa exsurdatas aures miro modo reparare I22creditur. Afronitrum delicatissimum et mel optimum et acetum acerrimum conteres pariter usque ad summam le- vitatem et auriculae infundes; non solum auditum restitues, lo 123 sed et dolorem emendabit. Parum audientes acetum uti- I24liter gargalizant. Si aliquod animal aurem intraverit; prae- cipuum remedium est murinum fel aceto dilutum instillare. i25Gliri seu blattae pellis detrahitur et intestina eius deco- quuntur in vaso aereo novo cum mellis heminis tribus i5 usque ad tertias atque ita servatur, ut cum opus est I26strigili medicamentum tepefactum auribus infundatur. Si caro creverit in auriculae foramine^ conprimetur sine ferro et dolore medicamine tali: Aluminis unciam semissem^ misy usti — S, Sinopidis rubricae — S, gummis — S; tritis 20 ceteris ex aceto acri et ad instar collyrii levigatis gummen admiscetur, ut pastilli corpus eHQciat, et sicut coUyrium tritum superponitur aut infunditur; hoc et dolori et putori 127 et vulneri mcdetur auriculae. Corticem de fraxino viridi contunde ac sucum eius tepidum auriculae adsidue infunde, S6 l28donec persanetur. Mel, myrram^ acetum in se coques et 129 in aurem tepidum mittes. Afronitrum delicatissimum et mel optimum et acetum acerrimum conteres pariter usque ad levitatem et tepefactum auriculae infundes. Propter isoeffectum medicamen iterum scripsimus. Porri sectivi sucum so et lotium apri et oleum cyprinum pari pondere coniunges 131 et tepefaclum auribus instillabis. Herbam^ quae Gallice vernetus dicitur, conteres et exprimes et sucum eius auri- 2 ysopi. 5 audito adperire. 12 gargaligant (sic). 13 acetnm. 19 misi. 20 Benopi. rubricae om. post gummis — 8 add. rubrae — 8. 25 assidue. 33 post auri- tsalae add, quae. — 107 — culae non audientis infundes; hoc remedium etiam dolorem emendat. Herbam, quae Gallice dicitur blutthagio^ nasciturl32 locis umidiS; eam teres sucumque eius^ etiainsi modicus fuerit^ cum modico aceti confundes et pariter teres colatum- 5 que ac tepefactum auribus instillabis. Radlcis Syriacae su- 133 cum in aurem^ quae auditu diflScili erit^ infunde^ gratula- beris remedium. CAP. X. Ad omnia vitia narium et ad pitxiitam remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis mnltorum. Plerumque erumpit nimius e naribus sanguis^ qui cum 1 abundanter lluxity nisi celerius supprimatur^ periculum ad- 10 fert. Proderit ergo aqua frigida vel posca subinde totam faciem per sfongiam refrigerare. Acetum acre infundere 2 in aurem prodest^ cuius e regione sanguis fluit^ aut in utramque mittere, si ex utraque nare manabit. Gypso 3 totam faciem cum fronte et maxime nares crassius oblinere 15 prodest et caput frigida aqua multa perfundere. Gucur- 4 bitam quoque medicinalem occipitio adfigere plurimum prodest, inicere autem intus in narem oportebit cocleae vivae carnem per se aut cum turis polline tritam. Ver- 5 benam herbam^ quae^ quia multa est et ubique nascitur, 20 polygonos appellatur^ inseri naribiis prodest. Similiter facit et lysimachios herba trita inposita. Eodem genere prod- erit et sfongiae particulam praesectam apte forfice et ad amplitudinem narium figuratam inicere paulo pressius aceto infectam et interdum eodem inspersam. Gallae et chalci- 6 25 tidis pulvis curiose tritus atque in unum aequis ponderibus mixtus insertusque naribus optime sanguinem sistit. Bene 7 supprimit et hoc medicamentum sanguinem de naribus pro- fluentem: Mali corticis, quo coriarii utuntur, P. I^ aluminis Aegyptii P. I, chalcitidis P. I. Diligenter trita haec et in 3 humidis. 6 difficile. 18 poUium.* ^^ ^"^Oci:^^. - 108 — unum permixta per sucidam lanam inici naribus oportebit. Facit auteni etiam ad omnem ex qualibet parte corporis 8 vel ex quoiibet yulnere sanguinis eruptionem. Quoniam iuterdum ita^ ut diximus^ minus curati naris vitio prae- focari videntur; maxime cum opturato utroque foramine 5 narium spirandi facultas eripitur^ non alienum est scire, qua ratione utrumque praestari possit, ut neque spiratio inpediatur nec remedium efficacissimum^ per quod opitu- latio naribus efficitur, excludatur. Oportebit ergo sumere pinnam anseris quam maximam vel calami scriptorii fistu- lo lam modice pleniorem^ deinde aptare ad longitudinem nasi atque ita praecidere, ut ex utraque parte perforata sit^ atque involvere eam fascioia tenui lintea quasi instita et explere circuitum eius^ donec videatur in narem cum cunc- tatione quadam recipi posse atque ita ut est circumvoluta i5 inmergere eam naso aceto acri infectam et per eam ini- cere interdum acetum acre vel sucum supra dictorum medicamentorum. Hoc autem remedio magis uti oportebit, 9 cum per utrasque nares lluxerit sanguinis abundantia. Si quando ulcuscula in naribus fuerint^ sanabuntur fomento 20 aquae purae calidae per molles sfongias et medicamen- torum infra scriptorum perunctione^ id est suco de moris cum vino tepefacto permixto^ conposito ad spissitudinem 10 mellis. Rosae aridae vel recentis foliis tritis ex vino melie 11 adiecto infici nares utile est. Uvae inmaturae suco eodem 25 modo conposito, quo sucum de moris conponi debere supra 12 diximuS; nares fiuentes repleri percommodum est. Malorum Punicorum dulcium atque acidorum suco eodem modo con- 13 posito nares stipandae sunt. Myrtae bacis atque foliis tritis ex vino in mellis spissitudinem uti^ ut supra scriptum est^ so 14 convenit. De terebinthi; lentisci, rubi fruticibus et foliis 16 suco similiter conposito uti debebis. Sertula Gampana ex 16 passo decocta et infusa naribus prodest. Mel per se coctum et cum galla Syriaca contusa ac tenui cribro transmissa per- 17 mixtum atque infusum naribus prodest. Gravidines narium 35 sedabuntur, quae ex sole aut perfrictione generantur^ ab- lentia ciborum salsorum et inter initia vino remoto, aqua — 109 - iargiore potata; capite et naribus nec minus ore diiigenter operto; nec non fomentum ex aquae calidae vapore per spongeas molles adtiibere extra oportebit^ subinde etiam gargarizare lac tepidum aut umorem tisanae aut aquam^ 5 in qua furfures siiiginis deferbuerint^ vel aquam ex faeno graeco decoctam. Sorbitiuhculae quoque prosunt, quae fiunt 18 ex amulo vel tisana vel oryza. Ad uicera in naribus se- 19 danda plumbi stercus^ quod scorian dicunt, ex vino myrteo oleo vicibus adiecto teri oportet^ donec spissum fiat, et ita 10 naribus infundatur. Facit et hoc medicamentum bene gravi- 20 dini narium: Pompholygis X III vino Falerno et rosa vicibus adiecta teruntur, donec medicamentum meUis habeat tem- perationem^ et ita naribus paulatim infunditur. Ad gravem 21 odorem narium, ozaenam Graeci hoc vitium vocant^ prodest 15 egregie hoc medicamentum: Aeruginis P. I aut squamae aeris P. 1 in mellis P. I coqui oportebit et eo uti adsi- dua infusioue. Ad polypos sanandos misy ustum, chaiciti- 22 dem ustam^ aes ustum, aeris squamam, paribus ponderi- bus siccata haec bene teres et eo pulvere uteris adsidue. so Quia vero plerumque vexantur nares gravidine, quae ex 23 umore earum efficitur^ non alienum est scire eius quoque rei remedia. Prodest igitur quies unius diei et ab omni re abstinentia, perunguendae nihilominus nares erunt bitu- mine liquido aut murra stacta vel pice liquida, postero 25 autem die pastillus infra scriptus in noctem super cibum dandus erit et si opus fuerit^ per triduum continuum eodem tempore dabitur, qui recipit haec: Apii seminis X IIII, anisi X III, alterci seminis, quod hyoscyamos dicitur, X 11, opii denarium dimidiiim. Fiunt autem pastilli ponderis 80 victoriati et alii tertia parte detracta, dantur cum aquae cyathis tribus. Faciunt autem et ad oculorum epiphoras et stomachi nauseam et deiectiunculas et ad omnem fluo- rem. Sistet sanguinem sevum ex omento pecoris naribus 24 7 oriza. 9 adiecto om, 10 gravidine. 17 misui. calchitidis ustae aeris usti. 18 aeris ante squamam om. 20 vero om, 27 £ IIII, anisi £ III, alterci seminis om, 82 eiectiunculas, correxi e Scrib. 38 ««tet Im %\%HI^ %xfyi« - 110 - inlitum, cocleae contritae et fronti inlitae similiter pro- 25 sunt. Aranei tela sicca adposita subvenit narium cruentis fluoribus^ ex ferventi aqna vapor naribus tractus medetur 26 earum gravidini. Gallinacei cerebrum vel sanguis colum- binus ob id servatus remedioque adbibitus naribus prod- 5 est^ sed si ex vulnere immodice lluat sanguis^ fimus ca- 27 ballinus quomodo egeritur adpositus statim subvenit. De 28 porro sectivo trito nares fluentes recte obturantur. Lana sucida coicitur in nares cum oleo rosaceo et auriculae de lana sucida obturantur et ita sanguis profluens continetur. lo 29 Coagulum agninum ex aqua subactum et infusum naribus 30 fluentibus mire prodest. Adeps de anseribus cum butyro 31 pari pondere infusus profluvium narium sistit. Terra vel argilla de camino vel de furno antiquo teritur et ex aceto temporibus et cerebro, naribus quoque inlinitur vel in- 16 32 funditur, quae res profluentem nimie sanguinem sistit. Tus et resina in farinam redacta naribus induntur, quod reme- 33 dium etiam ex ore manantem sanguinem cohibet. De san- guine ipso qui fluit nomen eius in fronte scribe, cui me- dendum est, adversum profluvium narium, statim sub- 20 34 venies. Scribes carmen hoc in cbarta virgine et Jinteo ligabis et medium cinges eum vel eam, quae patietur de qua- libet parte corporis sanguinis fluxum: sicy cuma cucuma 35 ucuma cuma uma maa. Item carmen hoc utile profluvio mu- liebri: Stupidus in monte ibat, stupidus stupuit; adiuro te as matrix, ne hoc iracunda suscipias; pari ratione scriptum 36 ligabis. Myrram cum nardo puro contere et inde nares tange mane et vespera, subvenies sanguini nimium pro- 37 fluenti. Verum ferream candentem in aceto adsidue extingue 38 et fumum eius naribus ducito. Ruta saepius olfactata vei 3o trita inlita sanguinem ex naribus nimis fluentem retundit. 39^1^dix urticae capiti inposita, si manibus utrisque supra caput contineatur, mire prodest adversum profluvium na- 40 rium. Herbae polygoni corona capiti inposita naribus pro- ^"■"V^ril 391^ 13 pari om, 14 argila. 17 indnitnr. 25 adinro te] adiurata. 26 matrix scripsi: matris. 29 yeru ferreum candens CornariiM. 30 olefactata. — 111 — fluentibus mirabiliter medetur. Gostum coutusum et cri- 41 bratum naribus infricato et profluvium sistet et ulcera sanabit. Ranae rubetae occisae in fumo arefactae parti- 42 cula, quanta videbitur^ in linteolo involuta et ex licio coiio 6 suspensa eius, cui nares fluunt, mire prodest. Linum vel 43 papyrus ligata siimmitati veretri virilis sanguinem pro- fluentem naribus mire reprimit. Pili caprini conbusti ad- 44 iecta pice et aceto inserti naribus cito sanguinem sistunt. Lana sucida ex ove femina decerpta atque intorta made- 45 10 factaque rosa liquida et naribus indita sanguinis abundan- tiam reprimit. Cocleae tritae cum aceto naribus inditae 46 quamvis magnos fluores sanguinis compescunt. Si feminae 47 sanguis ex naribus nimie defluat^ mammillae eius vincian- tur corrigio caprino. Pilos sub ventre vivo lepori candidos 48 16 velles et servabis et cum usus exegerit, intortos naribus fluentibus fulcies. Specularia conbusta ex aceto temperan- 49 tur et fronti eius inlinuntur^ cui nares fluunt. Sfongiae 60 Africanae conbustae cinis, si naribus hauriatur, plurimum prodest. Si et per nares et per os sanguis fluat, herba ver- 61 20 bena, quam Graeci hierobotanen dicunt, cum suis radi- cibus ex aqua decocta et percolata potatur. Porrum secti- 62 vum tere et sucum cerebro eius infunde^ qui profluvio narium laborat, statim medebere. Milefolium ex aceto 53 teritur et naribus hauritur; continuo quamvis nimium san- S5 guinem sistit. Si ex una nare sanguis defluit^ diversam 64 auriculam cera obturabis. Garmen ad profluvium sanguinis 55 ex quocumque membro manantis. Locum^ ex quo defluit^ digito medicinali tanges et vicies septies dices et quotiens volueris repetes, donec fluorem pervincas^ socnon socnon; 80 mire prodest. PoIIicem et medicinalem digitum a fronte 66 usque ad cerebrum et inde usque ad cervicem duces et nonagies novies dices: sirmio sirmio; quod ad aurem eius partis dici oportet; de qua nare sanguis propensius fluit. Herbam vettonicam teres^ cui paululum salis, quantum duo- 57 85 bus digitis pollice et medicinali capere potueriS; adicies 2 sistit. 4 et om, 6 papiras. IB a\m»i\\\£. - 112 — et formatam pilulam rotundam uaribus inseres; omnibus 68 vitiis piirgatas nares cito ad sanitatem perduces. Polypum emendat herba proserpinalis^ quae Graece draconteum^ Gal- lice gigarus appellatur^ vel si sucus eius naribus infunda- tur vel si papyrus inde infecta et specillo involuta nari- 5 bus inseratur et posteia die educatur.^ Omnes enim morbi 59 radices extrahi eius iniectione manifestitm est. Nares gra- viter olentes emendat sucus hederae frequenter infusus. 60 Guius nares fetebunt, remediabitur^ si nares muli oscu- letur; similiter proderit mulieri, si nares mulae basiaverit. 10 61 Qui polypum patitur, brassicae erraticae radicem conterat et eius sucum adsidue naribus quantum potuerit ducat^ 62 intra triduum remediabitur. Sucum hederae et aristolo* ciam et cyperum et draconteae semen et melilotum aequis mensuris contere ac naribus infunde; quo facto non solum 15 63 fetorem, sed etiam cancroma narium ciu*abis. Naso gra- viter olente sucus hederae frequenter infunditur, dracontei quoque sucus cum melle inditur, quae res etiam carcino- 64 mata extirpat. Ficus etiam veteres contritae et in olla cum posca coctae naribus instipantur; hoc omnia narium 20 65 vitia emendat. Ruta ex aceto acri conteritur atque inde pinnula intinguitur; ea in nares coniecta sanguinem fluen- 66 tem efOcaciter cohibet. Stercus asinae aridum naribus in- frictum sanguinem sine intermissione fluentem cito con- 67 pescit. Stercus caballinum exprimitur^ dum receus est^ 25 eiusque sucus naribus trahitur ab eo, cui inportunius 68 fluunt. Radicem symphyti, quod alum Gallicum dicitur, 69 commanducet et glutiat qui profluvio narium laborat. Ad aurem eiusdem partis, de qua per narem sanguis fluit, dici oportet ter novies aoaaoKafi avKvfia; etiam postea si- so 70 militer dices. Scribes in charta virgine et collo suspen- des lino rudi ligalum tribus nodis ei, qui profluvio san- 71 guinis laborat: i/;aif;£if;i7if;e'(|;i2'if;ai/;€. Siin manu dextra 4 si om, ante sucus. 5 Bpiciilo. 13 aristolocium. 19 eztirpat] ezurpat. ollam com posca. 22 intiuguitur] infigitur. 27 balcallicum (sic) pro alum Gall. 31 dicis. 82 linum. — 113 — duo digiti medii lino simul copulentur, statim proderit ad- yersum pituitam et gravedinem et destillationem narium. Cinis testarum ex ostreis, si in morem salis pane colli- 72 gatur et yoretur, statim ad removendam grayedinem narium 5 proderit; porri quoque capitati folia incocta^ si sine pane manducentur, plurimum prosunt. Corrigia canina rudi nec 73 umquam uncta quillbet digitus in quayis manu ligatus remedium destillantibus naribus praestat. Oleum calidum 74 eunti dormitum ei^ qui gravidinem narium patitur^ in cere- 10 brum infunditur et in aures inmittitur^ ilico prodest. Ostrea 75 ita ut lecta sunt adhuc testis suis clausa in carbonibus coquuntur atque ita cibo dantur ei^ qui gravidinem narium patitur; creta quoque Cimolia ex aceto tunsa quam densis- sima fronti eius inponitur^ cui sanguis vel pituita descendit. 15 Masticem cum pipere mixtam qui diu commanducaverit^ 76 calefacto cerebro omnem umorem narium cohibebit. Git 77 calidum tostatum in linteolo conligatum et saepe odora- tum gravidinem narium et pituitam depellit; tunicae quoque veteris conbustae fumus frequenter naribus admotus idem 20 {)raestat. Proderit ei plurimum, qui gravidinem narium pati- 78 tur^ si in charta se emungat eamque alligatam epistolae modo in publicum abiciat, et si in cinerem se emungat, aeque proiiciet ad sanitatem. Salem torreat et in noctem 79 sibi ad cerebrum in sacco liget^ qui pituitam patitur. Cepam 80 25 Afram conditoriam contusam cum aceto acerrimo commisce- bis et adpones naribus eiuS; cui sanguis fluit, et ad se naribus trahat et quasi sorbeat, statim cessabit sanies et fluxus inhibebitun Radicem cannabis brachio dextro ligato; gl si totum brachium cinxeris de ipsa radice, melius erit, so sin vero partem habueris^ collo suspende ligatam licio^ quod in tela fuerit; et ut scias, quanta vis sit huius re- medii^ ubi alligaveris hanc radicem, statim sanguis per- 2 distillationem. 6 corrigio cajiino Im. 7 uncta Flin.: uincto Im nincta 2m, 9 gravidinem Im gravedi- nem 2m. 13 chimmonia. 16 hnmorem. 23 aeque] ae. 25 commisces. 28 inhibebitur scripsi: inhibitur. conupem pro cannabis. NARCBLLUSf BD. HELURErCH. ^ — 114 - 82 stringetur: cum solveris et removeris, fluet. Caproficum; quae in lapide nascitur^ colliges sive siccam seu viridem^ id est ipsum pomum^ et in pelle caprina involutum liga- bis de liciO; quod in tela fuerit, et ei loco adpones, unde erit sanguinis fluxio^ statim cohibebitur, sive viro de nari- 5 bus sive mulieri de locis verecundioribus fluaU CAP. XI. Vitiis labiomm et gingivis et OBCidini et oris iiloeribns et fetori et linguae pusulis et palati exulcerationi remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. 1 Vitia oris et faucium et ulcera, quae in ore fiunt et celeriter nigrescunt, inter initia oportet rebus simpIicibuS; id est aqua calida per se vel mulsa, postea vero decocta aqua cum lenticula vel palmulis vel capreolis, id est sum- lo mitatibus vitium, vei maiis cydoneis aut mespilis aiut piris 2 Syriaticis aut rosae foliis adiecto melle curari. Adeps an- serinus aut gallinaceus rimas labiorum egregie curat in- 3 positus. Nigrescentibus ulceribus proderit colluere os aqua, in qua coctum sit lentiscum vel rubus vel myrtus vel i5 rhus Syriacum vel oleastrum vel iunci radix, quam Graeci cyperon vocant, aut similiter adiecta per se et decocta galla Syriaca. Oportebit autem perungere adsidue ulcera suco rubi, lentisci, oleastri, rosae viridis foliorum; facit bene et sal tritum cum melle inculcatum copiose ad ni- 20 4 gridinem talium ulcerum eruendam. Labia rupta vel exul- cerata mira celeritate sanabis, si ceram in oleo rosaceo ad ceroti modum liquefeceris cumque in caccabo vel aci- tabulo conferbuerit, anchusae radices adieceris et refrige- 5 rato unguine in noctem labia inleveris. In ovi testa mem- 25 6 brana quae haeret ruptis labiis recte adponitur, Alga marina sicca candidaque adposita labiis ruptis efficaciter prodest. tit, faetori. 16 inyrtus] mlriiim. 18 post Syriaca add. contuBa Cornarius. 20 inculciatum. 25 inlueris. - 115 - Alii tunicula vel operimentum pari modo labiis profuturum 7 ut haerescat inprimitur. Sevum bovis vel vituli cum adipe 8 anserino inpositum rimas scissurasque oris optime iungit. Fagi folia commanducata prosunt exulceratis labiis et gin- 9 5 givis^ si cum umore salivae inponantur. Serpulium herbain^ 10 quam Galli gilarum dicunt; ieiunus diu commanducet^ cui os fetebit^ et gluttiat. Murinus cinis, id est pulvis exusti 11 muriSy cum melle dentibus infrictus halitum fetidi oris emendat. Folia myrti et lentisci pari pondere et galiae 12 10 Syriacae dimidium pondus una teri oportet et sparsa vino mane a ieiuno commanducari vel ori fetido inponi. Capi- 13 tis leporini exusti cinis cum nardo vel cum melle inpo- situs lenit graveolentia oris ulcera. Acorum Ponticum 14 ieiunus vice masticis mandat^ qui emendari voluerit oris 16 fetorem. Contra oris fetorem origanum et salem pari 15 mensura conteres et inde mane ac vespera gingivas frica- bis; ut vero os tuum semper bene oleat, cyperum com- manduca vel intra os tene. Oscidinem herba Britannica 16 viridis sumpta in cibo lactucae modo sanat; tritae etiam 20 atque expressae sucus si ore contineatur, mire prodest. Quod si viridem non habueris, aridam infunde vino et deinde sume eam et exprime illumque sucum intra os ad- sidue tene aut etiam gargaliza, mire prodest. Cicer colum- 17 binum maceralum tritumque et gingivis inlitum prodest. 25 Ulcera gingivarum tossillarumque carbunculos hac ratione 18 curabis: Polentae partes duas et salis partem unam bene contusam conspargito ex mulso, deinde ex his panes tenues facito eosque furno aut clibano pistoris coquito et cum opus fuerit, bene contritos ex aqua gingivis inlinito, con- 80 tinuo sanabuntur. Arboris pruni folia cum vino decoquun- 19 tur, eorum sucus expressus intra os retentus plurimum prodest. Galbanum melle delibutum ulcera in ore, quae 20 Graeci aphthas vocant, inlitum sanat. Pulvis tenuissimus 21 costi ulceribus, quae in ore erunt, adpositus mire prodest. 2 ut] aut. 8 faetidi. 11 fedito. 16 feture. 25 toa- Bellarumque. 32 dilibutum. 33 apliaa. ^^^ ^tc)^^%^C\ ^^ — 116 - 22 Linguae ulcera vel pusulae bene accipiuntur, si oleae vel oieastri suco foliorum et sulpure tritis adsidue perfricentur. 23 Rosae flos luteus, alumen scissum^ g^lh, iris pari pondere omnia diligenter teruntur et oris ac linguae vitia frequen- 24 ter eo pulvere perfricantur. Cyclaminis sucus melli Lycio 6 aequaliter mixtus linguam et totius oris ulcera potentis- sime sanat, umorem quoque et pituitam largiter infusam 25 deducit. Pusulae cum subito in lingua nascuntur^ prius- quam idem loquaris^ extremae tunicae qua vestiris ora pusu- lam tanges et ter dices: Tam extremus sit qui me male lo 26 nominat, et totiens spues ad terram^ statim sanabere. Solent gingivae quorundam fluore infestari^ quas praegnates qui- dam vocant; prosunt his lentisci folia arida contusa et cribrata tenuiter perforato cribro, facit et cinis eiusdem lentisci foliorum exustorum inpositus et aqua eiusdem de- 15 27 cocti os elutum iuvatur. Conpositum hoc medicamentum prodest gingivis et ad omnia ulcera, quae in ore fiunt, utile est, quod anthera a Graecis appeliatur; recipit haec: Alu- minis fissi X III, myrrae X II, croci X II, cyperi, id est iunci, radicis X III, gallae X II, rosae lutei floris X II, 20 sandaracae Ponticae X III, turis masculi X II. Hoc medi- camine arido uti oportebit vel etiam cum melle mixto ad parulidas aut epulidas, id est ubi ex transverso gingiva suppuratur vel ubi super extremum molarem increscit. 28 Moleste interdum gingivis et cancer per os serpit, qui 25 inter initia neglectus brevi temporis spatio mortis causa est. Oportet ergo cum primum visus fuerit, antequam latius serpat faucesque occupet, misy usto quam plurimo cum melle uti saepius, sed ante dentes et os collui debent oleaslri 29 aqua decocti aut corticis mali granati. Prodest et hoc me- 30 dicamentum etiam in omni parte corporis positum contra cancerem, quod vocatur Andronios; recipit autem haec: Mali granati corticis X X, terrae mali X VIIII, aloes X IIII, myrrae X II, galiae X VII, aluminis fissi X IIII, aeris floris 2 salpore. 9 quam. 19 mirrae. 20 radices. 21 sandaricae. 22 ad] aut. 25 et om. per om. 28 misui. 32 recepit. 34 myrrae 5 II gallae X VII om, flos. — 117 — X II. Terunlur haec siccata curiose, deinde admiscetur pas- sum Creticum, ut tiabeat spissitudinem mellis; cum opus est, vino austero diluitur et solvitur. Facit hoc medica- mentum et ad carbunculos et ad ignem sacrum et ad 5 zonam, quam Graeci herpeta dicunt. Coclearum inanium 30 exustarum cinis cum melle gingivis inpositus mire prodest, si sit haec adsidue curatio. Gingivas umidas et fetentes 31 hoc medicamine mire sanabis: Alumen scissum, tus mascu- lum, aloen epatitim pari pondere; haec in pulverem tenuissi- 10 mum rediges et simul permixtis uteris, ita ut prius os vino vetere conluas et sic gingivis digito medicamen adponas. Utile est interdum admixto huic pulveri melle despumato gingivas contingere. Ad gingivarum nimium tumorem et fetorem et 32 carcinomata medicamen hoc facies decrescente luna die lovis 15 sic: Piperis grana novem torrebis cum modico lasere et cucurbitam siccam conbures et caput sardae conbures ac separatim omnia diligentissime teres, ita ut in pulverem tenuissimum redigantur, eoque sicco gingivas asperges vel continges et cum iterum adhibere volueris medicamentum, 20 vino vetere bono os elues; sed illis diebus, quibus adhibes curationem, oleum et porcinam non manducabis; quo facto facile te absolves supra scripta omni molestia gingivarum. Ad ulcera, quae nascuntur pueris vel infantibus utriusque 33 sexus in ore aut in gutture aut in stomacho, quae pluri- 26 bus uno tempore solent accidere et ideo pestilentiosa ap- pellantur, valde utile est adhibere medicamen huiusmodi: Myrrae, nardi Syriaci, aluminis fissi, costi, gallae Syriacae immaturae, carnis agninae aridae, corticis malorum Puni- corum, omnium paria pondera seorsum contunduntur et 80 postea in unum miscentur atque inde dantur ad diem duae cotylae cum vini austeri cyatho uno. Mali Punici filoris X II, 34 myrrae X II, aluminis fissi X II, croci X 11. Pulvis ex his tenuissimus factus insufflatur per arundinem quod satis sit faucibus vel gingivis; quod factum et intrinsecus et 5 herpetam. 9 epatitem. 14 carcenomata. 20 ad- hibis. 21 olei oleum (sic), 24 in istomacho. 27 mirre. 81 cotylae] drachmae Cornaritts. cyato. ^^ i-WiJwi. - 118 - forinseciis omnibus vitiis oris infanium statim medebitur. 35 Medicamentum, quod facit ad omnia, praecipue autem ad ea vitia^ quae in ore subsistunt et ad abalienationes audi- tus et ad tumores aurium et puris inde roanationem et dolorem et ad palpebras asperas et ad ulcera sordida in 5 oculis atque in ano et veretro necnon et ad carbunculos. Uli autem eo oportet, cum resolvendum et eliquandum est aliquid ulceris cum melle: cum autem constringenduih; cum vino austero, sed ubi ulcera cicatricem ducere oportebit aut sordida et taetri odoris expurgari^ cum ceroto ex rosa lo facto. Proficit autem et ad tumentes atque compressas feminae vulvas prope os ipsius vulvae adhibitum; est enim ad omnia muliebria utile cum rosaceo oleo adpositum. Facit etiam ad narium vitia et polypos et cetera ulcera datur- que his, qui sanguinem eiciunt, quantum faba est cum aquae i5 duobus cyathis tepidae^ recipit autem haec: Crocomagmatis optimi X VI, misui usti X V, aluminis rotundi X VIII, rosae aridae X III, aeris floris X IIII, gallae Syriacae X V, omphaci aridi X VIII, squamae aeris X VI, chalcitidis ustae X VII, mellis despumati & I. Haec omnia seorsum prius 20 et in unum, postea cum vino trita admixto passo atque meile coquuntur molli pruna in vaso rubri aeris, id est cupreo, ita ut subinde agitetur et coquatur lenlissime, donec mellis spissitudinem habeat; quod medicamentum recondi 36 debet in pyxide cyprea et signari. Ad ea, quae in ore 25 subsistunt, et ad puerulorum vel infantum ulcera pestilen- tiosa: Croci X IIII, myrrae X VI, gallae Syriacae X IIII, aluminis fissi X II, turis X II, rosae floris X VI, glycyr- rhizae suci X VIII, iris X VI, crocomagmatis X VI, nardi Syriaci X V, piperis X I S et eius tertias, costi X III, cin- 30 nami X VI, casiae X VI, poli X II, mellis quod satis sit. flaec trita diligenter concorporantur et in vasculo aereo aut vitreo custodiuntur et cum opus est, vitiis oris et 37 faucium remedio adhibentur. Anthera ad ulcera et san- 16 recepit. 18 flos. 19 calchitis. 27 siricae. 28 gly- cerizae. 30 siriaci. 31 poUi. - 119 — guinis eruptiones et ad eminentias quasi callosas circa an- gulos geusiarum et radices dentium^ facit et ad yeretra et ad longioris temporis iissuras in ano, quas Graeci rha- gadas appellant: Chartae ustae^ plumbi usti, squamae rubri 5 aeris^ anripigmenti X binos, sulpuris vivi X I; siccis his et bene tritis uti oportet, est enim efQcacissimum omnibus supra scriptis medicamentum. Anthera ad gingivas tumen- 38 tes et ad ulcera abalienata in veretris et ad ea^ in quibus nimium caro vitiosa excreverit: Cyperi X II, croci X II, 10 myrrae X I, aluminis fissi X II, sandasacae X I. Haec trita seorsum et in unum mixta reponuntur et sicca supra dictis vitiis adhibentur. CAP. XII. Dentium doloribus et vitiiB eorum tmiversis remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. Ad dentium dolorem quamvis plurimi dicant forficem l remedium esse optimum, multa tamen citra hanc necessi- 15 tatem scio profuisse. Itaque cum exesus est aliqua ex parte dens, non suadeo protinus tollendum, sed exciden- dum scalpro medicinali, qua cavatus est, quod sine ullo fit dolore; reliqua enim solida pars eius et speciem et usum dentis praestabit. Sed cum dolor urgebit, varie se- 20 dandus est partim coUutione quorundam, partim comman- ducatione, nonnumquam sufQtione aut inpositione aliquo- rum remediorum. Prodest ergo colluere os frequenter radice herbae quinquefolia^ incoctae vino, item herba ur- ceolari et cupressi bacis aqua incoctis; alterci quoque 85 radix bene accipit aut eiusdem semen linteolo spisso inli- gatum et aqua saepius infervefactum, etiam sucus eius tepens dentibus adhibitus plurimum prodest. SufQri autem 2 dentes oportet ore adaperto alterci semine carbonibus ad- posito atque subinde os coUuere aqua calida, in qua radix 8 racadas. 6 uti om, 7 medicamentorum. 21 suf- fosioDe. 27 tepens] ptepens. - 120 - eius fuerit incocta, interdum enim e dentibus quasi yer- miculi quidam eiciuntur. Levat dolorem dentium et bitu- 3 men suffitum. Item commanducare proderit mentastrum vel radicem cotyledonis, quae herba simi]ia folia cymbalis habet nasciturque fere in parietibus umidis. Pyrethri quo- 5 que radix commanducata multorum levayit dolorem nec minus alumen fissum linteolo spisso circumdatum et ita diutius dolentibus inpressum dentibus medetur. Inponere vero ipsi dolenti oportet denti totum hoc medicamentum quasi emplastrum^ quod conQcitur sic: Peucedani suci £ III, lo opopanacis X I, turis X II, uvae passae sine granis X l. Haec omnia per se contundi iubebis, deinde ceram com- misceri et ceroti modo emplastrum fieri. Ubi fuerit gra- vior dolor dentis, auriscalpium lana molli involvitur, deinde tinguitur ferventissimo oleo atque ita denti proximisque i5 gingivis superponitur; post hoc medicamento dens operi- tur. Si repetierit aut permanserit dolor nihilo minus, ite- rum auriscalpium cum lana involutum ex oleo candenti eodem modo inponi saepius oportebit, donec dolor omnis 4 adimatur. Si quando movebuntur dentes, confirmandi erunt 20 alumine, quo infectores utuntur et melle Attico, ita ut duae partes sint mellis, tertia aluminis. Haec misceri et teri oportet in mortario, deinde in patella fictili fervefieri, ut spissentur, atque ita recondi in quolibet vaso, dum ne aeneo. Hoc medicamentum primum auster est et nimis 25 6 constringit dentes, postea remissius videtur. Proderit motis dentibus et hoc medicamentum: Aceti acerrimi * I, cedriae 'Sr I, aluminis fissi P. II. Teritur alumen cum aceto, misce- tur deinde cedria et una orania vaso aeneo coquuntur taeda pingui mota, donec in mellis spissitudinem tempe- so ratam redigantur. Hoc medicamento si quis ter in mense 6 dentes perfricuerit, dolorem eorum non experietur. Ad dentium dolorem bene facit muria ex piscibus lacerlis vete- ribus, si quis ea subinde os colluat, vel herbam peducla- 8 medere. 9 vere. 12 ceram] cetera. 13 empla- Hro. 16 medicamentiim. 30 spissitudine temperata. - 121 — riam si quis commaDducet et subinde pituitam; id est umo- rem noxium, expuat, vel marrubio sicco contuso et cri- blato^ si qnis dentem cum gingivis tegat. Facit bene et 7 aqua^ in qua marrubium coctum est^ cum os aliquis inde 5 colluerit; item milefolium commanducatum vel anemones herbae radix cum pari pondere fici commanducata pitui- tam dentium detrahit. Cornum cervinum conbustum tritum 8 cum aceto dentibus adpositum prodest. Radix lapathi cum 9 vino cocta vei taeda pinguis incocta aceto vel papaveris 10 capita et cortex mali Punict pari pondere vino incocta vel tithymalli radix simiiiter cum vino cocta vel colocyn- thidos interiora cum lacte et aceto pari mensura trita atque permixta vel alterci radix cum aceto cocta vel capparis radix cocta cum aceto vetere vel iunci radix^ quam Graeci 15 cyperon appellant^ vel cucurbitae radix^ quam idem sonchon appellant; vel pyrethrum commanducatum adversum dolo- rem dentium plurimum prosunt, si et aqua ipsa^ qua inco- cuntur, ore teneatur. Rosae floris quod est luteum X Vli, lo crocomagmatis X VIII, myrrae X VIII, gallae Syriacae X IIII, 20 his in unum mixtis et tritis uti oportet siccis, ut ex hoc pulvere gingivae adsidue dentesque tangantur. Rosae lapil- ii los vel grana, quae in folliculis eius postea quam esse de- sierit inveniuntur, assabis et in pulverem rediges ad X IIII, floris quoque eius sicci X II, myrrae X I teri facies et 25 sicco pulvere adversum dolorem dentis uteris ita, ut prius os colluas aceto salso tepido. Rosae caninae suci, quam 12 Graeci cynorrhodam vocant, vel ipsius herbae radicis X II, lyci X I cum vino austero coqui facies et adicies alu- minis X IIII, myrrae X I et de saepiarum testis quae sunt 80 interiora X II; his tritis et in unum concorporatis dentes et gingivas continges, post hoc vino austero os collues. Cyperi X VIII, sandaracae X VII, gallae duas partes, pipe- 13 ris albi X I, aluminis fissi X II, myrrae X II; et huius medicamenti similis est usus sicut superioris, ut sicco pul- 1 tnmorem. 2 marruvio. 4 marmvinm. 5 ane- monis. 7 tritntnm. 16 cyperonl scorion. sonchon] scocon. 27 cynocytidam; an hypocistida^m) ? 32 &(uid«jd$^^^. - 122 - vere glngivae et dentes tangantur adsidue et post vino 14 vetere os eluatur. Senapis grani S III, piperis S I, her- bae peduclariae siccae X VI, cyperi idem, nitri X II, pyre- thri X IIII, origani X III, lauri foiiorum tenerorum X I, bituminis aridi X VI. In sole haec omnia teruntur et ex 5 aqua; deinde pastilli fiunt, quorum unus ad diem datur 15 commanducandus dentium causa. Piperis X II, senapis in grano X XII, anesi X VI, uvae passae pinguis exgranatae X XXIIII, pyrethri X IIII, herbae peduciariae X IIII, hy- sopi de denario duas partes, lauri folia numero X, aeris lo floris X II. Haec cum melle decoquuntur atque inde pa- 16 stilli facti ob salubritatem dentium commanduntur. Em- plastra autem dentibus dolentibus poni oportet eiusmodi: Aphronitri X II, piperis X VI, herbae peduclariae X V, resinae terebinthinae tantundem. Haec colliguntur et inlita i5 linteolo vel aluta dolenti maxillae inponuntur; sed si ex- cavatus fuerit dens, inicitur in cavernam eius quantum sit satis medicamenti ad explendum locum, tum cera te- 17 gitur exterior pars foraminis. Item emplastrum alio modo conficiendum adversum dentium vitia: Pyrethri X IIII, 20 cedriae X IIII, amurcae coctae X XVI, sulpuris vivi X XVI, picis liquidae X XII, bituminis aridi X VII. Aestivis tempo- ribus confici oportet hoc medicamentum, ita ut sub ortu sideris canis haec terantur in sole calidissimo, donec habeant 18 ceroti teneri spissitudinem. Item aliud emplastrum adver- 25 sum dentium dolores: Piperis, pyrethri, sulpuris vivi, soreos, singulorum X quaternos, amurcae X VI, arboris mori lacri- mae X V, picis liquidae X II, aluminis fissi X IIII, cedriae X X, bituminis aridi X VI, herbae peduclariae X II. Simi- liter sub ortu canis conponitur hoc emplastrum et, ut so supra scriptum est, adhibetur maxillae, in qua dens dolet, 19 linteolo denso vel alutae inlitum. Item aliud emplastrum: Piperis, opii, olivae Aethiopicae, lacrimae mori, myrrae, sin- gulorum X binos, hederae nigrae bacarum X IIII, betae 16 risinae terebentinae. 16 dolentis. 24 caledissimo. 26 soreos vel sori. 27 amorcae. lacrimam. — 123 — nigrae radicis sucum vel eiusdem foiiorum sucum X IIII. Omnia trita in unum consparguntur et concorporantur et melle colliguntur atque ita, ut supra scriptum est^ confecta maxillae ad sedandum dolorem dentium et gingivarum et 5 geusiarum adhibentur. Dentium dolorem sedabit^ si quis 20 gramen masticet patienter et in doloris locum conlocet. Cavos dentes cinis murini fimi inpositus sanat et supplet; 21 dicuntur dentes ei non putrescere nec vacillarey qui mane ieiunus sub lingua salem adsidue continuerit. Dentem cum 22 10 dolebiSy si circa eum gingiva suppurabit, scalpellabis et herbae milefoliae radices teneras commasticabis, tum sucum eius in ea parte^ in qua dens dolet, tenebis. Papaveris 23 sucum tritum cum lacte muliebri denti causario infundes^ statim proderit. Carmen ad dentium dolorem mirificum de 24 15 experimento. Luna decrescente die Martis sive die lovis haec verba dices septies: Argidam margidam sturgidam. Dolorem rumpes, cum calciatus sub divo supra terram vivam stans caput ranae adprehendes et os aperies et spues in- tra os eius et rogabis eam^ ut dentium dolores secum «0 ferat^ et tum vivam dimittes et hoc die bono et hora bona facies. Vermiculus in cardone herba inventus phoenicio 25 inligatus colloque suspensus dolori dentium medetur. Cucur- 26 bitae sativae coctae sucus in linteo expressus et in ore ten- tus et dolorem inhibet dentium et coercet mobilitatem. 25 Acetum tepidum scilliticum in ore tentum et gingivas tu- 27 mentes constringit et continet dentes vacillantes. Capri- 28 fici radix vino decocta tritaque maxillae inponitur ac de- super ligatur et illud vinum in ore diu tenetur, yalde re- medio est dentibus. Ruborum cymae tenerae ex vino vetere 29 20 cocuntur et id vinum saepius ore continetur^ interdum et gargalizatur, quod statim gingivis^ uvae et dentibus prod- est. Quinquefolium, in quo fraga nascuntur, colluitur ex 30 aqua marina, deinde ad tertias decoquitur ex vino aut aceto idque in ore diutius continetur; etiam exustae eius herbae 4 maxillis. 13 sacum om, caurario. 17 rumpes cum scripsi: rumpe rum cod. rumpes etiam si Cornaritts, 18 eiu3 add. ante ranae. 21 fjnicio. 24 cohercet. ^^ ^^V^Vi^xsa^. - 124 • - cinis prodest, si eo dentes infricentur. Vermes terreni, 31 id est lumbrici; decocti in oleo et triti infunduntur auri- culae ab ea parte, qua dentes dolent; eorundem exusto- rum vermium cinis dentibus cavis vel dolentibus insertus et cera opertus facile cadere eos cogit, conburi autem 6 debent testa candenti. Ossorum ex ungulis porcinis con- 32 bustorum cinis pro dentifricio habitus plurimum confir- mandis dentibus prodest. Ad dentes cavos et exesos, ne 33 penitus exedantur aut excidant, facies hoc: Gummen^ quod in hedera nascitur, cavo denti inserito. Harenula, quae in lo 34 cocleis invenitur, denti cavo et dolenti inserta statim prod- est. Gummen cupressi optime facit, si insertum die ac 35 nocte in cavo dente permanserit. Ut labantes dentes con- 36 firmes, cedrum, quo libri perunguntur, in ore quam diutis- sime tene et subinde recentius sumito; non solum dentes 15 confirmabis, verum etiam dolorem eorum avertes. Saepiae 37 os vel ipsius combustae et ex melie contritae pulvis ad- iecta gutta ammoniaci gingivis et dentibus prodest, si ita perfricentur, ut ex eo nihii in fauces descendat. Caprino 38 lacte recenti sicut mulsum fuerit os adsidue collutum labo- 20 rantes ex ictu dentes confirmat. Lentisci decocti aqua 39 intra os frequenter detenta dentes confirmat; idem prae- stat asparagi silvatici sucus, idem et omfacinum oleum, id est bonum viride, si calidum in ore teneatur; idem et inula a ieiuno commanducata praestabit. Ut labantes et 25 40 dolentes dentes facile excutias, sucum hederae nigrae adiecto pausillo olei viridis habeto repositum ac praeparatum, ut cum opus fuerit nares ex eo contingas digito vel perfrices; quo facto spiritum aliquamdiu introrsum trahes, deinde calculo dentibus conprehenso hianti ore umorem omnem, 30 qui ex pituita contractus erit, defluere permittes; infinitus enim decurret usque ad trium heminarum mensuram. Post quod oleo puro naribus perfricto et vino ore diluto dentes sine dolore erunt et facile «xtrahentur. Ad epiforas den- 41 tium et pituitam, si in dentes inciderit, quam epiforam S5 13 labentes. 23 omfacenum. a] ad. 33 ore] os. — 125 — Graeci appellant: Ligustri folia commanducato sinitoque egeri pituitam saliva inritatam^ quae dum hianti ore decur- rit^ dolor desinet. Sine dolore autem qui cavi et inutiles sunt decident medicamine tali: Piperis grana numero V^ 5 gallae et galbani et afronitri aequale pondus ad fabae magni- tudinem una contundes et contusis mel admiscebis et sub- igeS; donec redigas ad cerae lentitudinem, eoque medica- mento dentem cavum et dolentem implebis ita, ut prius eum calida foveas, sine dolore excidet. Ad dentes mobiles 42 10 et dolentes et gingivarum tumorem remedium sic: Cornus cervini combusti — II, folii ^ I, salis ammoniaci ^ I, piperis grana VIIII, iris Illyricae ^ VIIII; ex bis pulverem tenuissimum facies et eo dentes cottidie perfricabis. Si mobiles erunt et dolebunt, facile cadent et si sine dolore 15 validi sunt, confirmabuntur et candidiores et odoratiores erunt; melius autem proficient^ si in iuncturis aut radi- cibus aut cavaturis eorum de hoc ipso dentifricio aliquid resederit. Ramenta cornus cervini vel scobem eius lima 43 factam cum vino vetere ad tertias coque et inde adsidue 20 os elue, mire proderit roborandis. Portulaca adsidue com- 44 manducata stridorem dentium tollit. Africanam sfongiam 45 siccabis et lana involves atque inde radicem dentis per- fricabis, sed cave, ne alium pro alio tangas. Nam contactus post triduum cadet; si enim putidus fuerit et doiebit, facile 25 excidet. Cum primum hirundinem videris, tacebis et ad 46 aquam nitidam accedes atque inde in os tuum mittes; de- inde digito obscoeno, id est medio, tam manus dextrae quam sinistrae dentes fricabis et dices: Hirundo tibi dico, quomodo hoc in rostro iterum non erit, sic mihi dentes 80 non doleant toto anno. Iterum alium annum et deinceps sequentibus similiter facies, si volueris remedii huius quot- annis manere beneficium. Cocleas nostrates minutas etiam 47 inanes collige et in mortario marmoreo diligenter tere, 1 Verba Ligustri folia mque ad dolor desinet paulo infra post verba sine dolore excidet collocata sunt in codice. 14 si ante sine om, 20 porcacla. 21 Africanam] aspagis. 25 herundinem, item 28. — 126 — deinde pulvere ipso moHissimo dentes tibi perfrica^ qiio 48 facto dolorem sedabis. Si tibi partis sinistrae dens dole- bit, cubito dextro calidam fabam coctam tritam inpone et diligenter liga. Si vero partis dexterae sive superior sive inferior dens dolebit, cubito sinistro ligato similiter fabam 5 49 et hoc per triduum facito. Dolorem dentium et gingiva- rum hac maxime curatione conpesces^ si mellis — 1^ alu- minis infectorii — III subfervefacias in pultario et agites 50 ac misceas tepefactumque medicamen ore contineas. Aco- rum Ponticum cum aceto et cum taeda usque ad quartas 10 decoctum rectissime adversum dolores dentium gargaliza- 51 tur. Sucus cyclaminis et mel Lycium aequis portionibus 52 miscentur atque inde dolor dentium confricatur. Lapathi radix in aceto acerrimo coquitur atque eo aceto dentes 53 conluuntur vel foventur. Milefolii radix sub primo dolore 15 dentium commanducabitur et isdem dentibus qui dolebunt diu commanducata retinebitur^ intolerandam molestiam prae- 54 sentissimo remedio coercebit. Oieum cum aceto ex tertio decoctum^ dum adhuc calet^ recte ad sedandos dentium dolores ore retinebitur^ ita ut plus aceti quam olei mit- 20 55 tatur. Radix terrae mali surculo eruta et commanducata si ore contineatur^ inter initia quidem excandescere facit 56 dolorem dentium; sed mox eum potenter extinguet. Por- celii lactentis ventriculo^ id est aqualiculo^ exempto^ quod in interiore cute luteum adhaeret^ lanae coniunges made- 25 factamque eam illo umore auriculae inseres^ cuius e di- versa parte dens dolebit^ certissimo remedio statim sub- 57 venies. Mori radix tempore messis inciditur, ea sucum aptissimum inhibendo dolori dentium emittit, quem ideo colligi et servari oportet^ ut cum opus fuerit dentibus in- so 58 ponatur. Nuculeus gallae commanducatus medetur dolori 59 umorique dentium. Hyoscyami radix mixta vel madefacta 60 aceto et commanducata mire dentibus medetur. Plantaginis radix recte manditur eiusdemque suco in aceto decocto 2 dentes, sed dolebit. 8 sufectorii (sic), 22 scandescere. 26 illum hamore. 30 oportit. 31 naculeus. - 127 — salubriter dentes conluuntur. Fimus corvi lanula obvolulus 61 denti cavo infulcitur^ minutatim ac sine dolore eum dis- cutiet. Veratrum; id est bulbus quod est genus cepae^ in 62 aceto decoquitur idque acetum ore continetur^ ut mobili- 6 tas dentium sistatur. Ruborum^ in quibus mora nascun- 63 tur^ pampini decoquuntur in vino austero^ quod vinum adsidue ore tentum vel ipsa folia commanducata dentes labantes confirmant. Bestiola^ quae brassicae innascitur^ 64 dens vitiosus saepius confricatus intra dies paucos eicitur. 10 Aeris florem floresque hederae pari pondere in unum terito 65 vinoque misceto ac naribus moderate^ cum dentium dolor fuerit^ infunde, statim omnis molestia dentium conpescitur et sanatur. CAP. XIII. Dentifrioia diversa de experimentis. Dentifricium, quod splendidos facil dentes^ conficitur l 16 sic: Farinae hordiaciae ^ I conspargi oportet aceto cum melle miito et subigi diutius atque ita in globulos dividi sex; qui- bus dilatatis admisceri salis fossicii semunciam^ deinde furno coqui^ donec in carbonem redigantur; tunc teri oportebit eadem et admisceri spicae nardi vel folii quod satis videbitur 20 ad odorem faciendum: hoc Octavia Augusti soror usa est. Dentibus curandis bene facit radicis edulis^ id est quae man- 2 ducatur^ cortex arefacta et contusa cribrataque pro dentifri- cio adhibita. Vitrum candidum^ quod simile est crystallo; dili- 3 genter tritum admixta spica nardi pro dentifricio adhibitum 25 plurimum prodest. Utuntur plerique etiam huiusmodi denti- fricio: Herbam urceolarem quam plurimam cum radice colli- 4 gunt, deinde lotam uno die siccaut, post diem recenti muria macerant, tertio die expressam in olla nova componunt sub- inde salis fossicii quasi tabulata interponentes atque ita per- tio coquunt fornace balneari^ donec in carbonem redigatur, postea tritae admiscent spicae nardi quod satis sit, quia et candidos 2 veratrum scripsi: veretrum. 5 rQborum Plin.: rumicum. 8 labentes. 10 floB. 15 ordiaciae. 20 Octoriia. 22 cortix. 23 canditum. 26 coUigunt om. 27 muriia. ^V ^^tc^v^t^. — 128 — facit dentes et confirmat. Augustam constat hoc usam Messalinam^ deinde aliorum Caesarum matrimonia hoc denti- 5 fricio usa sunt. Cornuum cervinorum ustorum in olla et ad cinerem redactorum ^ I, masticis Chiae X VIII^ salis ammoniaci semunciam; diligenter haec trita in unum con- 5 corporantur et perfricandis dentibus adhibentur. 6 Folii — I, costi — I, piperis ^ VIII, masticis grani — II, hordei farinae nitidae ^ VIII, singulatim singulas species tundi vel teri facies et cerni tenuissimo cribro; farinam vero hordei in ollam grandem novam mittes et lo adicies mellis optimi quantum sufQciat, ut neque sicca sit neque supernatet farina; poslea simul speciebus omnibus in oUam missis adicies fasciculos septem herbae parietalis, ita ut folia huius herbae sint in fasciculis, non virgulae; deinde operculo superposito el clauso vel gypsato diligen- 15 ter de argilla mittes in furnum calidum, ita ut usque in alteram diem furni fervor duret, donec exurantur omnia, quae sunt in olla. Quae cum exusta fuerint, simul uni- versa diligenter tundes vel teres et criblabis et pulvere eo cottidie uteris ad candorem dentium faciendum et gin- so givas confirmandas et catarrum restringendum. 7 Dentifricium ad dentes nigros emendandos: Hordei farinam delicatam et sal tritum cum melle confricato, doiiec sibi cohaereant, et postea pastam ipsam linteo involutam conburito ac pulverem tenuissimum facito atque eo dentes 25 8 mane ac vespere confricato, cito candidissimos facies. Lapis Parius tritus ad summam levitatem et pro dentifricio ad- hibitus intra diem decimum quamlibet nigros vel pallidos 9 dentes purgabit. Nitro cocto atque contrito velut denti- 10 fricio utere ad dentes purgandos. Porci ungularum ossa so conbusta tritaque et criblata adiecto nardo et folio frictione 11 frequenti dentes candidissimos praestant. Lana sucida melle inlita dentes perfricti miro modo candorem maximum con- 12 secuntur. Dentifricium optimum ac saluberrimum sic: 1 iisa. 3 cornam. 10 ordei. 19 criblauis. pul- verem eo. 32 candidissimus. - 129 — Cyperi — II, salis ammoniaci — II, pumicis — III, mar- moris candidi — III, schoenoanthus — IIII, casiae — II, folii — I, piperis albi — I, specularis usli — I, corni cervini usti — I, ostrei testarum ustarum — I, aluminis 5 scissi — I, masticis — I, turis optimi — I, myrrae — I. Tunsis criblatisque his omnibus et in pulverem tenuissimum redactis atque permixtis ad incolumitatem et nitorem den* tium uteris. Pernae scrofinae os, quod est amplissimum, 13 combustum tritumque optimum et salubre dentifricium prae- 10 stat; gingivas enim siccat et adstringit dentesque ab umoris iniuria et tumore defendit. Cybium optimum ac vetustis- 14 simum ollae inditur eaque argilla circumlinitur et furno ardenti obicilur, ut ad cinerem cybium excoquatur; tunc adiecto Pario lapide contuso salsamenti supra dicti favilla 15 conteritur. Hoc dentifricium ita bonum est, ut ad inani- tatem dentes non sinat pervenire. Masticis — I, turis 15 optimi — I, myrrae — I, folii — I, iris Illyricae — I, casiae — I, tere haec diligenter atque permisce et denti- fricium facito, quod mirabere. Nardi spicae — I, amomi 16 80 — I, piperis — I, his tunsis criblatisque ad incolumitatem dentium utendum esse de experimentis suademus. Compositio dentifricii, quam Artemius Dianio osten- 17 dit, contra dentium stridorem. Panem candidum siccum vetustum, qui teri possit, salem, piper, folium, costum, 86 cornum cervinum, haec aequis ponderibus teres ad maxi- mam levitatem et cotidie inde dentes curabis, quo facto stridorem eorum omnem umoremque dcpelles. Ad colorem 18 nitidum reducit dentes nitrum cum porro rudi coctum et pro dentifricio sumptum. Ad dentes nigros purgandos 19 80 panem candidum et pumicem pari pondere combure et tere atque adsidue hoc dentifricio utere. De saepiarum 20 ossibus quod est moUe — IIII, salis ammoniaci — II, mar- moris candidi — II, schoenoanthus — IIII, casiae — II, folii — I, piperis albi semunciam, herbae cyclaminis sucum 2 scynoantbos. 7 incolomitatem, item 20. 10 humoris. 16 nt] et. 21 utendum esse otn. 22 Diano. 23 canditam, item 30. 33 Bcynoathos. 34 ciclaminis. yLARCXJjLUS, MD. HMLMBMIOH, ^ — 130 ~ et mel Lycium quantum sufBciat aequaii mensura permisce; quibus rebus dentifricium egregium facies^ quod dolorem dentium sedat eosque confirmat et candidissimos reddit; sed quae terenda sunt, diligentissime conterantur atque criblentur et sic omnia misceantur; quod dentifricium nec- 5 non et alia omnia supra dicta in pyxidibus ligneis aut corneis debent recondi. CAP. XIIII. Uvae et fauoibns et arteriis et raucedini remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. 1 Ad faucium uvaeque tumorem hac fere omnes com- positione uti debent^ quia nullam aspritudinem habet et satis efficax est: Uvae Amineae acerbae, cum primum gra- lo num eius incipit perlucerC; suci ^ IIII, mellis Attici & I misceto in unum atque in aeneo vaso coquito subinde movenS; donec mellis habeat spissitudinem; atque inde fau- 2 ces continges. Altera ad eiusmodi molestias compositiO; cum diutius vexatae sunt partes supra dictae, ut facile 15 placentur: Aluminis fissi X 11^ gallae tunsae S 11, omphaci aridi X I, croci X I^ passi Gretici ^Sr I. Hoc decoquitur vaso fictili ad medias, ita ut quae terenda sunt diligenter trita admisceantur. Utrumque autem medicamentum signa- tum stagneo reponendum est vasculo et uva vel fauces 20 8 adsidue inde tangendae. Ubi suppuratio faucium suspecta est diutius permanente earum tumore et interdum febri- culis non sine horrore incurrentibus, oportebit quidem gar- galizari aquam mulsam vel cum ficis aridis decoctam^ ^ed perungui fauces utile est hoc medicamento, qua tactus susti- 25 nere poterit paulo pressius^ quod conOcitur sic: Mellis boni despumati heminam, resinae terebinthinae P. I; rosae siccae cyathos V. Resinam cum rosa duplici vaso^ ut solent unguentarii uti; liquefieri oportet; deinde admisceri mel et 5 miscantur. 16 gallae tunsae S II om, 25 perun- gneri. medicamentum. Busteri. 27 terebintinae. 28 sic- caej 8uci Comariw. 29 oportit. — 131 — coqui, donec spissum fiat medicameDtum. Hoc etiam^ cum eruperit suppuratio^ uti oportebit; expurgat enim et explet omnia. Uvam supprimit diu iacentem sal et gaila contusa 4 aequis ponderibus admixta et ita per cocliare adposita^ 5 item gallae X II^ aeris floris S II^ menarum sine ovis^ id est piscium salsorum^ capita X. Haec comburuntur et ita ceteris bene tritis trita admiscentur, sed postea nihilo minus in unum diutius teruntur. Oportet autem tangi digito umido medicamentum et sic uvam ab imo rec- 10 tam diu supprimi sursum versus. Ad arteria exasperata 5 simpiicia quidem haec faciunt: Gummi Alexandrinum vel tragacanthum per se sub lingua retentum; sed composita haec ad tumorem arteriae maxime prosunt: Papaveris sil- vatici iam maturi; viridis tamen adhuc capita quam plurima 15 vaso Gctiii coiciuntur atque- aqua superfunditur tanta, ut supersint de vascuio duo vel tres digiti; haec ubi triduo macerata fuerint^ eodem vaso incoquuntur^ donec made- scant; postea exprimuntur omnisque aquae percolatae prius diligenter mensura capitur, ad cuius soliditatem mellis Attici 20 quarta pars miscetur; deinde in duplici vaso tam diu coqui- tur^ donec mellis habeat spissitudinem. Hoc medicamentum et ad auriculae tumorem et ad tussim facit. Altera arteriace 6 ad fluorem arteriae et ad raucitatem et ad tussim et ad spissum sonum vocis^ accipit haec : Tragacanthi X VI^ gum- 25 mis acanthini; quod ex vermiculis qui illic sunt verum docetur, X VI, murrae X I, turis denarios II, croci X I, piperis albi grana XX, cariotarum recentium trium pulpas medias detracta exteriore cute, uvae passae incorruptae purgatis interioribus granis X VIII. Gummi et tragacanthum passo 80 Cretico uno die et una nocte macerari oportet, postero die pilo mundo contundi et cetera trita mortario curiose admisceri; inde dari debet fabae magnitudinis globulus et sub lingua teneri et devorari statim quod liquefactum fuerit. Hoc medicamentum pipere detracto et ad tumorem arte- 3 diu iacentem] divia centum. 6 flos. 9 umidum. 10 8U88um versos. atteriam exasperatam CornariuA. 12 trachantum. 24 tragagandi. 2T ti\\XTxi\^xvQMi. ^-^^^ — 132 — 7 riae facit, reservandum autem est pyxide buxea. Arteriace, qua melior non est, refertur autem in Asclepiaden medi- cum optimum, facit ad omnia superius dicta et quidquid in arteriis vitii est efBcaciter curat, constat ex his: Myrrae optimae pinguis X XXIIII, tragacanthi candidi X XXXVIII, 5 glycyrrhizae radicis X XVIII, resinae terebinthinae verae X XXXVI. Tragacanthum sicut est contundi et percribrari tenui foramine oportet, deinde myrram tritam seorsum ad- misceri et rursus utraque in unum diu teri atque ita in pilam coici et ibi cum concaluerint omnia ictu pilae lo assiduo, terebinthinam paulatim misceri, donec omnium unitas fiat; postea glycyrrhizam contusam et cribratam mortarioque nihilo minus diligenter tritam sensim adspergi convenit. Sed ubi haec bene mixta fuerint, dum calet me- dicamentum, plures accedant et pilulas faciant viciae magni- 15 tudine. Fit enim cito durissima haec arteriace et hoc ipso praecedit ceteras, quia linguae subiecta non facile solvitur, et ita diutius exhibet salubritatis effectum. 8 Brassicae crudae folium levissime terito, ex eo sucum 9 exprimito, quo uva contacta potenter sublevatur. Pruni 20 folia sive sativi seu silvestris ex vino decocta et saepius 10 gargalizata uvam resilire compellunt. Gallae tritae pulvere uva contacta eodem die resilit, si ter ei interiectis horis 11 medicamen fuerit adpositum. Gapitis summi verticem si quis uvam laboranti mordeat inopino, omni eum molestia 25 12 liberabit. In principio doloris uva bene sublevatur, si aqua 13 frigida vel posca adsidue gargalizetur. Lotium vetus huma- num adiecto croco ab inscio ne fastidiat epotum vel gar- galizatum mirum in modum uvam reprimit et consumit. 14 Ginis testarum ustarum ex ostreis cum melle tenuissime 80 16 contritus uvae inlitus prodest. Rubi coliculi teneri disco- quuntur ex vino idque vinum gargalizatur, quod confestim 1 reservandum] servaudum Cornarius. 4 arteriis] arte- ria Cornarim, vitiis. 6 clycyriizae. 8 oportit. 10 iectu. 11 terebentinam. 12 glicaerizam. 16 vitiae. 16 hoc om, 17 fale. 20 expiimeto. 22 resilere. 26 liberauit. 27 humanum] hominum. — 133 — uvam prominentem coercet. Folia rubi arefacta in umbra 16 in cinerem concremantur, is cinis in cocleari uvae sub- iectus praesentaneo remedio eam contrahit. Hirundinum 17 exustarum cinis usque ad periculum laboranti uvae cum 5 melle mixtus potenter inlinitur. Aliimen scissum leviter 18 tritum vel tunsum uvae subditum prodest. Chalcitidis 19 ^ \y turis ^ III; calcis vivae denariura, misui^ nardi^ folii ^ binoS; croci sicci ^ II^ omnia tunsa et cribrata in unum miscebis deque eo pulvere in cocleari posito 10 uvam tangeS; ter mane^ ter ante baineum^ certum experieris remedium. Salis granum, panis micam^ carbonem mor- 20 tuum in phoenicio alligabis et lino circa collum uvam do- lenti suspendes. Suco vel lacte caprifici in cocleari posito 21 uva optime sublevatur. Urtica teritur eiusque sucus ex- 22 15 pressus et tepefactus ab eo^ qui uvam dolet^ salubriter gargalizatur. LapilluS; qui in sfongea Africana invenitur, 23 phoenicio obvolutus linoque ligatus collo suspenditur eius^ qui uvae vitio laborat. Carmen ad uvae dolorem^ quod 24 ipse sibi qui dolet praecantet et manus supinas a gut- 20 ture usque ad cerebrum coniunctis digitis ducens dicat: Crissi crasi cancrasi. Quibus dictis rursum manus a gut- ture ducat et ter hoc faciat. Laboranti uvae diuturno la- 25 bore haec cura succurrit: Hirudinem vivara testo avellande includes eamque phoenicio involutam lino circa collum S5 subligabis intraque diem nonum omni molestia liberaberis. De uva passa eliges granum^ quod unum intrinsecus nu- 26 cleum habeaty eumque in phoenicio aliigabis et faucibus, id est in regione uvae, inseres et tenebis et dices: Uva uvam emendat; mox ipsum phoenicium supra verticem eius 80 tenebis et idera dices cumque ter ipsum feceris et car- minaveriS; collo dolentis subligabis. Rosae siccae partes 27 duas, myrti part^ra unara cura aqua mulsa decoques et laboranti uva dabis gargalizandum. Lenticulam, ficus siccas 3 herundinum. 6 calchitis. 10 certum] tertium. 12 feni- tio. 14 uvam. 16 foenicio. 23 erudinem. testo avella- nae] testa Africanae cocleae Comariua. 24 foenitio. 25 libexa^* beres (sic). 27 foenio. 29 foenicum. a^ ^^ w^q^ OQff)^o!t\>»» — 134 — et furfures cum aqua mulsa decoques et pro gargalismatio 29 uteris ad uvam reparandam. Aleum cum sale tritum in 30 cocleari adpositum uvae vehementer eam relevat. Alei um- bilicum^ quo grana continentur atque ubi radices inhaerent, cum ipsis radicibus in phoenicio conliga et laboranti de 5 31 uva luna septima phylacterii more suspendes. Ovum ex- inanitum completum viva terra loco clauso si abscondatur ab eo, qui de faucibus et arteriis laborabit^ remedio prae- 32 senli sibi subvenit. Olei veteris quod satis erit infusum naribus tumorem arteriorum represso periculo suffocatio- lo 33 nis evincit. Fimum columbinum^ ficus aridas et nitrum tundes eaque mixta extrinsecus adpones; hoc medicamen 34 asperitatem faucium mollit destillationemque castigat. Coc- leae terra tantum excussa inlotae coquuntur^ dehinc tritae cum passo Cretico adversum faucium molestias hauriuntur. i5 35 Ut faucium duritiam lenias, medicamen facies tale: Myrrae — III, croci — I, tragacanthi — III, ammoniaci — III, mellis quod satis sit. Omnia haec trita atque permixta recondes et parato certoque subsidio ad arterias crassiores 36 et ad difficultatem vocis uteris. Ad tumores uvae et ao faucium reprimendos gargalizari oportet tepidam aquam mulsam cum umore tisanae et cum melle decoctam, pas- sum quoque cum glycyrrhiza vel hysopo vel faeno graeco vel lini semine decoctum iuvat necnon et aqua malvarum 37 illic incoctarum gargalizalioni plurimum prodest. Bene opi- 25 tulatur et fomentum per sfongeam adhibitum ex aqua calida arteriae et faucibus, quas partes postea tegi oportebit lana sucida pura. 38 Sedant tumores faucium et uvae perunctiones quae- dam, ut sucus de moris coctus in mellis spissitudinem, 80 item mali Punici granorum sucus, item uvae acerbae sucus eodem modo decoctus; prodest et lentisci et terebinthi et rhns Syriaci et myrtae et rubi et rosae sucus, si cum melle haec omnia decoquantur; pruna quoque prosunt matura, 5 foenicib. 6 filaterii. 7 absoondiatur. 10 suffugationis. 15 auriuntur. 16 myrrhae (sic). 17 tracacanti. 20 diffioul- tate. 23 gljoeriza. 25 incocta. prodsunt (sic). 33 myrte. - 135 - si aqua^ in qua cocta fuerint, gargarizetur aut os ex ea colluatur. Haec omnia prosunt etiam anginam habentibus et cetera vitia in ore nata efficaciter curant. Non desinente 39 faucium tumore prosunt non solum fomenta molliter ad- 5 hibila faucibus atque arteriis per sfongias aquae calidae^ sed etiam cataplasmata vel fomenta de farinis. Itaque in- poni oportebit isdem partibus farinam hordeaceam ex aqua pura vel mulsa coctam vel lini seminis farinam vel faeno- graeci farinam similiter coctam. Sed mirifice prosunt pulli 10 hirundinini pingues saliti vel recentes assi in cibo sumpti. Protinus enim omnem praefocationem et tumorem faucium tollunt. Verum si suppurare fauces videbuntur, oportebit saepius gargalizare aquam cum ficis aridis coctam vel aquam mulsam cum supra scriptorum admixtione. Quod si tantus 16 fuerit tumor^ ut etiam praefocari aut strangulari fauces videantur^ alvum subtrahere clysterio oportebit aut san- guinem emittere de brachio vel sub lingua vcnam prae- cidere. Thymbrae ex aqua coctae vel aceti vapor per arun- 40 dinem ore receptus prodest ad tumores oris et gutturis 80 et faucium. Origanum tritum cum melle inpositum ulcera 41 oris purgat nec patitur ea longius serpere; coctum vero cum aqua et arida ficu atque adsidue gargalizatum facit et ad alia vitia^ id est ad anginam et linguam sideratam^ quod genus morbi Graeci paralysin vocant. Sorbitionibus 42 25 uti oportebit eos^ qui de uva et faucibus laborant; factis ex amulo^ tisana, oryza, alica^ farina triticea, faba alba^ urtica tenera cum lacte decocta; deinde cum ex aliqua parte relevati fuerint^ tum uti ovis sorbilibus debent. Ad uvas callosas et nimium tumentes mirifica haec 4S sc compositio est, facit et ad cetera faucium et oris vitia, est autem haec: Aeris fiioris X II, chalcitidis X II, picis liquidae cyathum. Coquitur pix, donec amittat odorem, deinde adiciuntur ei mellis cyathi sex atque iterum utra- que mixta infervescunt; post hoc adicitur vini Aminei 7 ordeaceam. 8 mnlsam. 10 erundinini. salliti. 23 ad ante alia om, 24 paralisin. 26 oriza. 32 ciatum^ 33 cyati. - 136 - sextarius et rursum coquitur. Ubi autem bene decoctum fuerity cetera supra scripta quae sicca sunt trita adiciun- tur iterumque decoquitur medicamentum^ donec sit spissum 44 velut mel. Rhus^ quo coriarii utuntur, foliorum tenerorum coUectorum aestate^ priusquam semen arbusculae eorum 5 habeant; X XXIIII macerantur in aquae nitidae congiis tri- bus totidem diebus totidemque noctibuS; deinde expressa folia abiciuntur, aqua^ in qua macerata fuerint^ transfun- ditur in vas aereum et coquitur, donec in meilis spissi- tudinem redigatur. Oportet autem moveri aquam ipsam lo rudicula vel spathomela aeris rubri; postea adici debent trita haec: Myrrae, turis/ nardi Syriacae, cinnami^ casiae, singulorum denarii bini; deinde bis terve infervefieri me- dicamentum et rcponi in pyxide cyprea. Facit ad omnia vitia^ quae in ore nascuntur^ et ad uvam et arterias et i5 anginam et ad auriculas^ ex quibus puris multum fluit^ et ad veretra et ad nigridinem carbunculorum; crustas quo- que et papulas omnes et maxime ea umoris vitia^ quae in nocte concitantur^ expurgat; sed si vetustate medica- mentum inaruerit^ remittitur et temperatur vino austere 20 bene calido. 45 Remedium Cosmi medici ad anginam et ad omnia vitia^ quae in ore nascuntur^ et ad aures pure manantes et ad carbunculos atque ad veretra^ quae nigridinem duxerint, et ad crustas et ad ulcera in pedibus subtrita calciamen- 25 tis: Rhus Syriaci X II, myrrae X IIII, casiae X II, croci X II, mellts Atlici cyathos duos. Coquitur medicamentum lente in cinere calido, donec spissum fiat, reponitur in vaso aereo. 46 Arteriace ad gravidines oris et capitis et ad pleuri- so ticos et per tussem sanguinem eicientes conficitur sic: Passi Cretici sextarii duo decoquuntur ad tertias, deinde admiscetur turis victoriati duae tertiaeve partes, myrrae dimidia, croci una, tragacanthi X I, gummis X I, piperis 6 aqnae] qua. 9 Bpissitudinis. 11 tuticula. spato- meli. 13 ter?e] ter. 83 duae et tertiaeve. 34 traga- chanti. — 137 — grana numero XX^ glycyrrhizae suci X III^ cariotarum pin- guium suci exemptis interaneis X III. Gummi et traga- canthum in aqua mulsa maceratur, deinde utraque trita ceteris bene tritis et levigatis admiscentur^ post hoc glo- 5 buli finguntur ad fabae magnitudinem; quos sub lingua teneri oportet et quod de his liquefactum fuerit^ statim devorari. Haec conpositio facit ad omnia arteriae vitia et thoracis et ad vocis interceptionem. Compositio, quae dicitur stomatice^ facit ad tossilias 47 10 et uvas tumentes et ad vulncra et ulcera in auriculis vetera, excepta ex libris Ptoiomaei regis^ qui Euergetes appellatus est, accipit haec: Suci ex moris facti et in sole cocti 5^ unum semis, glycyrrhizae suci X II, corticis lycii X S, myrrae troglodytidis X I, aluminis fissi X I, nardi Indici 15 X S, meliis Altici cyathos IIII, vini malini cyathum I. Quae arida sunt, seorsum teruntur et in unum cum vino tempcrantur, deinde passum his admiscetur et coquuntur omnia in cinere calido^ donec mellis spissitudinem habeant. Non oportet autem ignorare utiles esse arteriam inbecil- 80 iam habentibus gestationes, deambulationes, corporis vocis- que exercitationes, contraria autem balnea et omnia, quae videntur caput inplere vel umores excilare. Uvae et fau- 48 cium dolori fimus agnorum, priusquam herbam gustent, in umbra arefactus et confrictus atque emplastri more ad- 85 positus medetur. Suco cocleae acu transfossae inlita uva 49 sanatur, ita ul ipsa coclia in fumo postea suspendatur. Uvae destillationi, quae omnibus fere periculosa est, nam 60 et pthisin et syntexin et alias molestas valetudines creat, prosunt porri sectivi folia non cocta sine pane adsidue 80 manducata. Oleum calidum ei, qui de uva et arteriis la- 61 borat, eunti dormitum in cerebrum et in aures infundi utile est. Uvam toto anno non dolebit, qui cum primum 62 uvam viderit procedentem, sinistra manu digito medicinali 1 glucerizae. 4 globolis. 8 intercessionem. 9 sto- machicae. 18 semis] semiDis. glycerizae. lyciae. 14 troclodidis. 16 ciathos. malini scripsi: malei. 18 habeatu 19 inbicillam. 28 tpisin. - 138 — et poliice granum yulsiim sic transgluttierit, ut dentibus 53 non contingat. Stercus caballinum recens colliges et in furno calefacieS; tunc oleum medio capiti infundes contra uvam et sic stercus praedictum in panno vel in linteo 54 spisso capiti superligabis in noctem. Frumenti grana super 5 candentem tegulam pones et disperges ea et cum videris ex his umorem nigrum exire^ de cocleario coUiges et sub- 55 inde uvae adpones^ statim remediabis. Ad fauces et arteria impedita remedium utile sic: Croci dragmas YIII; nardi drag. II^ schoenuanthus drag. I^ amuli drag. I S, rosae lo seminis drag. I^ mellis Attici cyathum unum cum tenuis- simo pulvere specierum supra dictarum miscebis et de- 56 coques tenuiter et ad perunctionem faucium uteris. Lac bubulum recens mulsum et lento igne calefactum gargali- zatumque arteria constricta infuso catarro et fauces exaspe- 15 ratas pristinae sanitati restituta persanat. 57 Uvae dolenti et destillanli medicamentum praesenta- neum sic: Gallae rufae semunciam; aluminis scissi ^ ¥1111, myrrae pinguissimae J^ WlUy cunicularis herbae aridae super mundam tegulam combustae cineris semunciam. Haec 20 omnia in tenuissimum pulverem redacta et in unum per- mixta servantur vaso vitreo et per triduum cocleare semi- ))ienum ieiuno et hene digesto intra os inseritur^ ut uvam 58 contingat et inlinat. Causticum ad uvam penitus minuen- dam vel consumendam sic: Feniculi drag. I^ calcis vivae 25 drag. I^ afronilri drag. II.; chalcanthi drag. II^ iu drag. II. Contusa haec et in pulverem redacta permisce et subige cum cinere lixivi ficulnei et inpone siccum^ ita ut haereat 59 uvae vel faucibus. Raucis et gravedini vocis plurimum prodest tragacanthum^ si sub lingua diu teneatur^ aut piper so 60 et paulatim saliva, quae collecta fuerit; sorbeatur. Raucus si ova incocta recentia singula per triduum ieiunus hau- 1 sic] si. 4 praedum. 7 humorem. 8 arteriam impeditam Cornarius, 10 scyniianthos. 15 arteriam con- Btrictam ComaritM, confricta. 20 cumbustae. 26 afroniti. iu (» iov) scripsi: ioni. 27 subigej sub igne. 29 grave- djne. 30 tragantum. tenetur. — 139 — serit; statim remediabitur. Raucis, si in balineo clament 61 et aerem calidum intra fauces recipiant^ satis utile est. Oleum quoque viride in ore tepidum teneant et adsidue gargarizent; etiam in balneo^ plurimum prodest. Ad vocem 62 5 clarificandam radicem edulem^ quae incocta manducatur; cum mulso coque et deinceps ipsum mulsum bibe et ra- dicem ipsam manduca. Ad uvam destillantem platani pilu- 63 lam^ quam singularem inveneris, lino traiectam susp^nde collo Jaborantis. Uvam caniculatam et cocleam germanam 64 10 combure et contere atque ex eo pulvere mixto pollice summo vel certe cocleario uvam ieiuno tange per triduum. Herbae cymbalitis radicem ante solis ortum collige sini- 65 strae manus digilis pollice et mcdicinali in nomine eius, qui uvam dolebit; et licio conligatam collo eius suspende. 15 Picem mollem cerebro eius iApone^ qui uvam dolebit, prae- 66 cipe, ut super limen stans superiori limini ipsam picem capite suo adfigat. Ad dolorem uvae scribes in charta et 67 collo laborantis linteolo suspendes: Formica sanguinem non habet nec fel^ fuge uva^ ne cancer te comedat. Araneam^ 68 20 quae sursum versus subit et texit, prendes et nomen eius dices^ cui medendum erit, et adicies: Sic cito subeat uva eius^ quem nomino, quomodo aranea haec sursum repit et texit; tum ipsam araneam in chartam virginem lino ligabis et collo laborantis suspendes die lovis; sed dum 25 prendes araneam vel phylacterium alligas, ter in terram spues. Medicamen causticum ad uvam sine ferro tollendam, 69 de quo etiam sciatici curantur: Calcis vivae — I, saponis albi pilulas III^ sinopidis^ hoc est minii^ modicum^ lixivum^ unde operantur coactiliarii, aliquantum; in unum miscebis 80 haec et coagitabis diu et repositum habebiS; ut cum opus fuerit utaris. Descriptio trochisci plurimis satis utiliS; id est ad 70 vetustas tusses et reumata^ quae in arteriis consurgunt, 2 aerema {sic). 5 clarificandum. 8 traiecta. 9 cani- clutam. 10 cumbnre. 16 limini scripsi: limiti. 18 fur- mica. 19 habit. 25 coUigas. 27 scaealicir (sicV 2^^ s^^xi^- pidis. 32 plurimis rebus Cornarius, - 140 — ad paralyticos, ad eos^ qiii ex incommodo tremunt, ad nes- ciam^ ad hydropicos^ ad opisthotonicos^ ad pedum subitos dolores vel gravidines^ ad longas viscerum causas vel do- lores^ ad pthisicos^ ad inediam, ad lienis^ ad epatis et ad intestinorum dolores^ ad duritiam quoque epatis resol- 5 vendam^ ad partus exlrahendoS; qui ante maturitatem fue- rint enecati; et si quid post partum resederit evocandum. Quod medicamentum ab Eutychiano archiatro primum tra- ditum fertur. Cuius descriptio talis: Storacis drag. IUI, iris Illyricae drag. IIII; hyoscyami drag. I^ opopanacis drag. IIII^ 10 myrrae troglodytidis drag. IIII^ resinae terebinthinae drag. II^ piperis albi drag. XII ^ afronitri drag. XI ^ opii drag. XI^ galbani drag. IIII. Haec omnia diligentissime tunsa^ cribrata et trita, ut permiscere se possint^ aqua nitida in unum colliges^ ita ut storacem et galbanum separatim ante con- 15 tundas; quae simul confusa aqua colliges et trochiscos ad mensuram oboli facies et cum necessarium fuerit^ ex aqua calida bibendos dabis cum cyathis tribus ternos, prout aetas aut virtus fuerit. CAP. XV. Ad anginam vel synanohen et stramas et parotidas et reumata et glandulas vel tosillas et ad ea quae fauoibus haeserint evoeanda remedia rationabilia et physica diversa de experimentis. 1 Anginae prodest sanguinis detractio^ cucurbitarum ad- 20 hibitio ceteraque auxilia; quibus medici efficacius utuntur; medicamenta autem simplicia haec recte faciunt: Laser Cyrenaicum aqua dilutum crassius per pinnam faucibus adhibitum vel euphorbium aqua dilutum similiter inposi- 2 tum. Conpositionum autem haec sunt apta: Fellis taurini^ 25 2 ydropicos. 4 ad lienis] vel lienis. eparis item 5. 9 storachis. 10 yosciami. 11 terebentinae. 14 per- miscere se] permiscen inter se Cornarius. 15 storachem. tit sinanchem. ad ante ea om. 23 cjrrinaicmn. 24 adhibitar (sic). — 141 — salis, aceti, mellis^ olei veteris aequas partes in unum misceri oportet et cum opus fuerit^ pinna perfricare fau- ces diutius laborantes. Item bene facit et hoc medica- 3 mentum compositum sic: Git fricti X II^ pyrethri X I^ 6 sagapeni victoriati pondus; trita haec cum melle miscen- tur et ita faucibus adhibentur. Facit bene et medicamen- 4 tum hoc compositum sic: Fellis taurini S II^ suci cucume- ris silvatici X I, cachryos et misui animati X singulos; trita haec melle admixto reponuntur; cum opus est^ aqua tepida 10 diluuntur et fauces exinde perunguntur cogunturque inde quam plurimum devorare qui faucium dolore vexantur; solvit enim ventrem et ita vehementissime prodest. Item 5 bene facit et hoc medicamentum: Hirundininorum pullorum exustorum cineris X I^ hysopi S I^ nitri X I^ piperis X se- 15 missem^ laseris X 11. Hoc medicamento et saepius fauces et pressius fricari oportet. Multis et hoc profuit medica- 6 mentum: Costi, opii, anesi, schoeni, casiae rufae^ singulo- rum X binos, git X I^ amomi victoriati pondus I^ asari; quod est semen^ X II^ ahiminis fissi X I^ gallae quod est 20 medium magnitudine ciceris piiulas numero V^ croci X II^ crocomagmatis victoriati pondus^ myrrae victoriati pondus, aristolociae Graecae X IIII^ cinnami X lil, hirundinum sil- vestrium exustorum pullorum cineris X V^ nardi spicae victoriati pondus. Melle Attico despumato conprehenduntur 25 haec omnia diligenter trila; cum autem opus fuerit re- parari hoc medicamentum, adicietur quod satis erit eius- dem mellis et sic faucibus inseretur. Hoc Livia Augusta semper compositum habuit et reconditum in vasculo vitreo ; facit enim mirifice adversum anginam et synanchen. 80 Medicamentum ad anginam^ quod devoratur^ quantum 7 digito uno tolli vel colligi potest^ componitur ex his: Rhus Syriaci denarii semissem, hysopi tantundem, ceparum Cypria- rum capita tria, laseris Cyrenaici quantum ervi granum est, vini bene odorati cyathos tres. Cum vino cepae ita 6 et post bene om. 8 cacryos. 13 herundiiiQrvL\&.. 15 medicamentum. 16 oportit. ^^ YLe;t\m!^\i\y.m. - 142 — teruntur^ ut solvantur^ deinde mittuntur in vas aeris rubri atque adiciuntur cetera et coquuntur ad mellis crassitu- dinem; hinc dabitur bis vel ter digito lingere ei^ cui me- dendum est. 8 Ad synanches molestiam et faucium dolorem periculo- 5 sum efficax medicamen conficitur diligenter et reconditum in praesidio habetur: lus^ in quo hirundinum pulli cocti fuerint, accipitur tepens et intra fauces continetur atque 9 aliquid inde transmittitur. Sed praecipue contra synanchen prodest, si hirundininos pullos vivos in nido prendas et lo vivos incendas, ut pulvis ex his fiat, die lovis liduna luna vetere. Sed observa^ ut inpares in nido invenias et quanti fuerint exuras. Horum in calida aqua pulverem bibendum dabis et de ipso pulvere digito locum synanches ab intro continges; miraberis remedium^ sed inlotis manibus reme- i6 10 dium facies. Rutam, alium^ laser aequali mensura trita^ si ex vino gargarizet qui synanchen patitur^ certum et praesens remedium sentiet. 11 Praecantabis ieiunus ieiunum tenens locum^ qui erit in causa^ digitis tribus^ id est pollice, medio et medicinali, 20 residuis duobus elevatis dices: Exi hodie nata^ si ante nata^ si hodie creata^ si ante creata, hanc pestem, hanc pestilentiam^ hunc dolorem, hunc tumorem^ hunc ruborem^ has toles, has tosillas, hunc panum, has paniculas, hanc strumam^ hanc strumellam; hanc religionem, evoco^ educo^ 25 12 excanto de istis membriS; medullis. Ad tosillas herbae^ quae lingua bubuia dicitur^ radix circa collum inligata phi- 13 rimum prodest. Gladioli folium medium divisum et in similitudinem coronae in se conexum ac pro torque circa 14 collum habitum tosillas sedat. Pruni arboris folia ex vino so 15 decocta et gargarizata tosillas molliunt. Turis manna et myrra et cinnamomum et galbanum aequis ponderibus se- paratim ad levitatem contusa cribrataque et cum resina 1 va8§. 5 synanchis. 7 berundinum. 9 synanchem. 10 hirundininos pullos] heruDdines. 14 sinancbis. 16 tri- tum. 17 sinanchem. 22 alterum hane om. 24 palum» panaclaa, 27 iDligatum. - 143 — terebmthina ceraque decocta plurimiim atque emplastri modo adposita sanant tosillas. Si adipe leonina tosiliae interius le perungantur, eodem die sanabuntur. Lac caprinum vel 17 bubulum yel ovillum recens mulsum dum calet vel etiam 5 calefactum gargarizatum tosillarum dolores et tumores cito sedat. Plantago vel eius radix diligentissime contrita cum 18 axungia vetere inposita in panno vel linteo prodest anginae vel tosillis. Cyclaminis sucum et mel Lycium aequis por- 19 tionibus miscebis et eo gargarismatio ad omnia faucium 10 vitia potenter uteris. Pulticulam ex alica facies^ in qua 20 capita porrorum conlusa mittes et simul decoques et de- inde colabis et sorbitione ea contra faucium molestias^ cum volueris, uteris. Si quis grillum manu contriverit et ad 21 tossillas vel suas vel alterius tenens ter adplicuerit; tactu 15 iilo tumorem sanabit. Tossillis renes vulturini aridi in 22 melle triti vel decocti mirum remedium praestant; si pro emplastro adponanlur. Cepae longae conditoriae suco adiecto melle permixto 23 interiora faucium pertractantur^ quo facto angina laboran- 20 tem a periculo liberabiS; resina quoque vel liquore cedri arboris angina adsidue peruncta sanatur. Myrtae foliorum 24 sucus gargarizatus vel etiam transmissus anginae plurimum prodest. Myrram contritam ex aqua tepida constanter ab- 25 sorbendam dato ei, qui anginae periculo laborat: statim 25 eum liberabis. Hirundinum combustarum cinis cum melle 26 Attico mixtus faucibusque inditus et anginam reprimet et ulcera, si qua arteriis inerunt^ contacta purgabit sanabitque. Taurinum fel melle permixtum et extrinsecus faucibus ad- 27 positum vel pro unguine inductum anginas efficaciter sanat; 80 idem praestat et caprinum fel similiter adpositum. Si 28- subita angina ita fauces praefocabuntur, ut nullum auxi- lium celeriter inveniri possit^ ferro quam acutissimo ex venula^ quae sub lingua est in parte sinistra, quae statim de hoc morbo paliescit^ sanguis emittatur; continuo sub- 1 terebentina. 3 caprunum ^m. 9 omnium. 10 cj^iasql Comariua, 15 renes vulpis Plin, 19 aiigma.m. ^t^\i^TQ;:(i^ixcso3fi - 144 — 29 veiiietur. Herbae proserpinalis^ quae draconteon dicitur, contritae suco admisceto salsam aquam et olei parum atque inde linguam et quae sunt circa linguam et fauces per- 30 fricato, donec vomat, cui medebere; cito sanabitur. Alumen tritum ex posca gargarizatum anginae molestiis prodest 5 31 Lini semen et anethum cum sale et oleo et aceto de- 32 coctum bene contra faucium dolores gargalizatur. Nucis iuglandis nuclei triti cum ruta et oleo inpositi faucibus 33 prosunt. Ruborum caules teneri teruntur sucusque eorum expressus et in sole coagitatus^ donec spissetur ad cras- lo situdinem mellis^ ab interiore parte faucibus et gingiyis 34 inlilus plurimum prodest. Pullus hirundinis silvestris vel melius si ripariolae^ certe etiam domesticae, assus vel elixus comestus anginam velocissime certissimeque sanat, adeo ut hominem ab hoc morbo per totum annum tutissimum i6 praestet. 35 Ad parotidas sedandas asphodili herbae radix involuta lana fusca et circa collum suspensa remedio plurimum 36 erit. Brassicae stirpes [sive stipites] arefactae vel combustae et in pulverem redactae et cum axungia vetere subactae 20 atque emplastro alutacio parotidibus inpositae satis pro- 37 sunt. Lupino crudo deme folliculos atque ex eo farinam tenuissimam facito^ quam melle subactam vice malagmatis parotidibus adponas^ continuo dolores tumoresque sedabis; idem praestat et cum aceto decoctus similiterque adposi- 25 38 tus. Herba verbena cum plantagine in ore oontrita adiecto modico salis pro emplastro adposita parotidas mire discutit; quas cum aperuerit^ detracto sale sola contrita et inposita 39 celeriter sanabit nec cicatricem magnam faciet. Noctuae iecur diligenter servatum atque ex unguento nardino trito so auriculis subinde infusum celeriter parotidum vitium omne 40 persanat. Ostrei testarum combustarum cinis cum melle 41 inpositus parotidas cito solvit. Aqua marina tepida vel ex marino sale infecta parotidas sfongia prius elue^ tum 4 alumenl alium Plin. 12 erundinis. 10 stipites] stir- pites. 21 silutatio. - 145 - calcem cum axuugia vetere subactam inponito^ confestim sanabis. Spumae argenti P. I^ olei yeteris P. II^ salis am- 42 moniaci P. II ^ galbani P. II; simul haec omnia permisce- bis^ ita ut spumam argenti in oleo decoquas usque ad 5 crassitudinem mellis, tum adicies salem et pones^ ut fer- veat^ item galbanum addes et rursum pones^ ut ferveat; postea simul omnia colabis et recondes et cum opus fuerit; more emplastri miro remedio sedandis parotidibus uteris. Vitium exustarum cinis cum cera et resina paribus pon- 43 10 deribus adpositus parotidis prodest^ sed una decoctus. Ster- 44 cus columbinum tritum cum farina hordiacia ex melle sub- actum et calide adpositum nascentes parotidas comprimit. Adeps ursina pari pondere cum sevo taurino et cera per- 45 mixta atque adposita parotidibus mirum remedium est. 15 Piugue laridi; quod inter cutem et carnem macram est^ si 46 parotidibus adponatur et illic ligetur, cito sanabuntur. Mus 47 araneus si in orbitam inciderit^ naturali fato illic detentus emoritur. Hunc iliic inventum argilla aut linteo aut phoe- nicio involve et ex eo ter circumscribe parotidas, quae 20 in corpore subito turgebunt; mira celeritate sanabis. Malvae radice lino vel licio traiecta aut arnoglossae, 48 id est plantaginis^ radice similiter collo circumdata stru- mas sanari manifestum est. Mentastri sucus cum vino gar- 49 garizatus frequenter strumas tumoresque discutiet. Farina 60 25 hordiacia^ pix liquida cum cera et oleo mixta percoctaque^ adiecto pueriii iotio subacta, more emplastri inposita stru- mas utiliter sanabit. Galbanum inpositum super strumas 51 faciie eas discutit. Idem praestat et sal ammoniacus ad- posilus vel densiore liquore inditus aut inlitus. Gontra 52 80 omnes strumas et feminis et maribus utilissimum est, si cor lacertae viridis lupino argenteo clausum in collo su- spensum semper habeant. Fel bubulum vel caprunum ad 53 incipientes strumas optime facere experimenta docuerunt; nam penitus crescere non sinentur, si eo adsidue tan- 11 ordiacia. 16 parotibus. 18 argila. {q«i^^< 24 tumaresque. 25 ordiacia. MabCMLLUS, MD. HMZjMSmtCSL, V^ - 146 - 54 gaDtur. Cancri fluviales combusti triti et cum melle ad- positi strumas discutiunt. Idem praestant et testae echi- 55 norum ex aceto tritae et adpositae. Si voiueris explorare^ utrum struma sit loci illius^ qui tumebit, antequam medi- cinam adhibeas, lumbricum terrestrem ad tumorem adplica 5 et postea super folium pone; si struma erit^ lumbricus terra fiet: si non erit struma^ integer atque inlaesus per- 56 manebit. Saepiae testa minutissime contusa cum axungia 57 vetere subacta et inposita strumis medetur. Nasturcium cum alumine contritum inlitum vel inpositum strumis opi- lo 58 tulabitur. Talparum capita recisa cum terra sua contun- duntur et pro emplastro adponuntur strumiS; utiliter pro- sunt; ob quod pastilli inde facti in pyxide stagnea reponi 59 debent, ut praesto sint; cum opus est. Calx viva cum re- sina liquida et adipe suilla subacta et addito melle inposita i5 60 strumis mire medetur. Ungularum equinarum exustarum 61 cinis cum oleo inpositus vel inlitus strumis medetur. Acu ossea^ id est spiculo trygonis^ quae pastinaca dicitur, stru- 62 mam saepius punge^ statim arescit. Ad strumam sedan- dam buxi tenera et cicutam teres vel contundes et cum so axungia subiges et in panno tenui inductum medicamen ad- 63 pones. Virgulas teneras buxi^ manipulum tenerum urticae unipecciae in ollam rudem bisextialem cum aqua mittes et ad medias decoques; postea de aqua ipsa dormitum eunti strumoso calidum quantum pati possit sorbendum dabis^ 25 non transmittendum, sed ad eum locum qui dolet intra os tenendum; quanto autem diutius aut calidius tenuerit, tanto citius sanabitur. Sufficit autem^ ut ternas sorbitiones singulis noctibus intra os teneat. 64 Medicamen ad fauces curandas sic: Rutae ^ VII; so mentae semunciam^ folii semunciam, anethi tantundem^ apii idem^ coliculi seminis idem^ cucurbitae et marrubii idem; teres diligenter haec omnia ac permiscebis et cum 65 opus fuerit; fauces inde tanges. Item pulverem ad idem 5 lumbrico. 8 axugia. 16 verba Ungularum — me- detur om. 18 pastinaga. 24 euntij adversus. 28 ternos Hfraoa. 32 colicnli Bemenis isdem. marruvii. — 147 - vel quae intra os dolent conficies sic: Piperis — I, foiii — I, spicae nardi ^ XII, myrrae ^ XII, costi ^ XII, casiae fistulae ^ XII, aloes ^ IIII, guttae ammoniaci — I, dactulorum ossa exustorum ^ XII, salsarum sardarum 5 capita trita ^ XII, rutae seminis ^ XII, mentae ^ XII^ pulei ^ XII, anethi, apii, coliculi, cucurbilae, marrubii scrip. duodena. Omnia tundes et cernes et quae urenda sunt super testum combures et teres atque in vaso vitreo repones et cum opus fuerit, sicco eo uteris. 10 Ad synanchen remedium sic: Cuniculum yivum in 66 olla rudi combures et pulverem de ipso costo et folio aequis ponderibus miscebis el sic in potione plenum cocleare de hoc pulvere cum vino dabis atque etiam fauces inde perfricabis. Caput viperae linteolo conligatum collo- 67 15 que suspensum toles optime sanat aut prohibet innasci. Lac caprunum cum malva et exiguo sale decoctum gar- 68 garizatumque tosillis prime medetur. Menarum salsarum 69 ustarum de capitibus cinis ex melle inlitus faucibus angi- nam cohibet. Aqua, in qua mus coctus fuerit, adversum 70 20 angmas salubriter inscio propinatur. Caninae cutis cor- 71 rigium ter collo circumdatum mire anginam relevat. Multi- 72 pedes cutiones, qui in stercore nascuntur quique contacti in globulos conplicantur adiecta tertia parte resinae vali- dissime triti et malagmatis vice inpositi incipientes paro- 25 tidas aperiunt et expurgant, maturatas vero. persanant. Axungia vetus cum testa vasi salsamentarii contusa sub- 73 aclaque et adposita collectionem parotidum laudabiliter dis- cutit. Vulpinis testiculis recentibus parotides perunctae 74 cito discutiuntur. Muricum testae uruntur earumque cinis 75 80 cum melle parotidibus salubriter inponitur. Fimo caprae 76 axungia vetus permixta et subacta atque ut emplastrum adposita parotidas persanat. Calcis fioris ^ III, alei spi- 77 cas duas cum axungia tundes et inpones parotidibus malag- matis more. Nasturcium cum lomento contritum sanat 78 3 gatta. 10 synancbiem. 12 et om. l^ ^w!;£^^^'^sa&.. 20 proponatur. 23 globolos. ^4 Mwmi^i^ (^%\d^. - 148 — strumas, etiam marrubium cum adipe mixtum adpositum- que prodest. 79 Exulceratis strumis mustelae sanguis recte inlinitur 80 vel ipsa in vino decocta salubriter inponitur. Cocleae, quae salinis inhaerent^ cum testis suis tunsae atque in- 5 81 positae strumis eflQcaciter prosunt. Talpae cinis ex melle inlitus strumis vel iecur eius inter manus tritum adposi- 82 tum plurimum prodest. Strumae optime medetur radix verbenae^ si eam transversam reseces extremamque eius partem laborantis collo subnectas^ priorem autem partem lo in fumo suspendas. Arescente enim ea strumae quoque siccabuntur et omnis earum umor arescet. Cum sanus fuerit^ quem curaris^ si tibi ingratus extiterit, utramque 83 partem in aquam coicito^ strumae renascentur. Urticae radices cum aceto coctae contusaeque ac subactae mani- 15 bus tepidae inponuntur, incipientes strumas continuo com- primunt. Haec autem cura non solum discutiet prorum- pentes strumas^ sed et maturas ita aperiet^ ut omnibus radicibus penitus extractis ad certissimam sanitatem sine 84 uUa cunctatione perducat. Adeps caprina cum calce sub- 20 85 acta et adposita strumas statim dissolvit et sanat. Lupus marinus^ id est piscis, tantae efQcaciae est adversum stru- mas^ ut ad quamlibet partem corporis admotus strumarum vitium omne persanet. 86 Adversus languorem focani expertum medicamen hoc 25 facies: Piperis albi — I, naporum seminis — IIII, rutae viridis ^ VI, absinthi Gallici ^ VI, laseris optimi ^ VI, meliis optimi sextarium. His tritis commixtisque in unum cocliarium plenum dabis ieiuno vorandum vel fauces inde 87 continges. Apii seminis quantum tribus digitis comprehen- so das, tantundem et salis et senapis Alexandrini adicies, ru- tae quoque viridis pusillum addes et alei spicas V. Haec teres diligenter et adiunges aceti boni quartarium et dabis bibere ex aqua calida, si iam per dolorem faucium man- 88 ducare non poterit. Adipis veteris — I, turis grana III, S6 26 focani] faacium Chrnarius. — 149 ~ laseris grana III , satureiae pusillumy alii spicas UDdecim teres et calefacies flammula tenui atque inde collum eius et fauces diligentissime perfricabis, qui de toiibus labora- bit. Remedium valde certum et utile faucium doloribus 89 5 sic. Scribes in charta haec : ISldov xQifisQYi xQviSeov Toavadov Kal xaQTaQOvxov f %aY^6iv TovCavadov^ 21&(s6v fiB csfivi vsQxiQmv vniQxaxs, quam chartam in phoenicio obyolutam lino conligabis col- 10 loque suspendes meminerisque, ut mundus haec facias et ne tertia manu scriptura tangatur. Gallam tunsam et cribratam atque alumen utrumque 90 aequis portionibus sumes et prius in ollam novam mittes et mel bonum atque acetum optimum adicies et in unum 15 decoques atque inde orificia geusiarum et fauces intrin- secus perfricabis. Vettonicam^ argimoniam, verbenam, ru- 91 bum^ senecionem, mentam^ cucurbitam siccam, hinc am- plius mittes sardae caput assatum, piperis modicum, teres haec omnia diligenter et miscebis et sic etiam per pin- 80 nulam delicatam faucibus inseres; mire hoc remedio car- bunculum et quidquid mali intra fauces erit curabis. Olei 92 boni cyathum unum et sucinum verum in ollam novam mit- tes atque ad medias decoques, deinde sucinum toUes et combures et teres et pulverem eius in oleum supra scrip- 85 tum mittes et una iterum diiigenter teres atque inde tolibus, quotiens opus fuerit^ adpones; experieris magnum remedium. Ad parotidas convenit noctuae cerebellum butyro mix- 93 tum adponi; discutit enim fere eas sine dolore et molestia. do Oportet autem aqua marina ferventi novis sfongeis illic demersis et linteo vel sabano intorto utrimque expressis vaporare eas atque ita obiinire hoc medicamentum superque 6 xQifiSQvxQOiaiov. fort, Qdvatov, 7 tovcavadovxsq, 8 9me6v Cornarius: aovv, as(ivsQVSQteQovvtSQ§cet8 (sic). 9 foeiiicio. 16 vetonicam. 16 senicioneixi. ^<^ ^a^- gatam. 80 aquam marinam. fexven\)\\ it^^^^tM. — 150 - 94 tegere lana sulpurata totam maxillam. Bene discutit paro- tidas iris IUyrica contusa cocta ex passo et more cata- plasmatis farinae hordiaciae calida bis vel ter in die in- 95 posita. Discutit et hoc medicamentum parotidas, antequam suppurent, quod conficitur sic: Spumae argenti P. II^ 5 cerussae P. I^ salis ammoniaci P. I, aeris floris P. I^ aceti & I^ olei veteris ^ II. Spumam^ cerussam^ salem per se et cum aceto terere te oportet mortario marmoreo^ deinde oleo admixto traicere in caccabum amplum, ne extra effun- datur^ et ad ignem ponere; effervescit enim valde. Cum lo haec super ignem posita habuerint emplastri mollis tem- peraturam, deponi oportebit caccabum; cum vero desierit fervere, paulatim aspergere aeris florem et movere spa- tula medicamentum^ ne extra fundatur, et rursus coquere, donec habeat emplastri spissitudinem^ debebis. is 96 Ad strumas bene facit radix cucumeris silvatici cocta ex aqua mulsa et trita atque ita inposita, hibiscum quo- 97 que eodem modo coctum et inpositum melius facit. Marini lepores oleo vetere enecti bene faciunt discutiendis stru- mis^ cum ipso oleo in plumbea pyxide clusi^ quam diebus 20 XL diligenter alligatam oportet haberi; postea ex eo pin- nula oblinendae sunt strumae superque eas pellis lanata non nimium tonsa tegendi gratia inponenda est. Praecipi autem oportet; ne quis hoc medicamento manus inquinet 98 aut inquinatas, priusquam bene eluerit, ad os referat. Ad 25 strumas et ad duritias mammarum mirifice facit hoc me- dicamentum, antequam suppurent et post suppurationem nihilo minus utile est^ accipit haec: Olei veteris P. I^ spu- mae argenti P. I, gallae Syriacae P. II^ mannae P. I et unciam; galbani P. I. Cum oleo coquitur spuma, donec so ceroti spissi habeat temperaturam, deinde admiscetur ei galla et secundum hanc manna; cum emplastri habuerit spissitudinem, tollitur ab igni medicamentum et cum de- sierit ferverC; paulatim galbanum miscetur^ deinde linitur 3 farinae om. 6 fioB. 10 acfervescit. 18 aspergere] spargere. flos. 17 hebiscam. 19 enecti acripsi: ianectL - 151 - in alutd; cum opus est adponi; tertio vel quarto die sol- vitur^ si non suppuraverint strumae; sed si apertae fuerint; hieme alternis soWetur^ aestate cottidie. Maiagma ad stru- 99 mas et ad omnem duritiam relaxandam mirificum sic: Re- 5 sinae terebinthinae P. II, cerae selibram, propoiiS; quam quidam ceram sacram vocant, P. I, galbani P. I, olei veteris selibram. Haec omnia cum oleo ad ignem liquefieri oportet et postea misceri visci de quercu P. I, xiphii radicis, quod nos gladiolum appellamuS; P. I, faeculae putris P. I, afro- 10 nitri librae quadrantem, opopanacis P. I. Haec omnia ordine, quo scripta sunt, trita criblataque in caccabum coniciuntur, opopanax oleo diluitur et solvitur; ubi tem- peratum est medicamentum; manibus subigitur, linitur cum opus est aluta et sic adponitur. 16 Glandulis facies remedium sic: Farinam, mel; crocumioo et caricas simul misce et contere atque unum corpus fa- cito et ita linteo inline et super glandulas pone. Carmenioi mirum ad glandulas sic: Albula glandula nec doleas nec noceas nec paniculas facias, sed liquescas tamquam salis 80 in aqua. Hoc ter novies dicens spues ad terram et glan- dulas ipsas pollice et digito medicinali perduces, dum carmen dicis; sed ante solis ortum et post occasum id facieS; prout dies aut nox minuetur. Glandulas mane car-i02 minabis^ si dies minuetur, si nox, ad vesperam et digito 25 medicinali ac pollice continens eas dices: Novem glan- dulae sorores, octo glandulae sorores, septem glandulae sorores, sex glandulae sorores, quinque glandulae sorores, quattuor glandulae sorores, tres glandulae sorores, duae glandulae sorores, una glandula soror, novem fiunt glan- 80 dulae, octo fiunt glandulae, septem fiunt glandulae, sex fiunt glandulae, quinque fiunt glandulae, quattuor fiunt glandulae, tres fiunt glandulae, duae fiunt glandulae, una fit glandula, nulla fit glandula. Ad ea, quae faucibus inhaerebunt, remedium. Si osios 86 aut arista haeserit gulae, vel ipse, cui acciderit, vel alius 8 xiphiae. 86 paniculaB] parauiei. ^^^<^t\\». — 152 ~ . confestim ad focum adcurrat et titiouem verset^ ita ut pars eiuSy quae ardebat, forinsecus emineat^ illa vero^ quae igni carebaty flammae inseratur; convertens vero titionem ter dices remedii gratia te facere, ut illud quod haeserit in faucibus tuis vel illiuS; quem peperit illa, sine mora 5 et molestia eximatur. Hoc inter certissima remedia sub- I04notatum est. Herba appellatur yincapervinca, ex qua si fauces obligaveris dormitum euntis eius, cui aliquid his in- I05haeserit; mane sanus consurget. Omnia, quae haeserint faucibuSy hoc carmen expellet: Heilen prosaggeri vome lo si polia nabuliet onodieni iden eliton. Hoc ter dices et 106 ad singula expues. Item fauces, quibus aliquid inhaeserit^ confricans dices: Xi exucricone xu criglionalsus scrisu miovelor exugri conexu grilau. 107 Si de pisce os faucibus haeserit^ spinam mediam i5 eiusdem piscis infringes et aliquam partem ex ea pollice et medicinali digito super verticem eius^ cui os vel spina haerebity adpones, sed utilius erit^ si nescienti id facias. 108 Ad os sive quid aliud haeserit faucibus hi versus vel di- cendi in aurem eius, qui offocabitur^ vei scribendi in so charta, quae ad collum eius lino alligetur; quo remedio nihil praestantius: Mi] fioi roQyelfjv Hsg^aXrjv dnvoto tcsXooqov i^ "AXdog ^ifi^tjjsisv ijtaiv^ IIsQCsq>6vsia, 109 Ad reumaticos efficax remedium sic: Mustela die lovis ss luna vetere capta viva in olla rudi ita excoquitur^ ut teri possit et in pulverem redigi; qui puivis coUectus ex melle et bene contemperatus ieiuno reumatico ad diem per coclearc dabitur, sed unius ligulae mensura; mire proderit. 8o 110 Ad synanchen remedium efQcax sic: Rapae seminis heminam, caulium seminis heminam, opopanacis semun- ciam; laseris ^ IIII^ alii modicum^ salis montani modicum; 1 vertet. 8 euntis scripsi: ennti. his] ex his C7or- narius, 16 infriges. 24 Odyss. XI, 634 sq, 26 renman- ijcos. 28 bene et (repei,) 81 synanchem. — 153 — omnia haec diligentissime trita et melle collecta labo- ranti dabuntur mensura ac ratione ita^ ut terna cocliaria ieiunus accipiat. CAP. XVI. Ad onmes molestias tussis et siibitae et dixLtinae ac vetustae et sicoae atque umidae et ad pthisicos atqiie eos qui sangtiinulentiim et purulentum ezoreant et ad empyioos vel pleumoniacos atque eos quibus oasu sanguisugae intra stomaohum inrepserint neo- non et ad stomachi stridorem et ne media doleant remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. Pastillus ad tussem et destillationem pectoris et pul- 5 monis et ad epiphoras oculorum et vesicae dolorem et quibus tubus strangulatur saepius et non sine cruciatu urinam faciunt^ item ad eos^ qui sanguinem ore eiciunt aut per urinam reddunt^ ad deiectionem quoque alvi et ad tormina et gravidinem ventris et choleram et stomachi 10 crebram nauseam, quae cum vomitu sine febri excitatiu*^ utilis est et quidquid reprimi et siccari oportet^ optime conpescit; praeterea facit et ad omnium partium corporis dolorem praeter capitis; quin etiam si quando alicuius rei causa datum fuerit^ aliae rei vitio non erit hoc medica- 16 mentum. Gum autem ad omnia^ quae supra dixi^ mani- feste prosit^ tum praecipue ad initia pthiseos bene facit; mullos enim eripuit ex magno periculo interdum bis terve datus hic pastillus, recipit autem haec: Myrrae troglody- tidos X VI, croci X V, turis X V, opii X IIU, alterci albi 80 seminis X IIII, ApoIIinaris herbae radicis corlicis X IIII. Contunditur haec cortex per se et cribratur tenui cribro, 2 meDBurae ratione. tit: melestias. Banguisugiae. 9 cholera. 10 vomitum. 11 oportit. 18 verba alicuius rei causa d. f. aliae rei corrupta esse videntur, 16 pthk^Q%\ pthisicos. 18 trocloditjdoB. 20 coit\fi^m. ^\ ^^-i^^ — 154 — deinde crocum^ postea altercum^ dein myrra et tus; qui- bus miscetur opium pridie in aqua maceratum et sub- inde aquae exiguum adicitur^ donec fingi pastilli possint ad pondus denarii semissis, licet alii tertia huius ponde- ris detracta faciant pastilios. Dantur in noctem ex aqua 5 cyathis tribus^ somnum faciunt^ dolorem omnem sedant, ut superius dixi. Oportet autem ex eo etiam catapotia fieri; quidam enim facilius ea quam potionem sumunt et non multum ad medendum interest. Catapotium^ id est medicamentum, quod non diluitur, lo sed ita ut est Yoratur, ad tussim^ cum sine modo defluit^ conficitur sic: Croci X III, myrrae XII, opi X I. Contun- ditur crocum siccum et cribratur, contusae et cribratae myrrae opium admiscetur aqua exigua dilutum; postea adicitur crocum et cum in unum omnia bene mixta sunt, 15 finguntur ervi magnitudinis piluiae; dantur in noctem ternae vel quaternae et si siccae non potuerint transmitti, ex aqua calida modica dabuntur et formabuntur ex aqua. Catapotium alterum ad tussim aridam sic: Myrrae, piperis, castorei, galbani, storacis, opii, singulorum idem 20 ponderis. Castoreum et piper contunduntur et cribrantur, deinde myrra ante contrita ceteris contusis et cribratis admiscetur; ubi omnium unitas facta est, formantur pilu- lae ex aqua viciae magnitudinis; dantur cum caldae aquae modico ternae vel quaternae in noctem, sed digestis. 25 Aliud catapotium ad tussim veterem, quod et suspi- rio et pthisi temptatos et lienosos et iecur durum haben- tes sanat; idem inflationem tollit et purgat mulierem si qua ex partu sordida resederint, conficitur sic: Storacis X VI, myrrae X U S, opopanacis X V, resinae terebinthinae X IIII, so alterci seminis X I, iris lilyricae X I, nitri X I, piperis albi X II, galbani X II, opi X I. Irim, altercum, piper contundere te oportet et cribrare, nitrum mortario terere, cetera pilo comminuere et postea omnia permiscere ac 20 storachis. 21 cribratur. 27 temperatos. lienosns. 28 malierem e Scribon,: muliemm. 30 terebintinae. 8S te am, Chrnarius. — 155 — facere catapotia magnitudinis fabae, inde terna vel qua- terna in noctem vel sicca vel ex calda aqua dare^ quae et ad inflationes distensionesque cum aquae calidae cyathis tribus utiliter dantur. Ad eam rem remissior quidem pastil- 5 5 lus, sed non contemnendus accipit haec: Croci^ royrrae, alterciy opii pondera paria contusa miscentur despumato Attico melli^ fiunt pastilii eiusdem ponderis^ ut supra scri- ptum est; dantur iuxta aetatem et vires in noctem; licet et hinc catapotia facere propter eandem causam [utile sit]^ 10 sed tunc aquae mel adicitur. Pastillus ad tussim et ad sanguinem reicientes et ad 6 stomachum solutum habenteS; facit et ad deiectionem ven- tris et vesicae dolorem, accipit haec: Apii seminis X VI, rosae foliorum arefactorum in umbra S Xll, myrrae S Xn^ 16 croci S XI^ opii X IIII. Apii semen et crocum et folia rosae contunduntur cribranturque^ myrra teritur, opium aqua maceratur, omnia deinde in unum miscentur; aqua adiecta fiunt pastilli ad pondus denarii semissis aut tertia parte detracta, dantur stomachum imbecilium habentibus so et sanguincm reicientibus ex aquae frigidae cyathis duo- buSy ceteris ex calidae totidem cyalhis dari debet. Pastillus ex odoribus^ qui bene facit ad omnem in- 7 ternum dolorem, proprie autem ad tussim et pectoris de- stillationem et oculorum epiphoras^ facit et ad suspirium 25 et ad lateris dolorem et ad pthisicos^ vesica quoque vel renibus laborantibus vel sanguinem de urina reddentibus cum dolore utiliter datur^ accipit haec: Cinnami, casiae^ croci; singulorum X ternoS; alterci seminis et ApoUinaris herbae radicis singulorum X quaternos, piperis X II^ opii 80 X II y turis X III y nardi spicae X II. Vino Falerno con- tusa et trila haeC; ut debet, consparguntur, fiunt pastilli ad pondus X semissis aut tertia parte detracta; dantur in noctem^ prout aegri vires sunt, cum aquae calidae cyathis duobus aut tribus. 9 verha utile sit non 8%Mt apud Scribon. 19 imbvciUxnc^. 22 pastellus. 25 pluBicoB. 28 apo\eiiaid%. -^ 156 — 8 Medicamentuin^ quod per cocliarium devoratur^ bene facit ad tussem aridam et eos^ qui difficulter glutinosa ex- creant et praefocari videntur interdum; sed praecipue prod- est hiS; qui dolorem lateris cum febre sentiunt^ quos Graeci pleuriticos dicunt; liberat enim omni periculo eos. Hoc 5 medicamentum Apulei Celsi fuit et praeceptoris nostri Valentis nec umquam uUi Tivus compositionem eius dedit^ quia magnitudinem opinionis ex ea traxerat, est autem haec: Mellis Attici libram^ piperis nigri X II^ myrrae tro- glodytidos et casiae iE singulos, stachyos nardi ^ i, cinna- lo momi hemiobolum. Quod si non habueris cinnamomum^ duplicem casiam coicies; piper contunditur diligenter et cribratur, myrra teritur mortario marmoreo/ postea utra- que in unum miscentur^ deinde meliis optimi despumati adicitur quantum sufficiat, ut sit pseudoliquidum. Dantur i5 inde tussicis cocliaria quina vel sena, pleuriticis etiam plura et saepius, sed intervallo^ hoc est non simul omnia dari oportet et tum maxime^ cum tussiunt et praefocari videntur difficulterque spirant sive etiam non tussiunt et flegma illis interius coquitur^ dari debet; protinus enim so excreant, quae obstant^ et transitum spiritus habent et tus- sire desinunt. 9 Alterum medicamentum ad tussem aridam conficitur sic: Nasturci animati seminis unciam, alterci seminis un- ciam^ opi X I^ myrrae semunciam^ sulfuris n\i semun- ss ciam, piperis albi unciam. Melle colligitur hoc medica- mentum, datur fabae Aegyptiacae magnitudine ex cyathis aquae calidae tribus in noctem. Facit autem hoc medica- mentum et ad lateris dolorem et ad stomachi inflationem grayidinemque^ coeliacis quoque^ qui subito universa dei- so ciunt^ prodest et dolenti superpositum vel circumdatum denti et si exesus est, in cavernam eius insertum utile est; praeterea ad horrores febrem praecedentes^ quae cir- cuitum habet; datum ante horam accessionis utilissimum 2 gluttinosa. 6 periculum. 9 trocloditidoa. 20 fleuma. SJ ohst&nt Scriban,: optant. transitus. 24 nastorei. — 157 — esty sed prius corpore perfricato oleo calido; prodest et hiSy qui sine horrore circuitu febrium yexantur; quam- obrem lexipyretos haec conpositio dicitur. Alia conpositio ad tussem aridam et glutinosam et lo 6 difficulter excreantibus^ purgat etiam interaneas vomicas et suppurationes, accipit haec: Lini seminis^ urticae se* minis^ nasturci seminis^ iris Illyricae radicis aequis pon- deribus. Haec in pulyerem redigi et misceri oportet cum melle et frequenter ieiuno per coclearium dari. Stercus ll 10 porcinum siccum inligatum phoenicio et collo suspensum tussem molestissimam sedat. Hysopi — I^ mentae siccae 12 — I, pulei sicci — I, meliis decocti — II, marrubi — I, papaveris — I; sunt qui addunt et sulpuris vivi semun- ciam. Haec trita permiscentur, ut pseudoliquida sint, et 15 per cocleare dantur, ita ut per triduum coclearia singula qui tussit ieiunus accipiat. Hederae folia tria cum tribus t3 granis piperis ex vini cyatho et aquae calidae quantum sufficiat prima die dabis, sequenti die folia quinque cum granis quinque similiter ut supra, tertia die folia VII cum 20 granis VII similiter ut supra, sed infirmo ex calda aqua dabis; mirabiliter tussem quamvis molestam et vetustam sedabis. Ad diutinam tussem, quae numquam desinit et satis 14 molesta est, medicamen facies sic: Laricis — I, piperis «6 — I, croci — I, myrrae — I, marrubii tunsi suci quar- tarium, ficus siccas tres, mellis optimi quod satis esse aestimaveris coques, haec pariter miscebis et conteres ac sic ieiuno triduo continuo coclearia singula dabis, mira- beris remedium; sed si necesse fuerit, intermissis diebus 30 iterum ac saepius dabis; hoc etiam pthisicos sanat. Ad tussem ex perfrictione collectam medicamen hoc 15 utile est: Aceti optimi heminam, aquae heminam, hysopi ^ VI tam diu coques, donec ad medietatem decoquantur; tum heminam mellis boni despumati adicies et lento igne 8 lexipyreas. 4 glattinosam. 10 foenitio. 12 pullei. 16 coclearia] cottidiana. 16 tria] trita. 26 tce«\^T^« 27 estimaveris: exiBtimaveris StephoMM. - 158 — decoques^ ut spissescat; ante tamen quam mel adicias^ supra scripta colare debes, inde terna cociiaria ieiunus 16 et post cenam accipies. Ad tussem remedium utile: Re* sinam terebinthinam et mel despumatum pari pondere per- mixtum cum ovo leviter decocto debebis ieiunus haurire. 5 17 Puleium siccum ad mensuram cyathi et nasturcii tantun- dem in pulverem tenuissimum redige et mellis optimi adice quod sufficiat ac decoque et mane ac vespere cociiaria inde singula accipe, miro adversus tussem quamvis mole- stam remedio uteris. lo 18 Ad tussem nocturnam et stomachi confirmationem re- medium probatissimum sic: Caricas tres pinguissimas Afri- canas prima nocte accipies assatas super carbones^ ita ut singulis caricis inseras piperis grana novena lecta et pulei, quod non fuerit in fumo^ aliquantulum; sed caricas sic i5 assare debes, ne comburantur penitus, sed ut resolvantur^ et ea hora, qua te in lecto posueris^ tum eas accipe et observa, ne quicquam postea loquaris aut quemquam appelles^ antequam addormias; hoc observans per tres noctes facies. so 19 Ad tussem praesentaneum remedium sic: Radices ru- micis minutae eius^ quae per campum se sternit et mora fert parvula, colliges sine ferro et earum P. III in aquae ^ XX lento igne usque ad tertias decoques; deinde radi- cibus separatis ponderabis aquam et quantum separata aqua 25 pensaverit, tantum mellis boni despumati admiscere debe- bis et rursus utrumque mixtum tam diu decoques^ donec mellis spissitudinem habeat; deinde admiscebis piperis opti- mi triti quantum aestimes posse sufficere^ ut sine mole- stia accipiatur, atque ex eo medicamine mane et sero terna so cocliaria sumes. 20 Marrubii fasciculum bonum in aquae congio ad me- dias decoque et ex ea aqua adiecto mellis aliquantulo ieiunus cottidie singulos cyathos^ donec tussire desinas^ 1 decoque. melle dicias. 4 terebintinam 19 ad- dormias] obdormias Cornarius. 21 radicis 26 bonis (stc): optimi uornarius. 32 fascicolum. — 159 — ' bibe; omne genus tussis efficaciter curabis. Feniculi ra- 21 dicem yiridem nitidam in pila lignea contunde atque eius sucum ieiunus cum vino yetere per dies continuos novem in limine stans bibe^ validissime adversum tussem quam- 5 libet molestam tibi proderit; itidem proderit et pulvis ex eadem radice sicca factus similiter epotus. Porri contusi 22 sucus expressus cum oleo decoctus et epotus plurimum tussienti praestat. Verbenae herbae arefactae tunsae atque 23 criblatae tenuissimi pulveris cocliaria quinque maiora maiori- 10 bus^ minoribus pro aetate minora, sed sinceris ex vini Aminei veteris cyathis totidem per dies quinque potanda dabis^ febri- citantibus ex aqua dari oportebit^ mire tussientibus prod- erit. Scillae interioris medullae tenerae contritae sucum 24 cum mellis pari mensura decoque et inde etiamsi mini- 15 mum, quantum summus digitus recipere possit^ ieiunus cottidie mane gustaveris, tussis molestia mire carebis. Tussis molestia cito liberabere, si observaveris reme- 25 dium tale: Piperis albi grana III^ bacarum lauri grana III in unum contunde et adiectis aquae calidae cyathis duo- 20 bus ieiunus bibe^ deinde piperis grana V et lauri bacas V ex aquae ut supra cyathis duobus bibe^ deinde VII et VII ex aquae duobus^ deinde VIIII et VIIII ex aquae duobus et si tam molesta tussis fuerit; ut non statim desinat^ iterum deminuendo similiter facies^ ut VIIII et VIIII et 25 deinde VII et VII, V et V, III et III cum aquae calidae binis cyathis bibas. Cupressi bacae numero impares quam 26 minutissime tritae et ex vino vetere ieiuno potui datae tussem potentissime leniunt;eiusdem tenera cauliculorum a ieiuno commanducata; ita ut sucus transgluttiatur, mire 80 sanant tussientem, si id adiectis semper impari numero cauliculis per triduum fiat. Myrrae, storacis, opii, croci 27 pares mensuras conterito et de contritis ac permixtis spe- ciebus globulos ex aqua cicerculi magnitudine facito ac 1 fenucnli. 4 valedissime (saepim), 8 tassientibiis Comaritts. praestater (sic), 10 sinceris sic cod,, non sinceri ut Comariw, aminnei. 17 molestiaro. 25 ^t» cmn. 26 minutissimae. 31 stoiaGibia. — 160 - priusquam dormitum eat, tussienti tria catapotia deyoranda^ id est transgluttienda; dato^ super quae tres aquae calidae cyathos potandos adicito; hoc remedio nocturna tussi la- 28 borantem cito liberabis. Ventriculi gallinacei membranulam, qua sordes aqualiculi continentur^ arefactam terito dili- 5 genter et cum vino potui dato^ umidam tussem sedabis. 29 Tussem quamvis gravem maiorum natu intra quin- que dies, parvulorum etiam intra triduum sanat^ qui sul- puris triti, quantum tribus digitis capere potest, in ovo semicocto sorbili per triduum ieiuno aut per quinque dies lo 30 dederit. Hyoscyami — I, sulpuris semunciam^ fellis terrae — I, piperis — I, gentianae — I, opii ^ I, marrubi -^ I, mellis despumati quantum sufficiat supra dictis speciebus tritis cribratisque miscebis ac leviter decoques; inde si quis tussi graviter conflictabitur, pastillum ad magnitu- 15 dinem fabae ieiunus mane hauriat et in noctem cum calda aqua alium pastillum bibat; bonum valde et utile reme- dium experietur. 31 Scillae bulbum unum purgatum tribus fervoribus in aqua decoques et ex eo quod fuerit tenerrimum sumes^ 20 id est — IIII^ panacis et iris Illyricae drag. quaternas^ ammoniaci — 11. Haec omnia diligenter tereS; sed scillam seorsum confricabiS; tum omnia confundes et mellis optimi despumati ad colligendum in unum medicamen quod suf- ficiat mittes atque inde laboranti per cocleare bis vel ter 25 diebus singulis dabis; intra dies septem etiam sanguinem excreantem et vetustae tussis molestia liberabis, dum aut deorsum purgatur aut per vomitum pituitae interius col- 32 lectae umor elfunditur. Folia ulmi; quae orientem spec- tant, cum piperis granis totidem, sed impari uumero trita so et cum Falerno vino a ieiuno sumpta etiam purulentas tus- 33 ses potenter emendant. Salis quantum intra palmam tenere potest qui tussiet in potionem cervesae aut curmi mittat et calidum bibat, cum dormitum vadit, neque postea loquatur, 4 liberauis. 17 a.qQa] qaam. 27 liberanis. 33 cerui- Bae Cofnairius. 34 loquetur. - 161 — sed tacitus somnum capiat; cito sanabitur^ si hoc vei tri- duo fecerit. Milefolium tritum ex aceto potum tussienti- 34 bus atque etiam stomacho ruptis et sanguinem excreantibus prodest; similiter prodest quinquefolium tritum atque ex 5 aqua potui datum. Quinque ovorum incoctorum vitelli cum vini veteris 35 aut mulsi cyathis tribus permixti et calide per triduum poti excreationes cruentas emendant. Nuces pineae inanes 36 contusae in ollam mittuntur et quot fuerint nuces^ tot 10 hyoscyami unciae et aquae sextarii adiciuntur; haec ad medias decoquuntur atque inde ad tussis remedium etiam pthisico bibenda ieiuno cottidie potio, etiam ex vino, si non erunt febreS; salubriter dabitur. Si de tussi stoma- 37 chum quis aut latera dolebit^ herbae vettonicae fasciculum 15 cum suis radicibus in oUa nova decoquat cum aquae lixi- vae ^ duobuS; donec ad tertias consumantur^ atque inde dimidium cyathum frigidum, cum dolore urgebitur^ bibat. Vettonicam, nepetam, puleium aequali mensura cum vini 38 & duobus et salis pusillo ad heminam decoques atque 20 inde laboranti tussi et doloribus stomachi cyathos sin- gulos ieiuno^ ut per cocleare paulatim infundas, per tri- duum dabis. Si quem tussis intolerabilis vexat^ de lupi iecore arido 39 vel exusto quantum voluerit conterat adiciatque vinum, mel 25 et aquam tepidam atque inde ad diem cyathum ieiunus bibat; intra paucos dies mire sanabitur. Inventa casu in 40 via portio de cribro impari numero foraminum collo in- ligata tussi et suspirio remedio est. Ad tussem nimiam et veterem remedium sic: Mar- 41 80 rubi sicci P. III in ollam novam fictilem mittes et aquae fontanae ^Sr XVIII et decoques ad tertias; deinde ipsam aquam colabis et in rudem ollam alteram mittes atque addes illic mellis optimi €r l, piperis triti semunciam et iterum ad tertias decoques, ut spissum fiat; deinde dUi- 1 capeat. 10 hyosciami. 11 dequoquuntar. 12 ^iaico. 24 adiciasque. Mabosllub, xd. Hslmbsigh. W - 162 - genter in vaso vitreo repones atque ex eo ieiunus terna coclearia cottidie sumes; aeque prodest marrubii viridis sucus cum meliis despumati pari mensura decoctus et cocleare pleno mane sumptus et vespere. 42 Herba argimonia contrita et ex vino vetere diluta 5 potui data unice tussientibus prodest^ tamen^ ut dixi, qui 43 remediandus est ieiunus accipiat. Betae radix pipere ad- iecto conteritur, ex eo ad piperis magnitudinem catapotia fiunt^ inde bina ieiuno data devorantur^ donec tussis vitium 44 consenescat. Fabae solidae granum infusum in aqua ad- lo eoque inflatum, ut plus umoris nequeat haurire^ subito 45 devoratum tussem mire tollit. Lotium humanum vetus adiecto croco, ut odor eius occulatur, exhaustum veteres 46 tusses et eos^ qui crassa pituita vexantur^ emendat. Si cui saliva resiliens tussem moverit, aliquis ei in frontem i5 47 sufflet^ statim desinit. Ex ovo duro interius quod est passo intritum adiectis aquae calidae cyathis duobus si, ante- quam cubitum eas, biberiS; quietiorem a tussi maiorem partem noctis habebis et eius potionis adsiduitate sana- 48 bere. Faba fresa tussientibus^ in qua aleum coctum fuerit, 20 maxime prodest vel ex melle in cibo sumpta efficaciter remedium praestat, sed et purulentas excreationes cohibet 49 et sanat. Ficus siccae tres cum hysopi modico et parvo rutae fasciculo et quartario faenograeci purgati cum aquae nitidae sextario propenso in olla rudi ad medias deco- 25 quuntur et colantur^ inde tres potiones per triduum tussi 60 nimia laborantibus dantur; mirum remedium est. Sevum ovium decoctum et cum vino austero depotum tussi me- 51 detur. Sandaraca quoque cum resina terebinthina ex ovo 52 sorbili sumpta tussem remediat. Vettonicae pollinis drag. II so in passi Cretici cyathis duobus permixta aqua calida uti- liter adversum tussem bibuntur. 53 Palmare remedium ad tussem sic: Feniculi sicci triti ^ VIIII, anethi similiter ^ VIIII, opii Hispani ^ II. 11 humoris. 13 exaustum. 24 fenograeci. 25 pro- pensae CornaritM, 29 terebentina. 31 permiztae Cornarius, - 163 — Haec iuncta ex melle optimo temperabis et ex eo nucis avellanae magnitudine cum aqua calida mane ieiuno vel etiam digesto ad vesperam dabis. Valde bonum et utile 54 ad tussem qualemlibet hoc remedium est: Apii seminis 5 ^ IIII, hyoscyami ^ II, anethi ^ IIII, opii ^ II, mellis quod ad colligendas et conglutinandas species supra dictas sufficiat, cum in pulverem fuerint redactae. Tussi et cru- 56 ditati medetur hoc medicamen: Costl — III, cinnami — II, piperis ^ V, item piperis longi ^ V, opii ^ II, croci 10 — I, mellis quod satis ad haec trita temperanda et cata- potia facienda, quae cum calda aqua et mane et sera, sed interiectis vicibus dari oportet, quod similiter et de supra scripto medicamine fieri debet. Aquam, in qua rutam et 56 hysopum et rosam siccam decoxeris, vino inmisce et ita 15 bibendam ieiuno offer tussienti, cito subvenies. In ovum 57 sorbile masticis pulverem mittes, sed opus est, ut mox coagitatum statim sorbeas, ne dilatione fiat crusta; quo exhausto facile tussem sedabis, si id saepius feceris. Fabae grana quinquaginta tosta in furno, piperis toti- 58 20 dem tundes et cribrabis et pulei tantundem mensurae, quantum fabae est, in pulverem rediges ac simul melie consparges et coques in olla rudi atque agitabis, ne com- buratur; postea de tepefacto medicamine per septem dies singula cocliaria sive mane siye sera tussi laborantibus 26 dabis; cito subvenies. Herba centaurea trita ex vino dulci 59 bibitur; mire prodest etiam his, qui sanguinulentum aut purulentum extussiunt, quos pthisicos dicunt. Uvam pas- 60 sam enucleabis ad ponderis librae sextantem et diligenter teres, adicies senapis optime separatim triti librae sextan- 30 tem ac deinde adiecto aceto scillite cum mellis modico teres et miscebis, ita ut eam spissitudinem habeat, ut pastilluli fieri possint, non tamen grandes; inde qui pthisi et diutina tussi laborat, singulos cum calda aqua ieiunus mane et similiter dormitum vadens ad vesperam sumat. 6 conclnttinandas. 17 quoagitatum. quod exansto. 27 purulento. tphicos («tc). 80 scillito. VL t^Vsiask, — 164 — 61 Cervi pulmones cum suis gurgulionibus virgulis tensos in fumo^ donec arescant^ suspende et ex his aliquid con- tusum tritumque diligenter adiecto melle ecligmatis modo 62 pthisico dato^ quem sanari citissime voles. Lacerta yiridis yiva missa in vas fictile novum et cum vini ^ tribus de- 5 cocta ad cyathum unum incredibiliter pthisico prodest^ si 63 ex eo vino mane ieiunus bibat cocleare unum. Qui pthisi laborabit, laser tritum in aqua tepida ieiunus cottidie bibat^ 64 potenter remediabitur. Cancros marinos impari numero ex- ustos vel aridos tritos et bacas laureas impari numero lo tritas adiecto melle atque adipe anserina remissa aequis ponderibus universa permixta unum corpus facies atque aequaliter in duodecim partes divides et in cibo aut in 65 potione laboranti pthisico dabis, mire proderit. Ova in- cocta duo in calice dif^mdes et deice olei optimi ^ II is et axungiae vetustissimae in trulla ad calidam remissae ^ II et coagitato ac permixtum pthisico tepidum cotti- 66 die da bibendum^ donec sanetur^ valde proderit. Qui pthisi adficiuntur^ maritima loca vitare debent atque illic maxime^ ubi pix conficitur, commorari ibique coclearum carne cum 20 67 vino excoctarum adsidue vesci. Picem praecoquam sive quam viscosam vocant et rubricam Scythicam^ quam alii pissasphaltum vocant^ cum sevi cervini remissi cyatho uno et lactis bubuli vel ovilli pari mensura^ si quis iam pericli- tanti pthisico in potu vel in cibo cottidie dederit^ mire 85 ei subveniet. 68 Mus gliris degluptus et cum oleo ac sale assatus pleumoniacis vel empyicis cibo datus mire succurrit; eos 69 quoque^ qui purulenta excreant, celerrime sanat. Marru- bii viridis fascicuhim et ambrosiae fasciculum et abrotani so fasciculum mitte in oUam semodialem novam et vini ^ IIII et decoque ad sextarium; tum exprime herbas et cola et 8 eligmatiB. 4 tphisico. 7 tphisi. 11 atque] ad- iecto. 13 daodecem. 14 tphisico. 15 difandes (stc); am defandes? 16 yetnssimae. 17 tphisico. 18 tphisi. 23 pissasphaltam] spaltica. 28 pleumoniacis smpat ut est in tiiulo: pleumoniticis. 29 marnvii. - 165 - adice in ollam mellis optimi sextarium et postea decoque ad crassitudinem mellis; ex eo uteris ieiunus cottidie plena ligula ad sanguinis reiectionem sedandam et ad stoma- chum confirmandum. Butyrum nitidum et tantundem mellis 70 5 optimi despumati coquito^ donec color rufus sit^ et in pyxide cornea reconde atque inde mane ieiuno singula cocliaria dato, qui pulmonis exulcerati vitio fetidum olet vel puru- lentum et fetidum excreat. Axungiae suillae yetustae un- 71 ciae tres ex vini vetustissimi cotyla una decoctae potui 10 pthisicis datae potenter remediantur. Anethi sicci veteris 72 pulverem et resinae pituinae pulverem cum adipe vetere anserino aut gallinaceo edendum mane ieiuno empyico co- cliaria tria et vespere tantundem dabis^ mire subvenies. Ad eos^ qui sanguinem excreant^ remedium efficax sic: 73 15 Turis masculi diligenter triti drag. II^ ammoniaci unam cum aceti hemina simul contemperabis^ ita ut bibi possit, et laboranti ieiuno aemoptyico dabis. Si quis purulentum tussit^ ovum crudum cum pari men- 74 sura suci de porro sectivo expressi tantundemque optimi 20 mellis permixti calefactum ieiunus sorbeat. Ad excreatio- 76 nem cruentam remedium sic: Cocleae elixatae teruntur et ex aqua calida ab ieiuno bibuntur necnon ad idem cocleae inlotae ex aqua marina coquuntur et devorantur. Tussicis 76 et empyicis prodest aqua^ in qua cydonea mala cocta fue- 25 rint; adsidue propinata; ipsa etiam si incocta manducentur^ iuvant. Sfongeae Africanae exustae cinis cum suco porri 77 sectivi haustus empyicos sanat. Rafani cocti cibo sumpti 78 sanguinulentas excreationes celeriter emendant. Gumen 79 optimum in ore solutum et degluttitum summo empyicis 90 remedio est. Ruborum; in quibus mora nascuntur^ cauli- 80 culi teneri tunduntur; ex his sucus exprimitur, qui in soie ad crassitudinem mellis spissatur agitatus: hic haustus sanguinulentam excreationem efScacissime cludit. Eorun- dem ruborum cauliculi teneri ex vino austero discocti 2 uteris] neteris. 3 lecnla. 10 tphisicis. reme- diantur] remediatum est. 17 emoptoico. ^^ ^^TEC^cz^sois^ Cornarius. 22 abj ad. - 166 — eduntur idque vinum etiam merum potatum sanguinulenta 81 excreantibus prodest. Coagulum cervinum sive leporinum sive haedinum in potione solutum bibitur utiliter ab eni- pyicis vel aemoptyicis, cervini quoque cornus exusti cinis 82 in potione datus similiter medetur. Bubulus sanguis vel 5 haedinus sanguis recens cum pari mensura aceti discoctus sanguinem excreantibus prodest; si per cocleare adsidue 83 degustetur. Glutinum, quo charta glutinatur^ calidum in modum sorbitionis hauritur vel ex aqua calida sanguinem 84 excreantibus datur. Nuclei amygdalarum triti cum amulo lo et menta trita in qualibet potione utiliter ab aemoptyicis 85 vel empyicis hauriuntur. Semen salicis tritum et ex vino austere sumptum sanguinem tussientes sistit et vitium po- 86 tenter emendat. Hederae bacae, quae sunt luteae^ inpari numero tritae et ex aqua tepida potae pthisicos sanant. i5 87 Herbae vettonicae folia in umbra arefacta et tunsa cri- brataque reponito atque inde laboranti vulso victoriati ar- gentei pondus ex passo bibendum saepe praebeto. Quidam quo potentius herbae huius auxilium facerent, adiecto melle cribratum pulverem conprehenderunt atque inde fabae so magnitudine dederunt laborantibus pthisicis^ vulsis et reu- maticis eosquC; qui etiam purulenta excreabant; incolumi- tati solidae reddiderunt. 88 Ad pthisicos remedium et praesens et maximum^ nam «etiam vitae dubios sanat et quibus spes superesse nulla S5 videatur: Equi salivam vel spumam cum aqua calida bi- bendam per triduum dabis^ etiam quem tussi intoleranda et diutina laborare videris^ hoc remedio liberabis; aegrum quidem sine cunctatione sanabis^ sed equum mors subita 89 consequitur. Ova cruda duo in calicem verguntur; eo adi- so ciuntur olei optimi — V, gari floris — V, passi Cretici — V cumque haec in calicem conieceris, axungiae vetu- 2 quagulum. 4 emoptoicis. 8 gluttinatur. 10 triti cum scripsi: triticum. amulo exhihet cod., non amylon ut Car^narins edidit. 11 emoptoicis. 13 austero Cornarius. tassientia. 16 tphisicos. 16 vetonicae. 21 reumauticis. 92 jncolomit&tiB. 26 salibam. 28 laberare. 32 vetussimae. — 167 — stissimae — V intromisso in vase igne dissolves eundem- que liquorem calidum ceteris rebus adicies omniaque pariter super aquam ferventem remittes et caiida pthisicis bibenda praebebis. Herbae senecionis viridis contusae et expressae 90 5 sucus ad mensuram cyathi unius per dies singulos potui datus pthisicis miro remedio est, si interiectis diebus vel septies propinetur. Rutae tenerae contritae cum ramu- 91 sculis suis et expressae sucus cum aliquantulo bitumine ex vino vetere calido pthisicis^ celeriter sanabun- 10 tur, similiter et empyicis in potu id medetur. Oleastri 92 folia si bene decocta dentur empyicis, celeriter sanabuntur. Antidotum pthisicis incomparabile sic: Piperis aibi 93 ^ III, myrrae ^ I, opopanacis ^ I, turis masculi ^ I, opii ^ I, croci Siculi ^ \ zingiberis ^ II, laseris ^ I, 15 rutae siccae ^ 11, abrotani ^ II, narcissi ^ II, vettoni- cae ^ II, marrubii ^ II, pulei ^ III, mellis despumati optimi * I, vini Aminei quartarium, papaveris triti ^ I. Ex quocumque liquore hoc pthisicis propinatum valde prodesse memoratur, ita ut de contritis diligenter mixtis- 20 que speciebus catapotia fiant magnitudine fabae; quae aut integra haurienda aut liquefacta dentur et mane et vespera. Trochiscus di electru praestantissimus ad aemoptyi- 94 cos, id est sanguinem vel excreantes vel vomentes vel eos, qui maxime cum tussi sanguinem iactant, huius confectio 25 sic: Croci ^ XV, sucini ^ XV, masticis Chiae ^ XV, iris Illyricae ^ XV, opii X II S, psyllii, quod est semen nigrum minutum pulicibus simile, — II S. Hoc semen coques in hemina aquae, donec densa fiat, quemadmodum de lini semine, quam colabis postea et reliqua omnia trita 80 ex hac aqua colliges et formabis trochiscos habentes maxi- mos ^ IIII S, alios ^. III S, minimos usque ad .^ I S. Ita ergo facies, ut pro aetate unus quisque et pro corporis firmitate accipere possit. Ad eos, qui sanguisugas inscii devorant, cimicum in 95 4 senitionis, ii&m infra saepius. 9 datur addidi. 10 in om, 13 mirrae. 16 mellis despumati optimi J^ I. 22 emo^^tQv- coB. 26 psyllii] pilliu. - 168 — carbonibus positorum fumus remedio est^ si ore hianti et faucibus apertis excipiatur; eici enim et expelli devoratas 96 sanguisugas hac ratione certissimum est In eo aceto, in quo prius ferrum fervens sit extinctum^ butyrum missum et calefactum paulatim si absorbeatur^ eiciet de stomacho 5 sanguisugas. 97 Ad stridorempectoris deponendum senapis optime triti cyathos duos et mellis optimi despumati cyathum misce- bis et ieiunus die calido aut in loco tepido gargarizabis et sines patenti ore umorem decurrere. lo 98 Ne media doleant^ luna septima decima semper alii incocti terna grana purgata transglutti, mire proderit. 99 Corallium tritum ex aqua potui datum reiectionem sanguinis reprimit; cui rei et castaneae medentur^ si coctae quam plurimae manducentur. i5 100 Ad tussem Vindiciani medici remedium singulare: Sul- pur viyum teres et involves de axungia porci vetustissima et dabiS; ut transgluttiat tres pilulas prima die, secunda 11, tertia I; tales autem pilulae erunt, ut facile transvorari possint; hoc remedium etiam equis tussientibus prodest. 20 101 Ad tussem remedium efficax: Herba; quae Gallice callio- marcuSy Latine equi ungula vocatur, coUecta luna vetere Iiduna die lovis siccata prius in ollam novam mittitur cum prunis ardentibuS; quae intra ollam mitti debent; superficies sane eius argilla diligenter claudi debet et ca- 25 lamus inseri, per quem umor vel fumus caloris hauriatur I02intra os, donec arteria omnia et stomachum penetret. Con- positio ad tussem: Mellis despumati P. I, anethi seminis — III, piperis — I. Haec diligentissime trita miscentur melli, ut, cum usus exegerit, bis in die terna cocliaria so qui tussi laborabit accipiat. 103 Compositio ecligmatii ad pulmonem corruptum repa- randum: Marrubii fasciculum unum, hysopi fasciculum unum, glycyrrhizae — III, iris Illyricae — HI, inulae — HI, 8 cyatos. 10 umarem. 18 transglntticat {sic), 27 ar- teriam omnem Carnarius. 82 eligmatii. 34 glycerizae. — 169 — niices pineas resinosas V, aquae & VI, mellis P. V. Omnia haec in aquam nitidam infiindes, ita ut ad tertias coquan- tur, hoc est ut simul universa ad trisextium veniant, postea adde supra scriptum mellis pondus, ut ad mellis 5 veniant densitatem; quibus colatis et in vitro conditis terna mane cocliaria, terna vespere, qui supra dicta valetudine laborabit, accipiet. Descriptio ecligmatii ad puhnonem curandum: Herbaei04 gladiatoriciae sucus, lilii silvatici sucus, marrubii sucus 10 aequis mensuris parabitur; deinde quantum de tribus spe- ciebus fuerit suci, tantum mellis mittetur, ita ut postea in sextario huius permixtionis tria cocliaria olei yiridis mit- tantur; quod tam diu postea coquetur, quamdiu medicamen ad mensuram mellis veniat; ex hoc ieiunus accipiat tema 15 cocliaria et post cenam terna, qui pulmonis vitio laborabit. Confectio unctionis ad ipsam pulmonis causam: OIeii05 moUis ^ I, cymini quartarium lento igni tam diu coques, quamdiu cyminum percoquatur; quod postea colabis et addes olei chamaemelini heminam, olei anethini quarta- 20 rium, olei rosei quartarium, olei rutacei heminam, me- duUae cervinae recentis — III, adipis anserinae atque por- cinae recentis — VI, butyri recentis sine sale — VI, cerae Punicae — III. Haec omnia ad vaporem soluta miscentur et quando aeger ungui habet, toUes ex eo uncias VI ad 25 triduanam unctionem et addes illic suci de faeno graeco — II, febrifugiae — II, lactis humani quartarium, quod lac sub hora, qua aeger unguendus est, mittatur nec cale- fiat cum ceteris speciebus, et iacens in lecto unguatur lenta satis manu; sed ante lucem, postquam unctus fuerit, 80 statim lac yaccinum bibat eadem hora mulsum, non coctum, dum calet. 4 verha pondns nt ad mellis om. 5 venit. 6 valitn- dine. 8 eligmatii. 20 rntacei scripsi: ranacei. 24 ungeri. babet] debet Cornartus. 27 calefiat scripsi: calefaciat. 29 poBtqnam] poBt. — 170 — CAP. XVII. Ad suspiriosos vel ad dyspnoicos et ad omnes causas arteriorum, de quibus ruptis sanguis emanat, et ad vomitus restringendos et provocandos et ad sitim arcendam et ad singultus inhibendos et ad reumatioos et ad vulsos remedia rationabilia et physica diversa de experimentis. 1 Ad suspirium facit bene acetum; quod scilliticum vo- cant^ cocliario ter quaterve sumptum ad diem. Prodest et scilla argilla circumdata et furno cocta purgatis exteriori- bus putaminibus et quod eius tenerrimum est tritum ad- iectis mellis Attici duabus partibus et aceti boni una parte 5 atque ita decocta et per ligulam unam semel in die sumpta. 2 Profuit multis ad suspirium vel dyspnoeam depellen- dam pulmo vulpis vei iecur in olla fictili exustum atque ad cinerem redactum et datum ad diem ieiuno mensura cocliariorum trium cum aquae cyathis tribus^ si febricita- lo bit; si sincerus erit, ex vino vetere; profuit et pulmo cervi eodem modo arefactus et datus. 3 Prodest suspiriosis hoc medicamentum evidenter: Alu- minis fissi X VI, opii X I. Aqua exigua opium diluitur, miscetur alumini ante trito. Fiunt globuli ciceris magni- 15 tudine, dantur ieiuno ante cibum quaterni aut quini. Hoc medicamentum et ad sanguinis eruptionem ex interiori- bus partibus facit et ad veterem tussem et ad pthisicos vel purulenta excreantes. 4 Hoc quoque medicamentum ad suspirium satis com- 20 mode facit: Sulpuris X I, nitri X I, abrotani quod tribus digitis conprehendi possit. Haec contunduntur et teruntur curiose; cum opus est, dantur ex his ieiuno cocliaria duo cum duobus cyathis aceti calidi. tit: suspiriosuB. arteriorum] arteriarum Cornarius, vomicas] vomitus. restringendas. provocaiidas. ad \ c;^^x deficit usque ad c. XX, 26 Cibos Yeio daxi. MABCXLLJJSy ED. HBLMBBIOH. \^ — 178 — misceantur omnia diligenter mixtaque coagitentur ad focum et refrigerata in dolio vitreo reponantur, quibus cum opus fuerit ceroti more uteris. 3 Cervicis dolor inflexibilis^ quem opisthotonon Graeci Yocant, levatur urina caprae auribus infusa aut bulbo trito 5 cum fimo eiusdem caprae cervici inlito; sed nihil utilius est medicamento dia steaton de adipe diversa facto^ quod 4 supra scriptum est. Ad cervicum dolores remedium phy- sicum sic: leiunus dextram manum saliva tange et dextrum poplitem perfrica, deinde sinistra manu sinistrum et hoc lo 5 ter per singulos poplites facito, statim remediabis. Butyro 6 et adipe ursina perunctae cervices statim sanabuntur. Cerae selibram^ olei cyprini selibram; absinthii viridis contusi — II simul ad ignem permisce el pro ceroto utere ad omnes 7 cervicum dolores. Rigor cervicis adipe anserina vel potius i5 8 gruina perunctus velocissime mollietur. Fici folia et poma eiusdem inmatura contrita et inposita cervici subveniunt. 9 Nervorum omnium rigori et perfrictionibus cito sub- venitur malagmate tali: Olei laurini P. I, resinae terebin- thinae P. I, picis liquidae P. I, axungiae veteris P. I. 20 Decoctis et permixtis una his speciebus nervi rigentes et offensi salubriter perfricantur. 10 Opisthotonicis et tetanicis lotium caprinum cum aqua 11 mixtum efficaciter prodest, si ieiunis potui detur. Summum opisthotonicis et arthriticis remedium et multis experimen- s5 tis probatum conficitur sic: Castorei, piperis albi, petro- selini aequales portiones simul tundes et cribrabis atque inde cocleare unum cum uno cocleari mellis et aquae caUdae cyathis duobus ieiuno ad diem dabis. 12 Farina lini seminis addito nitro ex vino calido in so modum malagmatis temperatur et inponitur cervicum do- 13 lori, statim medetur. Farina quoque hordei cum ficu arida 14 tunsa permixta et inposita idem praestat. Lenticula in aceto discocta cervicibus malagmatis more adposita dolores 15 earum mitigat. Ad cervicum tumores sedandos ovorum 85 vitelli cocti cum adipe anserina inliniuntur felle caprino aequis ponderibus permixto atque inde cervices fricantur. - 179 — Rigores cervicum sevo bubulo optime perfricantur; nam 16 continuo mollescunt et dolor omnis abscedit Herbae vet- 17 tonicae contritae sucus ad scripulos duos adiecto mulso potui datus dolorem cervicum leniet; sed febricitanti ex 5 aqua calida dari oportet. Sal in sacco calefactus inpositusque umeris omnem 18 dolorem optime discutit; si adsidue commutetur^ ut cali- dior ponatur; lana quoque sucida ex oleo calido umeris adposita medetur. Spongia leviter mucrone, quo homo oc- 19 10 cisus est, adtacta et calida umeris adposita medetur; cetera verO; quae sunt in lacertis brachiorum et cubitis et digitis ac nervis et articulis, causaria acopis et calefactoriis et remediis diversis curantur^ quae variis locis sunt adscripta. Ad hircos et alas fetentes remedium sic: Hirci ma- 20 15 turioris cornu rasum vel exustum cum felle hirci miscetur et pondere aequo myrra adicitur atque inde ascellae demptis prius pilis adsidue perfricantur. Alumen scissum storaci 21 -mixtum^ si in unum conteras atque alas fetidas adsidue perMces, bonum illis halitum excluso taetro odore prae- 20 stabis. Caro vitulina recens cum aceto cocta madidaque 22 alis inposita fetorem hirci taeterrimum toUit. Myrra sicca 23 tunsa adsidue alas confrica, vitium fetoris mire emendabis. Laserpitium vetustissimum tunde^ cribra atque inde alas 24 perfrica, similiter proderit. Nitro ex aqua diluto vel alu- 26 26 mine vino remisso utere quam saepissime ad alarum feten- tium emendationem. Ad paronychiam et suppurationes unguiculorum glan- 26 dem tritam cum sapone adpone, ibiscum quoque cum axun- gia et pane trito inpone. Ut excussi ungues cito resurgant, 27 30 quinquefolium ,cum adipe qualibet tritum inponitur; olea- stri quoque folia commanducata recentibus unguium vulneri- bus recte inponuntur. Paronychiae stercus ex auriculis 28 inpone et linteolum superalliga, mirabere remedium. Ad 29 idem uvam passam enucleatam cum ture trito subactam 17 styraci Cornariua; ego formam , quam mm\>>Ji& VicivA codex exhibet, restttui. ~ 180 — 30 sicut cerotum linteolo inductam inponi oportet. De parony- chia parietem continges et rursum digitum ducens dices ter: Pu pu pu, numquam ego te videam per parietem repere. 31 Ad digitorum et articulorum subluvium vel suppura- tionem sedandam atramentum scriptorium ex aceto tem- 6 pera et de pinnula inline digitum vel articulum dolentem, lucernae quoque fungum contere et inpone paronychiae vel digito contuso. 32 Ad cubiti vitium vel dolorem spuma argenti trita cum oleo rosaceo emplastri modo utiliter admovetur. lo CAP. XVIIII. Ad liohenem sive xnentagram vel inpetiginem et ad elephantiasim et lepram et exanthemata et maonlas et livores tumoresque de faoie abolendos et ad genas soabras et oioatrioes malarum purgandas et ad len- tigines et stigmata delenda verruoasque toUendas remedia rationabilia et physioa diversa de experimentis. 1 Ad lichenem sive mentagram^ quod vitium neglectum solet per totam faciem et per totum corpus serpere et plures homines inquinare; nam Soranus medicus quondam ducentis hominibus hoc morbo laborantibus curandis in Aquitania se locavit. Huic ergo valetudini maxime meden- 15 tur cantharides tritae et inlitae cum suco uvae Amineae et cum sevo ovis vel caprae^ sed prius facie lola et nitro 2 diligenter curata medicamen imponitur. Adeps vituli marini 8 inposita mentagrae plurimum prodest. Ficulni caules teneri 6 scriptorium St^hanus: scriptorum Cornarius. 13 Hunc locum aut ipsius MarcelU aut librarii neghgentia graviter car- ruptum esse e Plini nat, hist, XXVI, 4 apparet, cuius haec 8tmt verba: certum est Manilium Cornutum e praetoris legatum Aquitanicae provinciae HS CC elocasse in eo morbo curandum sese; cf. Pseudo-Plin. de medic. 1, 18 {ed. Bo8.)i Manlius Comutus praetor proyinoiae Aquitanicae legatus ^HS^ CC in hoc morbo locayit se curandum. — 181 ~ in aceto excocti triti et inliti mentagrae medentur. Idem 4 praestat ibisci radix cum lupino et aceto ad tertias cocta et adposita. Flos visci cum calce subactus et adpositus 5 mentagrae valde est utilis. 5 Ad inpetigines detergendas farinam ervi mixtam cum 6 aceto frequenter inducito. Olei myrtini uncias VI, olei schi- 7 nini aut mastichini uncias quattuor; lithargyri uncias III^ psimithii uncias II cum vino vetere simul teres et oleum statim postea mittes et diligenter permiscebis et sic uteris 10 ad inpetigines abolendas. Ad inpetigines detergendas la- 8 pathi radices cum aceto coques ad tertias et in eo iure iterum oryzam discoques et sic ad perducendum corpus uteris. Cucumeris silvatici radices ad tertias discoques 9 easque decoctas teres diligenter et addes lithargyrum ac 15 sulphur aequali mensura et cerae parum atque inde loca^ quae inpetigo ceperit^ perfricabis. ' Ad scabidam inpetiginem scillam albam sumito et beue 10 contundito eaque inpetiginem inlinito et adsiccatam aceto acri mixto sale eluito^ deinde spuma argenti contusa et 20 rosa liquida perunguito et cum adsiccatum fuerit medi- camentum, rursum; ut supra diximus^ aceto salso abluito atque iterum eadem ratione scillam tritam inlinito idque remedium frequenter iterato^ donec ad sanitatem perducas. Picis liquidae optimae acetabulo uni adice farinam hordea- 11 25 ceam et nitrum et apium tritum et sulphur aequis pon- deribus ac superfunde aceti albi acerrimi acetabula duo et in patina decoque simul ac postea calidum medicamen linteo inducito et sic corpori adponito; non solum inpeti- ginem hoc remedio, sed et lepram sedabis et scabiem. 30 Inpetiginem quamvis inveteratam cito abolebis, si fae- 12 cula vini, qua tinctores utuntur; cum aqua permixta locum perunxeris^ ita ut^ dum quinquaginta numeras, illic esse permittas et continuo destringas; nam si diutius fuerit; altius vis eius insidet et ulcus grande faciet. Glutinum 18 85 taurinum aceto remissum adiecto sulfure vivo leni igne decoctum, ita ut ad mellis crassitudinem perducatur, sur- culoque ficulno; dum coquilur, dg\Ulv\m ^^ \^& ^^\ ^^oc^ — 182 ~ inpositum inpetigines, quas Graeci agrias vocant, poten- 14 tissime sanat. Formiculas^ quae Herculaneae nominantur^ contritas modico sale adiecto inpetigini adpone, miraberis remedium; nam celeriter expurgant. 15 Impetigines et lepras haec conpositio potentissime ex- 5 tirpat: Turis masculi^ nitri, argenti spumae^ sulphuris aequa pondera cum aceto acri teruntur et pinnula inponuntur siccatumque medicamen eluitur et rursum inlinitur adsi- 16 due elutum atque siccatum. Si locum^ quem inpetigo ad- hidit^ auro circumscribas^ postea eum omnino non adpetet. lo 17 Loco^ quem mentagra obsederit; fimum murinum tritum ex aceto oportet inponi vel eiusdem muris exusti cinerem cum oieo adponi salubre est. 18 Adversum elephantiasim^ quod malum plerumque a facie auspicatur primumque oritur quasi lenticulis variis et in- i5 aequalibus cute alba alibi crassa^ alibi tenui, plerisque iocis dura et quasi scabida et ad postremum sic increscit, ut ossibus caro adstricta tumescentibus primum digitis atque articulis indurescat. Hic morbus peculiariter Aegyptiorum populis notus est nec solum in vulgus extremum^ sed etiam ao in reges ipsos frequenter inrepsit. Unde adversus hoc malum solia ipsis in balneo repleta humano sanguine para- bantur. Mustelae igitur exustae cinis et eiusdem beluaC; id est elephantis^ sanguis inmixtus et inlitus huiusmodi cor- 19 poribus medetur. Nitrum contritum et ex melle et lacte 25 20 bubulo inpositum elephantiosis prodest. Radix asparagi decocta in aceto et trita elephantiosis rationabiliter inpo- 21 nitur. Mentastri folia commanducata vel contrita adposita elephantiosis medentur^ cedro quoque tabes illa adsidue peruncta sanatur. so 22 Fel ursinum leprosos admodum sanat^ si eo adsidue perlinantur; adeps quoque eius livores et maculas eximit. 23 Apii semen et anethi conteres et cum melle miscebis atque 24 inde malandriosis quantum sufBciat adpones. Inula con- trita inpositaque primo quidem exulcerabit^ deinde expur- 86 gata omni lepra detersaque putri et tabida cute novam similemgue cetero corpori reddet nec cicatrices foedas esse — 183 — permittit. Alii decocti aqua crura ulcerosa adsidue fota 25 celeriter sanabuntur. Herba, quae Britannice dicitur^ cibo 26 vel potui sumpta intra diem sextum leprae molestiam tollit. Lapathi agrestis radices surculo erue easque sine ferro con- 27 5 tunde adiectoque acri aceto subige et parum salis misce atque ex eo omnem corporis asperitatem in balneo cum sudore confrica, cito sanat. Gluten vitulinum aceto remis- 28 sum admixta modica caice yivsi, ut crassitudinem mellis habeat^ inlines locis leprosis atque illic siccari medicamen 10 permittes^ efficaciter proderit. Vulpis stercus cum aceto 29 tere ei perungue lepram^ cito subyenies; omnem autem lepram inlitus hircinus sanguis emendat. Ad exanthemata curanda ovi cocti vitellus cum melle 30 et psimithio tritus rectissime adhibetur. Pelliculae caprinae 31 15 ramenta cum pumice trita acetoque permixta exanthematis prosunt. Lotio humano si nitrum admiscueris eoque ex- 32 anthemata frequenter elueris^ reprimentur. Oesypum cum 33 melle Corsicano tritum et adpositum abolet de facie omnes maculas, quidam et butyrum addunt; si yero et vituli fimus 20 et fel caninum misceatur^ medicamen utilius erit, ita ut pariter temperata omnia decoquantur. Coclearum minuta- 34 rum quae passim inveniuntur exustarum cinis cum melle permixtus tollit ex facie vitia omnia^ lentigines quoque et livores abolet. 25 Stigmata delentur columbino fimo trito et ex aceto 36 inposito^ ita ut adsidue medicamen superducatur. De tinctu- 36 ris vel maculis corporis abolendis remedium sic: Oculos vel ova saepiae in aqua solve et cum melle permisce atque inde maculas perfrica, cito abolebuntur. Lac mulieris 37 80 puellam nutrientis cum melle et oleo permixtum omnes etiam ustionum maculas tollit. Si nitrum cum oleo misceas 38 ad spissitudinem mellis atque inde maculas inducas, mire detergentur; sanguine quoque caprino maculae contactae abluuntur. Si autem nescias, unde sit macula; ex cepae 39 85 suco locum perfricabis et dulci aqua elues sesamumque commanducatum superinpones vel bulbum Africanum tritum cum aceto inpones. - 184 — 40 Ne cicatrices appareant etiam de usturis et ut pili reDascantur, facies tale medicamen: Calcis vivae — III, adipis porcinae coctae et colatae libram permisce et quanto diligentius tere vel confrica atque in modum cataplasmatis 41 adpone. Mastichen^ personatam, saponem Gallicum, ceram 5 Ponticam; oleum vetus^ spumam argenti aequis ponderibus miscebis et coques ad spissitudinem liparae atque inde em- plastrum maculis in facie vel pustulis et ulceribus adpones. 42 Ad nigredinem et maculas colli et vultus purgandas farinam de faba cum umore peponis, id est suco eius in- lo teriore, miscebis et facies trochiscos octo et siccabis in umbra; ex octo illis quantum sufficiat teres cum aqua et inlines maculas atque ita uteris ante balneum, ut siccetur inlitio^ et sic ingredieris, et cum umorem acceperis in calore, tum perfricabis et elues. 15 43 Ad tumorem sive livorem de facie tollendum herbam Rhodiam ex aceto tritam inline et siccare permitte atque 44 ita elue. Urticae folia contere et ipsa tantummodo cum suco suo cohibendis tumoribus vel abolendis livoribus fre- quenter adpone. 20 46 Ad genas scabras et cicatrices maxillarum remedium sic: Chalcitidis drachmas XX, misyos drach. X, croci drach. VI, tnris drachmas X, myrrae drachmas V, opo- panacis drachmas V, aceti €r V, mellis optimi ^ II S. Quae sicca sunt tundes et in pulverem rediges et ex eo coques 25 ' cum aceto et postea melle admixto simul omnia teres, donec sufficienter medicamen sit spissum vel liquidum, et in pyxide aerea pones et cum opus fuerit, uteris ad per- 46 ungenda vel superlinienda quae sunt. Ad genas scabras et scabidas et veteres cicatrices remedium sic: Aeris usti so et loti, myrrae, opii drachmas ternas, cadmiae ustae et extinctae vino drachmas octo; haec in pulverem redacta ex aqua fontana vel caelesti teres, donec levia sint, et cum glutinosa fuerint, superaddes meliis optimi despumati coty- lam unam, deinde perfricando vel terendo concorporabis 36 omnia et in pyxide aerea condes et cum volueris uteris ad superlinienda quae sunt. - 185 — Spongia nova cum aqua salsa calida saepius inposita 47 suggillationes livoresque detergit. Fimus suillus in testa 48 arefactus et tritus et cum oleo impositus mire sanat livores. Apium viride subtiliter tritum cum ovi albo inlitum livo- 49 5 ribus prodest. Malva erratica trita et calida panno inducta 50 et oleo peruncta et sic adposita recentibus suggillationi- bus ac tumoribus et vexationibus nervorum valde medetur. Ad pustuias papulasve de facie toUendas medicamen 51 conpones sic: Sagapeni — II, scobis eburuae delicatissi- 10 mae — VIIII, myrrae — II S, aphronitri — II S, traga- canthi — VI; tunsa haec et cribrata cum melle liquidis- simo et candidissimo teruntur, ita ut crassitudinem habeant mellis densioris; ex eo in balneo vel ante horam lavandi facies diligenter inlinitur et post balneum eluitur. 15 Ut livorem de facie tollas, gladiolum herbam palu- 52 strem arundine aut osse acuto radicitus avelles obser- vans prorsus, ne ferro eam contingas; huius radices tun- sae et subactae atque emplastri more adpositae livores potenter emendant. Radicis, quae manducatur, id est ra- 53 20 fani, cortex tritus diligenter et cum melle permixtus in- litusque suggillationes atque livores, qui ex ictibus eveniunt, celeriter absterget. Origanum ad summam levitatem tritum 54 in linteolo udo adpositum livores de quo volueris loco statim tollit; mentastri quoque folia trita et adposita idem 25 praestant. Nitrum ex melle et lacte bubulo tritum atque 55 permixtum adpositumque ulceribus in facie natis aut factis citissime medetur; ipsum etiam nitrum cum pulvere opii et suco thapsiae tritum adpositumque livores statim eximit. Caseus caprinus mollis, id est recens, cum melle subactus 56 80 impositusque et panno desuper tectus aut linteo suggil- lationes livoresque celeriter absterget. Mali, id est pomi 57 quod manducatur, vel etiam Punici corium contusum ad- mixta polenta impositum et livores abolet et dolores sedat. Lauri bacarum quartarium unum, myrobalani semunciam, 58 85 faenograeci heminam, serpylli non multum; tunsis quae tundi oportet atque omnibus in unum permixtis medi- camen utile abolendis livoribus facies, qjolQ ^^\ \sNSi»sssft. - 186 — 59 continuum^ si ita necesse fuerit^ uteris. Pulmo ovillus quam recentissimus protinus^ dum adhuc tepet^ adpositus 60 continuo discutit et expurgat livores. Alni folia quam plurima et recentia superinpone et alliga^ medeberis tumori; livorem vero etiam eum, qui de sanguine collectus vide- 5 61 bitur, toUes. Absinthium tritum et cum melle diligentis- sime subactum malagmatis modo impositum livores cito 62 eximet. Vitelii ovorum incoctorum coagitati et inliti livo- reSy qui ex tumore aut conlisione aliqua facti erunt, etiam veteres extenuant. lo 63 Ad lentigines de facie tollendas lenticulam cum scobe tenui de corno cervino et sevum cervinum pariter di- vide^ coque et tere atque inde faciem vel ante horam balnei vel etiam in balneo frequenter inlinitO; ita ut quasi pro pane moUi utaris; efficacissimum medicamentum ex- 15 perieris, sed lenticulae maior pars sit^ cornus et sevi aequalis mensura. 64 Herbam verrucariam^ id est helidtropium^ contusam et subactam adiecta salis mica adpositamque malandrio- sis vel his^ qui verrucas patiuntur^ prodesse plurimum so 66 constat. Verrucarum genera omnia fimi canini exusti cinis curat impositus; urina quoque canis cum suo recenti luto 66 inlita plurimum prodest. Sanguis recens muris occisi vel ipse mus divisus atque adpositus sanat et abolet verrucas. 67 Fimus ovillus recens manibus subactus et emplastri more 85 adpositus deterget verrucas. 68 Ad lichenem fabae farinae unciam I^ faeni graeci fari- nae unciam I, samsuci unciam I, farinae hordei unciam unam^ aphronitri unciam S^ sulphuris unciam S^ ervi farinae unciam S. Haec omnia in pollinem tenuissimum redacta so aceto colliges et permiscebis et ita licheni adpones. - 187 - CAP. XX. Ad omnia stomaolii ^itia et ad omnes eius oausas et dolores et ad omnem oruditatem atque indigeriem depellendam et ad omnem visoerum atque aqualiouli oonfirmationem antidota, epithematia, potiones, oxy- poria, unotiones aliaque nonnuUa rationabilia et physioa remedia diversa exi>erimentis probata usuque oolleota. Principale atque unicum remedium ad stomachi et lateris dolorem aliaque nonnulla interni corporis mala^ seu cum febre sive sine febre fuerint. Est enim compositio mirifica^ multis omnino necessaria infra scriptis causiS; non 5 ignorata quidem antiquioribus medicis propter effectuum probitatem^ sed praecipue a Paccio Antiocho auditore Philo- nidis Catiniensis usu inlustrata; fecit enim magnos quae- stus ex ea propter crebros successus in vitiis difficillimis, sed ne hic quidem umquam ulli vivus vivo compositionem 10 istam ostendit. Post mortem Tiberio Caesari per libellum scriptum data est et per eum in bibliothecis publicis po- sita venit in manus nostras^ quam ante nuUo modo ex- trahere potuimus^ quamvis omnia fecerimus^ ut sciremus^ quae esset. Ipse enim clausus componebat eam nec ulli 15 suorum committebat piuraque quam recipit pigmenta emi et contundi iubebat fallendi suos causa et sane in libello ipse fatetur non a se inventam^ sed usu exactiore com- probatam^ ad quae vitia et cum quibus et quemadmodum data proiiceret. Est enim non ignota^ ponderibus tamen so antiquis aut adiecit aut detraxit aliquid et res^ quae in hac compositione sunt^ non utique conveniunt ad antiqui- tatem. Interdum enim earum quaedam et non tam multa, quaedam minus et pondere et numero specierum accipiunt 14 ulli e Scrihon.: ullis Cornarius, 16 emi etj ipsemet Scrihon, 22 Interdum enim] Locus corruptus esse videtwr neque a Scrihonio, cuius verha (c. 97) interdum enim earum quaedam plures etiam numero accipiunt atque ideo etc. non magis integra sunt, medidna peti potest. — 188 - atqiie ideo non idem omnibus praestant^ cum interim haec mirifica temperatura composita mirificos effectus habeat. Facit vero hoc medicamentum non solum ad stomachi et lateris dolorem, sed etiam ad plura vitia efficaciter; quamobrem semper habendum est compositum. Percurram 5 autem quam brevissime, ad quae vitia qualiter datum prosit, ut et in libello eius scriptum est et ego ex magna parte expertus sum. Sanat ergo morbo comitiali correptos^ quos epilepti- cos Graeci vocant^ et furiosos^ quos maenomenos dicunt. lo Item sanat quibus subito tenebrae obversantur in oculis cum vertigine quadam^ scotomaticos hos Graeci appellant, nec minus diutino correptis capitis dolore^ quem cepha- laeam appellant; prodest data denariis duobus ex aquae mulsae cyathis quattuor, cum remissi fuerint^ et si fre-i5 quenter, quibus necessaria est; corripientur^ post binas ternasve accessiones danda erit. Haec antidotos hiera di- citur; hoc enim nomen tribuit ei propter duas causas^ ut existimo; unam^ ne nomen eius verum dicendo ostenderet^ quae esset — dicitur enim a quibusdam picr^^ quia amara so est; a quibusdam dia colocynthidos — alteram; quod ideo inditum est^ quo magis sub tanta specie nominis commen- daret medicamentum. Sed si longo ex intervallo acces- sionibus supra scriptiS; quibus medendum est^ vexabuntur^ in remissione earum et in alio atque alio dolore saepius 85 dandum erit medicamentum; ita enim aut ex toto reme- diabitur aut certe minuetur impetus vitiorum et sedabitur intervallaque maiora accipiet. Dari autem oportebit secun- dum purgationem bilis^ nam fellita et spumosa et gluti- nosa deiciunt qui acceperint^ cum ptisanae cremore aut so cum holere levi ex urtica et lapatho et malva facto. Facit bene haec compositio et ad suspirium et ad vocis abscisionem et ad subitas praefocationes ex qualibet causa ortas et ad eos^ qui saepe existimant se ab incubone 21 verba quod ideo inditum est, qme apud Scribanitm demnt, delenda videntur, 33 abscissionem Cornarius. — 189 — inludi; qui usque eo hac molestia vexantur, ut interdum et vitae periculum adeant; est enim vitium non contemnen- dum, maxime in processu aetatis. Quibus dandum erit medicamentum proximo die eius noctis, qua incubonem 5 pertulerinty cum intervallum a somno fecerint et quod satis sit deambulaverint. Dari debet ex aquae, in qua hysopum aut marrubium fuerit incoctum^ cyathis quattuor vel quin- que ad pondus denarii unius vel victoriati, prout res aut aetas postulaverit; deinde post horas tres vel quattuor cre- 10 mor ptisanae aut altera sorbitio levis detur. Facit hoc medicamentum ad eos, quorum musculi 5 maxiilares cum maximo dolore tensi sunt adeo, ut aperire 08 nullo modo possint; tetanon hoc vitium Graeci dicunt. Item facit ad depravatam faciem in utramlibet partem^ 15 cynicon spasmon hoc iidem appellant genus morbi; prae- cipue vero ad pectoris laterisque dolores prodest ex qua- libet causa factos sive latenti sive manifesta^ ut ex casu aliquo aut supra vires et supra modum ponderis portatione vel ex contusione^ quae frequenter gladiatoribus accidere 20 in praelusionibus solet. Nec minus eorum maxime sani- tati convenit, qui arbore alta delapsi sunt vel scalis de- voluti aut excussi reda vel curriculo tracti. Sed his, id est ex manifesta causa vexatis^ cum aceti cyathis tribus vel quattuor danda erit antidotus; his vero, qui ex occulta 26 causa laborant; ex aqua mulsa proderit data. Praeterea nervorum tensionibus et contractionibus at- 6 que doloribus omnibus mirifice convenit. Quamobrem facit e\ ad tremulos et ad sideratione temptatos utralibet; una enim cum contractione, altera cum remissione nervorum 80 conspicitur; paralysim hoc utrumque vitium Graeci appel- lant. Ad quod etiam cum cofrepti sunt prodest ex aquae tnulsae cyathis tribus quattuorve datum ad pondus denarii unius aut victoriati admixto castorei denarii semisse. Prod- est et ad articularem morbum, quem arthritim Graeci ap- 17 ut c Scribon,: aut Cornarius. 18 portatione e Scribon,: portati Cornarius, 20 mazime delendu/ia mde^. - 190 — pellant^ et ad spinae totius lumborumque dolorem ex aqua mulsa datum iuxta vires cuiusque. 7 Item ad podagram bene facit; nam et in praesentia detractione doloris relevat et in futurum omni molestia liberat; dimidio enim celerius sanantur qui acceperunt hoc 5 medicamentum quam prius solebant sanari. Quid dicam quemadmodum prosit ad duritias mammarum muliebrium, quae cum dolore magno solent nasci quasque nullum aliud medicamentum relevat; nam has et ad praesens admodum curat et in perpetuum ex toto interdum sanat^ quas quidem lo causas plerique medicorum insanabiles adfirmant; carcino- mata enim et cacoethes haec vitia sequuntur. Sed ego honestas feminas quasdam saepissime hoc medicamento ad- firmo sanatas. 8 Illud vero supra omnium opinionem est^ quod sto- 15 machicis evidenter convenit; cum sit virosissimum amaris- simumque medicamentum et stomachus ne adversum levia quidem et simplicia medicamenta aptus sit. Sed dispo- suimus in huiusmodi rebus potentiorem usus rationem se- qui; expertus enim quisque intelleget stomacbo quoque hoc 20 medicamentum eximie prodesse. Remediat enim eos, qui- bus frequenter inacescit cibus^ et eos^ qui stomachi in- flationibus urgentur vel doloribus vexantur adsidue et vel nauseant vel nimia saliva abundant vel inedia consumun- tur stomachumque ita solutum habent^ ut ex eo varios 2$ liquores subinde reiciant consentiente capite^ ut nullum genus cibi continere possint. 9 Item ad bilem atram generantes^ quos melancholicos vocaiit^ bene facit; oportet autem non continentibus cibos secundum vomitum protinus oleo perunctis et diutius presse so fricatis dari medicamenti denarium unum ex aquae cya- this tribus^ deinde artus eorum constringere et interdiuil olfactoriis reficere et commanducatione olivarum contusa- rum earumque rerum^ quae stomachum constringere solent^ suberectos recubantesque alere; deinde ubi deiecerint^ solu- ss 17 lenia Scribon. 33 olfactariis Cornanua. — 191 — tis yinculis rursum perungere et fricare totum corpus atque ita varietate ciborum et perunctionis stomachum proritare^ ita ut reficiantur alica ex mulso aut malorum cydoneorum suco vel ex granis Punicis facto aut si quos magis de- 5 lectabit frigida posca; secundum quae sumpta et apala proderunt ova et inixibi cocti vel non cocti ex aceto dati itemque lactucae et caules haplosiles ex posca decocti aut ungula porcina excocta et madida; vulva quoque et muri- ces et pelorides plurimum iuvant et pomorum praecipue 10 sorba et mala orbiculata et pira Scaudiana^ Crustumina Signinaque in olla reposita; item prosunt uvae ex olla sumptae. Haec enim et huiusmodi quae sunt his similia confirmant stomachum; quibus escis et insequentibus die- bus uti oportebit paulatim ad consuetudinem progredien- 16 tes^ donec omni molestia liberentur. Est et illud stomachi vitium^ quod cum siccitate et 10 ardore eius et siti inrequiebili et^ ut ita dicam^ inextin- guibili nascitur; eccausin hoc Graeci vocant^ ab eo quod exsiccat omnem stomachi umorem. Scimus quosdam urnas 80 aquae bibisse nec sitim aliqua ex parte in praesentia com- pescuisse. Ad hoc denarius unus vel pondus victoriati datum ex aquae frigidae cyathis tribus ita prodest, ut facile abstinere a potu diebus proximis possint. Lienosis vero ex posca et iocineris duritiem diutinam 11 85 habentibus ex aqua mulsa datum satis convenit nec minus hydropicis, quibus datur eadem ratione. Sed his per com- plures dies oportebit in ptisanae cremore sine ullo alio liquore dari; prodest compositio haec et colo inflato et ceteris intestinis; futuras quoque vel iam factas vomicas 80 isdem partibus aut discutit aut celerius aperit. Item menstrua movet mulieribus^ quae difficulter pur- 12: gantur; dandum autem erit his medicamentum ex aqua^ in qua decoquatur herba, quae artemisia dicitur; aut quae dictamnos appellatur. Etiam ad papulas et sacrum ignem 7 lactacae caales com foliis ex posca decocti «S^cribctu 10 Scaariana Cornarttts» - 192 — vel quam zonam vocant bene facit data ex aqua mulsa detracto prius sanguine, si res postulaverit; quod et in omnibus aliis yitiis supra dictis faciendum est; omnia enim auxilia adhibenda sunt^ quae ex usu prodesse comperta habemus^ quia adiuta antidotos faciliores habebit effectus. 5 13 Recipit ergo haec: Chamaedropis, quae herba simillima quercu folia habet^ agarici, cucurbitae silyestris, quam colocynthidam appellant^ stoechadis^ singulorum denarios denos^ opopanacis, sagapeni, petroselini^ terrae mali^ piperis albi; singulorum denarios quinos, cinnami^ nardi spicae, lo myrrae, folii^ croci, singulorum denarios quaternos. In unum omnia diligenter ponderata contunduntur et cribran- tur praeter opopanacem et sagapenum et myrram; haec enim mortario teri debent adiecto melle tenui^ id est quam liquidissimo ; deinde ceteris permiscentur^ quae et i5 ipsa recipere debent tantum mellis^ quantum satis erit ad comprehendenda et continenda ea yel conglutinanda. Re- ponitur medicamentum yaso yitreo sub signaculo^ datur^ ut supra diximus et quemadmodum diximus, cum summa ob- seryatione pro cuiusque rei causis yel mensuris yel ne- ao cessitatibus; est prorsus sacrum^ ut auctor nominis huius 14 appellayit. Si quando autem efQcaciore yoluerimus uti propter difQcuItatem naturalem yitiorum aut causarum diu- turnitatem, ut si dandum sit furiosis aut comitiali morbo correptis yel lumborum perpetuum dolorem habentibus po- 36 dagraye cruciatis^ cucurbitae silyestris adiciemus ad supra dicta pondera denarios decem et opopanacis atque saga- peni denarios quinos; quamobrem utraque parata debent esse medicamenta^ ut, cum opus fuerit, usus utriusque in promptu sit. Illud sane prae ceteris mihi credas so yelim^ dum in aliis rebus ipse yim eius expeririS; hoc medicamento non solum non noceri stomachum, yerum etiam refici et confirmari supra omnium opinionem. 15 Medicamentum, quod proprie adyersus solutionem sto- 6 chamaedropis] ;|rafia/<$^t;off Scribon. 8 colocynthidam] HoXoHvp&ldu Scribon, 81 rebas om. Scribon, - 193 — machi facit et fluorem eiusdem^ maxime vero cum infirmi nihil cibi retinere possunt et quidquid datum est reiciunt^ recipit haec: Mastiches candidae unciam^ tragacanthi albi unciam^ Apollinaris herbae radicis unciam unam. Con- 5 tunditur tragacanthum cum radice, postea mastiche trita adicitur et reponitur medicamentum in vitreo vaso. Dan- tur^ cum opus est, coclearia bina aut^ prout oportuerit, plus minusve secundum vomitum factum ex aquae frigidae cyathis tribus. 10 Ad stomachi dolorem et inflationem remedium sic: 16 Pahnarum denarios XXX, anesi X IIII, croci X II, git X II, asari X II, myrti nigrae bacarum X IIII, iuniperi bacas enucleatas numero viginti. Contunduntur seorsum omnia et in unum commiscentur, deinde fiunt pastilli, alii ad 15 mensuram denarii, alii ad pondus victoriati; dantur ieiunis ex aquae cyathis tribus aut ex protropo musto, quod est passi genus. Medicamentum siccum ad stomachi inflationem et do- 17 lorem et inediam, movet et urinam; ideo facit et ad hydro- 20 picos et iecur durum habentes et ad auriginem, quam quidam regium, quidam arquatum morbum vocant; refer- tur in Musam Antonium, recipit autem haec: Aloes dena- rios V, croci, cinnami, nardi Syriacae spicae, asari, xylo- balsami, mastiches Chiae, singulorum denarios senos; dantur 25 coclearia bina vel terna ex aquae cyathis tribus. Potio Cosmiana ad omnem internum dolorem, sed 18 facit mirifice ad stomachi dolores et ad tussicos et pthi- sicos sanguinem et pus reicientes et ad iocineris vitia atque pulmonis et ad lateris dolorem nec minus ad tor- 80 minosos et convulsam aut ruptam aliquam partem inte- stinorum et ad destiilationes et ad eos, qui somnum nuUo modo capere possunt; facit et ad hydropicos, siccat enim mirifice eos; componitur sic: Dauci seminis denarium unum, alterci seminis denarium I, turis denarium I A S, 85 myrrae denarium unum, croci denarium I A S. Fiunt 11 anethi Scnban. MAItOXItZiUaf SD. HHLJfBlICH. \% } — 194 — pastilli ad denarii semissem^ dantur etiam febricitantibus et sine febre potissimum pleuriticis et peripleumoniacis ex aquae mulsae dilutae cyaUiis duobus^ pthisicis ex posca; ad convulsa autem et rupta ex melle et aceto^ ceteris ex aqua calida vel frigida. Facit hoc medicamentum etiam 5 ad eos^ quibus stomachus inacescit. 19 AntidotuS; qua utitur Cosmus ad omnia interna yitia^ quae supra scripta sunt, necnon et ad omnes serpentum noxios morsus; recipit haec: Glycyrrhizae denarios VIII S et tertias victoriati vel duas partes^ opii denarios septem lo et tertias partes victoriati vel duas, castorei denarios VI et victoriati duas tertiasve partes, piperis longi denarios quinque et victoriati partem tertiam^ piperis albi denarios quinque et victoriati duas tertiasve partes^ nardi Syriacae denarios VI S, dauci seminis denarios VI^ malobathri de- 15 narios V S, casiae nigrae denarios quinque et victoriati semissem, turis denarios V, sil denarios V et victoriati duas tertiasve partes^ rosae caninae suci denarios sex, acori denarios duos^ sagapeni S II^ balsami seminis S II^ scordii X V et victoriati duas tertiasve partes^ myrrae X VI, 20 croci X VI et duas victoriati tertiasve partes, storacis X II S, cinnami X VII et victoriati duas tertiasve partes, zingiberis X VII et victoriati duas tertiasve partes, phu X VII, petroselini X XIIII et duas tertiasve victoriati pon- deris partes, feniculi seminis X IIII, saliuncae X IIII, rutae ^5 silvaticae X II, agarici suci X II, gentianae X IIII, iris Illyricae X V, anesi X III, thlaspi seminis X VI et victo- riati tertiam partem, rosae foliorum X IIII, misyos X V, gummis acanthini X II, cardamomi X IIII, schoeni floris X ini et victoriati duas tertiasve partes, opopanacis X VI so et victoriati duas partes et sextantem, resinae terebinthi- nae X VI et duas tertiasve victoriati partes. In vino Chio vel Falerno bono odorato onmia contusa cribrataque con- sperguntur et pastilli inde fiunt diversi ponderis vel men- surae, quanta avellana et quanta faba Aegyptia est, qui 85 dari debent non febricitantibus ex mulso, infirmis ex aquae calidae cyathis tribus. — 195 — Puleiiim tritum vel in aqua maceratum adiecto aceti 20 paululo et potum nauseam stomachi sedat. Thymbra trita 21 cum melle sumpta pituitam concretam in pectore et sto- machi collectiones extenuat; marrubium quoque tritum vel 5 sucus eius cum melle epotus stomachi dolorem protinus tollit. Scordii sucus ad mensuram denarii potus morsus 22 stomachi tollit; datur enim sine febre languentibus ex mulso^ febricitantibus vero ex aqua mulsa. Polion herba^ 23 quae a quibusdam libanotis appellatur; trita vel sucus eius 10 cum melle tenui, id est modico, potus morsui ventrls et stomachicis prodest. Centaureae tenuis sucus quantum 24 cicer ex aqua datus stomachicis prodest. Origanum quo- que tritum morsus stomachi sedat potum ex aqua tepida; extrahit enim concretos liquores. Prosunt etiam quaedam 26- 15 in aqua macerata stomacho^ ut pira^ mala cydonia, palmae cariotae Thebaicae, mespila, capreoli de vite, rosae folia^ granorum Punici mali sucus. Bene facit etiam sucus ma- lorum cydoneorum per se cocleario sumptus vel cum al- phita aut alica aut trago aut oryza. 20 Solutum autem stomachum et omnia reicientem initio 2& quidem curari oportet extra, id est forinsecus^ inposita ei sertula Campana cocta ex vino vetere aut ex aqua mulsa vel myrteo oleo trita cum aceto et myrra nec minus lanam sucidam vel spongiam aceto intinctam et expressam ad- 85 poni oportet. Faciunt bene et folia vitis trita et mala cydonia trita et palmulae tritae et emplastri more cum ceroto ex myrteo oleo facto imposita et folia tenera rubi vel lentisci vel portulacae aut aizoi cum polenta ex aqua frigida consparsa imposita prosunt. Fricandae autem erunt so hae difficultates stomachi nec minus scapulae oleo vetere vel aliquolibet calefactorio unguento. Cibos vero dari opor- tet huiusmodi: polentam cum passo protropo vel cum vino Falerno dulci vel Faustiano atque alio eiusdem generis; item lenticulam cum beta vel oryza incoctis illic malis 31 a vocaibulis Cibos vero codex rursua incipit 33 vel Faustiano] clo. anbioano. - 196 — Cydoneis aut palmulis Thebaicis aut bacis myrtae vel foliis aut granis mali Punici aut lentisci foliis teneris aut rubi admixto iliic aliquo supra dicti generis vino. Panis autem huiusmodi difficuitatibus prodest summatim fermentatus; edulia quoque prosunt haec: Intubi, lactucae ex aceto, 5 brassicae, siser, cocleae bullientis frustella, ungellae, turdi, perdices, turtures, attagenae, palumbi, cancri, locustae, lolligines, saepiae, muUi, murices, purpurae, pectuncuii. 27 Ad resolutum stomachum dari oportet protinus cum reiecerit panem ex aqua frigida vel ex posca et si ne lo hoc quidem continuerit, statim dare debes lentem et betam coctam vel alicam vel ova apala vel ungeliam discoctam vei cocleas elixas aut murices et aquam frigidam; sed si nihil supra dictorum continuerit, dandus erit vini austeri meri cyathus et ex irtlervallo bis terve rursus idem facien- 15 28 dum erit. Vinis quoque utendum est satis stomacho utili- bus aut ex bacis myrtae factis aut ex malis cydoneis pressis aut ex iuniperis vel hysopo condito vel origano vel ex marrubio vel ex ruta silvatica vel ex herba lucernaria, quam Graeci phlomon vocant, vel ex scordio vel ex cen- 20 taurea vel ex lycio vel ex absenthio vel ex terebintho vel ex lentisco vel ex piris Syriacis vel ex malo granato. 29 Ad infiationem stomachi, coli et ventris dolores dan- dum est huiusmodi medicamentum: Piperis X IIII, castorei X I, opi X II, myrrae X V, petrosilini X IIII, anesi X III, 26 nardi Syriacae X I. Contunduntur et cribrantur omnia et permiscentur, inde datur et ante noctem et in noctem cocliarium vel plus pro cuiusque viribus cum cyatho aquae calidae et mellis quantum satis videbitur. Haec potio somnum conciliat, concoctiones doloresque omnes sedat; so praecipue autem prodest mulieri, quae colo vexatur et viris eodem modo laborantibus convenit. Item ad tumores praecordiorum etiam. in febribus et ad tussim et ad lateris 5 haedulia. 7 lucustae. 11 debis. 12 alicam] alica eius. 15 rursus] rsus. idem] ipsi. 17 myrrae mistae. 19 lucernaria] tiniaria. 20 folon. scordeo. 21 licio. 26 scribrantur. — 197 — dolorem et ad convulsa vel rupta interiora et ad urinae difficultatem data plurimum iuvat. Gataplasma hoc stomacho inponere non alienum erit: 30 Mali cydonei ex farina cocti, id est illic involuti^ X VI, 6 careotarum pulpae subactae X III, cerae — VII, croci X II, absinthi X II, olei malini aut myrtei X VI. Vino conspar- gitur crocum, arida tunduntur, cera liquatur et simul omnia commiscentur atque ita adponuntur mane in lecto stomacho laboranti. Hoc quoque cataplasma stomacho uti- 31 10 lissimum est: Palmarum interiores partes X III, croci X III, hypocistidos X I S, mali cydonei cocti, ut superius dixi, X VI, absenthi suci X III, floris mali granati X I S, faecis vini Chii X VI, cerae X XII, olei myrtini X XII, chameleae eius, quae similia folia habet olivae, ex aqua 15 coctae X VI; miriOce enim prodest stomacho, praecipue sucus eiusdem similiter impositus ad convulsa vel rupta convenientissimus est. Hiera ad stomachum contirmandum, movet interdum 32 ventrem, interdum urlnam, conficitur sic: Aloes X V, 20 xylobalsami, acori, croci, nardi Syriacae, masticis Chiae, singulorum denarios senos, malobathri X I; teruntur quam diligentissime seorsum omnia ac deinde mixta in unum reponuntur. Cum opus est, dantur inde coclearia quibus- dam duo, quibusdam tria ex aquae cyathis sex vel mixtis 25 cum vini cyathis tribus vel ex quolibet alio liquore, prout conveniet stomacho, eiusdem mensurae dabitur. Pertice Cosmiana. Hoc medicamentum ad stomachi 33 vitia et ad coctionem valde utile est, accipit haec: Petro- silini X VII, phu X IIII, piperis albi X XVIIII, inulae 80 X V, nucum iuglandium animatarum X VI, nucum pinea- rum animatarum X XII, ami X VIII, ligustici X XII, zin- ^iberis X VIII, carei X XII, apii seminis X XII, anesi X VIII, cardamomi X VIII, acori X VI, dauci seminis X VIII, olisatri seminis X XII, feniculi seminis X VI. Facit bene 1 orinae. 13 feces. 14 chameliae. 20 xyrobalsami. 21 denariorum. 25 vino ciathis. 29 phu] pthi. 34 QlUQ.txv scripsi: olisandri; an scrihendum o^^^xAxCi Sss^^^ - 198 — haec conpositio, cum habeat in se nihil taetri medica- menti; ad inflationem stomachi et cruditates et acidas ructa- tiones et ad ventris dolorem et urinae difiicultatem et ad convulsa intrinsecus et rupta omnia et ad horrores; moyet etiam menstrua mulierum^ cum difficulter purgantur. Item 5 detrahit si qua ex partu aut aborsu intrinsecus nociva sub- stiterint; datur omnino sine metu et ieiunis et ante cenae tempus et post cenam ad mensuram denarii unius vel duo- rum ex aquae cyathis tribus et si plus ponderis quilibet sumpserit; non laedetur. Praegnanti non est dandum hoc lo medicamentum nec febricitanti. 34 Antidotum Philonianum ad omnes internos dolores; quod ad tensiones stomachi et empneumatosim praecipue facit^ colicis quoque prodest^ quibus in dolore ex aqua frigida datur^ ceteris ex caUda cum oxymeli dari debet, i5 tussem sedat^ tertianas mirifice toUit ante momentum suspi- cionis datum; omnibus autem ad modum fabae dandum erit, constat ex his: Croci ^ XV, pyrethri semunciam, eu- forbi semunciam, spicae nardi semunciam, piperis albi un- cias duas semis, hyoscyami uncias duas semis, opii ^ III; so meUor erit, si addas petrosilini ^ III, dauci Cretici ^ III; coUigitur melle Attico et in vaso vitreo sub signaculo re- ponitur. 35 Stomacho laboranti cocleae prosunt, si in aqua fer- veant et sic carbonibus torreantur atque ita ex oenogaro 25 36 sumantur inpari numero. Stomachum reumatizantem et dolentem et languentem et dissolutum primum mansio lu- cida et non nimium frigida nec satis calida bene accipit^ tum cataplasma fieri debet de foliis vitium vel si vineae folia non fuerint, de rumicis sive rubi foliis vel de ea so summitate rubi, quae satis tenera est. Hoc dUigenter teri- tur cum dactulis quinque minutatim carptis in aceto diu 37 maceratis. Epithematio autem hoc post cataplasma uti opor- 1 in 66 om, 4 conyulBam intrensecos. 6 auorsu in- trensecus. 9 quisUbet. 12 filonianum. 13 empleuma- tisem. 15 oximeli. 18 piretri. 25 ynogaro. 28 ac- cepit. 33 epithymatio hoc autem. - 199 — tet; quod fieri debet de plantagine ea^ quae arnogiossus dicitur^ cum aceto trita; cibis autem uti debet, cui meden- dum est^ austeris et stypticis. Cataplasma fit stomacho laboranti ex pomis cydoneis 38 5 optime percoctiS; quae poma manibus subiguntur^ deinde rosa sicca teritur et cribello medicinali criblatur^ tum aceti optimi quantum sufficiat adicitur et simul omnia permi- scentur factumque cataplasma stomacho calidum adponitur. Portulaca^ hoc est alium Gallicum^ coquitur diligentissime 39 10 et coctum bene edetur ex aceto ab eo^ qui stomachum dolebit vel vitiosum habebit; cito ei proderit. Cuminum 40 teres et vino mixtum dabis bibendum ieiuno^ si non febri- dtabit; si febricitabit ex aqua tritum dabis; continuo emen- dabitur stomachi dolor. Nardum et mastix et semen apii 41 15 cum baca lauri et absenthi semine aequis potionibus con- teruntur; pulvis hic super stomachum aspersus mire eum reficit. Absinthi viridis manipulum in caccabo novo fictili 42 cum aquae hemina decoques ad tertias et in ipsam potio- nem mittes masticis modicum et piperis triti grana septem 20 vel novem et sic mane ieiuno bibendum dabis^ continuo sentiet stomachi laborantis medellam. Ad stomachi carbunculum reprimendum dactuli in vino 43 austero macerantur et admixto pomo cydoneo cocto et rosa et mastice et aloe et oleo rosaceo stomacho adponuntur, 25 ita ut cataplasma inde exactissimum fiat; praeterea sem- per ante cibum infirmus stomacho debet accipere mellis Attici cocliaria duo vel tria pariter in vino austero de- cocti; quod duplum sit quam mel^ vel pro vino austero sucus rosarum permixtus detur; siccat enim stomachum 80 et recreat dissolutum et tarde cibum conficientem con- firmat. Mellis libra una^ senapis tosti ac post diligenter 44 triti unciae duae pariter coquuntur et ex eo plenum cocleare ieiuno^ qui stomachi dolore laboraverit; datur. Ad stomachum nauseantem et acescentem: Coriandri se- 45 1 arnoglosus. 3 stipticis. 8 calido. 9 poroaclaM. 14 dolorem. mastez. 17 mampoVvmi. V^ \i»»^\c£SQS&k. — 200 - minis triti ^ III et lactucae albae seminis triti cocleare 46 unum; haec aqua permixta ieiunus accipiat, prodest. Sto- machum conroborat herba absenthi decocta cum vino au- stero atque ita subinde pota^ si febres non erunt; quod si inquietudo fuerit, cum aqua coqui et dari debet: 5 mirum est. 47 Ad olitanos stomachi dolores malagma sic conpones: Faeni graeci cyathum^ lini seminis cyathum^ ibisci purgati P. I, aquae ^ VIIII, olei * IIII, spumae argenti P. I, cerussae P. I, cerae P. I S. Haec omnia in unum concor- lo porabis et decoques et cum malagma feceris, in panno in- duces et stomacho adpones et circa viscera tam diu habe- bis et tam adsidue adpones, donec dolor abscedat. 48 Ad stomachum fastidientem escam et revomentem rosae dimidium, quod semen portat, id est ipsum florem croceum, i5 contundes et aluminis scissi, cyperi, bidellae, absenthi su- cum, meliloti, rosae siccae, acaciae, iris Illyricae, olei nar- dini, cerae, opobalsami, pares mensuras harum omnium specierum conteres in mortario marmoreo ac stomacho epi- thematium mirificum superpones ad ignem, ut est consue- 20 49 tudo, compositum. Epithematium optimum ad stomachum reparandum: Masticis — VI, aloes — III, storacis — II, cerae P. I, nardi — VI. Haec pariter miscebis et epithe- matium subtile facies^ quod multis horis, certe hieme per totum diem, uti poteris. 25 60 Ad dolorem stomachi yettonicae radicis fasciculum in olla decoques ex aqua eandemque ollam sub divo habeto opertam; cum stomachus dolore vexabitur, usque ad tertias eandem aquam excoque et inde cyathum unum bibendum 51 ieiunus ad diem sume. Urticam semen habentem in summo so deme ac diligenter lava et ex ea sorbitionem facito bene conditam sine pipere, suavissime accipieris ad stomachum 52 reficiendum. Lactucae nigrae semen, quod ipsum valde nigrum est, in pila lignea tunsum cum melle subige atque 7 oletanos. 17 melidoti (sic saepim). 21 epithi- matinm. 24 quod (sic cod,): quo Cornarius, 26 vetonicae {ut saepius) radices fascicolum. 34 linea. — 201 — permisce et inde cotidie ieiunns sume cocliare plenum^ bene stomacho laborantem accipies. Ad dolores stomachi yeteres et ad stomachum fati- 53 gatum facies oxyporium sic: Piperis seorsum teres semun- 5 ciam et bulbos XII incoctos separatim nimium diligenter teres et utrumque miscebis^ tum adicies mellis optimi de- spumati ^ II et ita in olla nova coques ad tertias et sumes ieiunus diurna cocliaria singula/ bina yel terna tam diu^ donec corrigas stomachum laborantem. Butyri libram de- 54 lOTcoque, quousque inde pars sexta decedat; tum cum eo serpullum coque et si patietur stomachus tuus, ieiunus illud fortiter manducabis^ sin autem fastidium erit^ pultem facies et in ea mixtum manducabis. Sal tritum ex mulso 65 ieiunus contra dolorem stomachi qui biberit, remediabi- 16 tur; venter quoque ossifragi arefactus et potioni aspersus plurimum prodest. Stomacho exulcerato cicatricem hoc medicamen in- 56 ducet: Aloes ^ VIU, misui ^ VIII, turis ^ VIII, tunsa criblataque haec melle optimo conprehendes; si plenius vel 20 yalidius facere yokieris hoc medicamentum, myrram et ane- tum ex tertio adicies et dimidium cocleare cum potione mulsi ieiunus accipies. Stomachi dolorem concitatissime sedant absinthi — III, 57 rutae — III ex aqua ad dimidias coctae et ieiuno ad men- 26 suram potionis bonae potui datae. Marrubii yiridis fasci- 58 culum decoques ex aceti sextariis tribus usque ad hemi- nam; tum exprimes mairubium et adicies despumati mellis quartarium et iterum decoques, quousque ad crassitudinem coeat; inde cocleare unum contra dolorem stomachi ieiunus 80 accipies. Herbae yerbenae tunsae et cribratae pulveris 69 cocliaria quinque laboranti stomachi dolore dabis ieiuno per triduum in tribus optimi yini cyathis, ceteris, prout yires erunt, dato; febricitantibus sane ex aqua calida dare debes; sed si quis exulceratum stomachum habuerit, capri- 2 accipias. 4 oxiporium. 9 butyrum. 13 et tum Cornarius. 15 aspersus] et spersus. 20 mirra. 25 fasci- colum. 26 sestariis. 32 optimxxm Vmwm. — 202 - 60 num lac coctum frequenter bibat. Rutae semen cum sul- pure vivo minore mensura adiecto aceto conterito idque ieiunus mane gustato^ optime adversum dolorem stomachi 61 accipieris. Repentinum stomachi dolorem tres ceputii longi purgati et singuli cum melle sumpti statim sanant necnon 6 et terrae malum comestum dolores stomachi celeriter castigat. 62 Solutionem stomachi infirmitatemque confirmat ovi se- micocti vitellus et gallae pars dimidia trita, si ante duas horas quam cibus sumatur mixta haec cum vino haurian- 63 tur, sed vetere et tepefacto. Rancorem stomachi temperat lo caro vaccina ex vini et aceti aequa portione discocta et cibo sumpta. 64 Inflationem stomachi sedant marathi^ id est feniculi, et apii radices in vino aibo odorato vetere infusae; de quo si ieiunus quis cyathos duos potet cum calidae aquae cya- 15 tho mixtos, optime accipietur. Rutae quoque hortensis paululum cibo sumptum vel in potione dilutum atque epo- 65 tum inflationes stomachi conpescit. Inflationem stomachi potentissime discutit flmus vituli recens ex vino potui datus; hoc et dolores eius ex frigore aut cruditate obortos mira- ao biliter mulcet. 66 Remedium physicum magnum adversum dolorem sto- machi. In lamina argentea scribes et dices: Aritmatho aufer dolores stomachi illi, quem peperit illa. Eandem lami- nam lana ovis vivae involutam collo de licio suspendes 85 et id agens dices: Aufer mihi vel illi stomachi dolorem 67 Aritmatho. Dolorem et inflationem stomachi sanat iecur lupi prius aqua coctum^ mox arefactum et tritum potionique inspersum. 68 Fastidium stomachi relevat papaver silvestre^ quod so Gallice calocatanos dicitur; tritum et ex lacte capruno po- tui datum. 69 Epithema optimum ad stomachum reficiendum mihique expertissimum conficitur sic: MasticiS; turis^ nardi spicae, 1 sulpore. 4 caepntii. 8 vitelli. tritae. * 9 cybo. auriantur. 13 sedeant Itn sedant J2m, 15 cyatho] cyatiiOB. 17 paulolum. 20 obortus. 27 ariotho. — 203 - aloeS; absinihi singulas uncias^ storacis — II S^ croci — II S^ €erae et meduUae cervinae singulas libras; storacem et crocum pridie macera vino veteri infusum et sic diligenter tere, meduUam et ceram remitte igni^ cetera tunsa cri- 5 brataque simul misce et ceroto superinfunde et in panni- culo utere ad stomachum duabus vel tribus horis et si durius videbitur quam esse debet, oleum nardinum aut gleucinum iliic adice^ ut mollescat. Hysopum coctum cum 70 oxymeli ieiunus vel post cenam qui per cocleare cotidie 10 accipiet; facilius conficiet cibum. Radicem feniculi in vini 71 cyatho radito et priusquam cenes vel cum dormitum ibis^ potui sumito^ quo facto melius digeres. Laseris veri mo- 72 dicum ex aquae frigidae cyatho dilutum dormitum iturus bibe^ digestorium mirum experieris. Mellis Attici P. I; 73 15 vettonicae tritae — IIII in unum permisce et pone, ut conferveat; quod cum refrigeraverit; facies pastillos nucis avellanae magnitudine et post cenam singulos hauries; quo facto prime quoslibet concoques cibos. Item aliud 74 embamma digestorium optimum et utilissimum sic: Ligu- 20 stici drag. IIII, gingiberis drag. I, petrosilini drag. I^ pipe- ris drag. I, epithymi drag. I et laseris scripulum dimi- dium; tunsa haec ac diligenter cribrata misceto cum passo. Hoc facit et ad eos, qui cibum tenere non possunt eum- que vomitibus reiectant; mox ergo ubi cibum sumpserint, 25 dato pastillum ad modum nucis avellanae de medicamine supra scripto et ad praesens eos abstine potu, cito remediabis. Epithematium vehementissimum ad cibum conficien- 75 dum sic: Zingiberis ex aceto macerati P. I, auripigmenti P. I, faeculae P. I, calcis vivae drag. II, sinopidis Ponticae 80 P. I, lixivae €t I; trita haec in ollam novam mittes et fervere facies simul, donec mellis crassitudinem habeant, et cum opus fuerit, inducta panno calida visceribus ad- pones. Cum ibis dormitum, zingiberis modicum sub lingua 76 teneto et ex posca calida manus lava, optime digeres. 2 storachem. 9 oximeli. 10 accipiat. 12 digeris. Teri] vivi. 18 apprime Comarius. conquoques. 24 ubi om. 29 senopidis pontiacae. 34 de^et^%. — 204 — 77 Urticae — III, iris Calidoniae — III, schoeni — IIII, cyperi — III, magmae — III, petrosilini — IIII, inulae — II, piperis albi — II. Melle coliiges haec omnia trita et uteris oxyporio optimo ad digerendum, unde etiam cena- 78 tus parum accipies. Cum te in lecto posueris, ventrem 5 tuum perfricans dices ter: Lupus ibat per viam, per semi- tam, cruda vorabat, liquida bibebat; physicum hoc ad di- 79 gerendum de experimento satis utile. Puleium et nastur- cium ex aqua simul decoctum mane bibe, emendabis vel 80 discuties cruditatem. Quercus viridis folia cum salis spuma lo 81 contrita et potui data remediant cruditatem. Acorum Pon- ticum tritum ex aqua calida potum mensura cyathi unius ieiuni stomachum reficit cruditate depulsa. 82 His, qui nec potu iuvantur nec cibo et stomachi ructus amaros patiuntur, centauream, id est fel terrae, contritam i5 ad mensuram denarii argentei ex aquae calidae cyathis tribus bibendam ieiunis per triduum dabis, statim discutietur infir- 83 mitas. Sucum absinthi, quem Graeci chylon absinthiu vocant, avellanae magnitudine in aquae calidae quartario biben- dum da ieiuno; componetur stomachus et adpetentiam ci- 20 borum habebit, quisquis patietur ex infirmitate fastidium. 84 Oxyporium mirum Neronianum aestivum et hiemale, si ei cum volueris piperis aliquid adieceris, quod fastidium stomachi marcoremque detergit, conficitur sic: In musti recentis et dulcis congio ex uvis albis facti atque in ollam 25 grandem missi addunlur cydonea V non purgata totidem- que mala Punica, additur et sorborum maturorum sexta- rius et rhus Syriaci sextarius, croci scripulus. Haec co- quuntur usque ad crassitudinem mellis, postea diligenter colantur; repositum medicamen servatur in vitro signatum, so sed omnino diligenter colatum, ut excrementa omnia se- parentiir; inde datur ieiuno ligula plena grandis. Hoc est oxyporium, quod Nero utebatur ad digestionem, quod Mar- celius medicus egregius ostendit, quod et nos usu proba- 1 calidoniae. scoeni. 7 bibat. 8 experimentum. 13 refecit. 18 absentium. 28 et rhus] tribus. scripolus. - 205 - vimus; nam et stomachum mire conponit et umores siccat; excrementa quoque illa data dysintericis mirabili efHcacia prosunt. Ossifragi venter madefactus adpositusque his ad 85 stomachum, qui cibos non conticiunty utihssimus est vel 6 etiam si tantum manu teneatur, plurimum iuvat. Oxyporium Dionysianum ad digestionem et ad rigorem 86 stomachi et ad confirmationem aqualiculi conticitur sic: Cydoneornm incoctorum tunsorumque suci S" I, mellis de- spumati Sr I, aceti optimi ^ I. Haec in unum permixta 10 vaso duplici decoquuntur^ donec soliditas ad unum sex- tarium redigatur^ additur pulveris petrosilini uncia una, cymini semuncia et bene contemperatum medicamen va- sculo vitreo conditur sub signaculo atque inde cocleare ple- num a ieiuno accipitur. 15 Oxyporium Olympianum polyetes ad digestionem paran- 87 dam accipit haec: Piperis — 1 S, zingiberis — I S; in pulverem redacta et creta haec, cum ad digestionem tem- peranda erunt, ex melle dabuntur. Oxyporium pancharianum ad digestionem^ quod et 88 20 aqualiculi corruptelas vel aciditates consumit et stomachum marcentem recreat^ tertianam etiam cum vino et calida sub hora datum mire tollit, conficitur sic: Piperis — IIII J^ III, siselei — I, zingiberis — I S, ameos — I ^ VI, anesi — II, libystici — I S, iuniperi Ilispani — I ^ VIII, 25 ita ut iuniperum abintus purgetur sublato semine et sic teratur. Haec omnia in puiverem redacta reponuntur in doliolo vitreo signato, ligula plena ex mulsa aqua datur ieiuno. Ad cruditatem, quae nauseam facit, remedium sic: 89 80 Vettonicae drag. I in oxymeli cyathis tribus mixta potui datur. lus quoque pullinum [ubi coctus fuerit] cruditati opituiatur, si in primo prandio sorbeatur. 2 dissintericis. mirabile. 7 aqualicoli. 8 sucus. 15 polietes. 16 accipiet. 18 dabitur, correxi, 20 aci- divas. 23 siselei. 24 libistici. 27 signata. 31 pul- linum scripsi: pullium. verba ubi coctus fuerit sciL puilus glossema esse ratus inclusi. - 206 — 90 Ad digestionem parandam: lunlperi bacarum enuclea- tarum et zingiberis et petrosilini Macedonici et piperis un- cias singulaSy mellis libram unam. Quae sunt sicca^ tundes vel teres et cribrabis diligenter; postea mel coctum^ id est despumatum^ admiscebis et uteris medicamine et ieiunus & et post cenam per cocleare accepto quantum sit magnitudo avellanae maioris. 91 Ad stomachi dolorem in> impetu cohibendum: Pomo- rum cydoneorum cutem tolles atque inde — IIII et pulei — I, piperis — I, zingiberis — III, alei Gallici — III, lo mellis selibram, aceti quod suflQciat adicies et diligenter trita omnia permiscebis atque inde cocleare plenum dabis etiam cibato. 92 Antidotum acharistum multiplex mirum facit ad eos, qui escam non digerunt et qui male ructant, et ad sto- 15 machi dolorem et ad lateris et vessicae et renium mole- stias et ad omnia, quae interius causas malae valetudinis habent, id est ad scotum, ad febrem cotidianam et ter- tianam et quartanam, ad sanguinem tussientes, ad suspi- riosos, ad dysintericos et ad colicos et ad epaticos et ad 20 nimiam vigiliam et ad strofum et ad intestinorum dolorem; morsum etiam serpentis curat ter ad diem vulneri inposi- tum vel potui datum; confectio haec est: Cinnamomi — I, myrrae — III, piperis — I, castorei semunciam, galbani — I, storacis — I, casiae fistulae £, piperis longi — 1, 25 costi — I, opii £, spicae nardi £, croci £, mellis Attici €r I. Omnia ista tundes diligenter et cernes bene et in pulverem mollissimum redacta mensurabis praeter opium et galbanum; galbanum in olla nova excoques, ita ut ter buUiat super prunas, opium autem cum vino vetere teres so et permiscebis diligenter et tum cetera cum melle simul omnia permiscebis diu el diligenter agitata et recondes sub signaculo in pyxide buxea aut in doleolo vitreo et dabis cui volueris ad modum avellanae cum mellis cocliaribus 6 qnantum] quanta Cornarius. 17 Talidudinis (sic), 20 dissintericos. 25 storachis. 33 pixide. -- 207 - tribus vel quattuor et postea dabis potionem calidae aquae et cum dederis^ accipies mercedis quodcumque; multi enim^ qui cito curati sunt^ ingrati extiterunt; propter quod ipsum antidotum acharistum appellatur. 6 Oxyporium, quod dicitur chymation, facit ad calcu- 93 lolosos et ad renium dolorem et ad inflationem stomachi, phlegmaticis quoque prodest et coliciS; sed et tortiones et haemorrhoidas curat et quae in ano nascuntur; restringit et menstrua nimia et epaticos et spleniticos et tussicos 10 solitaneos curat et cadivis prodest, accipit haec: Inulae — I, feniculi seminls — III, piperis nigri — 11. Tundes haec separatim et cribrabis bene et conficies vel permisce- bis aielle semicocto et dabis nucis Ponticae magnitudine cum aqua calida; quidam hoc in oxymeli solvunt, quidam 16 in vino mixto accipiunt, alii consuerunt cocliario accipere purum ad lapides eiciendos. Descriplio panni rustici facientis ad viscerum cura- 94 tionem sic: Olei P. I, axungiae veteris P. I, butyri P. I, herbae Sabinae P. I, barbae lovis P. I Tam diu haec de- 20 coques^ quamdiu herbae arescant, postea colantur et ad- (Ktur cerae libra, resinae P. I, farinae de puleio P. I, pul- veris de baca lauri P. I, de fimo ovillo unde ovibus in lana haeserit P. I. Haec omnia in unum corpus redigun- tur et permiscentur et inde pannus inducitur et quotiens 26 volueris reparatus stomacho adponitur. Dia tessaron, quod febrem sedat et viscera componit, 95 accipit haec: Olei coclearia tria, aceti coclearia tria, mellis boni despumati coclearia tria, vini veteris boni coclearia tria; haec tam diu decoquuntur, quamdiu omnia ad tria 80 coclearia redigantur, et ita linteo inducta stomacho super- 4 acharlBtu. post appellatnr add. id est sine gratia CornariiM, 6 olimation. 7 phleumaticis. 8 amorroidas. 11 faeniculis. 14 oximeli. 19 barba. 21 pulvis. 22 ovilli. 28 post veteris repetit: Dia tessaron quod febrem sedat et viscera componit accipit haec olei cocliaria tria mellis boni despumati cocliaria tria vini veteris boni coclearia tria. - 208 — ponuntur vel ieiuno tepida per cocleare dantur. Facit hoc medicamen ad pmnes stomachi molestias. 96 Ad dolorem stomachi vel tumorem vel viscerum in- firmitatem remedium sic: Suci ex absenthio * I, aceti optimi 'Sr I, olei mollis 5" I, cerae Ponticae libram unam, 5 meduUae cervinae — IIII. Haec lento igne decoques usque ad mensuram sextarii; exinde linteum densum tingues et mature in lecto visceribus adpones utendum in horam secundam. 97 Confectio oxymelis dia scilliu ad stomachi causas sic: lo Scillae libram comminues de astula lignea acuta minutis- simis partibus et superfundes illic aquae nitidae fontanae 5^ III ac die tota et nocte copertum vas, in quod haec miseris, esse permittes; alia die in olla rudi cum ipsa scilla defervere facies lento igni usque ad sextarium aquae, i5 tum linteo nitido exprimes sciilam ipsam^ ut sextarius ille defluat^ adicies huic sextario aceti optimi sextarium et meliis optimi despumati P. II et rursum in eadem olla fer- vere <[facies> usque ad sextarium; tum recondes in ampuUa nitida et signatum habebis et cum inparationem stomachiso senseris^ cocliaria singula plena tepefacta ieiunus accipies. 98 Ad stomachi dolorem remedium physicum sic: In la- plde iaspide exculpe draconem radiatum, ut habeat septem radios, et claude auro et utere in collo. 99 Epithematium ad stomachum confirmandum sic: Aloes ss — III, turis masculi — II, masticis albae semunciam, sto- racis — II, croci — I S, meliloti semunciam, cerae Pon- ticae vel etiam rufae — IIII, nardi — VI, ius absenthi Pontici — I. Haec omnia separatim tunsa et cribrata mi- scentur et coquuntur et inducuntur in panno atque ita «o mature stomacho adponuntur. 100 Ad digestionem parandam quisquis soliicitus erit aco- rum ieiunus commanducet et iactet, radicem quoque amaram et inlotam ieiunus commanducet necnon anethi semen etiam 3 infirmitate. 20 inparatione. 26 storachis. 27 meli- doti, 32 quisque. 33 cummanducet, item 34. - 209 — yiridis manducatum iuvat; nam et somnum conciliat et di- gestionem parat. Conpositio medicaminis subfragi; quod facit ad dige-ioi stionem et yitia stomachi sive aqualiculi, accipit haec: 6 Petrosilini Macedonici — II, apii seminis — I, siselei — V, piperis — V, nepetae montanae — IIII, pulei sicci quod in fumo non fuerit — IIII, thymi sicci semunciam, liby- stici etiam seminis — 11, inulae radicis tunsae atque cri- bratae semunciam, zingiberis semunciam. Ex his omnibus 10 tunsis atque cribratis pulverem mollissimum facies, adicies deinde mellis optimi despumati quantum putaveris mitti oportere^ id est ut prope liquidae ac temperatae colligi pos- sint species supra scriptae, et sic recondes in vaso vitreo et cum volueris ieiunus^ cum tamen te digestum senseris, 15 singula coclearia non plenissima matutinis horis accipies. Confectio epithematii, quod stomachi vetustas causasl02 emendat et ad digestionem confirmat, accipit haec: Sevum taurinum, ceram, medullam cervinam, axungiam veterem; resinam terebinthinam; horum pondera singula aequalia et ^o mellis — III, masticis — III simul miscebis; quae liquanda fuerint, liquabis igni et quae tundenda, in pulverem tenuis- simum rediges et confectum medicamen linteo denso in- duces et stomacho vel visceribus adpones, quod tamen ante momentum prandii detrahi convenit. 25 Aliud epithematium, quod ad easdem stomachi causaslOS efQcaciter prodest, sic: Storacis — II, aloes — II, petro- silini — I, cerae P. I, nardi P. I, masticis — II, resinae frictae P. I S, resinae terebinthinae — II; quae liquida erunt et quae tundenda similiter ut supra scriptis speciebus 80 facies et similiter medicamen usque ad horam prandii uteris. Item aliud epithematium, quod arete dicitur, quod facitl04 ad vetustas causas stomachi, accipit haec: Cardamomi — I, libani — I, cerae — VI, resinae — IIII, storacis — II, olei cyprini — I, vini veteris heminam. Cardamomum et 6 seBeleoB Cornarius. 7 thimi. libiBtici. 12 liquide. temperate. 15 cocleari. 16 quod stomachi aB8ioniDua, add. snnt. 19 mirrae. aristoloci rotundi (stc). \6 fecjt 29 mirrae. — 217 — Lini seminis et faenograeci et feniculi farinae singulilSl sextarii cum aqua mulsa decocti et in panno stomacho laboranti et visceribus duris adpositi plurimum prosunt. Ad eoS; quos subito linquit animus et quibus mensi32 5 alienatur aut vertigo est, cocleae cum suis testis tritae in- coctae ita dantur per dies quinque^ ut prima die coclea una cum passi cyatho potanda detur, aha die duae cum duobus cyathiS; tertia die tres cum tribus cyathis^ quarta die duae cum duobus cyathis^ quinta die una ci^m cyatho uno. 10 Potio efficacissima stomachi remedio sic: Apii semi-133 nis drag. VI^ petrosilini drag. IIII^ spicae nardi drag. IIII^ myrrae drag. IIII, piperis longi drag. V. Contrita universa haec diligenter in unum miscentur^ deinde adicitur mellis optimi despumati quod satis sit atque in vaso vitreo mixta 15 servantur; inde cum opus fuerit post balneum drag. IIII aut etiam minus, si infirmior erit qui accepturus est^ ex aqua calida vel ex mulso in potione dabuntur. Porri capitati excocti in cibo sumpti cum aceto pluri- 134 mum prosunt stomacho laboranti. Urticae semen coctuml35 20 iuvat stomachum/ si cum pane manducetur et cum iure suo; cydonea quoque incocta in melle servata ieiuno data plurimum prosunt. Thalassomeli, quod iucundissime et in-136 flationes deponit et ventrem purgat sine stomachi vexa- tione^ est enim et odore et sapore gratissimo^ quod hoc 25 modo fieri debet: Aqua marina ex alto, id est de profundo, vel aqua caelestis cum sale mixta pari mensura mellis optimi despumati permiscetur et servatur in vaso fictili et cum opus fuerit, tepefacta potui datur. Purgatorium efficax^ quod nec slomachum vexat necl37 30 caput gravat et bilem deducit: Lactis capruni sextarium^ salis ammoniaci — II, mellis optimi — I, in uuum omnia diu contrita et permixta ieiuno potui dantur; sed post potionem diu inambulare debet; ut ipsa potio melius motu corporis prosit. 1 faeniculi. 7 dao, item 9. 10 stomachio. 12 mirrae. 16 accipiturus. 24 odorem et &apox^m. — 218 - 138 Sabuci liber inter corticem et surculum rasus et tri- tus atque ad nucis iuglandis magnitudinem ex aqua vel mulso potus miro modo detrahit bilem ac stomachum re- I39leyat. Vettonicae herbae folia in umbra arefacta contunde et cribla atque ex eo pulvere paululum et mellis decocti 5 cyatbum unum permisce atque inde post cenam ad magni- tudinem ciceris transgluttiendum dabis ei, qui cibum eyomity I40statim potest continere. Radicem ficulneam yini yeteris cyatho uno inrade et priusquam cenes yel cubitum eas^ I4lbibit0; si yitio stomachi laborabis. Laseris yeri modicum lo ex aquae frigidae cyathis quattuor dilue et dormitum iturus bibe^ ut cibum bene concoquas^ aut eius radicem gustato l42dormitum yadens, idem tibi praestabit. Rorem marinum ieiunus comnianducet aut in aqua calida excoctum bibat qui cruditatem patietur, statim remediabitur. i5 143 Conpositio potionis ad dolorem stomachi sive ad nau- seam reprimendam sic: Herbae mandragorae, quae nasci- tur in locis montanis, sucus expressus ad ponderis scri- pulum dimidium potalusque ex aqua calida yel ex mulsa nauseam expellit, abundantiam phlegmatis purgat sedatque ao dolorem stomachi et fastidium discutit; ultra hoc autem pondus ne dederis, quia nullius stomachus yim eius poterit I44sustinere. Puleium cum oxymeli decoctum ad mensuram heminae tepefactum ieiuno et digesto dabis bibendum^ non solum stomachum reficies, sed etiam si 6irca cor aliquid 25 erit yitii, eadem potione sanabitur. 145 Ad stomachum componendum uteris remedio tali satis commodo: Rutam, apium, anethum, cyminum aequis por- tionibus coques cum yini veteris sextariis duobus, postea addes olei amari 5" I et iterum coques yel aliquamdiu con- so bullire permittes atque inde cum utcumque residerit feryor, per globulum lanae sucidae stomacho quod sufiiciat in- fundeS; ita ut postea densus lanae floccus supra stomachum 2 adqae (stc ut saepissime) ad. 8 post statim rasura eat. 9 uni Gomarius, 10 veri] vivi. 12 aut eius om. 20 habundantiam phleumaiis. 28 oximeli decocti. 24 tepe- factae. 31 resederit Cornarius, ferbor. — 219 — iacentis ponatur. Post horam quam hoc feceris de nardo tepido stomachum perfricabis et de sabano moUi leviter detergebiSy deinde infirmum deambulare facies. Confectio epithematii; quod stomachi vetustas causasl46 5 emendat et ad digestionem confirmat: Ceram, sevum tau- rinum, medullam cervinam^ axungiam veterem^ resinam terebinthinam^ horum pondera singula aequalia mittes/ de- inde adicies mellis — III, masticis — III; quae liquanda fuerint liquabis et quae tundenda tundes et sic confectum 10 medicamen in linteo adponetur stomacho, quod ante mo- mentum prandii subtrahi convenit. Item aliud epithema, quod efficaciter prodest stomacho 147 et visceribus: Storacis — II, aloes — II, petrosilini — I, cerae P. I, nardi P. I, masticis — II, resinae frictae P. S, 15 resinae terebinthinae — II; quae liquanda sunt liquabis et quae tundenda tundes et permiscebis et sic confectum medicamen similiter linteo inductum stomacho adpones. Ad confirmandum stomachum vei conservandum, sil48 quis infiirmum habet de quartanae labore, epithematium 20 tenue: Axungiae porcinae, butyri, resinae frictae, herbae Sabinae, cerae rufae libras singulas, cerussae — III, cerae Ponticae — III. Haec omnia seorsum parata miscebis et simul decoques et sic uteris. Descriptio Polyarchi ad stomachum post diutinas fe-149 25 brium molestias componendum: Casiae — I, rosae siccae — I, cyperi — I, cardamomi — I, nardostachi — I, nardi Celtici — I, malabathri — I, iris Illyricae — I, oenan- thes — I, masticis Chiae — I, croci — I, anaomi — I, meliloti — I, absinthi — I, costi — I, guttae ammoniaci 30 — I, aloes — I, turis — I, myrrae — I, bdellii drag. VIII, storacis drag. X in vino infusae, xylobalsami drag. IIII, 4 epithimatii. — Haec compoBitio et quae sequitur iam supra a Marcello positae sunt; cf. § jt02 et 103. JSoc loco pauds verhis mutcUis repetitae sunt aut ah ipso scriptore im- memori remediorum iam laudoitorum aut ah interpolatore. 7 terebintinan). 12 epithima. 17 Btomacham. 27 nardo- celtici. iDanthis. 30 dellia. 31 &ioT^c\i\^. — 220 - schoenoanthi drag. IIII, resinae terebinthinae drag. XLVID^ nardomyri drag. LXIIII^ ex quo cerotum facies adiectis olei rosei drag. LXVI, cerae Ponticae drag. CXXVIII, opobal- sami drag. XVL Haec omnia tunsa cribrata et cetera vino optimo madefacta simul in mortario coliiges, ex quibus 5 trochisci vel magdalia fient; ceroto vero facto vel pulvis supra scriptus vel ramenta miscentur. CAP. XXL Cordis dolori et coroo et praeoordiis remedia rationabilia diversa de experimentis. 1 Praecordiorum dolorem catuli lactantes admoti visceri- bus humanis transferre in se adseruntur idque exinteratls perfusisque vino deprehenditur vitiatis eorum visceribus. 10 2 Ad corcum carmen. In lamella stagnea scribes et ad collum suspendes haec: Ante cane corcu nec megito can- torem ut os ut os ut os; praeparabo tibi vinum leve, libidinem, discede anonnita, in nomine dei lacob^ in nomine 3 dei Sabaoth. Item ad id aliud carmen: Corce corcedo stagne^ 15 pastores te invenerunt, sine manibus collegerunt^ sine foco coxeruut^ sine dentibus comederunt. Tres virgines in medio mari mensam marmoream positam habebant^ duae torque- bant et una retorquebat; quomodo hoc numquam factum est; sic numquam sciat illa Gaia Seia corci dolorem. 20 4 Ad cordis dolorem vel ad eos, qui lumbricis in corde vexantur: Aquam malvae cum melle pari mensura per- 5 mixtam tepidam ieiuni bibant. Ad cordis dolorem herbae erythrodani^ id est caulis purpurei^ hoc est marini^ vel sisimbriae sucum ad plenitudinem conchulae oblongaC; quam 85 Graeci tellinen^ alii chemam macran vocant^ cum aqua calida 6 prope noctem dormitum vadens bibat. Pinus viridis acu- culae contritae ex vino optimo potui datae cordis dolorem sedant^ ita ut qui potionem acceperit pinguibus escis ab- 1 schynoanthi. 16 Sabaoth] cabaait. 16 collernnt. 20 gaioseia, correxi, 24 erithrodanis. 25 concolae. 26 teJunen. chemam] heminam. - 221 - stineat. Dolorem cordis levat cymini Aethiopici comman- 7 ducati sucus frequenter transmissus. Adversum cordis pul- 8 sum vel dolorem mirum remedium^ quod in lamella stagnea scribes: KaQvavKOD KaQvavKoov KagvavKODv et phylacterium 5 de storace siibfumigabis et in collo ex licio suspendes; ita proderit, ut stupeas. Ad dolorem praecordiorum cataplasma egregium: Liui 9 seminis sextarium unum^ feniculi seq^iinis sextarium unum ex aqua mulsa decoques et in panno calido praecordiis 10 saepius adplicabis^ mire proderit. Cerotum valde efQcax ad cordis dolorem: Cerae seli- lo bram, olei cyprini selibram, absinthi Pontici selibram. Ab- sinthium tundes^ ceram remittes et permiscebis ac pro ceroto uteris. 16 Qui praecordiorum ardore vexantur, si etiam febres 11 et lumbricos habeant^ hoc remedio sanabuntur: Ovum cru- dum summiter apertum exinanies idque implebis oleo viridi et defundes et lotio virginis pueri implebis et defundes^ tum adicies parum mellis et in unum cum ovi ipsius in- 20 terioribus permiscebis et potandum ieiuno dabis. Hoc et stercus vetustissimum et lumbricos noxios pellit et febrem acutissimam relevat. Bulbi excocti triti inliti tumorem praecordiorum et 12 ventris emolliunt. Item proficies, si ocimum triveris et eo 25 praecordia spissius inleveris. Feniculi farina cum pari 13 mensura mellis decocta ceroti modo panno inlinitur et ca- lens tumori praecordiorum imponitur. Malagma ad praecordiorum tensionem et ventris ac 14 stomachi duritiem diutinam cum dolore, quod et iecori 80 et lieni prodest, conficitur sic: Cerae P. f, guttae ammo- niaci P. I, iris Illyricae X XXII, opopanacis X XX, anesi X XXV, faenograeci seminis X XXV, resinae terebinthinae P. L, adipis suillae veteris P. L, aceti acris 5^ I, mellis P. II. Mel cum aceto permiscendum est atque illic arida 2 transmissus est. 4 filacterinm. 8 faeniculi. 83 P. L] p. 5 L Scribon. 84 mel] melle. - 222 - omnia die et nocte maceranda sunt. Terebinthinam vero et ceram et adipem liquefactam in unum ceteris admi- sceri oportet et deinde manibus diutissime subigi; donec sine offensione malagma temperatissimum fiat. 15 Ad cordis pulsum sive salissationem sucinum verum 5 mittes in aquam ferventem et illic esse patieris atque inde per triduum laboranti singulos cyathos tepefactos, si nimium erit frigus^ dabis bibendos; hoc remedium et homi- nibus et animalibus prodest. CAP. XXII. Ad epatis sive iecoris vitia omnia et molestias universas remedia rationabilia et physioa diversa de experimentis. 1 Rutae silvestris manipulo in ollam novam coniecto 10 decoctoque ex tribus heminis aquae ad heminam adicies mellis libram rursusque fervere facies, ex eo per triduum 2 ieiuno potui dabis iocineris dolore nimio laboranti. Hir- cinus sanguis adhuc calens supra prunas excoctus et ci- 3 batui datus ieiuno iocineroso mederi traditur. Viverra 15 tosta porcelli lactantis modo inassata et cibo data ieiuno mire iocineroso succurrit. 4 Epatice experta sic: Piper album et masticem aequis portionibus tundes et criblabis rursusque in mortario teres atque ita oleo Hispano optimo temperabis; ut sit spissum;2o inde catapotia facies magnitudine ciceris eaque in sole sic- cabis^ ut durescant; tunc in pyxide recondes et ex his unam pilulam ieiuno in ovo sorbili dabis adiciesque parum salis^ sed per triduum dabis. 5 Tumori iocineris adprime medetur hoc remedium: 25 Inulae radicis — III, quae Graece dicitur helenium, deco- ques ad medias in aquae sextariis tribus atque heminam 3 Bubige. 7 tepefactus. 8 frigos. hominis. tit: eparis. 13 potui scripsi: potum. 15 iocinoroso, item 17. 22 pixide. Sd radicea. Graeci. 27 aqna. - 223 - ex ea ieiuno in dolore bibendam dabis idque per tri- duum facies. Ad veteres iocineris dolores potio optima sic: Nardi 6 spicae ^ VIII, croci ^ II, myrrae ^ III, casiae ^ VIII, 5 scboeni ^ VIII. Omnia trita et criblata melle optimo con- prebendes et dabis ieiuno in potione ^ III ex aquae mulsae cyathis IIII, quousque vitium extirpes. Ad tumorem iocineris et ad dyspnoeam remedium sic: 7 Petrosilini, costi, cbamaepitys aequa pondera tundes, cri- 10 blabis et dabis ieiuno epatico duo cocliaria cum aqua mulsa. Melanthium, id est git, quantum cocleare recipitur, contere 8 et da cum vino tepido dulci bibendum ieiuno epatico. Nimium laudatum iocinerosis remedium sic: Picem duram 9 contere et ex ea da potandum ieiuno epatico cocleare unum 16 cum vino austero. In lamina slagnea scribe: Ite NEPSIN 10 et desuper nomen eius iocinerosi, cui mederivoles, scribe; laminam vero liciQ ligatam collo eius suspendes mundus- que id facito. Absinthi florem, casiam, crocum, nardi spicam, asa- ii 20 rum, schoeni florem, folium, masticem, xylobalsamum, amo- mum, cinnamum ad dragmas septenas, aloes Indicae drag. VI: tundes et cribrabiiS singula separatim eademque miscebis atque inde cocliaria bina ieiuno e]5atico cum mulsa aqua tepida aut vino vetere austero per triduum dabis; quod re- 25 medium et ad digestionem et ad crapulam deponendam facit. Antidotum ad epaticos sic: Pelecini seminis, eupatorii, 12 iocineris lupini, picis Bruttiae, costi, faenograeci, piperis paria; haec tundes, criblabis et melle conprebendes atque inde catapotia ad ciceris magnitudinem ex aqua calida dabis. 80 Antidotum Philonium ad iocineris et ad omnium vi- 13 scerum intrinsecus dolorem sic: Croci — V, pyrethri idem, piperis albi drag. XX, hyoscyami drag XX, euforbii drag. I, nardi Indici drag. I, opii drag. I. Quae sunt sicca tun- duntur, cetera in mortario conteruntur et permixta melle 3 nardispiscae. 4 mirrae. 5 scoeni. 8 dispnian. 9 petrosileni. chamaepitis. 20 scoeni. 26 belecmv etpatorii. 28 an paria pondera? Sl pit^V^m. ^*^ ^^i^^^^\c^^. — 224 — conprehenduDtur. Haec potio his modis ieiunis danda est: ciliacis et colicis^ qui sine febre erunt, ex aqua frigida^ febriculentis ex aqua^ in qua anethum ad tertias decoctum fuerit, in deciinatione vero febris ad magnitudinem avel- lanae^ spleniticis ex aqua cum cappare decocta cyathis tri- 5 bus magnitudine qua supra^ epaticis dimidium avellanae modum^ febriculentis ex hydromelis cyatho vel ex aqua mulsa^ in qua anethum cum surculis suis fuerit decoctum^ orthopnoicis magnitudine avellanae remissa in aceti scil- litici cocliaribus quattuor ex aquae calidae cyathis quat- 10 tuor^ ad spasmum et cordis dolorem vel tremorem ex aquae mulsae cyatho magnitudine avellanae. Ad lateris dolorem ex aqua mulsa magnitudine avellanae contra noctem dabi- tur^ ad singultus et quibus frigus etiam aestate insederit^ ex aqua mulsa modo avellanae; pthisicis ex suco tisanae 15 vel ex mulsi cyathis tribus modo avellanae, dysintericis ex posca cyathis duobus modo ciceris arietini^ auruginosis ex aquae mulsae cyathis duobus avellanae duplum, dysuriae et calculo ex aquae cyathis tribus^ in qua tres manipuli apii fuerint decocti; magnitudine avellanae. 20 14 Potio ad epar utilissima; praeterea haec ipsa comper- tum et praesentaneum remedium est etiam ad lateris do- lorem, accipit haec: Piperis — I, costi — I, lupini sicci amari — I. Haec omnia sicca tunsa cribrata mixta simul repones; cum opus fuerit, unum cocleare plenum vel si 25 vires infirmiores sunt, rasum^ id est ruclatum, cum vino austero ieiuno epatico per dies tres vel quinque continuos dabis, ita ut in eo latere conplicatus aliquamdiu iaceat et cooperiat se sagis, et cum coeperit sudare, levet se et deambulet diu. so 15 Item expertum atque utile ad epar remedium de foliis fici aridis, id est siccatis sub umbra et arefactis tritis cri- blatisque, de quo pulvere cum condito ad mensuram tria 7 hidromelis. 9 ortopnoicis. remissae. scilliti. 14 8ingalto&. 15 pthipsicis. thisanae. 16 diBintbericis. 21 cnmpertum. 28 ita at in eo latere conplicatus] itasolatere conplictus. aliqnandiu. — 225 — coclearia accipiet epaticus ieiunus et in eo latere diutule iacebit; deinde ambulabit et per triduum continuum hoc medicamen accipiet simiiiter observans. Prodest mirifice haec conpositio ad tumorem et do- 16 5 lorem cum duritia iocineris et lieniS; item ad renium dolo- rem bene facit; nam et colorem corporis restituit^ qui propter vitia supra dictarum partium corrumpitur palli- dusque conspicitur. Prodest hoc idem medicamentum etiam ad aquae mutationeS; id est ad hydropem^ conficitur sic: 10 Croci X X, nardi X II, casiae X II, costi X I S, schoeni X I, cinnami X I, myrrae stactae X I, mellis optimi X XXV; datur ieiuno quantum faba est Aegyptia ex mulsi cyathis IIII. Remedium efQcax ad iocineris duritiam veterem, quod 17 et hydropicos et lienosos et arquatos et quibus opus est 15 moveri urinam potentissime sanat, muliebribus quoque cau- sis prodest; nam et ex partu residua purgat et mammis tumentibus prodest. Perduci illud, id est potari, ex mulso vino oportet, conficitur sic: Anesi X VIIII, dauci X III, petroselini idem, iuniperi idem, silis idem, tragacanthi X I S, 20 panacis radicis X VIII, iris, myrrae, costi, amomi, singu- lorum X senos, cinnami X III, casiae VI, smyrnii, quod est semen holeris atri X VIII, nardi Syriacae X IIII, acori X VIII, balsami seminis X VI, opii X V, ervi moliti * I, scillae coctae X II, vini Chii aut Lesbii quod satis erit. 25 Pastilli ex his in pulverem redactis fiunt denariorum duum vel trium et dantur cum opus est ex mulso ieiuno et digesto. Antidotos, quae Zopyre dicitur, facit non solum ad 18 iocineris, sed et ad lateris et ad pectoris et ad vessicae 30 dolores et ad tussim veterem et ad hydropicos et arquatos et lienosos et ad eos, qui mala medicamenta sumpserint, quae sive postea data sive ante pota fuerint, per hoc re- medium non nocebunt, conficitur sic: Myrrae X VII S, 6 renium] remedium. 9 idropem. 10 scoeni. 11 mirrae. 12 quanta Cornarius. fabae e. aegyptiae. 17 putari. 18 oportit. 20 mirrae. 21 smyrnii] murnei. 2a m^VssiQi* 26 ex mulso om, 28 zopire. 30 -ydio^i^o^. Mabcxllub, ed. Hbi 6 pone et. 7 oris. 9 permittit. 12 tridium. 13 masso- lam. 16 laborantibas. 18 colleg^tur. 21 terebintinae. 22 am- minei. 26 et inclusi, 26 humidum. ^^ ««i^ add.i^\ e. ^c:r^^« - 244 — iocineris et praecordiorum duritiam et ad dolorem eorum vere convenit; proderit etiam omni loco dolenti inposi- tum^ conficitur sic: Cyperi^ ammoniacae guttae, cardamomi^ bidellae, turis^ resinae terebinthinae, singulorum uncias binas; tus et bidella macerantur pridie infusa vini veteris 5 sextario, cetera contunduntur; deinde cerae P. I et olei cyprini ^ I cum terebinthina liquefiunt ceterisque miscen- tur et diu manibus subiguntur; quidam adiciunt myrrae — I, croci — I, cinnami — I. 3 Gonpositio haec mirifica non solum lateris, verum in- lo teraneorum dolores minuit: Herbae gentianae drag. XX, iris Illyricae drag. XLV, myrrae drag. X, piperis drag. XII. Separatim omnia in pulverem redacta misceto atque adice his meilis optimi despumati quod satis videbitur et ad magnitudinem nucis avellanae cum aquae calidae cyathis u tribus potui dato. 4 Herba, quae iris appellatur, maxime si silvestris erit, 5 iniigata lateri dolorem eius protinus tollit. Herbae verbenae solistitio collectae arefactae et contusae pulvis in cocliaribus quinque robusto et valido ex vini Aminei veteris cyathis 2c tribus^ febricitanti ex aqua calida potui datus mire dolori 6 lateris medetur. Herbae gentianae et sagapeni drag. sin- gulae contritae et cum aquae calidae cyathis tribus potui datae dolorem lateris sedant^ si in latus, quod dolet, post curationem infirmus diu iacuerit. 25 7 In lapide iaspide Phrygia aerizusa si nota infra scripta insculpta fuerit, id est «^^^- et collo dolentis latus fuerit su- 8 spensus, mire proderit. Herbae vettonicae foliorum in umbra arefactae tunsae cribrataeque J^ II ex vini aut mulsi cyathis duobus potui sano^ febriculento ex aqua mulsa dantur, con- so 9 festim dolorem lateris emendant. Apri stercus aridum con- tritum et potioni inspersum dolores lateris sanat mira potentia. 10 Gocleae exemptae testa sua et cum ptisana coctae late- ris doloribus medentur, melius, si umorem ptisanae ipsius 4 terebintinae, item 7. 12 mirrae. 20 Aminei] com- minei. 21 febricitante. 26 frigio erizisa* — 245 — sorbendum dederis; ipsas quoque cocleas contusas velut malagma supra dolentem locum lateris inponi satis utile est. Verbasci radicem et rutae coliculum et albi piperis 11 grana VIIII in unum contrita ex aquae calidae cyathis duo- 5 bus potui dabis ei^ qui lateris dolore yexabitur. Marrubium ex aqua tritum salubriter bibitur adver- 12 sum lateris dolorem, coriandri quoque semen tundes vel teres et cribrabis et cum melle coques, donec spissum sit; inde mane et sero cocliaria tema dabis pleuritico bibenda. 10 Sulpur vivum et picem cedriam pari pondere simul per- 13 miscebis et pro malagmate dolori lateris adpones. CAP. XXV. Lnmboram et ooxarum doloribus et torpori sive sciaticis remedia physica et rationabilia diversa de experimentis. Ad lumborum dolorem curatio optima haec: Gucur- i bitae silvestris fioccorum aut seminis X IIII, pyrethri III, myrrae X II in pulverem rediges, ex quo iiunt pastilli ad 16 mensuram denariorum binorum vel singulorum; dantur ex passi cyathis tribus mixtis aquae pluvialis cyathis sex; sed his, quibus hoc remedium dandum est, alvus acri clysmo mane detrahenda est. Ad lumborum dolorem et paralyticos antidotos hiera 2 20 medici Pacci Antiochi, quae melius omni medicamento facit; sed et ad paralysim miriOce hoc acopum facit, quo oportet infirmum in sole diu fricari aut foco flamma praecalefacto, recipit haec: Olei Sabini X sex, cucumeris silvatici radicis recentis X XV. Haec radix in magnitudine iuglandis nucis 25 concisa vaso fictili novo ex oleo coquitur, donec sucum omnem remittat et quasi arida sit; post hoc radix abici- tur et per linteum aut colum transmisso oleo adicitur, dum 6 marribinm. 10 cedriam] ebriam tit. sceaticiB. 20 Pacci] acci. 21 fecit. 22 flammaque calefakctA. 27 transmissnm. - 246 — calet, cerae Ponticae in frustra redactae P. I, olei irini P. I, olei cyprini P. I, olei laurini P. I, olei veteris P. II, piperis albi contusi et per tenuissimum cribrum transmissi X II, pyrethri contusi et per idem cribrum traiecti X I. Haec in unum miscenlur, reponitur medicamentum vaso fictili. 5 Facit praeter remedium lumborum et ad omnem dolorem cor- poris et nervorum, muliebria quoque loca durissima mollit; cum diu aliis medicamentis nihil profectum est, hoc prodest. 3 Malagma, quod proprie facit ad lumborum dolorera: Picis liquidae €r II, olei veteris S- I, resinae terebinthinae ic P. I, cerae P. II, mannae P. bessis, afronitri P. triens. Coquitur pix cum oleo, donec spissa fiat; post hoc adici- tur resina, deinde cera et secundum hanc ex intervallo manna. Ubi emplastri habebit figuram medicamentum, tol- letur ab igne et cum tepescere coeperit, afronitrum asper- la getur sensim, ne superfundatur quod in caccabo est. 4 Malagma ad omnem dolorem veterem ex qualibet causa factum, praecipue ad lumborum dolorem, sic: Bidellae X II, storacis X V, oesypi X II, ammoniaci X V, piperis albi X II, turis X V, bacarum lauri P. I, terebinthinae X VI, 20 opopanacis X II, adipis taurini X VI, meduUae cervinae X V, propolis P. S, olei veteris P. I, cerae P. II, turis pollinis P. I. Oleum, cera, resina, propolis liquefiunt; de- inde turis pollinis pondus superius dictum adicitur et cetera minutatim vel in unum contusa, postea decoquuntur simul 26 omnia; opopanacem sane oleo dilui prius oportet. 5 Medicamentum, quod facit ad omnes membrorum do- lores, quod anodynon appeilatur. Facit autem praecipue ad lumborum dolores, conficitur sic: Myrrae X VIII, croci X VII, opopanacis itidem, storacis X II, alterci seminis 30 X V, opii X VI, mandragorae radicis vel etiam corticis X I, piperis albi X I. Consparguntur trita et cribrata haec omnia ex aqua pluviali, fiunt pastilli victoriati tertiae partis, dan- tur ieiuno ex aquae cyatho uno et ex passi cyatho uno. 1 fruata Scribon, 3 criblum. 10 terebintinae, item 20. 11 trians. 19 storachis. hysopi. 26 olenm. 30 storachis. 81 opiij sori. — 247 — Malagma ad coxae dolorem: Masticis Chiae P. S^ abro- 6 toni suci S- S, turis P. S, salis ammoniaci P. S, aristo- lociae rotundae P. II, aristolociae digitaiis P. II, spumae argenti P. I, propoleos P. I, cotis Creticae P. I S, resinae 6 pituinae P. I S, olei veteris P. III, olei laurini P. III, gal- bani P. I, lepidae Cypriae P. S, cerae P. I S, sinapis Alexan- drini ^ III, aceti ^Sr III. Omnia haec tunsa quae tundenda sunt et remissa quae liquefacienda sunt simul excoquun- tur et postea tam diu manibus subiguntur, donec densum 10 malagma fiat. Sciaticis cocleae crudae tritae in vino Amineo ex pi- 7 pere potae mire prosunt. Pellem lupi aluminatam per dies 8 sex lumbis dolentibus inpone, statim subvenies. Lumborum et vessicae cruciatibus laboranti prodest in 9 15 balineis loco calido, dum illic est, urinam egerere. Lana 10 sucida, nitro, suipure, oleo, aceto, pice liquida, ferventibus his, tincta et quam calidissime sustinere possit bis in die adposita prodest lumborum dolori. Remedium mirum adversum nesciam vel arthrisim: li 20 Herba est vel frutectum, quod maxime circa sepes vinea- rum nascitur, Latine cytisus dicitur; virgultis est sub- tortis vel curvis, foliis oblongis, bene virentibus, floribus conclusis oblongis albis vel etiam galbineis bene olentibus, id est mellito odore. Frutectum ipsum semper virens aestate 35 atque hieme colligitur die lovis luna vetere liduna ante prandium et datur ei, cui remedio futura est, ieiuno ante prandium trita, ita ut non sucus tantum eius, sed et folia, quomodo trita fuerint, vel flores eius, si fuerint, sic dentur ex meri vini veteris sive etiam novelii quartario grandi. vO Sed qui accipiet stans accipiat et contra orientem bibat et cum a dextra parte potionem acceperit, ad sinistram retro ut non respiciat reddat calicem ei, qui dederit po- tionem; hoc per triduum faciet. Sed qui daturus erit potionem, una hora vel uno die lectam herbam simul con- 1 rutundae. 5 potuinae. 12 prodest. 16 loco] olio Im oleo ^m. 19 ardisim. 25 collegitur. 26 remeoiunL^ — 248 — temperare debet; unde sint tres potiones, ita ut a nullc alio quam ab eo, qui daturus est^ herba illa vel potio et ab eo^ qui accepturus est^ tangatur. Haec qui bene obser- vaverit, mirum remedium inveniet. 12 Ad coxae subitum stuporem vei dolorem: Afronitrii — I, senapis ■— I, piperis semunciam teres et trita misce- bis, ut pulverem facias^ et in balneo locum^ de quo que- reris, perfricabis. 13 Remedium ad nesciam sic: Colliges herbam, quae di- citur Britannice^ die lovis vetere luna et liduna, siccabis lo et repones, quia hieme non apparet, nam et viridis prod- est; teres hanc cum tribus granis salis et cum piperis granis quinque aut septem, addes et plenum grande co- cleare mellis et vini potionem bonam et si volueris modi- cum calidae aquae adicies et sic bibendum dabis; sed hanc i5 herbam ter, diun tenes, antequam colligas, praecantare debes sic: Terram teneo, herbam lego, in nomine Christi, prosit ad quod te colligo. Medicinalibus digitis eam sine ferro praecides aut evelles. 14 Ad nesciam de experimento remedium sic: Radix bugil- ao lonis sine ferro colligitur vel eruitur palo acuto; haec tun- ditur in pila vel teritur in mortario et sucus eius expri- mitur, ita ut in suco eo sit vel quartarius; deinde grana piperis XXV teruntur et mellis libra adicitur ac vini ve- teris sextarius. Haec omnia cum suco supra scripto ad S5 modum conditi permiscentur et laboranti in balneo^ cum iam prope lassus fuerit^ per triduum potanda in caldaria tribus potionibus dantur, mire proderit. 5 Descriptio ceroti chalastici^ quod facit ad omnes totius corporis dolores, praecipue ad contusiones membrorum et 90 nervorum infirmitates et ad stomachi dolorem. Insigne est certe inprimis ad lumborum et renium dolores; confici- tur vetere luna et liduna a mense Martio in quodiibet tempus aestivum^ recipit haec: Flomi hbram^ herbae Sabinae 6 saenapis. peperis. 7 quaereri. 10 brittannicae. 11 coUegitur. 32 renium] remedium. — 249 — P. I, barbae lovis P. I, bacae lauri P. I. Has species tunsas coques in olei secundarii boni libris quattuor, postea cola- tis omnibus mittes in oleum ipsum rutae siccae — VI, pulei sicci — III, symphoniacae sucum — VI, hastulae 5 regiae sucum — VI, verbenae sucum — VI, ibisci sucum — VIII, faenograeci sucum — VIII, lini seminis triti — VIII, malvae erraticae sucum — VIII. Haec omnia miscebis cum superioribus sucis et decoques ad tertias, ita ut mittas caricas ficus IIII, quae tam diu coquant, donec nigrescant; 10 postea addes axungiae veteris P. II, sevi cervini P. I, butyri loli P. I, meduliae cervinae P. I, sevi bubuli P. I, cerae . — VI, resinae frictae — VI. Haec cum ceteris herbis remittes et cum his, quae supra scripta sunt, omnibus per- miscebis et r^ones in vasis fictilibus aut in ligneis aut 15 corneis et cum volueris tepefacto uteris contra omnes do- lores, ut supra scriptum est. Sciaticis et lumborum doloribus porri sectivi triti sucus 16 expressus cum vini hemina ieiuno potui datus efficaciter me- detur; aeque prodest et apii sucus similiter datus. Herba 17 80 chamaedrys contusa et cum melle potui per triduum data confestim medetur lumborum et coxarum dolori; herba quoque senecio in cibo sumpta coxarum et lumborum do- lores certissime sanat. Adipe ursina dolentes coxas per- 18 frica, continuo sanabis. Qui testiculum leporinum coctum 19 85 ieiunus comederit, cito coxarum dolore relevabitur. Radices 20 ex integro tritae cum pane remollito miscentur atque inde cataplasma factum coxarum vel lumborum, etiam renium dolori inponitur, statim prodest. Incredibile et unicum remedium sciaticis et arthri- 21 so ticis hoc est, quo et ipse Ausonius medicus sanatus est et multos ita iacentes, ut movere se sine cruciatu nequi- rent, intra quinque dies stare, ambulare autem intra septem dies fecit; conficitur sic: Fimum ibicum luna septima de- cima coUiges, quamquam et alia luna vetere coilectum 1 barba. 4 haBtulae] asclae. 9 coqnantnr Cornarius. nigriscant Im nigrescant 2m, 20 chamedris. 22 senicio. 29 sceaticis. 80 quo] qnod. 84 coUe^^^. - 250 — simili efOcacia prosit, dummodo medicamen septima decima iuna componatur; ex eo ergo fimo quantum unius manus pugno pieno potueris comprehendere, dummodo inpar sit numerus pilularum^ in mortarium mittes atque adicies pipe- ris grana XXV diiigentissime trita, tunc addes meilis optimi s heminam et vini veterrimi optimi €r II et contritis prius pilulis universa miscebis et repones in vasculo vitreo, ut cum fuerit opus paratum habeas medicamentum ad sub- veniendum; sed ut maior sit medicaminis efficacia, luna septima decima illud facere debebis et cum daturus fueris lo remedium, a die lovis incipe et per dies septem continuos dato^ ita ut qui remediandus est stans in scabello contra orientem bibat. Quae potio, si ita, ut scriptum est, data et observata fuerit, etiam si omnibus articulis et coxa in- firmus contractusque fuerit et inmobilis ac desperatus iacue- 15 rit; necesse est, ul septima die ambulet. 22 Sciatico remedium efficacissimum sic: Castorei semun- ciam^ pyrethri, nitri, euforbi, adarces uncias singulas^ olei cyprini libram; quae tundenda erunt siccata tundes et cri- brabis et sic oleo cyprino miscebis et decoques atque eo 20 medicamine sic uteris^ ut sciaticum iacentem in sole diu- tissime perfrices in coxa^ quam dolet, deinde ad balneum ducas et cum sudaverit; diutissime conpellas in tosla cal- daria commorari. 23 Ad coxarum et lumborum dolores herba chamaepi- S5 24 tys contrita ex vino potui data plurimum prodest. Cucur- bitae semine contrito in ficulneo vasculo adiecto oleo et aceto coxae et lumbi perfricati potenter sanantur^ sicut experimenta docuerunt. 26 SerpuIIi aridi contusi et in pulverem redacti scripulos so tres adiecto modico melle permisce et ex eo tres globulos aequali pondere facito atque ex his singulos cum mulsi cya- this tepefactis binis ieiuno per triduum dato, incredibiliter lumborum dolori medebere; quod si illo triduo non penitus qui laborat fuerit absolutus, iterum per aliud triduum dabis. 85 18 pirethri. nicri. 80 scripolos. 81 globolos. — 251 — Radix asparagi trita et ex vino potiii data lumborum 26 et coxarum dolori mire medetur. Nuciei amygdalarum triti 27 ex aceto poti lumbis medentur. Nasturcium cum farina 28 permixtum et ex aceto calido lumbis medetur, si inposi- 6 tum fuerit. Gladioli radix contusa cum sulpure vivo et 29 adipe ursina lumbis inposita plurimum prodest. Remedium coxendicis mirum de experimento sic: Mu- 30 scerdae novem tritae ex vini quartario super scabillum vel sellam laboranti potui dantur^ ita ut pede uno quem dolet 10 stans ad orientem versus potionem bibat et cum biberit, saltu desiliat et ter uno pede saliat atque hoc per tri- duum faciat^ confestim remedio gratulabitur. Malagma sciaticis mirum sic: Storacis — II, picis 31 P. II, cerae P. I, guttae ammoniacae — VI, resinae tere- 15 binthinae — VI, galbani — II, mannae turis — II. Omnia quae tundenda sunt in pulverem rediges et admiscebis his, quae igni remittenda sunt, et desuper aceti quantum suf- ficiat medicamento, dum excoquitur, mittes, et cum opus fuerit, calido uteris. 20 Ad nesciam remedium dictatum a lusto medico sic: 32 Herbam argimoniam et herbam verbenam eflapathium et bugillonis radicem aequis portionibus vel ponderibus mittes in pilam et tundes et cum tunsae bene fuerint, addes vini candidi & III et manibus agitabis cum ipso vino diutis- 25 sime, postea omnia mittes in linteum spissum et expressa colabis atque his, quae colata fuerint, desuper addes vini aliquantulum et piperis grana triginta trita; postmodum ex hoc medicamine quartarium calefactum ieiuno laboranti in balneo, dum in solio est, per triduum dabis bibendum. so Ad nesciam physicum remedium: Testudinis aquaticae 33 crus praecide et phoenicio involutum ex ea parte, qua quis nesciam patitur, adpone, potenter remediabitur. Git quantum tribus digitis tolli potest sumptum tri- 34 tumque et passi cyathis duobus aspersum adiectis aquae 2 amigdalarum. 3 aceti. 4 medentur. 7 muscardae. 12 remedium. 13 Bceaticis. storachis. 21 lapacium. 30 phynicio. 34 adiectae. - 252 - calidae cyathis totidem epotum maxime prodest lumborum 35 dolori. Fel terrae tritum ex vetustissimo vino bibere dabis ieiuno supra limen stanti uno pede, qui coxam dolebit, sed non in.vitro hanc potionem bibat. 36 Praesens remedium ad coxae dolorem sic: Artemi-5 siam aridam tundes^ cribrabis et ex vino dabis bibere 37 ieiuno, continuo emendabitur vitium. Herbae pteridiSy id est filiculae, quae ratis Gallice dicitur quaeque in fago saepe nascitur, radices tunsae in potione ieiuno dantur cum vino coxarum doloribus laboranti. lo 38 Hederam et herbam Sabinam aequis portionibus tritam ex vino austero ad modum avelianae dari sciatico ieiuno oportet per triduum, eadem potio etiam aliud malum coxen- 39 dicis purgat. Trixago herba fervefacta cum aqua ac tri- 40 duo potui data sciaticum mirifice sanat. Corcodilius ter- is renus praecisis summis partibus egestisque interaneis ex iure coctus cibatui datus magnum sciaticis praestat auxi- 41 lium. Fimus aprunus vino remissus tepefactus colatusque et duorum cyathorum mensura potui datus sciaticis salu- 42 berrime medetur. Rubiam^ qua pelles inficiuntur, cottidie 20 43 bihere sciaticis utile est et in balneo ferventi lavari. Geni- stae rami plurimis diebus in aceto macerantur; deinde tun- duntur et exprimuntur, ex eo suco cyathus unus ad diem sciatico, quousque sanetur^ offertur. 44 Fimum bubulum ferventem, quem in cinere ardentiss calefeceris, coxarum dolori inponito, plurimum prodest. 45 Vermis terrenus exfoditur et in ligneo cauco pomtur, si fieri potest fisso et ferro ailigato, tunc aqua perfunditur rursusque eodem loco, unde prolatus est, defoditur; aqua vero^ in qua dilutus est, in eodem poculo bibitur a scia- 30 tico ob insigne remedium. 46 Ad nesciam remedium sic: Herba pentafyllos foliis fragorum simillima lovis die collecta et cum vino trita 3 qui] quo 4 bibat] dabat. 5 artemesiam. 7 hepte- ridis. 8 filiciculae. 13 oportit. 19 cyatorum mensuram. 20 robiam. 24 sceatico. 25 cinerem ardente. 30 vero in qua om. in om, sceatico. - 253 - in balineo in solio data potui hac valetudine laborantes cito remediabit. Ad nesciam remedium sic: Cera rubea et stercus canis, 47 quod est album; hoc sicc tum in sole et in modum farinae 5 cribratum cum fuerit contusum, lento igni cerae remissae admiscetur per partes et olei parum^ tantum ut mollius idem efBciatur medicamen; sed antea tamen coiocynthi^e et centaurio curetur cui medendum est^ ut, si non pro- fecerit, curationem iterum adhibeas. CAP. XXVI. Benium et vesioae doloribus et oausis nniversis et oalotilo et dysnriae, id est nrinae difQoultatibns, et Btrangnriae neonon et submeinlis remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. 10 Ad renium tumorem aut exulcerationem. Etiam si san- 1 guinulentam urinam quis faciat, hoc remedio sanabitur: Rosae aridae foliorum, papaveris nigri seminis^ nucleorum pineorum paria pondera contunduntur seorsum et in unum miscentur; inde datur quantum nux iuglandis ex passi cya- 15 this duobus et aquae cyathis tribus. Alia ad renium dolorem potio^ quae etiam quasi hare- 2 nam sablosam interdum detrahit, accipit haec: Apii semi- nisy petrosilini, anisi, singulorum X senos denos, dauci se- minis X IIII^ schoeni denarios VI; croci X XXII^ mellis 20 quantum satis videbitur. Hinc datur quantum lupinus ex mellis ligulis duabus et aquae cyathis IIII. Ad renium tumorem et dolorem remedium efficax, 3 quod facit et ad iocineris et lienis tumorem et ad hydro- picos et ad eos^ qui mali coloris propter haec vitia sunt. 25 Accipit haec: Croci X X, nardi Indici X 11, costi X II, schoeni X I, cinnami X I, myrrae stactae X I, mellis optimi 1 yalitudine. 4 hoc om. 6 et lento. cera remissa. 6 post partes add, farina canis. quantum nt moUior. 14 iuglandis] 8ic Scrihon. ^pioque. 18 anisi] sansi. 19 scoeni. 21 duabus om. 23 ad ante locineris om, ydropieoa. ^^ ^QiO«vi\. xc^axaA. — 254 — X XXV. Datur quantum fabae magnitudo est Aegyptiacae ex mulsi cyatho mixto cum aquae cyathis duobus^ sed febri- citantibus ex aquae mulsae cyathis tribus dari debet. 4 Ad tumorem et dolorem et exulcerationem vessicao bene facit aqua pota, in qua ferrum candens deniissum» est. Hoc tractum est ab aquis calidis^ quae sunt in Tuscia ferratae, quae mirifice remediant vessicae vitia, unde appel- lantur vessicariae, qui locus quondam fuit Milonis Brocchi praetoris, hominis optimi, ad- quinquagensimum ab urbe lapidem. i» 5 Ad tumorem et dolorem vessicae et ad eos, qui diffi- culter urinam reddunt, sic: Alterci seminis, malvae semi- nis, cucumeris edulis seminis purgati, singulorum X senos, amygdalorum dulcium purgatorum, nucleorum pineornm purgatorum, singulorum X ternos, opi X I, croci X V. i5 Passo contusa haec omnia consparguntur, datur hoc me- dicamentum ad mensuram denarii unius ex passi cyathis duobus et aquae tepidae totidem. 6 Ad vessicam exulceratam remedium bonum sic: Nu- cleorum pineorum purgatorum X I, cucumeris edulis semi- so nis purgati cyathum, anesi cyathum, papaveris nigri X II, croci X II, palmas cariotas XXX. Has macerari oportet passi 5" duobus atque conteri, deinde his adici cetera; ex eo dari nucis iuglandis magnitudinem ex passi cya- this tribus. 25 7 Ad sanguinem per urinam cum dolore reddentes: Alu- minis fissi X I, tragacanthi X I. Tragacanthum pridie aqua maceratum alumini trito admisceri oportet, deinde fieri pastillos ad denarii semissem vel tertia detracta; datur ex passi cyathis tribus. so 8 Ad calculosos optimum remedium est scolopendros, quam nos saxifragam appellamus, huius contusae denarius unus ex aquae cyathis tribus per dies XXX datur. Eodem modo data hierobotane prodest, quam nos verbenacam dicimus. 5 dimissum, correxi, 8 condam. 21 cjathus, his. 22 palmas et cariotas. oportit. 24 magnitudine. 28 alu- mine. 29 pastellus. 34 verbenacam] vettonicam. - 255 — Multos cum admiratione effectus audivimus narrantes 9 Casilini nasci in lapidicinis bestiolas adhaerentes saxis quasi verrucuIaS; has datas tritas ex aquae cyathis tribus findere et per urinam extrahere lapides de vessica. 5 Ad calculosos remedium utile sic: Gucumeris seminis^ 10 dauci^ anesi; apii, petrosilini^ myrrae^ singulorum denarios ternoSy casiae daphnitidis^ cinnami^ nardi^ singulorum de- narios singulos. Trita haec omnia aqua colliguntur, fiunt pastilli lupini magnitudine^ dantur ieiuno ex aquae cyathis 10 ternis per dies XL. Hoc medicamentum tunditur vel con- ponitur in pila lignea et pilo ligneo; qui contundit anu- lum ferreum non habeat; hanc enim superstitionem adiecit Ambrosius medicus Puteolanus^ qui adfirmavit multos se hoc medicamento sanasse. Detrahere autem dixit post diem 15 septimum fragmina quaedam lapidum quasi harenam. Ad calculosos, lienosos, hydropicos medicamentum effi- ii cax, quod et urinam detrahit et lapides in vessica extenuat; conficitur sic: Eryngi^ pyrethri, saliuncae, saxifragae, sin- gulorum denarios denos, polii^ folii, aristolociae^ singulo- 20 rum X quinoS; oxymyrsines, quae scopa regia vocatur, suci heminam. Haec omnia contusa et cribrata colliguntur ex aqua, fiunt pastilli singulorum denariorum, dantur lie- nosis ex aceto et mellis cyathis tribus, calculosis ex passo mixto, quantum manus capit, aut testa auriculae marinae. 25 Quod medicamentum datur per dies XLV^ cuius beneficio in harenam solvuntur lapides in vessica reperli; hydro- picis autem ex mulsi mixti cyathis tribus dandum est. Gontra calculum et alias difficultates vessicae lapillum, 12 qui in gallinacei vessica aut in palumbi ventriculo inveni- 80 tur, conteri et aspergi potioni prodest. Item membrana ventriculi eius trita^ fimus quoque columbinus in faba sum- ptus, item glebula de nido hirundinum diluta ex aqua caiida pota prodest. 2 Casilini] suspectum hoc nomen, cuivis loco Scribonius praestat Caii luli. 6 deDariorum, item 7. 18 saxifrigae. 19 denariornm. ' 26 harena. ydropicis, 27 ^«.t» intinae. sthorachis. - 275 — yel similis huiiis sextarios singulos. Haec omnia contun- duntur et cribrantur^ donec mollissimam tenuitatem acci- piant; tum in patellam fictilem novam mel infunditur tepe- factum molli pruna; dein yinum instillatur macerato prius 5 in eo tragacantho vicissimque ceterae species inspargun- tur; tum simul movetur medicamentum et omnia omnibus permiscentur. Cum autem crocinum colorem habuerit me- dicamentum^ transfunditur in mortarium marmorium et ibi pistillo bene subactum reponitur in pyxide cornea; cum 10 opus est^ datur ad supra dicta cum vini cyathis tribus admixto aceto atque melle^ prout visum fuerit. Ad eadem rcmedium efficax, quod conficitur sic: Myr- 9 rae S IIII, croci et panacis £ ternos, alterci S V^ anesi S II, apii seminis £ V, opii £ II, papaveris capitati et 16 asari £ quinos, gallae Syriacae inmaturae S VI, mori ex rubo inmaturi aridi £ IIII, rosae aridae X VI, balaustii X III, rosae caninae suci ^ III, rhus Syriacae S V, pal- marum purgatarum £ XX. Quae coquuntur ex aquae cister- ninae sextariis tribus, donec reUnquatur sextarius unus, 80 deinde ipsae palmae exprimuntur prelo aut coclea; ex suco eodem atque aqua modica fiunt de supra scriptis specie- bus in pulverem redactis pastilli ad X semissem; dantur similiter, ut prius medicamentum dari oportere praecepimus. Prodest torminosis plantaginis sucus vel rubi vel len- 10 26 tisci vel rhus Syriaci vel herbae milefolii vel terebinthi, omnium ad X semissem potus cum vino vel aqua. Bene 11 facit torminosis rumicis semen, quantum ligula capit, tri- tum ex vini austeri cyathis quattuor vel aquae totidem in tempore potum. Glandes quercinae tres aut quattuor 12 so vel eiusdem folia vel liber eius coctus ex aqua, quae vel sola vel cum vino torminosis potui data plurimum prod- est. Ceratitidos, quam herbam nos violam marinam appel- 13 lamus, radices trium digitorum magnitudine incoctae vino austero torminosos iuvant, si illud vinum admixta leviter 6 tracantho. 11 pront] pro. 15 asari scripsi: sariae. 16 balanstici. 82 caratitidos. nos violam scripsi: novio- lam. 34 iavat. — 276 - 14 aquae calidae potione potetur. Herbae Britannicae radix vel folia incocta vel aqua, in qua tamarici folia et semen incoctum fuerit, torminoso potanda detur etiam cum ad- 15 mixtione vini austeri. Plantago cocta ante aiium cibum data ex aceto plurimo et exiguo sale atque oleo tormino- 5 sis plurimum prodest. 16 Plantaginis aridae semen tritum ex partibus duabus et papaveris capita arida trita ex parte tertia oportet per cribrum tenuiter foratum traici ex eoque pulvere darl tor- minoso ligulae magnae mensuram, interdum plus aut minus, lo cum vini veteris mixti non nimium^ id est cyathis tribus. Hoc medicamentum ante somnum utiliter etiam ad ve- speram datur. 17 Prodest torminosis huiusmodi sorbitio: Alicae hemina percoquitur cum cerae et rutae £ I^ admiscetur sane his i5 et malum granatum atque ita simul coquuntur in aqua; post hoc exprimuntur omnia et coagitantur diu ac si opus fuerit; adicitur alica cocta^ ut in modum pultis sit. Lactis quoque bubuli aut cuiuslibet X I admiscetur et sic sor- betur. Si autem manducare panis more illud volueris, 20 addes illic ova incocta tria et polentae nitidae delicatae quantum satis erit^ ut panis fieri ex eo possit^ qui etiam frigidus comestus plurimum prodest. 18 Medicamentum ad torminosos huiusmodi satis utile est: Croci ^ I et duae partes victoriati, nardi £ H^ aca- 25 ciae X HI, gallae X III, aloes victoriati pars tertia, lycii S I, opii X S, tragacanthi X S et tertia eius, turis X I et victoriati partes duae, myrrae X II, piperis X S. Terun- tur et cribrantur haec diligenter atque ex vino fiunt pa- stilli lupini magnitudinis, dantur cum tribus cyathis liquoris so cuiuslibet tam diu, quousque conveniat, ut tormina uni- versa sedentur. 19 Inmitti torminosis per clysterem oportet vinum ex piris Syriacis factum cum suco plantaginis; mirifice enim facit hoc remedium et multis experimentum dedit. ss 7 aridae] aradice. 26 licii. 27 tertiam. 33 clystere. — 277 — Palmarum mimero XX pulpae, iunci radicis X X^ 20 gallae inmaturae X X, myrrae X V; tunduntur et miscen- tur universa atque ex omnibus fiunt ex vino pastilli nu- mero XXX^ dantur similiter ut praedicta medicamenta ex 5 quolibet liquore. Balaustii X V^ soporis X II^ gallae inmaturae pilula- 21 rum X II^ tamarici seminis X II^ turis X IIII^ rhus Syriaci X IIII^ vinaceorum tostorum X V; hinc pilulam ad duum denariorum pondus cum potione ex vini nigri cyathis tri- 10 bus totidemque aquae calidae mixta torminoso dari oportet. Si torminosi vel cyliaci propter frequentes desurrectio- 22 nes viribus deficientur^ dandae erunt eis sorbitiones ex cremore farris vel ex ptisana factae modo per se solae, modo cum rosa unguentaria mixtae^ vel ius gallinae pin- 15 guis excoctae cum butyro vel lac caprunum aut ovile tepidum per se vel etiam decoctum cum butyro et lenti- cula similiter facta prodest; inponenda vero sunt tormi- nosis fatigatis a stomacho usque ad inguina unguenta quae spissant cutem ea^ quibus unguentarii utuntur. 20 Medicamentum^ quod per anum inicitur torminosis^ sic: 23 Calcis vivae^ sandaracae, auripigmenti, singulorum paria pon- dera^ teruntur una omnia ex aqua vel ex suco plantaginis, donec possint coire^ tunc pastilli fiunt; cum opus sunt, teruntur et iniciuntur ad cuiusque vires, ut plurimum 25 X IIII aut minimum X II cum hemina vel ut plurimum cum cyathis VIIII aquae cum myrtis decoctae vel cum rosae foliis vel lentisco; medicamento sane hoc uti oportet non inter initia torminosos^ sed cum malignitas vitii ap- paruerit, et si non eodem die^ quo primum adhibetur, 30 profuerit, etiam sequenti fieri oportebit. Si quis autem morsus intestinorum; cum inmissum erit medicamentum aut cum redit^ insequitur^ infundatur statim per clyste- rium lenticulae decoctae aqua vel furfures; sedabitur con- 1 radices. 6 baJauBtici. soporis] opii ComariiLS, 8 vinaceamm. 9 denariummm (8tc). 10 mixtae. 13 cre- more] opemore. 15 ovillum Comarim, 28 tormi]iQ8Q& scripsi: torminosis. 34 aqiiaQ. - 278 — festim dolor, cum eas deiecerit torminosus; post iniectionem sane detur cibus. 24 Aliud medicamentum; quod mirifice prodest tormioo- siS; sive febrem habuerint seu sine febre fuerint: Planta- ginis suci hemina frigida vel tepida inmittitur per cly- 6 sterem in anum vel per se sola vel cum vino ex piris Syriacis facto. Hoc medicamentum etiam si aeger cibum horrescit; restituit ei cupiditatem manducandi; facit vero sitem intolerabilem^ sed moderate bibendum. 25 Pastillus ad torminosos efficax conficitur sic: Acaciae lo X I, mali granati corticis X VIII, gallae Syriacae inmatu- rae X V, soporis X V, myrti bacarum nigrarum X VII, rhus, quod coriarii utuntur, X VIIII vei eiusdem suci X VI, alterci seminis X VIII, turis X VIII, rhus Syriaci X VIII. Haec omnia animantur praeter acaciam, tus, opium et con- 15 tunduntur seorsum et in unum miscentur vinoque omnia myrtino consparguntur atque in pyxide fictili reponuntur; si quis volet pastillos facere, adiciet gummis X VI. Dabi- tur ex hoc medicamento ieiuno torminoso X unus ex aqua vel ex vino mixto myrteo. Idem medicamentum inmittitur 20 per clysterem ad mensuram iuxta vires cuiusque. 26 Vinis uti oportet torminosos ex myrto et piris Syria- cis, ex malis cydoneis et terebintho, ex rhus coriario, ex glande quercina, ex lapathio, ex populi fructu, ex rubo, ex hypocistide. Quae omnia decoquuntur seorsum cum vino 25 Surrentino aut Signino, potioni vero admiscetur aqua ci- sternina decocta et sub divo posita. 27 Prodest torminosis lac potum, in quod lapides fer- ventes saepius vel ferrum candens demissum fuerit, si tamen non febricitabunt. so 28 Cibi prosunt torminosis huiusmodi: Panis fermenta- tus durus, pultes diversae, lenticula aceto condita, bras- sica, plantago, intiba, mala cydonea, uvae ex ollis, palmae 5 clistere. 8 orrescit. 12 oporis: opii CornariiAS. 13 quo CornarUis, 19 medicamentum. 21 clystere. 24 pu- puli. 25 dequoquuntur. 28 torminosos. 29 demissnm Hpsi: dimissum. — 279 — ex litore, capreae, palumbi, anates, meruli, turdi, grues^ mulli^ lolligines, polypi assati. Torminosis sunt extra cutem inponenda haec: Lana 29 sucida ex aceto vel rosaceo vel malino oleo admixto, item 5 plantagOy apium^ milefolium, intibum, lentiscum; per se trita haec vel admixto vino austero^ quo magis adstrin- gant; adponuntur, postea cerotum ex oleo myrtino vel ma- lino^ id est habente corticem mali Punici; adponitur^ cui et galla Syriaca et acacia admiscentur. 10 Torminibus primis temporibus constringendis suci utiles 30 sunt, ut plantaginis, acaciae, mali granati corticis, hypo- cistidoS; milefolii^ intubi; lentisci, rubi per se tantum vel cum yino ex piris Syriacis facto mixti; medium autem cursum habentibus torminosiS; quod tempus Graeci acmen 15 Yocant; oportebit infundere per clysterem rosam vel oleum myrteum cum cerussa; cedente porro impetu molestiae vel difficultatis, quod tempus Graeci paracmen vocant, con- venit lenticula, ptisana cum adipe capruno cocta; invete- ratis vero torminibus prosunt^ quae vehementius spissant 80 et a putore atque abalienatione corporis vindicant^ ut ea^ quae ex calce, charta usta et auripigmento conponuntur et possunt inhaerere purgatis ulceribuS; quo tempore re- diri oportet ad priora omnia edenda praeterquam ad len- tem et ptisanam; ducunt enim cicatricem^ sed praecipue 85 cerussa admixto vino; emplastra vero^ quae extra cutem cicatricem ducunt^ soluta ad ignem cum oleo myrtino ad- ponenda sunt Dysintericos recreat pulmo pecudis^ id est ovis, de- 31 coctus, cum lini semine, ita ut et caro manducetur et 80 aqua illa potetur. Trochiscus Asclepiadeus praestantissimus ad ventris 32 fluxum et dysinteriam, quam nullus alius tam facile stringit quam hic, conficitur sic: Apii seminis semuncia^ hyoscyami semuncia; anesi ^ VI; opii ^ III, hypocistidos ^ III^ 2 poplipL 10 torminibaB %crij^%: torminis. 13 post mixti add,: et aqua incocta mirto rabo lentiscum. 16 clystere. oleo. 31 asclepiarius. 82 disiiitAtiAim. ^^ ^^^^ss^^^^. — 280 — croci ^ III, myrrae troglodytidis ^ III. Colliges haec cum aqua aut cum vino myrteo^ id est in quo myrti bacae coxerint. Hoc ipsum medicamentum ventri adpositum, ita ut ceroto myrtino colligatur, epithema dysintericis aptis- simum est. s 33 Tormina patientibus multi ventrem viventis anatis ad- ponunt adfirmantes transire morbum ad anatem eamque mori; quod si verpertilionis sanguine ventrem oblinas tor- 34 minosi, in omne tempus dolore relevabis. Si in aqua fri- gida dysintericus pedes usque ad genicula ponat, sed si lo non febricitabit, et de vino austero potionem calidissimam bibat, cito sanabitur. 35 Confectio medicaminis miri adversum dysinteriam: Te- stam locustae, id est illam spinosam vel aculeatam, quae est iuxta caput, conbures nitide et postea teres, ut in i5 tenuissimum pulverem redigas, et sic ei, qui ventris fiuxu vel rosura laborabit, ex vino vetere, si non febricitabit, aut si inaequalis erit, ex calida aqua dabis, ita ut de singulis locustis testas singulas integras exustas per tri- duum bibat; mire sanabitur. 20 36 Meilis heminam, vini veteris sextarium, piperis grana ducenta teres diligenter et conditum ex his tribus specie- bus facies et ieiuno dysinterico mane meralem calicem cali- dum plenum dabis, statim proderit; sed si necesse fuerit, ex eo condito ipsum plenum meralem per triduum dabis. 2& 37 Lactis capruni statim mulsi grandi potioni additur de coagulo haedino frustrum, quantum avellana grandis est, quod digitis medicinali et pollice sublatum vel missum iisdem digitis contemperatur et datur laboranti dysinterico, dum adhuc calet lac, antequam illo coagulo stringatur^ per 30 triduum; haec potio ieiuno dabitur contra orientem bibenda. 38 Surculum de ceraso silvatica exures et de testa ostrei aeque facies paribusque mensuris pulverem tritum cum 1 mirrae trogloditis. 2 mirti. 3 coxerint] coctae fuerint Cwnarius. 8 vespertillionis. 17 rosura scripsi: rasura. 19 lugustis. 26 caprunus. 27 quagulo. 29 bisdem. 30 quagulo. 32 surculum scripsi: sucinum. — 281 — melle Attico aut cum vino austero candenti ferro calefacto bibendum dysinterico dabis; mire proderit. Ovum recentissimum aperies et in calicem vacuabis 39 ac testam eius implebis melle optimo despumato necnon 5 oleo viridi bono et in ipsum calicem defundes ac simul omnia permiscebis et diu agitabis ac postea in calida aqua ipsum calicem tepefacies et sic dabis dysinterico, cui me- dendum erit; mire proderit. Ros marinum sive rhus orientale^ quod est minutum, 40 10 robium^ simile lenticulae^ quantum tribus digitis prendere potueris^ mittes in mortarium et teres cum vino et postea in aliud vasculum mittes calidam atque ibi tepefacies et sic dabis dysinterico bibendum^ statim remediabitur; sed per triduum continuum hoc remedium et postea^ quotiens 15 fuerit necessarium^ dabis. Vitrum teres diligenter et criblabis et masticis grana 41 teres atque aequis mensuris permiscebis et ex his singula coclearia dysinterico in vino cocto per triduum vel quo- tiens opus fuerit dabis, miraberis remedium experimentis 20 probatum. Ad dysinteriam remedium efQcassimum sic: Rosae 42 silvaticae bacas oblongas, rubicundas^ maturas^ inpari nu- mero vel VII vel VIIII vel XI tritas diligenter dabis laboranti dysinterico ad potionis modum cum melle Attico styptico 25 vel vino vetere^ si non febricitabit; vel cum aqua, si febri- citabit^ et si necesse fuerit, per triduum dabis; mirum experieris remedium. Ad dysintericos mirum remedium^ quod ventrem et 43 purgat el stringit^ sic: Gypsi peregrini triti — I, specu- 80 laris conbusti triti — I^ de testis ostrearum conbustarum — I. Haec omnia posteaquam trita fuerint et mixta, tollet inde^ qui dabit remedium^ tribus digitis prioribus cum pol- lice quantum semel capere potuerit, et in potione vini 1 melle Attico scripsi: nf&ttico. 7 dysinteria. 9 orientale scripsi: orientalem. 12 vascnlo. 18 co- cato. 19 dabis] dabitur. 24 melle Attico 8cri]^B\x \s\!^\^^<^. stiptico. — 282 - veteris puri, si non febricitabit, dysinterico dabit; quod si inaequalis fuerit^ in caldae aquae potione accipiet. 44 Fimum caballinum conbures et cinerem fiml ipsum cum vino vetere miscebis et conteres et sic dabis dysin- ~ terico bibendum sine aqua, si non febricitabit. 5 45 Aluminis schisti ^ IIII cum aceti cociiaribus III misce- bis et teres et colabis et tepidum cum aquae duplo dysin- terico dabis bibendum. 46 Pumicem mollem^ sfongiam de qualibet rosa unam^ gallam unam semis^ corticis siccae de malo granato ^ 101^ 10 piperis grana XLVIIII diligentissime teres et cum vino vetere permiscebis et pastiilos aequales inde facies^ ut cum opus fuerit singuli in yini veteris hemina soluti dy- sinterico per triduum dentur, ita ut ipsa potio ferro duro calefiat; insigne remedium cito experietur. 15 47 Leporis ventriculum cum fimo suo vino vetere lava- bis^ ita ut sordes ipsae ibi sint et misceantur, aut si in ventriculo non inveneris, pilulas de fimo ipsius inpares numero tritas cum vino vetere dysinterico dabis bibendas. 48 Ad ventris fluxum masticem albam teres et in potio- ao nem mixtam mittes et calefacies bene ipsam potionem in 49 aqua calida et bibendam per triduum dabis. Herbam plan- taginem colliges ac teres et sucum eius cum vini veteris potionC; si non febricitabit^ dysinterico per triduum dabis. 50 Ad ventris fluxum vel ad dysintericos iam desperatos 85 remedium sic: Vermem, unde coccum tinguitur^ teres et cum vino vetere optimo potionem mixtam et calidam per triduum dabis. 51 Ad dysinteriam sive torminosos et qui deiectionem nimiam patiuntur remedium sic: Ovorum vitellos coctos so sive incoctoS; uvam agrestem acidam et gallas pari men- sura tere ac permisce et bibendum medicamen tepens trade. 62 Frumenti tosti grana inpari numerO; similiter hor- dei et pisae, cum mellis despumati hemina misce et 2 caldae] calda. 3 ipBias. 4 dabis (repe^.) bibendmn. 6 schisti] cisti. 12 ut] et. 21 calefacias. 29 dysinteria. 33 hordei om. — 283 — tere et dysinterico per uncias singulas diebus singu- lis dabis. Coliculos ex aceto eoctos^ alii spicas quattuor pur- 53 gatas, ova incocta duo simul contere et adice vini ve- 5 teris heminam et fervefactum medicamen dysinterico da bibendum. • Ficum duplicem et palmam pinguissimam cum vini 54 veteris hemina ad tertias decoque et piperis albi triti vi- ginti grana admisce et tepidum dysinterico potui dato. 10 Vestem ovi delicatam interiorem siccatam conterC; vino 55 misce et cola et ex aqua calida dysinterico da bibendam. Lac caprunum fervens^ adiecto polentae quantum satis sit^ 66 cum fuerit quasi tenuis pulticula^ dabis cui supra bibendum. Coagulum leporinum ex vino dilutum tepidum dysin- 57 15 terico da bibendum, de quo coagulo si singulos scripulos in singulis ovis sorbilibus ieiuno per triduum dederis, mire subvenies. Vini veteris faeces et iocineris caprini frustum 68 sufficiens in ollam rudem mitte et facito^ ut bulliat^ atque inde ieiuno cyliaco sufficienter da bibere. 20 Bulbus Africanus rubicundus contritus adiecto vino^ 59 quod ferro duro candenti calefiat^ potui datus cyliacis me- detur. Palumbum ferum ex passo concoque atque inde 60 potiones singulas cyliaco per triduum da bibendas. Ad 61 cyliacos herba plantago et lentiscus separatim ex aqua 25 coquuntur, postea in unum permiscentur et tunc adiecto aceto cum pane in cibo sumpta prosunt Herbae vettoni- 62 cae in umbra arefactae tunsae cribrataeque pulvis cum vino potus cyliacis plurimum prodest. Mali granati cortex siccata tunditur et criblatur et 63 30 pulvis ex eo miscetur cum ovorum vitellis tribus diuque in morem panis subigitur ac fricatur atque inde panis for- matus in foco coquitur et sic manducatur. Qui si propter nimiam austeritatem offenderit; cum lenticula sine oleo cocta adiecto acerrimo aceto a ieiuno manducari debet^ s5 quod eo plus proderit^ quo propensius fuerit manducatum. 10 interiores. 21 datur. 2^ coilcvtiloq^xi^. ^'^ o^^^sffifess.. — 284 — 64 Herbae quinquefoliae radix in umbra arefacta con- tusaque et ex vino polentae vice pota mire cyliaco suc- 65 currity sed febricitanti ex aqua calida da bibendum. Gaprae silvaticae iecur carbonibus inassatum et per se sumptum cyliacos remediat idemque arefactum et tritum et cum yino s 66 potui datum certissime auxiliabitur. Caseus siccus trans- marinus vetustus adiecto sili Gailico et sorbis aridis dili- genter omnibus tritis et cum vini veteris austeris cyathis 67 duobus potui datus cyliacos mire sanat. Yituli adeps ex femina sublata cum aquae cotylis tribus decocta et sor- lo bitionis more sumpta cyliaco plurimum prodest. 68 Cyliaco et ei, qui eiectionibus vel doloribus acutis alvi variis vexabitur^ potenter succurres, si muliebre lac quam plurimum ieiuno potui dederis^ donec persa- 69 netur. Haedinum coagulum magnitudine fabae in vino i5 myrteo remissum et ieiuno cyliaco potui datum efficaci- ter prodest. 70 Membrana^ quae est in ventriculo gallinae^ siccata et trita et cum vino austero cyliaco ieiuno potui data mede- tur^ ita ut ipsa gallina prius vel biduo abstineatur a cibo so et qui potionem accepturus est, ante diem fruge sit et 71 non cenet. Ova in aceto cum testis suis macerata et alio die in patellam infusa ibique tostata cyliacis in cibo data plurimum prosunt. 72 Pulticula fit ex alica prius tostata quam accipiat aquam; 85 infusa vero aqua cera remissa iliic mittitur et dum ex- 73 coquit coagitatur et a cyliaco calida sorbetur. Galla Com- magena comburitur et cinis eius extinguitur vino con- 74 tritusque ventri cyliaci inlinitur, statim subvenit. Flos hederae tribus digitis sumptus diligenter tritus et ex vino so 75 austero cyliaco potui datus medetur. Sevum ovillum de- coctum in vino austero et cattdum potui cyliaco datum manifesto remedio erit. 76 Laridi veteris pinguis — HI; mellis boni despumati tantundem; vini veteris austeri cyathos tres, ovorum cocto- 85 4 iecor, 10 cotiliB. 25 exc^uoquit. 30 haedere. - 285 — rum vitellos tres in unum permiscebis simulque tam diu teres^ donec ad crassitudinem mellis adducas; deinde in pyxidem condes atque ex ea, cum opus fuerit^ cyliaco nucis avellanae magnitudine ex vino^ si sine febre erit, 5 si febricitabit, ex aqua calida dabis; mire celeriterque subvenies. Ova decoquuntur ex aceto, donec indurescant, et vi- 77 telii eorum tostati cum pipere esui cyliaco dantur^ cito medentur. Caseus ovillus vetustus in cibo sumptus vel 78 10 rasus et cum vino potus cyliaco medetur. Cocleae cum 79 testis suis contritae duae et ova cruda duo et passi cyathi duO; aquae cyathi tres^ simul permixta omnia ac diu coagi- tata et in vaso fictili calefacta ad modum potionis cyliaco data medentur. Serpentis exuviae cum rosaceo decoquun- 80 15 tur in vaso stagneo et postea tritae ventri cyliaci utiliter inlinuntur. Ad omnes epiforas ventris caseum vaccinum moUem 81 calidum inponf oportet^ quo tempore dysintericis potiones ferro candenti calefactas dari convenit. Glus taurina aqua 82 20 calida resoluta cyliaci ventris inflationi utiliter inponitur. Gravissimum ventris vitium est ileos, cui maximum 83 remedium est discerpti vespertilionis sanguis inlitus ventri. Frequentissime evenit, ut ex qualibet causa subitus 84 doior ventris exsistat; sed qui talum leporis secum habue- 25 rit, huiusmodi casum^ id est subitum dolorem ventris^ num- quam incurret. Dysintericis medetur aqua^ in qua pilulae 85 cupressi decoctae fuerint, cum vino austero epota. Aqua^ 86 in qua lauri folia fuerint decocta^ potui sumpta intestino- rum doloribus medetur. 80 Ad profluvium et incontinentiam ventris remedium 87 sic: Malva circumfossa ferro, quod ex utraque parte acu- tam aciem habeat, et praecisa a superiore ad inferiorem partem, id est usque ad radicem, deinde radix eius in- 1 vitellus. permiscebis Stephanus: permisces. 3 pixi- dem. 4 abellanae. 8 tosti Comaritis, 9 sumptos. 20 inflationi seripsi: inflatione. 23 subitos. 26 dysintherl- cis. 27 epotaj est pota. 82 piaQc\fta.m. - 286 ~ voluta panno rubro portata ab eo, cui remedio opus est^ 88 profluvium ventris eius inhibebit. Betae conbustae et in pulverem redactae atque subactae cum aceto et a pectore laborantis inguinum tenus inlitae validissime adstringunt 89 profluvium deiectionemque ventris. Ros marinum cum creta 5 molli tritum et cum aceto modico ventri inpositum alvi 90 profluvium sistit. Rubi spinae radices et coliculi teneri cum vino Amineo austero ad tertias decoquuntur atque ex eo vino cyathus ad diem ieiuno ventris profluvio labo- ranti potui datus optime medebitur. lo 91 Herba oxylapathos cum semine suo arida contrita et ex vino calido pota magnum incontinentiae ventris prae- 92 stat remedium. Pruni silvatici bacas corticemque ac ra- dicem eius arboris in unum ex vino ad tertias decoques atque ex eo singulos cyathos ad diem deiectionis taedio i5 93 laboranti ieiuno potui dabis. Iris Ulyrica^ id est Mace- donica^ quae fuerit gravissimi ponderis, contundatur et in puiverem cribratum tenuissimumque redigatur atque ex eo mensura acitabuli unius dimidiati cum passi cotyla una permisceatur et coagitetur atque inde cocleare unum cy- 20 liaco mane ieiuno detur, ita ut et a cena abstineatur; mirifice proderit. 94 Si quis tortiones subito pati coeperit de ventris ni- mietatC; pedes suos in aqua calidissima quam diutissime teneat^ statim sanabitur. 85 95 Sanguinem caprunum si polentae furfuribus adiecta resina miscueris atque emplastri modo ano ventrique ad- posueris^ pondus omne et libidinem deiectionis efficaciter reprimes. 96 lecur verrinum recens conbustum contritumque ad so summam levitatem cum vino^ sed sine sale potui datum efficaciter subprimet nimiam deiectionem. 97 Leporis sanguis recens defusus et cum polenta coctus 98 et datus dysinterico ilico ventris profluvium sistet. Hir- 1 robro. 10 medibitur. 11 oxilapathos. 16 ilirica. 29 acitali (sic). cotila. 26 furfuribusque. — 287 - cinus sanguis exceptus et coagulatus ac super carbones assatus in cibo datus mirabiliter profluvium ventris emen- dat. Cervini cornus de ipsis radicibus, quae capiti haerent, 99 scobis lima tenuissimus factus et ad dragmae mensuram 5 cum vini austeri cyatho datus sistet nimios yentris fluo- res, si vel triduo iugiter bibatur. Panis anticus ex lactelOO capruno decoctus et more sorbitionis ventris fluxu labo- ranti bis ad diem datus cito succurrit. Aqua, in qua cor-lOl tices fabae ad tertias decoctae fuerint^ si bibatur^ pluri- 10 mum cyliaco proderit. Folia fici arefacta sole, deinde con- 102 busta et in cinerem redacta atque ex vino austero potui data ventris fluxum efflcaciter sedant. Medulla vaccina cum farina tenui subacta et velutioa excoctus panis cibatui data mire dysintericum sanat, maxime 15 si et caseus bubulus recens manducetur. Adipem capru-104 num de renibus sublatum misce cum polentae furfuribus atque adice illic cyminum et anethum et acetum aequis portionibus atque ex aqua decoque et colatum sorbitio- nis more dysinterico dato sumendum, mire celeriterque 20 subvenies. Lac ovillum; quod candentibus glareae lapidibus inl05 ipsum lac demersis excoquatur, dysinterieo potui cum ipsis lapidibus datum mire prodest, ita tamen^ ut prius de ipso lacte serum omne tollatur. 25 lecur hircinum missum in ollam novam cum viniioe austeri cotylis sex ad tertias decoctum, sed dum excoqui- tur conpunctum^ ut umor eius cum vino permisceatur^ postea dysinterico potui datum efflcaciter prodest. Dysinterico et torminoso et ei, qui iam corruptumi07 so sanguinem egerit^ saluberrimum medicamentum est tale: Alei spicae IIII et ova duo incocta in unum teruntur his- que additur vini veteris sextarius et coquitur ad tertias; inde ieiunus^ quam plurimum potest^ si biberit; eflica- cissime intra triduum sanatur. Spondogos est lanugoios 1 coacolatnB. 4 scopis. 14 dysinterico. 16 post forfaribas add, facta. 18 sorbitionibas. 21 post l&^idi- bas add, id est. 26 cotili. 21 c^t Wmot. - 288 - quaedani; quae in rosa silvatica solet nasci; eam tritam cum vino austero desperatis iam dysintericis potui dedi mirantibusque compluribus saepissime de abrupto peri- culo liberavi. 109 Torminosis malvae Graecae albae radix trita potuique 5 110 ex mero vel per se sola data remedio est. Farinae hemina, ovorum vitelli tres^ piperis grana XX contrita in unum miscentur et subiguntur; panis ex his formatur et in foco coquitur, torminosis esui datus plurimum prodest. 111 Milefolium contritum si quis torminosus ex aqua fri-io gida^ prout virtus aut aetas eius se habebit^ biberit^ cele- 112riter sanabitur. Lotos^ unde tibiae fiunt^ in scobem secta vel rasa atque ex eo pulvere cocliaria tria cum aceto scillitico torminofto ieiuno in potione data mirifice prosunt llsTorminibus maximo remedio est lactuca^ si decocta cumi5 cimino trito et oleo manducetur. 114 Sal tritum^ senapi tritum, ovum crudum in unum vas mittuntur et testa ovi ipsius oleo viridi repletur et in ipsum vas defunditur; similiter et mellis despumati et vini austeri singula testa ovorum plena funduntur etso simul universa cocleari diutissime permiscentur et tepe- Il5facta torminoso bibenda dantur, celerrime prosunt. Ruta cum hysopo in aqua ad tertias decoquitur atque eadem aqua in potione vini a torminoso salubriter mixta potatur. 116 Malum Punicum in olla gypsata clausum in furno con- 85 bures et postea diligenter teres atque in pulverem tenuis- simum rediges^ quem repones et paratum habebiS; ut cum opus fuerit ad subitas tortiones cum vini potione detur; prodest continuo. 117 Si quacumque causa tortiones quis pati coeperit^ mellis do optimi libram decoquat ad tertias eique addat vini cya- thos tres et aquae anethinae cyathos tres et coagitatam ac tepefactam hanc potionem ieiunus bibat; continuo llSsanabitur. Fabam integram frictam calidam in acetum 3 cumplnribus. 9 esaui. 10 torminosis. 14 scillito. 20 singulae testae ov. plenae CornarirM, 23 ysopo. 32 vocck- buia aquae anethinae cyathos tres et om. - 289 — acerrimum mittat et madefhctam torminosus manducet^ cito sanatus erit. Ad profluvium et incontinentiam ventris remedium sic:ll9 Spongeam^ quae in pruno silvestri vel in spina aut in rosa 5 silvestri nascitur^ colliges et supra vatilum tostabis et dili- genter teres atque in calicem mittes ac desuper ovum in- coctum defundes et bene permiscebis^ deinde super vati- lum candentem defundes et coques ac laboranti cyliaco quasi ovum tortum manducandum dabis. 10 Bacae olivarum in vino tritae cyliacis recte propinan-i20 tur; portulaca quoque ex aqua fervefacta e polenta aspersa conditur; inde olTae complures si edantur a dysinterico, plurimum iuvabitur. Ungula porcina conbusta ad cineremi2i et trita postera die ex vino hausta mirabiliter dysinterico 15 prodest. Cinis criblatus aceto commixtus ventri et reni-122 bus imis calidissime inlitus certissime ventris abundan- tiam stringit. Rana viva si ventri torminosi adponatur^ inl23 eam vitium confestim transire dicitur. Torminosis salu-l24 berrime aqua marina per clysterium infundetur^ si mole- 20 stia diutina fuerit. Fimus columbinus tritus ex melle ventri inlitus alvil25 incontinentiam stringit. luniperi bacae tritae ex vino nigroi26 potui datae conprimunt alvi nimietatem. Caput caprunum cum pilis suis contusum atque dis-127 25 coctum ciboque sumptum rupta interius intestina dicitur glutinare. Pilos leporinos adiecto melle conprehendes at-128 que inde globulos parvulos facies; hi singuli saepius glut- titi intestina quamvis perniciose rupta certa coniunctione conectunt. 80 Verbasci radicis corticem detrahito eiusque contritael29 sucum per linteolum expressum ex aqua aut vino biben- dum dato^ omnia interiora vitia^ quae ex frigore aut la- bore aut pectoris lumborumve dolore nascuntur^ mira effi- cacia sanabis. 1 torminosos manducit. 9 ovi turtnm. 11 porcacla. aspersa] asper. 12 cumplures. 16 habundantiam. 17 rana} anas Plin. 22 iunipiri. 26 gluttinare. %1 %\o\yQ\»A ^wi^^'?^* Mascellus, ed, HsiiinuszoH. Vb - 290 - 130 SerpuUum ad pondus victoriati argentei tritum bene valenti ex yino^ febriculento ex aqua potui datum omnes ventris dolores sedat. 131 Humanum lotium vetus adiecto croci modico, ut odor eius occultetur^ ignoranti potui datum quamlibet veteres 5 in visceribus latentes morbos sanabit; vomitu enim In- ritato et eiectionibus concitatis omne vitium valenter ex- purgat. 132 Ut explorari possit^ ex latentibus morbis qui sit ille, qui vexat infirmum^ conprehendique qualitas vitii et pars 10 viscerum possit, catulus fetae canis lactens die ac nocte cum eo qui laborat accumbat; is postea sectus inspici- tur translatusque in eo morbus haud difficile notatur ita tamen, ut aeger ei lac de suo ore frequenter infundat; eum tamen catulum, cum fuerit exsectus^ obrui oportet 15 nec ab re est^ si triduo idem catulus vivens cum aegro maneat; vitium enim aegri transire in eum usque adeo certum est^ ut moriatur catulus hominemque morbis laten- tibus relevet. 133 Ad dysintericos solitaneos cocleam plenam cum testa so sua vivam teres^ ad cuius pondus infra scripta trita misce- bis^ id est casei veteris quantum est cocleae dimidium^ ovi meduUam in aceto coctam, panem candidum vetustum vel tostum vel^ quod est meUus^ nauticum^ rutam^ piper ex vino; quod cum prius ferro candenti calefeceris^ potui 25 sine aqua ministrabis^ sed et bacas myrteas adicies. Haec omnia conteres et in potione vini veteris ieiuno dabis. 134 Ad eos^ qui sanguinem per intestinum iactant vel per corruptum corpus inferius effundunt, remedium sic: Her- bae urticae masculae summitates teneras coUiges et con- so tundes sucumque eius expressum per triduum ministra- bis bibendum; si autem cum aqua frigida aut aceto acerrimo aut posca frigida id ius mixtum dederis^ quamvis despe- ratos de supra scripta infirmitate protinus Uberabis. 2 pntui. 16 ab re] habere. 20 solitanos. 22 vetus. 28 coDditum. 25 ex vino om. — 291 — Lac caprunum ex coagulo temperabis et dum tepet,ld5 antequam penitus constringatur^ dysintericobibendumdabis; cito remediabitur. Remedium ad tortiones: Fasianum yivum in vino ne-i36 6 cabis dabisque ex eo vino bibere ei, qui patitur tortiones; confestim remediabitur. Confectio cydonitis ad dysintericos et cardiacos sic:l37 Oleum in vaso duplici coques, quod dum in igni est et fervet^ operitur alio vase, in quo cydonea divisa ponuntur; 10 oleum tam diu calebit igne subiecto^ quamdiu poma super- posita excoquantur, tum oleum solum servabitur^ quod supra dictis infirmis ad perunctionem et escam utile erit; cydonea quoque ipsa esui dentur cyliacis ac dysintericis. Iniectio ad dysinteriam: Amuli — III et lactis ca-i38 15 pruni cocti pro modo quantum visum fuerit adicies et ita iniectionem facies. Sevi hircini — II, olei viridisi39 sextarium dimidium, haec simul in duplici vaso remissa et calefacta inicies. Epithematium ad ventrem stringendum sic: [FIorisi40 20 uvarum — II, rosae siccae — I, masticis — I, aloes — I, gallae — I, aluminis schisti — I, acaciae — I, cerae P. I, myrtini olei P. I, picis — III. De his omnibus tunsis cribratis atque permixtis magdalia facies, quae in panno denso aut phoenicio induces, et sic uteris ad ventrem. 25 Item aliud epithematium ad ventrem restringendum 141 sic: Florem uvae omfacum, rosae florem, aloen, gallas, alumen schistum, acaciam, mali granati florem, balaustium, masticem aequis ponderibus teres et vini myrtini quan- tum ad coniungendum pulverem sufficiat admiscebis; dactu- 30 lorum quoque cames purgatas et vino infusas subiges et cerotum myrtinum facies ac sic omnia permiscebis et mag- dalia facies, quibus ita uteris, ut supra scriptum est. 7 cardiacos] coeliacos ComaritM. 8 vaso] vas. et fervetj effervet. 18 esBui. 17 vas. 21 scisti. 22 mirtini. 24 fimtio. 27 scistani. 28 mirtini. 32 facias. V^* — 292 - CAP. xxvm. Liimbriois et tineis et interaneis oansis id est tenesmo et ad rosns ventris et strofnm vel intestinis ruptis eorumqxie doloribus remedia physioa et rationabUia diversa de experimentis. 1 Verum remedium ad tineas necandas et eiciendas: Per triduum aleum quam plurimum edat qui hac mole- stia laborabit et betaceos coctos et caseum moUem man- ducet; post hoc autem felicis Macedonicae aridae contusae cribratae X VIII cum melle^ quantum ipse yoluerit^ sumat 5 et post horas quattuor dentur ei aloes et scamouiae singu- lorum X semisses ex aquae mulsae cyathis quattuor; cum yero coeperit desurgere^ aqua calida ei supponatur^ qua postea ehii et foyeri debet. 2 Ad lumbricos depellendos satis commode facit San- lo tonica herba^ quae absinthium dicitur, si yel yiridis cum aqua ad tertias cocta potetur yel sicca trita ex melle man- ducetur; cornus quoque ceryini limati lima lignaria scobis, quantum IIII yel V cocliaria sint, ex aqua, in qua decoc- tus fuerit ipse scobis, potus ad cyathos III mirifice facil; i5 rapi etiam seminis cyaUius ex passi cyathis tribus pridie maceratus, deinde tritus et datus aqua exigua adiecta in- finitum medetur. 3 Tenesmos est inritatio ultimae partis directi intestini^ in quo yitio saepius libet desurgere sine causa. Proderit 20 ergo ad hoc yitium depellendum, quotiens desurrexerit quis, ut yino austero mixto cum aqua calida se foyeat. Verbenae et myrtae et oliyae ramuUs iunctis^ ita ut duae partes myrtae sint, simulque decoctis uti conyenit aqua frequentius ad subluendum; quin etiam peniciUum tinc- 25 tum eo Uquore et non nimis expressum atque ano ad- positum proderit yel eodem modo globulus staminis ad- positus iuyat; diutius enim yaporem continet. Perungendus tit intestino. 1 negandas. 6 detar. 7 cyathos. 13 scopis. 93 mirtae, dno. 26 peniceUnm. — 293 — , autem anus erit specillo lycio Patarico yel Indico ex ca- lido vino. Collyrium hoc iniciendum, quod et ad omnem deiectio- 4 nem et tormina bene facit, conficitur sic: Acaciae et mali 5 granati corticis usti^ singulorum "^ quaternos^ hypocistidos et rhus^ quo coriarii utuntur^ et opii, singulorum dena- rios senos^ omphaci % IIII S^ croci X IIII. Teruntur haec omnia et cribrantur diligenter, postea vino austero col- liguntur vel temperantur et fiunt collyria magnitudine nu- 10 cleorum pineorum et cum opus fuerit; ano iniciuntur. Ad lumbricos prosunt huiusmodi compositiones: Ser- 5 pulli l^ UII triti in cremore lenticulao; quantum sint cyatbi duo^ dati vel ipsa sola per se lenticula, si quis eam aceto infusam coctam comederit. Serpulli triti X VIIII^ absinthi 6 15 X II; clematitidos % I et duae tertiaeye partes victoriati; nitri S VII; lupini farinae % VII; salis S IIII; terrae mali ^ IIII; fici aridae S IIII. Haec omnia colliguntur yino austero atque ex his finguntur globuli fabae magnitudinC; ex quibus dantur ieiuno aut post cenam octo vel novem 20 cum aquae mulsae cyathis tribus. ConpositiO; quae facit ad tineas et lumbricos eruen- 7 doS; sic: SerpuIIi S II; coriandri X S; samsuci X S; nitri X S; cucurbitae silvaticae interioriS; sed quod est sine seminC; in pulverem redactae X S; mali Punici inmaturi 26 et adhuc obstricti sive corticis eius triti S S; rutae ter- tiam partem et sextam victoriati ponderis. Melle colligun- tur haec omnia; dantur ex his globuli septem; quantum fabae Aegyptiacae magnitudo est; vel cum aqua calida vel ex vinO; si sinceritas erit; et ieiuno et post cenam. so Ad lumbricos necandos remedium mirum sic: Seriphi 8 X IIII; cucurbitae silvestris interiora trita X II; lupinorum farinae ^ VIII. Ex aqua fiunt globuli fabae magnitudiniS; dantur robustae aetatis septem; pueris terni vel quini cum mulsa aqua. 1 spicillo. 6 denarioram. 18 globoli. 27 ^l^i^^&^- 30 serepni; cf, Apuh herb, 101. ^^ fort. ^<^\»KI\. — ' 294 — 9 Ad tineas necandas remedium competens sic: FUicis radicis aridae^ nasturci seminis £ septenos^ coriandri se- minis X V, nitri X II. Haec omnia trita dantur ieiuno cum aquae mulsae hemina. 10 Mali Punici sucus radicis vel foliorum eiusdem aqua 5 11 decoctus potuique cum sale datus tineas necat Marrubii et absenthii et lupinorum paria pondera in aqua mulsa cocta ieiuno bis aut ter potui data adversum tineas et 12 lumbricos plurimum prosunt. Farina lupinorum decocta ex aqua et more cataplasmatis ventri inposita lumbricos lo vel tineas necat 13 Ad lumbricos et tineas eiciendas remedium potens sic: Ervi^ filiculae radices purgatas ad uncias singiilas seorsum tundes bene in pila lignea; deinde adicies inulae radicis ^ VIII^ ammoniaci unciam et coriandri seminis i5 manum plenam et euforbi \ III. Has omnes species seor- sum conteres bene usque ad summam levitatem et si viri- dis fuerit radix filiculae, quando illam tundes, sucum eius exprimes et ipsum admiscebis. Facies pilulas magnitudine ea^ qua ano inici possint^ ipsasque factas infundes in cer- 80 vesiae novae sextariis duobus et mellis cyatho; quod si in ea provincia faciendum fuerit hoc medicamentum, in qua cervisia non est, ex aqua dabis, in qua myrta cocta sit ad sextarios duos^ aut cum sapae mixtae sextariis duo- bus atque ex eo temperabis potionem et dabis bibendam; 25 intra horas IIII deiciat oportet vermiculos vel tineas; ante triduum sane iubebis eum cibari alio et pane per se et tantummodo poscam bibere. i^ Inflationibus intestinorum prodest vel serpuUum po- tum ex vino nigro vel cuminum silvaticum tritum ex vino so nigro vel aqua pota apiastri^ quod Graeci erotion vocant, per se data vel sucus eius vino mixtus vel origani radi- ces contunsae ad X I ex vino datae vel ruta trita ex aquae cyathis IIII pota vel eiusdem decocta radix cum 2 nasciturci. 6 datar teneas. marrunii. 9 pro- Bunt] prodest. 13 filiciculae. 15 radices. 18 quando] quomodo, 20 cervesiae nova. 23 cervisia h. l. sic. - 295 - aceto et melle data vel puleium similiter potum yel sili- quae Syriacae folia vel roris marini aqua decocta vel petro- silinum ex yino tritum datum vel origani decocti aqua yel anesum tritum^ quantum tribus digitis conprehendi 5 potest; prodest etiam uitrum cum vino aut aceto datum — toUit enim protinus inflationem et dolorem intestino- rum — vel lauri folia trita vel eiusdem bacae aut flos ex vino potus aut panacis radix ex vino pota; sed pana- ces non solum intestinorum dolores; verum etiam cholera 10 sanat. Prodest ex vino vel aceto ferventi apii semen tri- tum datum ieiuno vel terrae mali X I tritus potus ex vino vetere vel hysopi aut origani virgulae quinque cum vini hemina fervefactae et ieiuno potui datae. Fomentum; quod prodest intestinorum doloribus^ sic: 15 15 Acetum aut aquam^ in qua ruta incocta fuerit^ calidam ventri et umbiiico inpones; discutit enim confestim et sedat dolores. Carmen ad rosus sive hominum sive animalium di- 16 versorum sic. Palmam tuam pones contra dolentis ventrem 20 et haec ter novies dices: Stolpus a caelo cecidit, hunc morbum pastores invenerunt; sine manibus collegerunt, sine igni coxerunt^ sine dentibus comederunt. Ad lumbricos egerendos felle caprino madefactam la- 17 nam umbilico adpone; idem facit et fel taurinum sic ad- 25 positum necnon brassicae semen tritum ex vino vel aqua ita oportebit adponi. Ad lumbricos et tineas coliculis ex 18 aqua coctis origanum admiscebis ac ieiuno bibendos in die tres cyathos dabis. Ad ventris rosus remedium sic: Piperis albi — I^ 19 30 cymini saccati — I, rutae folia viridia — I, nitri ^ III, euforbi permodicum. Haec omnia melle et aceto pariter permixta in pilulas ad modum fabae rediges et bibendas paulatim^ cum opus fuerit, ieiuno ex vino mixto dabis. Si ventriculus perversatus fuerit alicui, aquam bibat, 20 35 unde pedes laverit suos, et de lana ovis, quae a lupo 8 panacae. 9 cholera (stc). 21 co\\\^emTi\>« ^^ ^^x^t^^sa. - 296 — occisa fuerit^ ad ventrem suum alliget; de herba quoque^ quae muris auricula dicitur, novem folia toUat et cum pi- peris granis VIIII terat et ex aqua bibat per triduum. 21 Talus quoque leporis ventriculo subligatus dolorem eius 22 excludit. Lenticulae hemina in aceto madefacta et cibo 5 23 potuique data ieiuno extinctos lumbricos eximit. Malva cum senapi cocta et in calice posita ac sorbitionis modo 24 saepius gustata succurrit molestiis lumbricorum. Grano- rum de malis Punicis dulcium acidorumque sucus expres- sus passo eiusdem mensurae inmiscetur potionesque duae lo de permixto fiunt et una ante cenam datur^ alia post cenam^ postera die tertiave lumbricos vel tineas poten- ter expellit. 25 Stercus caprinum aridum tritum adiecto melle potui 26 datum ex aqua calida mire producit tineas. Cervini cornus i5 conbusti cinis tritus ex aqua potus tineas potenter ex- 27 pellit. Rafanus ex aqua ad tertias decoquitur eaque vino 28 mixta ad extirpandas tineas utiliter bibitur. Radix inulae in vino decoquitur^ deinde sucus eius exprimitur potuique datur ad tineas enecandas ; sed ea radix posteaquam eruta so 29 est^ terram non debet adtingere. Aleum in oenomeli de- coctum et voratum proderit lumbricis vel tjneis necandis; aqua quoque^ in qua lupini decocti fuerint; addita ruta et 30 pipere trito potui data medetur. Acini sive corymbi hede- rae tres contriti in oxymeli utiliter adversum tineas bibun- » tur aut ventri inlinuntur. 31 Absinthi sicci Santonici conbusti cyathum unum, corni cervini conbusti cyathum unum, apii seminis triti cyathum unum miscebis et ieiuno^ qui tineas lumbricosque patie- tur^ ex aqua caUda potui dabis moderatus mensuram iuxta so aetatem sumentis. 32 Ad lumbricos eiciendos remedium mirum sic: Satu- reiae fascem bonum cum aquae ^ III mittes in vas am- plum et diligenter claudes^ postera die colabis et addes 3 et ante ex om. 23 fuerit. 24 putui. 30 mode- ratam Cornarius, 32 lumbricus. satureiae] saduregem. - 297 - pteridis tuDsae et aloes tunsae diligenter dragmas binas et mellis despumati quod sufficiat; inde iunioribus iuxta aetatem dabis, senioribus plusculum et adicies colofonii dragmam unam, ita ut qui remedium sumunt carne ab- 6 stineant per illos dies et aleum manducent. Coriandrum viride vel eius semen decoques in aqua^ 33 in qua lupinos prius coxeris^ et cum inde adversum tineas vel lumbricos ieiunus sumpseris potionem, vectaberis aut deambulabis. 10 Nasturcii seminis coclearia quattuor^ filicis quae in 34 arbore nascitur P. I, agarici — III, iuniperi — III, co- riandri seminis 5" I, ex radice Syriaca P. I, corni cervini usti — IIII, nitri Alexandrini — III, scamoniae — III, tithymalli P. I, haec omnia tundes et cribrabis, miscebis 15 et reposita habebis et cum opus fuerit, dabis tinearum vel lumbricorum molestia laborantibus in potione poscae gelidae iuxta aetatem, sed digestissimi ab omni esca hoc remedium accipere debebunt. Acori tunsi, erucae seminis^ coriandri sicci seminis, 35 20 cardamomi cocliaria quaterna, iuniperi — III, absinthi Santonici P. I, hysopi — VI, corni cervini usti — II, dictamni P. I, filicis, quae in arbore nascitur, siccae P. I. Omnia haec tunsa cribrataque miscebis et recondes et cum opus fuerit, pastillos facies fabae magnitudine et dabis 86 ei, qui laborat molestia lumbricorum, ut edat in ficu, etiam sicca; abstentus tamen pridie, ila ut sit digestissimus, cum hoc remedium sumit. Ad lumbricos eiciendos remedium sic: Aristoloci longi 36 contunsi ^ II cum aquae cyathis duobus ieiuno biben- 80 dos per triduum dabis; nucleos quoque de persico amaros ieiunus edere debebit qui lumbricis vexabitur. Ad ventris dolorem remedium efficax sic: Sordes de 37 cardine ostii tolle digitis duobus, pollice et medicinali, et 3 colophonia^ CwmriuB, 7 'posi in qua Tepeiii in quo. 14 tithimallj. 26 diiestissimus. 28 aristolochiae longae eontnsae Oomartu^. 29 cyathos. 30 persico amaxi. 83 ostii] ustei. digitis] diligentlB. - 298 - 38 super umbilicum laborantis adpone. Bacas lauri tres cum herbae vincae cocliaribus tribus pariter contundes et adi- cies vini calidi cyathis tribus et colatum bibendum dabis 39 eiy qui ventris dolore vexabitur. Corrigia canina medius cingatur qui dolebit ventrem^ statim remediabitur. 5 40 Contra ventris dolorem argimoniae herbae radicem palo ligneo effodito eamque tritam ex aqua bibendam dato. 41 Lychnum ardentem umbilico superpone et desuper cucur- bitam medicinalem aut calicem oblongum^ si cucurbiia non fuerity admoveto et paulisper contineto, confestim dolorem lo 42 ventris avertes. Puleium commanducatum et ad umbilicum positum atque illic alligatum^ ne cadat^ dolorem omnem 43 ventris continuo discutit. Anethi seminis paululum con- 44 tritum ex aqua potum internos ventris sedat dolores. Ni- trum aceti cyathis duobus liquefactum et potum dolorem 15 intestinorum potenter avertit. 45 Quotiens dolor et contractio intestinorum ventris orie- tur, vespertilionis sanguine ventre manu perfricato et ad 46 praesens subvenies et in totum annum medebere. Piperis grana LXXX contrita et ex aqua pota mire tollunt ven- 20 47 tris doiorem. Si cui in via aut in loco aliquo diflQcili subitus dolor ventris aut intestinorum fuerit^ iotio suo 48 degustato continuo sanabitur. Si quis talum leporis secum habuerit, inmunis a dolore ventris et periculo huiusmodi perpetuo permanebit. 25 49 Ad intestina rupta leporinum stercus atque etiam pili vel lana eius de subventrili cum melle decocta ad magni- tudinem fabae gluttienda frequenter data quamvis pemi- ciose ruptis intestinis celeriter medetur^ ita ut etiam tenu- iora^ quae fuerint disrupta^ glutinet^ sed adsidue hoc so medicamine utendum est^ donec periculum omne tollatur. 50 Ad colum mirum remedium. Colo et omnibus intestinorum doloribus et tam hominibus quam iumentis ex hac re laborantibus efficacissime subvenit avis galerita^ 7 bibenda. 11 poleium cummandacatam. 18 vesper- tillioiLis. 19 medere. 27 magnitadine. 32 Colo et omni- buBJ Hinc incipit apud Comarium cap, XXyilll. — 299 — quae Gallice alauda dicitur, sive ipsa assata in cibo suma- tur sive cum plumis suis combusta redigatur in cinerem atque ex eo diligentissime trito terna cocliaria ex aqua calida potui per triduum dentur. 5 Unicum est intestinum ossifragi mirae naturae, quod 51 omnia devorata citissime conficit; huius pars extrema col- ligitur et reponitur et cum opus fuerit^ ventri laborantis alligatur, miro remedio omnes intestinorum dolores citis- sime sedat. 10 Lupi stercus dummodo non in terra inventum^ sed 52 supra fustem aut supra astulas aut supra iuncum colliges et servabis et cum opus fuerit^ laboranti colico alligabis ad brachium vel ad collum in osse aut in cypro aut in auro clusum licioque suspensum; sed prius ex ipso ster- 15 core pusillum ignoranti ex aqua calida bibendum dabis; mire celeriterque subvenies. Ovum recens crudum summiter apertum defundes et 53 eius testam oleo viridi implebis et defundes; similiter lotio puerili implebis et defundes mellisque tantundem defun- 20 deSy tum diligenter omnia permiscebis et in aqua calida tepefacies ac ieiuno bibenda dabis. Haec potio non solum stercus vetustun); quod dolores intestinis facit, verum etiam lumbricos eiciet et ardores praecordiorum febres- que sedabit. 25 Erucae semunciam conteres et ei^ qui lumbricos patie- 54 tur^ ex vino vetere candido ieiuno et digestissimo bibendam dabiS; satis proderit. Ad interaneos morbos serpulli pondus victoriati ar- 55 gentei contritum et ex vino potui datum, febricitanti autem so ex mulsa aqua tepida internos dolores ventris potenter emendat. Verbasci radicis corticem detrahito et contun- 56 dito ac sucum eius per linteum exprimito eumque ex aqua mulsa aut vino bibendum dato; omnia interaneorum 2 cumbusta. 6 coUegitar. 8 minorem medio. 15 pisillum. 19 verba mellisqiie tantnndem defundes apud Cornarium ante similiter lotio coUocata 8tmt. 26 canditQ. 28 et argentei. 29 et antt ex om. - 300 — yitia^ quae ex frigore aut labore aut indigerie erunt; miri- 57 fice sanabis. Lotium humanum vetus adiecto paululo croco^ quod odorem eius emendet^ ignoranti potui datum quam- vis veteres et latentes interaneos morbos et Yomitu et deiectionibus concitatis potentissime sanabit. 5 68 Laborantibus teuesmo^ id est qui de perfrictione ad- sidue sedere cupiunt et nihil deiciunt^ lac bubulum de- 59 coctum frequenter potum maxime prodest. Holus discoctum cum sale plurimum sumptum adversum tenesmum iuyat; ostrea quoque ex mulso et pipere cocta utiliter acci- 10 60 piuntur. Potio asperso plurimo pipere sub noctem calidis- sime sumpta summo remedio adversum tenesmum esse con- 61 suevit. Senectus anguis cum oleo rosaceo decocta in vaso stagneo atque inlita yentri^ si tamen illic non sit exulce- ratiO; tenesmo remedio est. 1» 62 lus piscium marinorum in patina cum lactucis cocto- 63 rum utiliter adversum tenesmum sorbetur. Aqua marina ex alto hauritur et servatur in vetustatem ac postea cum vino austero bibitur; deinde rafani manducantur, ut sit 64 vomitus facilior^ qui tenesmi causas efiundat. Herbae vet- 20 tonicae folia in umbra arefacta et tunsa cribrataque ad scripulum unum ex aquae calidae cyathis duobus pota optime prosunt absque his^ quibus ex cruditate intestina 65 torquentur. Herba; quae pycnocomon dicitur^ trita ex passo vel mulso vel caroeno epota intestinorum dolorem pro- 25 66 tinus sedat. Scillae albae — - I et myrrae victoriati pondus adiectis aridis ficis duobus in unum subiges et ieiunus ex 67 vino mero sumes: protinus ventris dolore relevaberis. Lauri teneri folia tunsa et in austero vino trita convulsi utilis- 68 sime potant. Stercus verrinum per se collectum arefactum- so que et cum vino potui datum efficacissime convulsos et reumata sanat. 2 paulolo. 12 tenesmo. 18 auritur. 24 pycmoDy correxi. 25 carino. 26 Scillae] TotiM hic locus a § 66 usque ad cap, XXYJin § 6 exceptis verhis ad coli inflationem — cya- this quattuor, qua>e stmt in § 4 eiusdem capituli, apud Comarium desideratur, mirrae. 30 potantur. 32 thremata. — 301 — RafaDus in partes multas secatur et sale minutissimo 69 inspergitur cumque diu ita permanserit, excusso sale cum oxymeli manducatur et supra aqua marina potatur; hae res Yomitu citato stomachum saluberrime purgant. Cymini 70 5 Aethiopici semunciam, floris nitri semunciam ex vino mixto dabis bibere^ praesentaneo remedio subyenies ventris do- lori yel strofo laboranti. Filicem in qualibet arbore in- 71 natam avelle ita^ ne terram tangat, et dolenti inter ven- trem et fasceam pone^ ilico ventris dolore relevabitur. 10 Ad rosum ventris praecantum utillissimum. Manus 72 sinistrae pollicem supra ventrem premes et dices: adam bedam alam betur alam botum. Hoc cum novies dixeris, terram eodem pollice tanges et spues rursumque novies et iterum tertium novies dices et per novenas vices ler- 15 ram continges et expues. Hoc vero praecantum et homines 73 strofo vel rosu laborantes et iumenta relevabit^ si adhibea- tur sic. Manus planas super renes pones et dices ter: alabanda alabandi alambo. Cum ita dixeris, supinas manus sub ventre eius pones et iterum idem dices vel prius aversas 20 manus sub ventre eius pones et cum ter dixeris^ ad renes planas manus pones et ter praecantato loco rursum sub ventre manus perferes et idem tertio dices. Item ad rosus tam homiuum quam iumentorum prae- 74 cantatio sic. Pollice sinistro et duobus minimis digitis ven- s5 trem confricans dices: Stabat arbor in medio mare et ibi pendebat situla plena intestinorum humanorum; tres vir- gines circumibanty duae alligabant^ una revolvebat. Hoc ter dices et ter pari modo terra contacta expues. Si iumenta carminabis^ intestinorum mulinorum vel equorum 80 vel asinorum dices. 4 vomito. scitato. Btomacho. 7 arborem. 8 avelle ita ne scripsi: avellane. 9 illico. 13 pollicem. 16 rosu scripsi: roso. 17 dicis. 19 dicis. 25 mare {sic). 26 sidnla. — 302 - CAP. XXVIIII. Ad colum et ad ileon remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. 1 Bene facit ad ileoD; quod vitium est inflatio tenuium intestinorum^ galbani X semissis devoratus^ sed in pilulas divisus duas vel tres; movet enim ructum et interdum deicit ventum deorsum atque ita prodest. 2 Ad idem vitium mirifice prodest hoc medicamentum^ 5 facit autem et ad lateris dolorem et ad omnem partem corporis interioris^ accipit haec: Dauci seminis, panacis radicis^ castorei paria pondera, rutae silvaticae dimidium; contusis his speciebus mel decoctum^ quod sufQciat^ adici oportet atque inde dari X singulos aut victoriati pondus lo ex aquae calidae cyathis tribus aut duobus. 3 Optime facit ad ileon huiusmodi medicaminis per anum inmissio. Malvam et faenum graecum cum aqua oportet bene coqui atque inde sumi heminam. Item in oleo se- cundario incoquere rutam debes quam plurimam et hinc i5 heminam calidam adicere priori aquae. Quibus utrisque admisceri convenit afronitri semunciam et ita per clyste- rem calidum medicamen inmitti. Hac ego iniectione iam stercus per os eicientem quendam^ quod signum morti- ferum est^ sanavi. Est autem vitium periculosissimum 20 ileos et hoc ideo inter praecipua remedia refertur; quam- obrem cum magna fiducia hoc genus vitii hoc medicamine sanandum adgredi debemus. 4 Ad coli inflationem bene facit cymini silvatici semen per se ut est datum tritum quantum cocliaria tria in 25 aquae calidae cyathis quattuor. 6 Nam Cassi medici colice vera multis nota propter efiectum haec est; ut ab eius servo Admeto accepi legato Tiberi Caesaris^ qui eam solitus erat componere sic: Apii seminis semunciam, anesi unciam^ castorei unciae sextan- so 15 debis Im debes 2m. 17 clistere. 28 Atimeto Seribon. accipi. — 303 — tem^ myrrae unciae quadrantem^ spicae nardi Indicae un- ciae sextantem, opii unciae quadrantem^ croci semunciam, piperis longi semunciam, piperis nigri semunciam^ petro- silini — I, schoeni — I. Haec omnia contusa cum melle 5 decocto miscentur^ datur ex hoc medicamento quantum nux avellana ex meri cyathis quattuor, quod et ipsis pri- mis doloribus et postmodum prodest, id est medicamen- tiun ceroto ex malobathro facto duabus partibus mixtum et totum extra inpositum in ventre plurimum iuvat. Prae- 10 terea beue facit et ad stomachi inflationem et ad suspi- rium et ad iocineris dolorem et ad tussem et ad uvae destillationem. In hac conpositione Acilius Hyginus Cap- padox chirurgus Romae dicit adiecta casiae fistulae^ apii, cinnami paria pondera et pro pipere nigro album et ca- 15 storei minus partem tertiam victoriati^ quod sic conposi- tum mirifice facit et ^ad^ sanguinis eruptionem de sto- macho corrupto. Colice mirifica lulii Bassi cito levat, dein tollit in- flationes coli et omnis partis corporis; facit et ad stomachi 20 imbecillitates et ad intestinorum alioqui dolorem^ quem Graeci strophum appellant^ ex aqua hysopum aut rutam incoctam habente. Item bene facit ad sanguinem et ex in- teriore parte; non enim patitur late fieri nec intus vulnus converti^ sed et cito supprimit sanguinem et vulnus cogit 25 coire. Dandum autem his medicamentum ex aqua polium coctum habente aut rutam. Prodest et torminosis et coelia- cis datum ex aqua centunculum herbam incoctam habente^ quam Graeci gnaphalida dicunt; aut etiam sorbis incoctis aut Syriaca siliqua. Lienosis datur ex mulso vel passo 1 mirrae in marg, add,; eius in loco est in textu opii quod delevi, spicae nardi Indicae unciae in raswra. 4 Bcoeni. 6 medicamentum. 7 voedbula id est corrupta esse videntur; fort, 8cr, idem med. 10 inflatione. 12 conpositionem. 13 dicit] verba quae seqwmtur turbata esse videntur, 16 eru- ptione. 18 Colice mirifical Haec lulii Bassi colice non est in codioe, in quo vocabula de stomacho corrupto (§ 5 extr.) exdpit compositio, cuius initium est: Ad coli dolorem faciunt quidem (§ 7). - 304 — aqua admixta; eodem modo dandum est et eis^ qui san- guinem per urinam vel alvum reddunt^ nec minus etiam mulieribus, quae fluore sanguinolento infestantur; quem rhun erythron Graeci dicunt^ vel quae ex partu abortuve residuos yulvae dolores habent^ et in totum, quibus sup- 5 primendus est fluor aut ex aliqua parte corporis inflatio tollenda. Recipit autem haec: Spicae nardi, costi^ piperis albi^ piperis nigri; piperis longi^ myrrae^ opii^ Apollinaris radiciS; cinnami, asari, acori^ turis^ brassicae seminis, ca- storei, singulorum denarios XII^ opopanacis X X^ stoe- lo chadis, dauci^ ameos^ singuiorum denarios XVIII, silis Cretici X XXIIII; melle Attico haec excipiuntur ac mi- scentur. Datur non plus quam denarii pondus aut yicto- riati; ceteris, prout cuiusque vires postulabunt; dummodo infra hoc pondus, ex aquae calidae cyathis tribus in noctem i5 secundum cenam. Haec potio etiam febricitantibus tuto datur, verum coeliacis in ipso dolore prodest. Vitreo vase sub signaculo, ut moris est; servatur. Ad coli dolorem faciunt quidem mirifice quae superius posita sunt, sed ut cetera medicamenta in aliis vitiis dolorem 20 levant protinus, ita hoc, quod dicturus sum, supra hominis et spem et condicionem ilico prodest ideoque primo tem- pore ne fides quidem habetur efifectui eius, postea vero a nuUo satis digne laudari potest; nam et in praesenti dolorem tollit et in futurum remediat, ne umquam dolor repetat. 85 Raro enim quis iterum aut ut summum tertio accepto hoc medicamento vexatus est; quamobrem si quando repetierit iterum dolor, dandae erunt per triduum et tunc potiones €odem modo, quo et primo datae fuerint. Interdum et in tertio dolore eodem genere potiones dabuntur, quod so raro quidem accidet, ut post primam potionem dolor red- eat; sed si admonente causa iterum atque iterum data fuerit, in futurum quoque ita remediabit, ut ne suspi- cio quidem ulla huic vitio relinquatur; si quando tamen 23 ne] nec. qaidem om» effectui scripsi: eflectas. 27 medicamentam. 28 danda. ~ 305 — repetierit hoc malum^ frigus ex multitudine cibi prae- cedit gravitatemque quandam et torporem eius loci, id est coli; sed sine ullo dolorie sentiendum infert^ plane ut tum intellegant^ quanto malo caruerint; qui illa moleslia 5 liberantur. Hoc medicamento primum muliercula quaedam 8 ex Africa yeniens multos Romae remediavit^ postea nos per magnam curam conpositione eius accepta^ id est pre- tio dato ei quod desideraverat qui venditabat^ aliquot non humiles neque ignotos sanavimus, quorum nomina super- 10 vacuum est referre. Constat autem medicamentum ex his rebus: Cervi cornua sumuntur^ dum tenera sunt^ et quasi in taleas vel partes breves et tenues divisa in oUa fictili componuntur operculoque superposito et argilla undique circumdata fornace aut furno uruntur, donec in cinerem 15 candidissimum redigantur^ atque ita trita in vaso vitreo mundo reponuntur. Cum dolorem coli habebit aliquis, ante diem abstinebitur quam poturus est medicamentum ab omni cibo atque ita postera die digestus atque ieiunus accipiet ex hoc pulvere cornuum exustorum cocliaria tria cumulata 20 satis ampla^ quibus misceri debent piperis albi grana ¥1111 trita et myrrae exiguum^ quod odorem tantummodo prae- stare possit Haec in unum commixta in mortario dili- 9 genter agitantur ac teruntur^ deinde coclea vera Africana^ id est inde allata; sumitur quam maculosissima et viva^ 23 si fieri potest, in alio mortario cum sua testa contunditur atque ita teritur^ donec nullum vestigium aut aspritudo appareat testularum; postea vini Falerni non saccati cya- thus adicitur et nihilo minus rursus teritur^ magis enim tunc apparebunt aspritudineS; si quae residerint; quibus 80 levatis iterum adiciuntur duo cyathi eiusdem vini atque ita cum priore compositione bene admiscentur^ postea trans- funduntur quae sunt in mortario in calicem novum, qui calix super aliud vas ponitur ad carbones et adsidue move- tur cocliario liquor; ne quid subsidat aut peruratur; ubi 9 ignotuB. 12 taleas e Scribon.: tabulaa. 14 de- narii pondere ex aquae cyathis tribus vel frigidae vel cali- dae epotata. lo 4 Purgat optime ventrem chamelaea herba^ quae folia similia olivae habet^ quorum quinque vel sex dari oportet trita ex aquae mulsae cyathis quattuor frigidae^ si ad- suetus erit; cui remedio opus est^ sin minus, calidae ad- 5 iecto salis cocliario; detrahit enim largiter bilem. Purgat i5 bene alvum filicis radix lota et rasa atque in minimas par- ticulas concisa ad semunciam aceto aspersa^ deinde cocta^ ut solet holus coqui; et ita cum panis uncia consumpta. 6 Purgat bene haec conpositio ventrem: Aloes £ semissis, colophoui % S; una teruntur haec^ adicitur mellis quod satis 20 sit ad colligenda ea. Datur ex aquae calidae vel frigidae cya- this IIII. Hoc medicamentum stomachum non conrumpit. 7 Globuli mirifice purgantes ventrem^ qui ut sumuntur; ita integri deiciuntur nec laedunt stomachum^ conficiuntur sic: Colophoni X 1111^ bidellae X II^ gummis ^ II. Haec ss trita lactucae suco colliguntur et finguntur pilulae magni- tudine fabae^ dantur a tribus pilulis usque ad septem^ prout cuiusque vires patientur. 8 Globuli; qui etiam cenanti dantur et efQciunt mane ventris deiectionem quantum satis sit^ sic: Colophoni £ 111, so aloes et tragacanthi binos; hoc pridie aqua maceratur, postero die ceteris admiscetur; fiunt inde globuli fabae magnitudine, dantur a tribus usque ad VII; prosunt pluri- mum ventri et stomachum nullo modo vexant. 1 ventri Stephanus: ventre. 4 cnicil cicni. 8 vel addidi e Scribon. 18 quoqui. 20 colopnoniae CamariiiS semper. 29 cenatis /S^crifeon. — 317 — Cucurbita silvatica trita, quam Graeci colocynthida 9 Yocant; detrahit per ventrem et pituitam et bilem luridam, nonnumquam et atram deorsum versus vocat, si cum mulsa aqua detur. Item cucumeris anguini radix et eius quem lo 5 edimus detrahit bilem; sed anguini radicis cortex eandem vim quam veratrum habet, nisi quia paulo remissior est; et multo magis viribus caret quam cucumeris^ quem edi- mus. Anguini ergo cucumeris dari oportet S VI S ex aqua mulsa, detrahit enim pituitosa et biliosa, cucumeris 10 quem edimus radicis dari oportet S IIII similiter vel sparti seminis tantundem; similiter et iridis radices datae prosunt. Item thapsiae radices pituitam et bilem detrahunt nec ii minus epithymon; praestant hoc meliuS; quod atriora et acriora deducunt; et herba urceolaris quae appellatur de- 15 trahit biliosa et aquatiora; nam cunila^ quam Graeci oni- tim vocant; detrahit aquatiora per vomitum; aquam vero solam deducit mori lacrima vel radix incocta potui data. Iris calefacit, solvit, purgat^ concoquit^ ulceris quoque in- 12 terni duritias mollit et ventris stricturas movet. Irinum 13 20 oieum per clysterem inmissum pituitosa et aquata et puru- lenta et atra deducit; polion vero biliosa et atra oleo cha- maemelino mixto per sellas deducit; scamoniae sucus solam detrahit bilem, datur ex aqua ad denarii semissem et tertias eius cum salis X quinquC; sed stomacho infirmo non convenit. 25 Elaterion purgat sursum per vomitum, aquam vero 14 deorsum et pituitam et bilem omnis generis deducit; plus autem eius quam victoriati tertiam partem non oportet dari; cyclaminos vero detrahit per sellas pituitam et aquam; hippophaes detrahit pituitam et liquores aquatos^ datur eius do uncia cum aqua mulsa; eiusdem quoque lacrima victoriati ponderis data ex aqua mulsa bilem purgat^ nam radix tan- tum aquam deducit. Centaurei tenuis sucus^ quantum nux avellana recipit, 15 potus ex aqua mulsa ventrem solvit. Item herbae ipsius 6 veratri. 7 et om, 12 thapsiae] thiasi. 13 ephy- timon. 16 cunicla. onecon. 20 clystere, 2l9 \si^>^<^- phaes] hippomanes. 38 centaureae ^m. — 318 - tritae % III ex sale et exiguo aceto dati cum aquae cya- this VI biles deducunt. Meconidos quoque herbae sucus cyathis duobus datus detrahit bilem. Gucurbitae domesti- cae sucus cyathorum trium cum vini albi calefacti bemioa datus et olei semuncia detrahit pituitam et bilem^ sed 5 oportet, quibus hoc purgatorium datur, ut postea quam 16 plurimum deambulent. Damasonii radix detrahit sursum deorsumque pituitam atque bilem et ex yino et aqua mulsa data; sed si per sellas aliqui magis voluerit purgari^ sucum 17 sumat, si sursum versus, radices eius accipiat. Veratri lo nigri radicis % semissis et eius tertia portio pota ex vino passo per sellas detrahit bilem; veratri vero sucus albi ad mensuram denarii unius potus ex passo detrahit pitui- 18 tam et per vomitum et per sellas. Chamelaea^ quae dicitur restis olivae, aquam detrahit, calfacit enim plurimum; eadem i5 prodest hydropicis et elephantiam habentibuS; si quis eius seminis grana numero XX dederit ex aqua mulsa; eius- dem folia tenera trita et in globulos redacta aquam movent; si quis ea per anum iniecerit; prosunt enim et ad duritias ventris laxandas et ad morbos interaneos depellendos. so 19 Purgatio ventris^ quae facit ad lumborum dolores et ad omnium febrium molestias depellendas^ accipit haec: Scamoniae X IIII, veratri nigri, anesi, afronitri, nardi Syria- cae^ casiae^ cinnami^ singulorum X binos; dantur haec trita et mixta cum aquae mulsae hemina^ datur interdum vel 25 ex aceto vel ex melle vel ex aqua sola; abigit etiam con- ceptum feminis praegnantibus datum. 20 Purgatio ventris altera sic: Scamoniae X XII, veratri nigri X XVI, croci X V, myrrae X VII, cinnami X VII, panacis X VIII, piperis X V, afronitri X VI; trita haec et so in pulverem redacta melle consparguntur. Datur ex his X I S ex aquae frigidae vel calidae cyathis tribus. 21 Ad ventrem laxandum cucurbitae silvaticae interaneo- rum, scamoniae, afronitri paria pondera in unum teri 7 damasonis. 14 chamaelea pota quae. 18 globolos. 19 duriciaa, 25 aqua mulsa. 26 abiit. — 319 — oportet atque inde dari globulos tres fabae magnitudine ex calda aqua; convenit autem aqua colligi vel conspergi hoc medicamentum. Aliud remedium ad ventris purgationem sic: Uvae 22 5 passae exemptis granis contusae % IIII; anesi % VIII, ela- terii, id est cucumeris, in partes divisi loti et siccati X VII, veratri nigri X XVI, cunilae seminis purgati interiora X XII. Haec in pulverem redacta colliguntur et ex aqua dantur quantum fabae tria grana sunt superque acetum 10 cum melle mixtum bibitur. Item alia ventris purgatio eiusdem elfectus accipit 23 haec: Scamoniae X VIII, veratri nigri X VIII, cucurbitae silvestris interiora X VIII, afronitri X VIII, iridis X VIII, nardi Syriacae X V S et victoriati partem tertiam, myrrae 15 idem ponderis. Pulvis ex his factus melle colligitur; dan- tur ex medicamento hoc globuli, quantum fabae magnitudo est, ad X IIII vel V, quibus devoratis acetum melle mixtum superdandum est. Ad omnem molestiam febrium et ad lateris dolorem 24 20 cum febri, item ad lumborum dolorem molestum et ad- versus liquores glutinosos et spissos per ventrem digeren- dos recte dabitur hoc medicamentum sic: Cucurbitae sil- vaticae interiores partes aridas, quae qudsi pluma sunt, X VI, croci ac panacis X senos, marrubii suci X VIII, 25 glycyrrhizae X IIII, piperis albi X VI, piperis longi X VI, stoechados X VI, schoeni floris X IIII, malobathri X III. Passo colligimtur trita haec omnia, dantur ex his denarii singuli cum aquae calidae cyathis binis vel ternis. Solvunt ventrem superposita haec: Cucumeres silva- 25 80 ticos maturos arefieri oportet, deinde contusos felle taurino conspergi atque emplastri modo inlini alutae aut linteolo spisso ad magnitudinem digitorum quattuor, ut umbilico tantum superponas; quod statim tollendum erit, ubi ven- 1 globolDS. 6 elaterii] alterci. 15 collegitur. 20 adversos. 21 gluttinosis. 23 interioris. 24 mar- ruvii. 26 clycerizae. albi VI (misaa de/naxix w^Vj.. 26 scoeni. — 320 — 26 trem moverit. Et hoc medicamentum eiusdem rei gratia umbilico superponi oportet aut lateri, quod recipit haec: Gucurbitae silvaticae interiora^ quae quasi flocci sunt^ alu- minis liquidi, characiae^ tithymalli^ lathyridis herbae^ laseris Cyrenaici paria pondera trita felle taurino collecta lateri 5 vel umbilico cum cucumeris silvatici maturi suco eodem modo quo supra scriptum remedium superponuntur. 27 Hiera ad resolutum stomachum et reicientem quod- cumque sumpserit coniicitur sic: Aloes nigrae S V^ ma- sticis X IIII^ cinnami; schoeni floriS; malobathri^ nardi 10 Syriacae^ croci, asari, xylobalsami^ singulorum X senos. Haec trita vel contusa melle consparguntur et ita re- ponuntur et cum opus est ad modum fabae cum oxy- meli dantur. 28 Purgatio^ qua Cosmus medicus frequenter usus est, 15 quae hiera minor dicitur^ facit ad omnia, quae supra scripta sunt; conficitur sic: Scamoniae denarii victoriati ponderis partem unam^ veratri nigri X I^ panacis X S, ex melle consparguntur haec trita; datur ex his quantum nux avel- lana est ex aquae mulsae cyathis quattuor; globuli quoque 20 supra dicta magnitudine sicci de hoc medicamento duo tresve dantur ieiuno vel post cenam vorandi. 29 Turundis ad solvendum ventrem uti oportet eiusmodi: Fici aridaC; pulei^ absinthi^ aloes^ nitri, fellis taurini are- facti ex interiore parte^ horum paria pondera melle bene 25 percocto colligi oportet et fingi turundos, qui per anum 30 inmittantur. Item turundi ad ventrem laxandum sic: Cucur- bitae silvaticae floccorum interiorum X V, nitri nigri usti X V^ fici pinguis pulpae X IIII, mulsae P. I. Cocuntur haec omnia ex mulso diligenter et postea fiunt turundi^ so quibus et absinthi aliquid admiscetur^ atque ita^ ut supra dictum est; ano iniciuntur. 31 Herbae peduclariae X IIII, farinae ex lolio X IIII^ cum felle taurino liquido et melle percocto miscentur paria 1 gratiam. 4 characiae] coscini. lactoridis. 9 aloes] ^ballos. 10 scoeni. 15 Gosxnos Im Gosmas J^m, 17 pondas. 9 dantor. 26 percoctam. — 321 - pondera et fiunt turundi, qui similiter ad laxandum yen- trem ano iniciuntur. Sucus hastulae regiae admixtus farinae 32 ex tritico, deinde subactus in panis modum et coctus in furno atque esui datus purgat bene ventrem. Epithymi 33 5 X VII; salis X y in aqua mulsa si potui dederis^ pituitam et bilem omnem per ventrem detrahes. Agaricum detrahit per yentrem spissum et corruptum 34 umorem; cuius ut plurimum dantur denarii duo cum salis denariis duobus potandi ex mulsae gluttis V. Minime hoc 10 remedium stomachum laedit omnemque purgat umorem neque sanguinem corrumpit nec si quae partes interius tument; exulcerat; verum etiam adiuvat; prodest et ioci- neris tumoribus et quos Graeci 7teQtnXsv(ioviKovg appel- lant. CucumeriS; quo vescimur, seminis cyathus tritus et 35 15 nucum pinearum purgatarum cyathus contritus et sal cum melle tritus, in unum mixta haec solvunt ventrem^ febres quoque advenientes inminuunt, morsus stomachi sedant, acres liquores bilesque reprimunt. Aqua mulsa ex melle crudo pota ventrem movet; ex- 36 20 tenuat glutinosa, lieni prodest; eadem intestinis praestat remedium et venis^ quae sunt in proximo circa intestina, medetur; liquores etiam, qui pulmoni insidunt et difficile excreantur^ depellit; sed stomacho aptius est mel aceto mixtum^ minus enim inflat; efflcacior est tamen umoribus 25 aqua mulsa; magis enim extenuat liquores et iucundius sumitur. Absinthium potum movet bilem maxime iocineri in- 37 sidentem^ coctum quidem cum aqua sumi debet; nam et per urinam et per ventrem cruditatem omnem deducit et 80 stomacho opitulatur et sanguinem spargit; cuius summa potio est X VI cum salis X 111^ mellis cyatho uno et aquae sextario; sed si magis aliquis alvum citare voluerit^ salis X VII admiscere debet. 2 hastulae] astla. 5 potn. 9 gluitiB] cyathis Cornarius. menime. 13 et qnos] quos. pleumoticos. 16 solvantar. 18 acres] aeris. 20 glnttinosa. 24 \inv<^> ribos Im h add. 2m supra lin, %h \0CTmdi\>a. MASCMLLUB, MD, HUICBIZOB. ^^- — 322 — 88 Dantur bene ad solvendum ventrem potiones vel po- lenta cum aqua^ in qua satureia aut puleium aut thymum aut herba Mercurialis incocta fuerit; sed et haec ita in tribus sextariis aquae decoquuntur; donec ad sextarium perducatur; ad infiationem vero stomachi saUuncam ins aqua decoqui oportet et exiguum .acetum adici atque ita potui dari. 39 Hysopum ventri movendo vehementius est quam ab- sinthium, datur autem similiter decoctum atque eadem mensura; prodest etiam his, quibus in pectore liquoresio glutinosi subsistunty qui et spirandi difficultatem et stri- dorem stomachi faciunt; item his prodest; qui in toto cor- pore videntur liquores concretos habere. 40 Alium cum herbae Mercurialis foliis aut semine coctum vel cum ruta et absinthio coctum magis movet ventrem, is liquores autem omnes adiectis duabus radiculis veratri nigri etiam in febri datum deducit per ventrem vel sursum versus per vomitum purgat. 41 Embamma^ quo venter solvitur, sic: Scamoniae X I, zingiberis X I^ piperis X I^ nitri X I. Haec contusa 20 et cribrata reponuntur; inde cum opus est sumitur co- cleare plenum et adicitur embamma factum ex garo et aceto mensurae cyathi dimidii. £x hoc lactucam aut vol- vam comedere ieiunum oportet^ sed sensim; non univer- sam. Cum quis per ventrem purgatus fuerit^ etiam vomat 25 in balineo medicamentum^ quo reiecto domum reversus cibum sufficienter et vinum sumat. 42 Vinis uti oportet ad intestinorum dolores factis ex ruta et puleio, apio^ origano^ aneso^ dauco^ thymo^ hysopo^ panace^ dictamno^ anetho. so 43 Sabuci semen tritum cum vino datum et ventrem movet et prodest intestinorum doloribus; chamaeropis quo- que semen ex vino datum similiter prodest necnon et chamaepitys trita ex vino pota idem praestat, etiam semen 2 satureia] aut cera. poleium. 11 gluttinosi. 13 con- cretos] concoctos. 14 aliui]^ Im allium 2m» 28 oportit. 29 daucio. 32 chameropi. - 323 — balsami potum ex vino iuvat ventrem; calefacit enim viscera et extenuat ac discutit inflationes; prodest et ad hoc na- sturcium potum ex vino; nam et calefacit et mollit viscera et urinam movet; prodest et intestinorum doloribus et 5 inflationibus et suspirium reprimit et rupta conponit. Ad ventrem solvendum herbam polypodium teres et 44 in ptisana ieiuno sorbendam dabis^ statim solvetur qui acceperit Ad suppressionem ventris nitri et cumini certum quid 45 10 aequo pondere ex oleo concorporabis atque inde ad magni- tudinem fabae grani maioris in anum inicies. Ad ventrem eliciendum aiumen ad magnitudinem fabae 46 resolves et ano inicies^ statim omnem duritiem laxabit. Ad ventris stricturas solvendas betaceum concides 47 15 minutatim cum terrae modico, quod ei dum avellitur ad- haeserit, et in ollam coicies et adicies liquaminis optimi et olei optimi et vini quantum aestimaveris necessarium et coopertam ollam super carbones pones; quod cum lento igni fuerit percoctum^ nitri unciam unam vel duas minu- 20 tatim supersparges et tum sucum illum de oUa vel ius cum vino miscebis et bibes. Ut venter facilis sit^ nitri perlucidi, stafisagriaC; betae, 48 mellis cocti modicum^ haec permiscebis atque in modum collyrii rotundi interius in anum inicies. 25 Confectio salis cathartici sic: Scamoniae — III, zin- 49 giberis — III, petrosilini — III, salis ammoniaci — IIII, masticis — II, piperis albi — I, ita ut scamoniam co- quas, ut minus laedat. Coques enim sic: mittes in pa- stam et deinde mittes in furnum, ut cum ea coquatur 80 et aliquantulum plus mittes, ut cum cocta fuerit, ad pondus supra scriptum veniat, et cum refrigeraverit, tol- les et sic omnia teres et miscebis et ad quod volue- ris manducandum in convivio pro quibuscumque sali- bus uteris. 6 pulipodam Itn. 7 eptisana. 13 duriciem Im duritiam 29?». 22 Btafysagriae. — 324 - 50 Confectio catapotii: Scamoniae — I^ aloes epaticae — II, bidellae ^ VI, euforbi ^ III. Haec omnia in pul- verem rediges et postea de caulibus non plantatis sucum facies et sic commiscebis et facies pastillos pusillos et siccabis devorandosque post cenam vel mane ieiuno dabis. 5 61 Confectio salis cathartici, quam Marcellus ostendit, sic: Salis duri et assati P. I — II, salis ammoniaci P. I — IIII, piperis albi — III, zingiberis — IIII, inulae se- minis — II, ameos — III, hysopi Cretici — III, laseris radicis — III, thymi — III, folii — III, apii seminis — III, lo anesi — III, petrosilini Macedonici — III, origani — ini^ nasturci seminis — ill. Haec omnia tunsa cribrata atque in pulverem tenuissimum redacta et in unum commixta repones in vase vitreo et inde quotiens aliquid sumes seu bibes, quasi pro aliis salibus uteris. Emendantur his vitia is haec: indigeries, phlegma frigidum, quod de cerebro de- scendit in stomachum, ad omnes umores supernatantes stomacho, qui de felle rufo concitantur. Ad dolorem quo- que faucium facit et ad caliginem, detergit et omnes umo- res in visceribus contractos, sanat et iecur et splenem et 20 tussem curat et eos, qui vix anhelant, reficit; curat et colum et morbum articularem compescit; digestorium miri- ficum est, febres cottidianas temperat, febres acutas com- pescit, id est emitritaicas, quartanas comprimit; mira in omnibus est eius commoditas. 85 52 Liquamen catharticum quomodo confici debeat: Zingi- beris ^ III, petrosilini ^ HI, piperis ^ III, laseris ^ III, scamoniae ^ I, liquaminis 4t I. Haec omnia permiscebis et sic uteris. 53 Ad ventris facilitatem betas recentes de horto cum so sale coque et earum aquam cum vino calidam bibe et ipsas ex oleo manduca; carnis etiam porcinae recentis P. III cum aquae ^ V et cum sale coque ad tertias et bibe tepidum ius cum vino. 1 epatitae. 4 commiscebis Stephanus: commisces. pisillos. 8 semen. 10 radices. semen. 12 semen. 16 fleuma. 25 eius om. 31 coque] quoque. — 325 — Ad cholera proicienda herbae^ quae Graece dicitur 54 chamaepitys [siricate dicitur syrtu], folia novem mitte in aquam calidam et bibe^ omnia cholera per os proicies; radicem herbae ipsius percuties ferro et non amplius quam 5 duas guttas excipies in aqua calida et bibes^ omnia cholera per ventrem proicies; sed cave^ ne plus suci huius acci- pias^ ne laedaris; nam et os^ si nimius sit, male accipit. Confectio absinthiati ad cholera et flegmata proicienda 55 et ad yentrem laxandum sic: Nardostachys ^ VI^ schoeno- 10 anthus ^ II, costi ^ VIII, masticis personatae ^ IIII, absinthi herbae ^ I, croci ^ II, folii ^ VI, vini veteris Italicos St quinque, mellis optimi €r unum et semis. Item alia confectio absinthiati cathartici: Vini veteris 56 ^ ini, rosae siccae ^ II, casiae ^ IIII, schoenoanthus 15 ^ II, folii ^ II, amomi ^ II, costi ^ II, masticis ^ II, herbae absinthi siliquam unam, croci siliquas IIII, aloes epatitidos siliquas IIII, mellis optimi €t I. Haec omnia separatim tunsa et in pulverem delicatum redacta simul miscebis et sic excoques lento igne, ne ferveat, et uteris 20 cum volueris. Ad bilem reprimendam rafanum ex pipere et lini 57 semine si quis ieiunus manducaverit, fortissime bilem ex- pressam inhibebit. Fimum vituli recentem, si quis ex vino 58 potui dederit his, quos Graeci cholericos vocant, mani- 25 festo periculo liberabit. Lenticulam lavato diligenter ex 59 aqua munda, deinde cum aqua nilida feryere sinito pau- latim et postea ipsam aquam colato et dato cholerico bibendam, mire proderit. Absinthi viridis — IIII, salis 60 marini — II simul teres et sextario ferventis aquae per- so fundes et tenui linteo colabis atque ipsam aquam labo- ranti dabis bibendam. Herba Mercurialis pro certo bilem 61 potentissime protrahit, si ea cocta vice holeris vescaris eiusque aquam, in qua cocta fuerit, adiecto melle pota- 1 choleram proiciendam Cornarius semper. 2 camapius. syriace vero pitysorisis Cornarius, 8 absinthiati] ab8inthi. flemata. 9 nardostachis. scynoanthos. 14 «a^Tic^^s^^^^^ 24 cholicos. 27 cholico. - 326 - veris; hoc etiam aegris sine diflQcultate succurrit; sanis eadem aqua cum condiio^ si ita malint, optime datur. 62 Ad cholera reprimenda. Puleium commanducatum su- per umbiiicum inpositum obligatumque supprimere cholera et intempestivos et continuos vomitus mire constat. Si 5 de cholera autem tanta concitatio vomitus est, ut con- tineri non possit^ hedyosmi aut erucae ramulos tres aut quattuor cum mali granati suco contritos absorbendos dato^ 63 continuo sedabitur. Vinum myrteum sorbendum dato, pro- tinus vomitum conprimes; lauri bacas aliquot contritas ex lo vino potui datas succurrere cholera laborantibus constat. 64 Mororum de rubis sucus epotus efficaciter prodest cho- leris reprimendis; caules quantum maiores discocti et ex 65 aceto sumpti similiter medentur. Cydonea bene matura non cocta in cibo accepta similiter prosunt; bacae itidem i5 agrifoli tritae cum vino potui datae cito subveniunt. 66 Ad alvum concitandam aizoon herba^ quae Latine sedum appellatur; ex vino contrita potaque plurimum prod- 67 est. Herbae vettonicae in umbra arefactae folia contusa et in pulverem redacta ad pondus denariorum trium ex 20 hydromelis cyathis VIIII bibenda per triduum data ventrem 68 sine molestia continuo movent. Brassicae tenerrimae contri- tae sucum expressum si quis ad sex cotylarum mensuram adiectis vini cyathis tribus ieiunus biberit; ita ut pridie non cenet et bene digestus sit^ mirifice ac sine ullo 85 69 taedio alvo concitata purgabitur. Orbicularis herbae^ quam Graece cyclaminon vocant, si quis expresso suco anum perunxerit, mira celeritate experietur alvi solutionem. 70 Ut purgatione ventris relevato corpore salubriter aeta- tem agas, alvum hoc genere concitabis. Gladioli radicem so longitudine ac plenitudine digiti pollicis, si feminae reme- dium dandum erit^ si viro^ ad crassitudinem duorum di- gitorum et longitudinem unius dabis derasam et lotam contritamque valentissime adiectis aquae cyathis IIII aut V, 2 condito Im condimento 2m. 11 cholere. 17 con- citandam Im concitandum 2m, 23 cotilarum. ~ 327 - quam potionem colatam admixto paululo mellis calefactam potui dabis. Herbae Britannicae sucus per se solus pro 71 unius cuiusque viribus potui sumptus sine periculo purgat; quo validius autem purgari yolueris, hoc amplius sumeS; 5 ita ut mensuram sextarii non excedas. Lauriculi teneri, 72 id est cymae lauri^ cum nepeta adiecto sale contriti et cum aquae tepidae hemina in potione sumpti concitant alvum pituitamque et lumbricos celeriter eiciunt. Sabuci 73 coliculi teneri decocti cum oleo et garo manducati ven- 10 trem continuo solvimt. Aluminis liquidi paululum lana in- 74 volutum et podici subiectum evocat stercus et sine fati- gatioue deducit. Frequenter experti solutionem ventris adQrmant tali 75 remedio se esse purgatos: Mellis acitabulum et salis triti 15 tantundem cum aceti sextario uno fervefaciunt atque ita nocte sub divo caelo sereno vas leviter opertum relin- quunt et mane, cum pridie cena abstinuerint^ cum aqua quantum sufficiat minutatim bibunt; quo facto non solum ventriSy sed etiam atrae bilis ac rufae taedio absolvuntur. 20 Serum de lacte bubulo adiecto melle et sale quantum 76 satis sit potui sumptum morantem alvum inpellit. Serum 77 de lacte equino potui datum facile et sine periculo ven- trem molliter purgat. Asininum lac cum melle potui datum 78 ventrem facile et sine periculo solvit. 25 Salis marini triti et mellis optimi despumati et aceti 79 scillitici semuncias singulas in unum miscebis et teres et aquae mundae frigidae quartarium adicies et coagitabis et ieiunus calefactum leniter bibes; tum deambulabis atque inter deambulandum calidam aquam paulatim^ quotiens vi- so sum fuerit^ sumes; potenter hoc remedio ventrem moran- tem bilesque purgabis. Malagma purgatorium ad parvulos^ si ob infirmitatem 80 potionem purgatoriam bibere aut sustinere non possunt: Lu- pinos crudos siccos in ollam novam missos in furno torrebis 1 panlolo. 2 brittanicae. 3 vires. 6 teneris. 10 paulolum Im paalalum 2m, 26 scilliti. 30 ante hoc add, per J^m 8f*pra Un. remedium. - 338 — si prius facias^ antequam nascantur inguina, omnem in- guinum vel glandularum molestiam prohibebis^ si postea, 20 dolorem tumoremque sedabis. Surculum quoque ex myrto 21 terra tactum si quis gerat^ ab idguinibus tutus erit. In- guinibus potenter medebere^ si de licio septem nodos facias 5 et ad singulos viduas nomines et supra talum eius pedis alliges, in cuius parte erunt inguina. 22 Si ab equitando vexata fuerint inguina aut intertri- gines dolebunt; spuma equi fricentur^ statim remediabun- 23 tur. Stercus suillum cum oleo perfrictum et in testa cale- lo 24 factum et inguinibus inpositum plurimum prodest. Pollex eius pedis^ in quo inguina erunt^ cum proximo digito 25 ligatus mire medetur. Si quis ab equitando aut ambu- lando inguen habuerit, scribat in charta Kvarog et ad femur sibi alliget^ cito sanabitur. 15 26 Ad condylomata inguinum vel quarumlibet partium malicorium cum vini optimi sextario ad cyathos duos de- coctum et cum eodem vino tritum atque ut malagma im- 27 positum condylomata facta persanat. MeduIIam canis ex vino vetere subige et emplastri modo impone condylo- 20 28 matiSy potenter ea sanabis. Argimonia trita et adipi an- 29 serinae admixta impositaque condylomatis medetur. Oleum vetus cum polenta decoques et calidissimum condylomatis 30 impones. Folia rubi contrita et cum ceroto rosaceo im- 31 posita sanant omnia condylomata. Adeps anseris cum ce- 25 russa et oleo rosaceo et cera Pontica in unum ceroti modo composita et imposita utiliter condylomatis medetur. 32 Mus araneuS; qui cum in orbitam inciderit moritur, ustus in cinerem redactus et cum adipe anserina permixtus con- dylomatis infrictus mirum remedium adfert. so 33 Ad intertrigines sanandas libystici foliis commandu- catis sucum exceptum si ei loco adposueris, cum morsu 34 quidem^ sed continuo sanabis. Gallae contusae* in vino 35 coctae atque impositae intertrigini plurimum prosunt. Cal- 4 terra tactum] legendum videtur terra non tactum, cum sit apud PUn. II, 21 (ed. B08.): qui habeat secum surculum ex myrto nec ferro nec terra tisictum; cf, Flin, n. h, 23, 163. - 339 — ciamentO; quo uti soles, locum inguinum laborantem si perfricueris, confestim intertrigines tolles. Axungiam per- 36 veterem liquefactam et cerussam bene tritam permisce^ donec acopi crassitudinem habeat, atque inde intertrigines 5 perfrica^ efGcaciam remedii celeritatemque mirabere; nam hoc medicamen etiam rhagadas efficaciter sanat. Cretam 37 argentariam cum vino vetere tritam impones tritis inter- triginibuS; optime accipieris. Oleo vetere et aqua calida 38 permixta adsidue inguina fove^ continuo subvenies inter- 10 triginibus attritis. Si exulceratio intertriginum erit, spu- 39 mam argenti ex vino conteres eique pulverem pinei cor- ticis tunsi miscebis et locum inlines. Ad inguina et apostemata remedium sic: Equinus 40 sanguis maxime admissarii equi frequenter inlitus huius- 16 modi molestias sanat; ungulae quoque eius combustae cinis cum oleo adpositus idem praestat. Cocleae vivae contritae 41 cum myrra et impositae inguinibus efficaci auxilio sub- veniunt; sed relinquendae sunt loco^ cui adpositae fuerint, tam diu^ donec sponte decidant, quod fiet^ cum persana- 20 verint. Arietis quam pinguissimi lana plena suis sordibus 42 combusta et in pulverem redacta prodest plurimum, si eo cinere ex aqua locum inguinum perfricaveris. Bestiolae multipedes; quae in locis umidis et sordidis 43 nascuntur quaeque contactae pilulam de se faciunt; con- 85 tritae adiecta tertia parte resinae terebinthinae empiastri modo adpositae collectiones incipientes^ quas Graeci apo- stemata vocant^ adeo sanant^ ut tenacissime emplastrum haereat, donec persanent. Lotio suillo locum inguinum 44 dolentem ad^idue perungue aut cum eo lanam sucidam 80 adpone, statim medebere. Muliebres capilli combusti et 46 contriti atque inliti cum vino aut cum aceto inguinibus medentur. Menstruis muliebribus inguina dolentia vel tu- 46 mentia si contingantur^ statim sanari creduntur. Talus 47 bubulus combustus tritusque adiecto melle inlitus inguini- 85 bus dolentibus vel tumentibus prodest. Inguina tumida et 48 dolentia sanabis^ si ipso veretro denudato^ id est reducta pelliculd; adsidue ea contigeris vel perfricavem. - 340 — 49 Apostemata ut remolliantur aut si mollia fuerint^ ut dispargantur^ facies medicamentum tale^ quo nihil poten- tius est: Herbae marrubii folia viridia contundes aut si viridia non fuerint, involuta foliis malvae vel personaceae sub cinere caiido coques; deinde panem candidum infu- 5 sum vino veteri addes et axungiam miscebis et tundes de ligno in lignea pila^ sed observabis, ut panis infusi et axungiae partes singulae sint^ herbae vero partes duae^ quod emplastri more mane et sero locis necessariis impones. 50 Inguinibus mirabile exhibet remedium ex gallinacea ala lo ossiculum extremum cocleario terebratum nodisque septem iicio ligatum atque ita brachio vel cruri eius partis^ quae inguina habet^ suspensum. 51 Lipara ad intertrigines sic: Cerussae, spumae argenti, medullae cervinae^ sevi cervini libras singulas^ ovorum octo is album, vini boni quartarios 1111^ turis pollinis uncias quat- tuor^ rosae Campanae P. unum, aluminis semunciam. Cerus- sam et spumam tundes, cetera remittes et in mortario terendo universa miscebis. 52 Porriginem intertriginum interficies hoc medicamine: 20 Picis, resinae, cerae, butyri, sevi caprini, spumae argenti unciis singulis in unum permixtis, si utaris adsidue. CAP. XXXIII. Gepaxiae et veretro sive verendis virilibus et testi- CTilis dolentibus vel pendentibus et hemiosis sive viris sive infautibus et rebus veneriis et eunuohis sine ferro fa.oiendis remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. 1 Ad testiculi tumores cupressi bacae ex vino coctae conveniunt et faba quasi concicula cum multo cumino cocta et adposita more cataplasmatis necnon et uva passa 25 cum cumino contusa et tepens adposita plurimum prod- est; ad veretri vero tumorem lentem ex aqua coctam et tritam imponi utilissimum est. . 2 Si ulcus in pene sordidum fuerit aut cancer illud — 341 — temptayerit \el iam occupaverit^ Andronei pastilli triti ex yino impositi bene faciunt. Omne ulcus in omni parte corporis sordidum^ quod 3 tum intelligi potest, cum candicat et quasi crustam per- 5 ductam albam habet^ purgat mel per se adpositum vel iris arida contusa [et] cum melle; eadem ratione et terrae mali et panacis radix adposita purgat sordida ulcera vel in verendis vel quoquo loci fuerint. Mirifice hoc medicamentum purgat ulcera quaelibet, 4 10 etiam si cancer temptaverit; est autem lene, conficitur sic: Auripigmenti S VI; aeris squamae X III, elaterii X I, chartae combustae cineris X III. Ex his tritis cum opus est coclearia tria rosae cyatho permiscentur et linteola carpta in eo tinguntur atque ita ulceri superponuntur; 15 hoc medicamentum cito et sine ullo morsu expurgat sordi- dissima ulcera ac sanat. TestibuS; qui descenderint, spumam coclearum inlitam 5 mederi certum est, si inde tangantur. Venerem concitant passeres in cibo sumpti vel ova 6 20 eorum; item gallinaceus testis dexter in arietina pelle collo subligatus mire prodest; item stellionis cinis in linteo ob- volutus sinistra manu portatus venerem stimulat, trans- latus inhibet. Qui in venerem infirmior erit, testiculos 7 milionis ex aqua fontana, quae perennis est, cum melle 26 decoctos edat ieiunus per triduum; statim remediabitur. Ut in venerem, cum volueris, sis paratus, remedium 8 tale facies: Lacerti appellantur sive stelliones^ qui per parie- tem repunt, curti sunt quique Graece ascalabotae vocan- tur; hi quattuor infunduntur in acetum acre triduo vel 80 quadriduOy quousque putrescant; hoc teres in mortario et adiunges galbani ^ IX, abrotani ^ XII, castorei ^ XII, sulphuris vivi ^ XII, resinae terebinthinae ^ XII, croci ^ XII, euzomi, quae appellatur herba mentiosa, suci ^ VI, 5 purgat vel per se iris arida contasa vel cnm melle Scribon. 6 et inclusi, 17 Testibus] cf. Plin. n. h. 32, 108. 19 Venerem] cf, Plin. n, h, 30, 141. concitant Pl\u»\ ^^"^- ciliant Cornarius, 21 stellioniB ciia%\ cf, P\m. "a.^K. ^^>V^ — 342 — mentae siici viridis ^ VI, staphisagriae ^ VI, iris lily- ricae ^ VI, aluminis scissi ^ VI, myrrae ^ III, seminis herbae symphoniacae siccae ^ III. Haec omnia separatim trita simul miscebis et iterum simui teres; inde empla- strum facies vel pittacium et pones in dextri pedis pol- 6 lice, cum uti volueris venere, et cum cessare volueris, ad sinistri pedis pollicem transferes. 9 Ad cepariam satureiae siccae fiorem collige et pul- verem inde facito et melilotum combure et pulverem inde facito; similiter de cydoneo sicco combusto, etiam de eo, lo qui in arbore solet siccus remanere, pulverem facito et cribello medicinali omnem pulverem cerne et permisce et cum vino vetere calefacto locum inline, etiam linteo illic adposito tege, ita tamen, ut duae partes sint de satureia et singulae de meliloto et cydoneo; sed quotiens medi- is camen pones, vino vetere calido prius locum elue. 10 Myrram in pulverem delicatissimum redige et ad locum cepariae adsidue cum vino vetere pone, mire remediabis. 11 Ad infantum testiculos vitiosos vel tumentes reme- dium efficax sic: Araneam, quae per filum suum se sum- so mittit, quando sursum versus currit, rape et cum aqua calida tritam continuo da infanti bibendam. 12 Ad abundantiam seminis praeparandam erucam de- coctam bibat, quotiens quisque inopia seminis se laborare perspexerit, vel potius adsidue incoctam manducet. 85 13 Ad veretri curam auripigmentum et aloen aequis pon- deribus tritum et in pulverem redactum miscebis et uteris cum vino vetere ita, ut prius veretrum vino vetere eluas 14 et sic medicamine conspergas. Ad veretri dolorem caseum caprinum et mel pari pondere in pultario fictili coque et so bis ad diem impone, sed ante vino vetere locum, qui 16 curandus est, eluas. Folia myrti ieiunus commanduca et in ulcera veretri expue, statim proderit. 16 Ad tumores et dolores testiculorum brassica incocta cum sale trjta impositaqae prodesse adficmatur^ pastinacae 85 34 brassica] cf, Plin. n. K. ^% ^^- ~ 343 — siivaticae radix simiiiter imposita aeque prodesse dicitur^ portulaca quoque trita cum polenta adposita testiculis me- detur; ex fimo bubulo panis factus et exustus in furno aut in foco et postea in cinerem redactus et cum aceto 5 scillitico subactus dumque fervet testiculis adpositus sae- piusque mutatus admirabiliter et statim prodest. Spongia ex posca acida et tepida adposita statim se- 17 dabit testiculorum dolores. Adeps vituli et nitri modicum 18 una permixta et ceroti modo imposita testiculis tumores 10 omnes et dolores persanare dicuntur. Bulbi ex mulso triti 19 atque inliti dolentibus testiculis medentur. Rutae ramuli 20 tenerrimi triti et inliti tumorem testiculorum quamvis maxi- mum sedant. Farina lini seminis cum resina et myrra 21 pari pondere permixta et imposita testiculis dolori ac tu- 15 mori eorum subvenit. Testiculi tumentes aqua marina 22 rationabiliter foventur. Herniosis^ ramicosis hydrocelicisque asparagi duri ra- 23 dices siccatae et contusae et cribratae cum aquae hemina potui saepius datae celeriter subveniunt. 20 Pilulas cupressi virides ex vino vetere ad tertias de- 24 coque et cyathos binos cotidie ieiuno hernioso potui dato, tum folia eiusdem trita testiculis impouito^ mire proderis; nam hoc remedium multis experimentis probatum est. Lapidem ignarium contusum resinae mixtum pro em- 25 26 plastro impone ramicoso^ statim proderit. Si puero tenero ramex descenderit; cerasum novel- 26 lam radicibus suis stantem mediam findito, ita ut per pla- gam puer traici possit, ac rursus arbusculam coniunge et fimo bubulo aliisque fomentis obline, quo facilius in se 80 quae scissa sunt coeant. Quanto autem celerius arbuscula coaluerit et cicatricem duxerit^ tanto citius ramex pueri sanabitur. Testibus nimie crescentibus cicutae radii^ trita et cum 27 ovi albo imposita medetur. Cerussae P. I^ turis masculi 28 7 spoDgia] ef, Plin. n. h» 31, 1^^. Y^ \ykv ^^\£i«ji\'^ ^\- JPJm, n, h, 20, 261. 16 aqua maraxa.'^ cf . "PVw. •tVi.Ax. V^^^"^* 20 pilalas cnpressij cf. Pin, n. h. ^4, \b. - 344 - selibram, tunsa haec atque cribrata miscentur et cum aquae pluvialis S- IIII ad medias decoquuntur^ ex eo cotidie testes 29 tumentes inliti citissime reprimuntur. Contusis et com- pressis testibus cito subvenies^ si cicutae folia trita cum pauculo aceti inducas, ita ut medicamen glutinosum faciaa^s et per triduum ponas et mane ac vespera renoves. 30 Bacae cupressi contusae cum axungia vetere subactae et tamquam malagma impositae herniosos etiam adultos et antiquos potenter iuvant. 81 Ad veretri dolorem tumoremque remedium sic: Betam^ie de qua semen^ decoque ex aqua atque ea adsidue vere- trum per triduum fove et tumor sedabitur et vitium omne 32 reducta pellicula sanabitur. Suco herbae vettonicae tepido vino mixto veretrum adsidue fove vel ipsam tritam ad- 33 pone. Portulacae sucus tubo laboranti per clysterium in- 15 missus mire prodest; ipsa etiam trita superimposita iuvabit et quia cito arescit, plusculum suci eius expressum debet ad necessitudinem huiusmodi reservari. 34 Pulvis tenuissimus de myrti foh'is arefactis ulceri vere- 35 tri inspersus celerrime prodest. Nucleos pineos minutos so purgatos numero XXX adiecto pauxillo croci simul tritos si quis ex passi cyatho cotidie per dies VIIII coutinuos 36 bibaty mire penis vitio celeriterque sanabitur. Ervum pur- gatum molitum et in farinam tenuissimam redactum ad- iecto turis polline cum vino vetere coctum tepidum vere- S5 tro inpositum et adopertum citissime prodest. 37 Verris cerebrum coctum et cum melle adpositum 38 carbunculos in veretro efficaciter sanat. Dens caballinus contusus et in pulverem tenuissimum redactus veretro in- 39 spersus efGcaciter prodest. Arietini pulmonis^ dum in cra- so ticuia assatur^ sucus exceptus myrmecias, quae in veretro nasci solent; unctione sua purgat et discutit. 40 Canini capitis recentis exusti cinis veretri vel testi- culorum tabidis et umidis ulceribus inspersus aut cum 27 VerriB cerebrum] cf, Plin, n. h. 28, 213. 28 Dens caballinus] cf, PUn. n, h, 30, 72. — 345 — aceto adpositus adeo prodest^ ut spodium et utilitates eius in hisce curationibus vincat. Fel caprinum cum melle 41 veretri doloribus ulceribusque inlitum prodest. Caro vac- 42 cina recens veretro imposita ulcera eius et epiphoras mire 5 persanat. Salsamenta exusta contritaque et cum melle 43 veretro inposita adversum omnes dolores et formicationes singularem eflQcaciam praestant. Anetium siccum uritur 44 cinisque eius tritus aut cum vino vetere veretro insper- gitur aut cum melle subactus adhibetur. Lac asininum 45 10 cum lana sucida ad umbilicum habeat, quotiens quis in venerem voluerit incitari. Erucae seminis ^ III^ bulbi rufi ^ III^ nuclei pinei 46 purgati ^ VI, spicae nardi ^ III, teres singula diligenter et permiscebis atque inde globulos facies ad formam nucis 15 avellanae et cum opus fuerit singulos liquefactos in caprino lacte potabis, si in venerem volueris accendi. Satureiae Crelicae ^ I, myrrae ^ I, nuclei pinei 47 purgati quartarium, erucae seminis — I, scillae purgatae — I. Omnia haec contrita miscebis et globulos ad magni- 20 tudinem fabae facies et singulos ad diem ieiunus cum caprino lacte potabis^ si volueris esse salacior. Pyrethri triti pulveris cocliarium plenum cum passo 4S potum excitat in venerem inutiles mares. Qui potuit et non potest, ut reparetur in venerem, 4» 25 radices cucumeris agrestis concisas minutatim in oleo de- coquat et in vasculo vitreo reservet et cum opus fuerit, unguat sibi in balineo interius et exterius omne veretrum, sed saponem non abluat, statim incitabitur. Poterit autem sequentibus diebus, si necesse fuerit, etiam sine lavacro 30 veretrum sibi similiter eodem medicamine perunguere; na- tura genitalis maior et solldior videbitur, si de lilii radici- bus tunsis cataplasma ei inponas, quae nihilo minus et veneri incendendae satis utilis est. Herbae rebus veneriis aptae, rafanuS; eruca, asparagus, 50 6 fumigationes, correxi, 12 a vocdbidis pinei pnrgati codex rursus incipit 16 liquefactas. 17 mirrae. pinei om. 23 venere. 28 saponem scripsi: BaboxiQ. ^^ >i«t^\x^. — 346 — porri sectiles vel capitati; ocimuniy feniculuin^ satureia, pastinaca^ cardui; hae esui datae etiam mares nasci faciunt. At vero contrariae sunt puleium, apiuni; ruta^ coriandrum, menta^ lactuca^ nasturcium, anethum. 61 Ad ramicosos et quibus veretra et testiculi dolebunts medullam panis siccam in mortario conteres^ deinde oleum in sartaginem mittes et sic meduilam panis tritam super oleum mittes et paululum friges calidumque super pectinem dolentis adpones^ mire subvenies. 52 Fabam fresam in mulsam aquam infunde et cum bene lo permaduerit, contere ac dum teres vino asperge et tam- quam malagma calidum verendis adpones^ statim dolenti- bus ac tumentibus testiculis medebere. 53 Verendi virilis clavulis et ulceribus aloe trita utiliter inponitur; cum prius vino eluta fuerint vitia veretri. is 54 Emplastrum viride, quod medici chloran appellant^ ex rosaceo remissum in linteolo tenui inlitum veretris exul- 55 ceratis utiiiter inponitur. Sevum pecudis a renibus vul- sum admixto pumicis cinere et sale rectissime dolentibus 56 et tumentibus veretris inponitur. Arietinorum vellerum so cinis cum aqua mixtus et adpositus incommodis veretri 57 repugnat. Ungulae mulinae exustae cinis salubriter insper- gitur vitiis veretrorum. 58 Garbunculos de veretris exterminat muricum vel pur- purarum in carbonibus ustarum cinis cum melle permixtus; S5 idem praestant singulari efOcacia salsamenta discocta et cum melle permixta tritaque adposita. 59 Permixto alumine et myrra fel bubulum ad crassitu- dinem mellis subactum et inlitum ea^ quae veretris ser- punt^ mira celeritate persanat; supra etiam beta vino cocta so recte inponitur. 60 Cocleis^ quae nudae inveniuntur^ adicitur aliquid triti turis et albi ovorum atque inde ulcera testiculorum tu- mentia et hydrocelae puerorum sive ramices superlinuntur^ 1 faeniculam. 2 pastinaga. essui. 3 poleinm. 14 verende. 22 murinae. 24 purporarum. 28 mirra. hnhulo. 31 inponetur. 34 idroceles. — 347 — ut modo glutinis adhaerescat^ pueri vero continentur in lectulo, donec omnis turpitudo reprimatur. Cyclaminis sucum melle Lycio aequaliter miscebis et 61 inde pendentes testiculos inlines^ optimum fertur esse me- 5 dicamen. Ut eunuchum sine ferro faciaS; radices cicutae ex 62 aceto teres et inde testiculos spississime inlmeSy tum lin- teolum supra ligabis^ ne excidat medicamen. Hoc quan- tum tenerioribus infantibus feceriS; eventu efficaciore pro- 10 veniet. Herba est, quae Graece nymphaea, Latine clava 63 HerculiS; Gallice baditis appellatur; eius radix contunditur et ex aceto edenda datur puero per continuos decem dies^ mirandum in modum fiet eunuchus. Mulierem^ quam tu habueris, ut numquam alius inire 64 15 possit, facies hoc: Lacertae viridis vivae sinistra manu caudam curtabis eamque vivam dimittes; caudam, donec inmoriatur^ eadem palma clausam tenebis et muiierem ve- rendaque eius^ dum cum ea cois^ tange. Si quem ad usum venerium infirmum volueris esse^ 65 20 ubicumque minxerit, supra lotium eius obicem^ id est axedonem^ ex usu figes. Ut rebus veneriis aptus sis^ piper tritum cum oleo 66 et melle misce et cum coire voles, verenda tibi iniine. Nocere posse feminis dicunt^ si quis membranam ovi 67 85 balano suo ingerat et cum femina coeat. Si quem coire noles fierique cupies in usu venerio 68 tardiorem^ de lucerna, quae sponte extinguetur; fungos ad- huc viventes in potione eius extingue bibendamque inscio trade^ confestim enervabitur. 80 Si quem voles per noctem cum femina coire non posse, 69 pistillum coronatum sub lectu illius pone. Semen lactucae 70 tritum ex aqua potum vigorem coitus enervat. Naturae sive veretro virili remedium efficax sic. Si 71 in veretro summo clavus natus fuerit habens callum puru- 1 gluttinis. 2 reprimetur. 6 facies. 11 nimphe. 18 cogis. 20 mxixerit. 81 lecta («icV» \ft^\i5i Co'rwvc\NA. — 348 — lentum, hoc modo curabitiir: Butyrum^ farmam fabae et modicum mellis miscebis atque in modum cataplasmatis coques et in linteolo inlines et sic ad locum adplicabis, mirum remedium experieris. 72 Veretra ut auctiora videantur; panacis radix in vinos bono triduo maceratur cumque coeundum est^ femori in- ligatur, re peracta in vino reposita iisdem usibus reservatur. 73 Ut semper sis paratus in venerem^ porri semen tri- tum et rutae semen tritum aequis portionibus misce cum lacte capruno recenti et ieiunus adsidue bibe. ii CAP. XXXIIII. Genuttm doloribtis et orurnm ao tibianim nloeribnB et varioibns et oallis pedxmi atque olavis et verruois et plantis et poUioibns et talis et artioulis et per- nionibus et ruptis pedibus et oondylomatis nervorum atque artioxQorum et ad extrahenda, quae oasu oal- oata fuerint vel quae oorpori inhaeserint, remedia physioa et rationabilia diversa de experimentis. 1 Genuum dolori muscus ex piscina vel lacuna vel sta- gno collectus adiecto pauiulo salis subactus et inpositus 2 prodest. Hederae nigrae bacarum hemina^ Ocus Africanae P. l, axungiae — X. Contusa haec et cum vino vetere subacta genibus inlita potenter dolores eorum abolent. ^ 3 Genua si tumebunt vel instabilia erunt^ afronitra co- piosa in passo Cretico confringes et madefacta conminues hisque addes lanam sucidam et genibus inpositam panno conteges et alligabis et ne sucus emanet, pellicuiam lana- tam superpones. so 4 Ulceribus crurum et tibiarum medetur adeps ursi cum herba rubricata tunsa; cum haec ergo in unum cor- pus subacta coierint, inposita velut emplastrum conligan- 5 tur, ut diu maneant. Ulcera tibiarum^ quae intrinsecus ftt,: genum, 13 £gn8. 18 lana Bncida. ^^ *\Ti\x«\i^^c>a». — 349 — serpunt, felle apruno cum resina et cerussa mixto sine difQcultate sanantur. Ossa ex maxillis apri vel suis dome- 6 stici uruntur ulceraque perniciosa crurum illo cinere asper- guntur. Fimus caprunus in aceto fervefactus et subactus 7 5 inponitur^ quo omnia talium ulcera locorum purgantur et persanantur^ butyro bubulo cum oleo cyprino aut laurino postmodum addito. Varices ne nascantur, lacertae sanguine crura puero 8 ieiunus inline; in totum carebit hac foeditate. Ad varices 9 10 siccandas sevi hircini P. I, saponis P. I in unum misce- bis et linteolo inlitum medicamen adpones. Tali aut plan- 10 tae si tumebunty ut slne ferro sanentur, frondem vineae viridem ac teneram aqua ferventi perfundito maceratamque conterito et superpositam conligato. Muscus aquaticus virens 11 15 ex oleo tritus inpositusque cum linteo tumorem dolorem- que plantarum talorumque conpescit. Limus aquaticus cum 12 oleo subactus et adpositus principaliter huiusmodi tumori ac doloribus prodest. Fimus aprunus in aceto decoctus et 13 cum melle subactus inpositusque plantis vel talis mitigat 20 eorum dolores. Pernionibus et ruptis pedibus pulmo arietinus inpo- 14 situs omni asperitate levigata molestiam toUit. Cancri ma- 15 rini ex oleo inpositi pernionibus utiliter prosunt, ita ut foveantur aqua^ in qua ervum discoctum est Glirium vel 16 25 soricum vel vermium terrenorum cinis ex oleo inpositus pernionibus medetur. Coclearum, quae nudae inveniuntur^ exustarum cinis 17 omnem exulcerationem pedum sanat. Agninus pulmo vel arietinus uritur et cinis eius cum 18 80 oleo inponitur vel ipse crudus admotus pernionum ulceri- bus utiliter alligatur. Fimi gallinarum vel columbini cinis ex oleo inpositus 19 ulcera pedum curat. Dentes caballini tunsi ulcera pernionum; si sint tumidi^ 20 4 fimoB. 6 taurino. l^ t2i\ax\]LmQ^<^. Y^ ^^^^^'^. 20 dolorihuB, 24 in qua (m. ^ %\«!vcvsm. ^^ «ossss».. 34 ulceribuB, - 350 — 21 utiliter curant. Caprini corii cinis ex oleo inlitus per- 22 niones prime abolet. Testudinis tegumen concrematur eius- que favilla ex vino et oleo temperata ulceribus pedum 23 utiliter inducitur. Scillae bulbi quod interius est cum oleo defervet eoque oleo dolores pernionum peruncti mi-5 tescunt. 24 Mora agrestia, dum adhuc rubent, antequam ullius generis morum comederis^ inter manus confrica eorumque suco crura^ quae dolere consuerunt; per triduum continge; non modo praesentem molestiam mitigabis, verum etiamio in reliquum tempus eo vitio carebis. 25 Alumine ex aceto peruncti perniones sanantur; bras- sica quoque trita adpositaque pernionibus medetur. 26 Folium^ costum^ alumen liquidum, alumen scissum pari pondere in unum contere et vino veteri mixta ulce- is ribus sive rupturis hiantibus interdigitiis adsidue inpone; 27 potenter medebere. Interdigitia sanat cera in oleo cyprino remissa et inposita. 28 Puhno cervinus inpositus et saepe renovatus ex cal- 29 ciamento laesos pedes sine dolore persanat. Leporinus quo- so que pulmo multo efQcacius ut supra inpositus curat. 30 Ad ed; quae calcata erunt^ et ea^ quae corpori inhae- serint^ extrahenda leporis coagulum cum malva tritum in- 31 positumque potenter opitulabitur. Sfongea vel lana lotio madefacta adpositaque sine dolore quae corpori inhae- as serint eximit. 32 Si stirpis aliqua inhaeserit^ lacertam per medium scis- sam ei loco apponito^ celerrime educetur; vel capita lacer- tarum contusa inpositaque similiter prosunt. 33 Si echini aculei pedibus inhaeserint aut alicui corporis do parti; in lotio humano calenti pedem diu tene^ facile ex- cutientur. 34 Observabis, ut quodcumque de corpore fuerit eiectum licio alligatum candelabro suspendas aut uncta oleo lanula 6 jnitiBcnnt 16 mleT^g\\i\\%\ \Ti\«t^\^Va»». 'i'^ ^55?».- grulam, 26 corpore. 27 ai om. 'i'^ o^^Qiia\.Q. — 351 — inyolutum in ventrali gestes; dolorem non patieris eius loci, de quo fuerit aliquid eductum. Mus degluptus et per medium exsectus adpositusque 35 omnidy quae inhaeserint corpori^ facile producit. Crustae 36 5 vel ossa sepiarum conburuntur cinisque earum inpositus educit; quaecumque corpori inhaeserint. Alium elixum cum 37 pice inpositum arundines extrahit corpori adfixas. Filicis 38 radix trita arundinem extrahit, rursum arundinis radix tunsa inpositaque filicem^ quae corpori inhaeserit^ celeriter 10 extrudit. Acrifolii radix contrita inpositaque his^ quae 39 corpori adhaeserint^ potenter medetur. Blattae, id est bestiolae^ adstrictis tumentibusque de 40 iniuria pedibus et talis tritae atque inpositae omnia, quae inhaeserint corpori^ potenter expellunt. Radix silvestris cu- 41 15 cumeris cum farina lini seminis inposita yalde prodest eiciendis his^ quae corpori inhaeserint. Urticae radix cum 42 sale trita atque adposita producit^ quaecumque haeserint aut calcata fuerint. ^ Cuiuscumque animalis coagulum maxime leporis cum 43 20 pari pondere turis yel yisci inpositum permanere in cor- pore quae calcata sunt non sinit. Argimoniam herbam 44 teres et loco, cui aliquid haeserit^ superpositam coniigabiS; confestim proderit; hoc expertum esse iegi. Terrae malum 45 cum melle teres et inpones ad omnia^ quaecumque calcata 25 extrahi yolueris; hoc satis utile experieris. Nepeta con- 46 trita yel rubi folia^ nam idem praestant, inposita loco^ cui aliquid inhaeserit; potenter medentur^ si desuper ex hor- diacia farina massula nimis salsa et calens adponatur. Lar- 47 dum coctum cum pingui suo adpositumque potenter omnia 30 expellit; quae corpori inhaeserint, si illic aiUgetur. Clayis pedum callisque et yerrucis haec remedia utilia 48 sunt. Nam plerisque nomine clayellorum pernicies arti- culis increscit; quae obdurata callo quodam rigescit in- credibilesque exhibet ambulandi difficultates. Haec molestia 10 radix om. 11 corpoxe. \^ tar^ort^. V^ ^^'^ qai. 19 qu&guhim. 21 agrimom»i W\i^. "^^ ^x^^RsJyw^. 27 ordiacia. 29 pinguo. Sa T\g>ao\\.. — 352 — praecipue hac medelia extirpatiir: Auro fervente circuitus eorum ureiido designatur; quod potius est cum dolore maximo ad momentum ferre quam inveterato etiam can- cromatis morbo noxam perpetuae debilitatis incurrere. 49 Urina muli vel mulae vei asini cum suo luto inlitas 50 et clavos abolet et caliis medetur. Fimus ovium inpositas vel lacertae iecur aut sanguis in lanula adplicatus veJ ipsa lacerta exsecta adposita clavorum intra triduum perseve- rantiam tollit. 51 Fimum columbinum ex aceto coctum et in modumio uialagmatis subactum atque adpositum ad omnia supra 52 scripta utilissimum esse constat. Fimus apri vel suis do- mestici recens inpositus et post tertium diem solutus eft- 53 caciter clavos^ verrucas et callos aufert Si supra calium alica ex posca cocta per triduum utaris^ sine difScultate i5 sanabere^ etiam si urina canis virginis cum suo luto in- posita callos verrucasque consumit, tam diu tamen inalli- 54 gata^ quamdiu eas excutiat Tribus fabae granis clavum tangito eaque in sterculinio defodito, ne renasci possint; quanto maturius conputruerint; tanto celerius clavos sponte so decidere miraberis. 55 Clavos^ qui in articulis supercrescentes dolores ex- hibere consuerunt, incidi vel radi ad vivum oportet, prout quis pati potuerit, atque de lupinis crudis prius decoria- tis farinam factam subigere cum melle et emplastri more 25 superponere. 56 Subraso clavo calcem vivam visco subactam inpone 57 et linteolum superalliga, cito medebere. Auripigmentum tri- tum et resinam terebinthinam liquefacta ad similitudinem 58 ceroti inpone clavellis prius derasis; mire proderit. Urticae so radix, medulla caprifici et flos chalcitidis pari pondere con- teruntur. Haec simul mixta loco clavelli superpones et liga- biS; die tertia solves, statim decidet, vel si adhuc remanserit; iterato inpones et triduo illic medicamentum esse patieris. 3 iHQiiomentum. 29 tex^ibmtVmm. ^v ^^r>o:^\$s:\^. <^^ clarellia. - 353 — Cum porcus iugulabitur^ is qui verrucas habebit san- 59 guinem eius subiecta ea corporis parte suscipiat, dum adhuc calidus exilit, et mox ubi siccaverit, statim abluat; citum remedium experietur. Mulier sane remedium de 6 scrofae sanguine faciat. Stercus columbinum vel solum vel cum ovo tritum 60 dolentibus articulis inlitum prodest. Felle ursino perfricti 61 articuli dolore relevabuntur. Ut frigora et pruinas facile sustineant nec adurantur 62 10 articuli^ terrae malo contuso cum axungia yetere perun- . guantur. Pampini yitium triti admixta hordiacia farina ar- 63 ticulorum morbis medentur. Acrifolium cum ture et sale 64 et oleo subactum inpositumque medetur articulis. Incussos 65 articulos aranearum telae cum oleo inpositae saluberrime 15 sanant. Fracturis articulorum cinis ex femoribus pecudum 66 factus et cum cera mixtus mire medetur. Invictam potionem ad sciaticos et arthriticos facien- 67 tem in titulo superiore de sciaticis plenissime scripsimus^ sed quoniam tam divinus eius efiPectus est; iterandam pu- 20 tayiy ne quis arthriticis remedia requirens huius ignoratione fallatur. Fimus ergo ibicis in silva vel in monte colligitur, si fieri potest luna XVII; sin res urgebit; quocumque die colligitur; sane XVII luna medicamentum fieri oportet, quod sic facies: Fimum eius^ quantum pugno pleno tolli 25 poterit, dummodo piiulae inpari numero sint^ conteres vali- dissime ad summam levitatem^ tum piperis grana XXV addes et melHs heminam et diu teres; dehinc vini vete- ris adicies €r IIII et conditi more miscebis potionem; sane qui accepturus est ex die lovis diebus VII continuis ac- 80 cipiat; etiamsi omnibus ossuum compaginibus adfectus et contractus iacebit, intra dies VII ita sanabitur^ ut num- quam paribus doloribus inplicetur. Condylomatis articulorum et nervorum sertula Cam- 68 3 ubi 09». 6 solo. 7 fel nrsinum. 9 proiaaa. 17 sceadicos, item 18. 18 de om. "V.^ ^Q\»is[\. 'tv «s.'^- legitur, item 23. 23 fieri] feci. ^5 ^iiXft^Wcaife, '^^ ^^'SQCQcoi. (sic): OBBinm Oornarius, 33 condi\im«^ivft. ^^tv^^^».- MABCMLLUBf JBD. HjCI^lfBXXCH. "^^ — 354 — pana ex passo Gretico decocta cumque ovi duro yitello et cum uvae passae nucleis tritis mixta medetur, ita ut ma- lagmatis modo inposita superligetur. 69 Acopum valde utile et certum remediis articulorum atque nervorum sic: MeduUae cervinae^ adipis veteris, bu-s tyri^ sevi cervini, resinae frictae, picis cedriae, picis lagun- cularis^ cerae^ singulorum uncias ternas in aereo vaso remittes lento igni diuque agitabis^ ut coeant. Tum per- coiato medicamine^ ut res poscit^ uteris. 70 Spumae argenti — II tundes et butyri et adipis ve-is teris et rosae Campanae uncias ternas remittes et per- miscebis et postea in mortario simul conteres et sic uteris ad articulorum et nervorum confirmatioqem. 71 Argimoniam ex vino austero coques et teres adrorans interdum eodem vino herbam^ tum fomenti modo calidamu condylomatibus articulorum vel quibuscumque aliis super- pones et ne decidat alligabis. 72 Serpullum aeque cum vino austero coctum pari dili- gentia articulis inponeS; potentius remedium experieris. 73 Si condyloma intolerabilem dolorem faciet^ medullam canis » ex vino austero subigito et inponito^ cum summa eflQcacia 74 proderit. Argimonia trita cum adipe permixta summam 75 medellam condylomatibus exhibet articulorum. Spumam argenti et cerussam simul ex vino conteres aequis por- tionibus et inpones condylomatis; si vulnus fecerit, sul- »5 puris vivi unciam adicies. 76 Si quando non exulceratas eminentias tollere sine ferro voluerimus^ ut verrucas^ naevos^ clavos aliasve eius generis molestias^ hoc medicamento utemur: Calcis vivae £ VI^ faeculae coctae X III, nitri usti X III. Haec teriso oportet et lixivo coiligi de cinere caprofici facto vel de sarmentiS; donec leve sit et passi fiat temperamentum; deinde adici debet rubricae aliquid aut atramenti, quo possit colorari; quae simul mixta in patella fictili coqui 6 cedriae] caruae. 12 aut postea. 16 condilimatibus. 18 Berpnllam, 19 potentioxem. ^Q ^QTi"^V\ftXM*» 'i& ^^\5.- dilimatihnB. 26 neYOS. S4 qaoqvn. i. — 355 — oportet ad mellis spissitudinem atque ita pyxide cornea reponi. Melius sane est recens hoc medicamentum^ cuius usus talis est: Id ipsum^ quod destinatum erit sine ferro tolli, id ipso specillo de hoc medicamine oblinetur et 6 cum satis niger locus, cui inponitur^ et quasi perustus yisus fuerit^ tum oportebit non poni medicamentum^ immo etiam abstergeri et panem ex aqua et rosa confectum et tritum inponi. Hoc et strumas sanat, antequam suppuren- tur. Oportet autem^ cum boc medicamentum crustam fe- 10 cerit in strumis, nullum aliud adhiberi. Cum vero aliqua 77 pars talium locorum suppuraverit et timidus fuerit qui id patitur sectionis^ tum visco quam plurimo medicamen col- ligi et conglobari atque ita adponi oportebit in aluta in tantum spatium circumsecta^ quantum modus ulceris fuerit; 15 ea sane parte ponetur, qua aptum erit ulcus aperiri. Hoc ego medicamento saepe diutinos dolores etiam pectoris et lateris et lumborum sustuli^ cum ad nullum aliud malagma dolor cederet; exulcerata enim parte cuiusque dolentis loci cum umoribus postea vitium omne subiatum est. 20 Varices curat et adeps gallinaceus cum cepa trita 78 inpositus vel perductus adsidue. Articulis luxatis sevum 79 pecudis cuiuscumque cum cinere de capillo muliebri facto medetur. Frumenti grana Vini in tegula candenti combures et 80 85 in cinerem rediges et cymini quod duobus digitis pollice et medicinali tenere potueris^ similiter urendum in can- denti tegula pones et de terra quod tribus digitis tenere potueris addes necnon et laseris modicum^ quod inter duos digitos teneas, adicies idque pariter conteres et vino 80 conglutinabis et ad clavum adpones; id etiam furunculis utile est. De fimo pulli gallinacei quod rubrum fuerit coUiges 81 et adpones clavellis atque inde eos saepius lines^ vehe- menter medebitur. 3 Id ipsum] itaque. 4 BpiciWo. W \jQKi\^x>A. \^ ^«^- tinuB, 19 JbDinoribuB. omnQm. ^ti waftm- ^^ssssss^* 30 purunculis. - 356 — 82 Ad varices fugandas remedium sic: Hederae radicem tolles, cum fuerit luna in aquario^ et circumda eas^ cito 83 medebere. Hederae bacas tres, quae per parietem repit, pedi^ in quo sunt varices, alligato tcI radicem eius cir- 84 cumdato. Rapa ex aqua salsa decoques et superpones per-s nionibus iam erumpentibus, medellam utilem experieris. 85 Spinam ex pede vel quacumque corporis parte, si altius adacta fuerit, sine dolore extraheS; cum arundinis radi- cem adposueris in mortario lapideo contusam et adiecto melle subactam, donec ad crassitudinem ceroti redigatur, lo et linteo spisso inlita adponatur^ in quo frequenter spioa ipsa eiecta invenitur. 86 Marrubium contritum admixto sale modico inpositum aeque proficere constat ad extrabenda ea^ quae corpori 87 inhaeserint. Herbam urticam sive viridem sive siccam con- 15 tritam adiecto quolibet coagulo adpones^ cuilibet inhae- 88 serit; confestim miraberis celeritatem medellae. Stercus aprugnum ex vino subactum et emplastri more inpositum; quicquid inhaeserit corpori, celeriter extrahit et sanat. 89 Butyro et medulla cervina et felle taurino cum oleoM 90 cyprino aut laurino perfricta genua sanantur. Talorum tu- moribus et doloribus musculus marinus tritus ex oleo ve- tere inpositus medetur. 91 Malandriae et frigore adustis pedibus prodest cuius- libet pecudis sevum cum alumine tritum vel excoctum etss ceroti modo inpositum. 92 Attritu calciamentorum factos clavos emendat veteris soleae exustae cinis cum oleo inpositus. 93 Ulceribus omnibus pedum in qualibet parte adeps ursina addito alumine medetur. so 94 Ei^ qui patitur variceS; sevi hircini selibram et adipis de capone libram simul permisce et in linteo die lovis ceroti more adpone^ potenter subvenies. 95 Stercus aprunum tunsum cribratumque et cum melle deteriore coctum et subactum articulis inpositum medetur. ss 7 corporifl parie wi\ Hic codici» fini%. — 357 — Ranas contritas aut ventres earum scissos pro malagmate 96 articulis inponito, efficaciter quoscumque dolores eorum sedabis. Vitulinum fimum recentem articulis laborantibus 97 inlineS; statim subvenies. 6 Ad verrucas et clavellos pedum remedium efficax sic: 98 Raporum semen^ quantum tribus digitis adprehendi potest, adiecto lasere contritum et inpositum atque inligatum cla- vellum etiam morticinum excutit et persanat. Sardas vel salsamentum sine osse exustum et con- 99 10 frictum adpone varicibuS; statim prodest. Verrucas minores congestas^ quas Graeci myrmeciaslOO vocant, ut abstergeas, hoc facito: Nocte cum videris stel- lam quasi praecipitem se ad aliam partem transferentem, eodem momento locum, in quo verrucae erunt, quacumque 15 re volueris deterge, protinus omnes excident; quod si manu tua nuda id feceris, continuo ad eam transibunt. Ad varices, qui sufTunduntur et claudi non possunt^lOl lanuginem de papyro adpone, continuo claudentur; id est illam lanuginem, quae viridi papyro in summitate est quasi 20 paniculae eminentis. Lapillum quemlibet involutum hederae folio ad ver-102 rucam admoveto, ita ut eam tangat lapillus, atque ita ce- lebri loco abicitO; ut ab aliquo inventus colligatur; miro modo ad illum, qui collegerit; verrucae transferuntur et 25 ideo quot fuerint verrucae, tot lapillis tangi debent. Urticam novellam cum aceto acri tere aut exustaml03 lomenti more adpone varicibus. Ad pollicem contusum nucem iuglandem cute interiorel04 mundabis et cribrabis et cum modico mellis adpones, con- 80 tinuo sanabis. Glavellis et callis, qui in pedibus molesti sunt, san-105 guis lacertae viridis cum flocco inpositus mire medetur. Lumbrici terreni triti cum oleo inpositi prosunt clavellisioe penitus eruendis. Faba in aceto et laser missa et tume-107 11 mjrmecidas CornariuB, correxi. ^\ «wd.^eccsa^»*^^'^'^ £?/ JP/m. n. h. 80, 80, 38 lumbnc\\ cf . Plw. \\M. - 358 — lOSfacta si clavellis alligetur^ mire proderit. Salicis ramonim primorum vel summorum cortices exuruDtur, earum cinis cum aqua impositus clavellis confestim medetur. 109 Beta cum melle et cum ficu arida contusa atque im- posita medetur articulis. 5 110 Ad spinam^ quae corpori etiamsi in profundo hae- serit^ avellendam remedium efficax sic: Florem cineris, id est summitatem fayillae^ colliges nitidissime et cum axungia contusa miscebis atque ad locum^ in quo spina haeserit, leviter alligabis; statim aut spinam ipsam extrahit aut itaio ad summitatem cutis educet^ ut facile possit avellL CAP. XXXV. Kervorum vitiiB ao doloribus omnibus et aithritidi ao paral^si et doloribus medullarum remedia physiea et rationabilia diversa de experimentis. 1 Nervis et arthritidi adeps vulturina cum felle eius- dem et cum axungia vetere ac melle maiagmatis more ad- 2 posita medetur. Nervorum nodis capitis viperini exusti cinis cum oleo cyprino adpositus plurimum prodest 15 3 Tremulis et quibus nervi infirmi sunt utile est holera cum aqua tantummodo decocta cum pane manducare et oleo castorino in balneo adsidue perungi. 4 Ranam rubetam et adipis ursinae — III cum olei veteris sextariis tribus in olla rudi ad medias decoquito, so deinde colato; haec unctio frequenter adhibita non solum nervos confirmat, sed et paralysin repellit et reprimit. 5 Malagma etiam ad podagram et arthritim et ad omnem dolorem et tensionem nervorum sic: Ammoniacae guttae P. I, cerae P. I, axungiae veteris P. S, olei veteris P. 11, w olei cedrini P. I, rosacei aut irini olei P. I, croci — I, Assii lapidis — I, myrrae — I, aphronitri semunciam. In patella nova liquefiat axungia et cera cum oleo vetere i Balicial cf. Fli/n. n. h. ^4 , b^. \^ ^^«^^ ^xiN.Wvxsa& J^/m. 26 frini] cyprini iScribon. - 359 — solvatur^ postea oleum myrtinum et rosaceum et cedrinum et ammoniacum tritum admiscetur et tunc subducitur flam- ma, ne effervescat medicamentum; secundum quae adicitur crocum tritum ex aceto, deinde myrra trita aspergitur^ 5 ultimum nitrum et Assius lapis additur et sic compositum medicamentum reponitur in pyxide. Acopum ad perfrictionem, lassitudinem et dolorem ten- 6 sionemque nervorum^ quod hieme adhibitum non patitur perfrigescere quamiibet partem membrorum; hoc Augusta 10 Livia utebatur, accipit haec: Samsuci floris €r I, roris marini foliorum ^ I^ faenograeci P. I, vini Falerni con- gium, olei Venafrani P. V. Praeter oleum omnia triduo in yino macerari oportebit^ quarto die oleum admisceri et coqui in pruna non acri medicamentum^ donec vinum con- 16 sumatur, postea percolari per linteum duplex oleoque ad- huc calenti cerae Ponticae P. S adici convenit; reponitur medicamentum fictili vel stagneo vaso. Usui est lenta manu perductum omnibus membris. Acopum ad nervorum causas, quod per vindemiam 7 20 componitur, antequam mustum defervescat, sic: Musti re- centis congios V et oiei Venafrani P. I^ in his macerantur species^ quae infra scriptae sunt, contusae et percribratae grandioribus foraminibus cribri, id est iris lUyricae X XL^ cyperi X XL, faeni graeci X XL, piperis nigri X XL, xylobal- S5 sami XXL, calami odorati, quo unguentarii utuntur, X LXXX, schoeni X LXXX, saliuncae X LXXX, sertulae Campanae X XIIII, casiae nigrae X XXIIII, cardamomi X XXI, styra- cis X XXVIII, costi XXIIII, myrrae Amineae X XXI, ca- siae daphnitidis X XIIII, spicae nardi X XL. Haec cum 30 musto et oleo macerantur in vaso stagneo aut fictili po- sita per dies XXX. Oportet autem vas bene clausum et ailigatum bis in die solvi et permisceri omnia, deinde rursus operiri et signari, ne vires evanescant. Post XXX dies colantur macerata, de quibus quasi oleum purum ex- 1 myrtinum] scrihendum videtur \x\Ti\rai. W \^^skv ^*^^"^ Bextarium unum Seribon. ^ft km\xi^&^ Sct^X>Wi.\ \si\a»w«>s^ Cornarius. 29 spicae nardi^ aap^\«kAi!ica Sm^iO'^» — 360 — cipitur^ quod reponitur fictili vaso; facit ad omne vitium et dolorem corporis et nervorum universas molestias. 8 Acopum ad perfrictionem et lassitudinem et nervo- rum dolorem^ quod odoris gravioris est; nam illud supe- rius boni odoris est; accipit haec: Ammoniaci guttae X XV, 5 galbani X IIII, resinae terebinthinae X VI, cerae X XXV, mellis P. II, olei veteris * I, oesypi — I, medullae cer- vinae — I, opopanacis X VI; quidam hoc non adiciunt. Ceram, oleum et terebinthinam liquefieri oportet, deinde cetera adici, novissimum ammoniacum addi tritum curiose. lo Hoc qui perunctus fuerit, etiam a serpente tutus erit. 9 Acopum, quo fere semper Livia Augusta et Antonia usae sunt, facit ad perfrictiones, arthritim et nervorum omnium dolores, cuius perunctio non patitur perfrigescere artus et refrigeratos calefacit; componitur hieme hoc modo: i5 Adipis de porca sterili P. III vel etiam anserinae adipis idem ponderis, quam aqua frigida bene lavari atque in . novum vasculum conici oportet, cui adici debent vini ve- teris odorati €r III et species infra scriptae non nimis contusae ponderis huius: Xylocinnami — I, cardaniomiso — I, cyperi — I, schoeni — III, rosae aridae foliorum — I, sertulae Campanae coroilas X. Haec omnia inferve- fiunt super carbones, deinde refrigerata eodem caccabo reponuntur posteroque die iterum infervefiunt recondun- turque eodem modo; tertio die rursus calefiunt et colan- 2& tur per linteum vel ex iunco facto de industria coio; vinum rursus atque adipis quod superest in aliud novum vas conicitur; deinde ubi congelaverit se adeps, oportebit fundum caccabi perforari et vinum omne emitti atque in priorem caccabum adipem eandem conici et vini eiusdem so recentis eandem mensuram adici speciesque non nimis contusas neque percribratas has infundi: Nardi Syriaci — I, saliuncae — I, amomi — I, casiae — I, myrrae — II, cinnami — II, rosae aridae foliorum — II. Deinde mane semel et in nocte semel mixtum hoc infervefieri ss 17 idem pondns Scrihon, — 361 — debet, idem et postero die fieri oportebit; tertia die cum fervefacta fuerint omnia^ percolanda erunt et transferenda in caccabum priorem pertusum; sed ante diligenter et spisse foramen eius obturandum erit atque ubi congela- 6 yerit se adeps, extrabendum obturaculum erit et spissa- mentum removendum^ ut vinum omne effluere possit. Quod cum defluxerit^ adeps vel medicamentum, quod resederit, yaso stagneo uno vel pluribus diligenter opertis et adplum- batis reponetur. 10 Harum compositionum^ si qua fides est^ et ipse ego utilia remedia semper expertus sum et alios idem sensisse confirmo; nam et iUud adicio, nequaquam huic acopo com- parari posse alia mediqamina, quae in similibus causis plerique amicorum meorum^ quibus aeque ac mihi credo^ 35 egregia se expertos cum iureiurando adfirmaverunt. Illud autem meminisse oportet medicaminum peritos vel stu- diosos^ nonnumquam eadem medicamina in iisdem vitiis corporis vel similibus infirmitatibus interdum melius de- teriusve respondere propter corporum inaeqiialitatem aut 20 difierentiam aetatum aut opportunitatem temporum vel lo- corum, sed adfirmo prosperos eventus^ si quando opus fue- rit adhiberi^ has compositiones semper habituras. Chalasticum Olympianum cerotarium insigne ad ner- lo Torum dolores et tumores^ quod idem ad rhagadia et ad 25 pustulas utile est^ conficitur sic: Turis — 11^ mastiches — II, spumae argenti — II, cerussae — II, molybdaenae — II, olei rosei P. I, cerae albae — IIII, adipis anserinae — II, medullae cervinae — II, sucum lactucarum quan- tum sufficiat, ita ut ex supra scriptis quae teri necesse 80 est cum suco ipso bene terantur et postea supermit- tantur unguenta, id est oleum, cera et adeps anseris et medulla cervina, et sic confectum medicamen in py- xide stagnea aut in vasculo plumbeo reponatur; simi- liter in contractione nervorum caro palumbina sumpta in 85 cibo prodest. 10 ipse] Scribonium mtcUige, cuius "Kwtc ««wX. xctVi^. — 362 - tl Ad morbum articularem sic: Piperis grana Vlin^ iuni- peri grana VIIII, feniculi semunciam^ mellis cyathum I; ex vini potione haec cum omnia bene triveris et permiscue- riS; in solio balnei calido bibenda dabis. 12 Confectio medicaminis^ quod facit ad omnes doIores5 et ad omnes tumores nervorum et membrorum omniam vel conlisiones, sive fervore sive frigore fuerint excitatae; praecipue autem facit ad faucium tumorem et dolorem, qui Graece dicitur paristhmia, conficitur sic: Sevi taurini sed veri P. unum, sevi vervecini recentis — III, sevi hir- 10 cini recentis — VI, porcinae axungiae recentis P. I, cerae nitidae P. I, resinae nitidae P. I. Sevum vel adipem unius cuiusque generis purgatam et tunsam ad supra scriptum pondus adpendes et sic in caccabum mittes, tum adicies ceram et resinam; quae cum fuerint simul lento igne lique- is facta, colabis ea et in vas quod volueris defundes atque uteris, cum opus fuerit. 13 Ad dolorem medullarum remedium sic: Olei cyprini P. II, medullae cervinae — VI, butyri vaccini — II^ sevi taurini — III, adipis anserini — III, cerae Ponticae — VII, ao bdellae — III, oesypi — III. De his omnibus speciebus tunsis excoctis purgatis unum corpus facies et pro ce- roto uteris. 14 Ad paralysin et nervorum dolores herbam urceolarem madidam in pultarium novum mittes et ad prunas, donec 25 se remittat, excoques ; tunc in mortarium conicies et adiecto lomento et aceto, quantum satis sit, diutissime conteres et pro malagmate locis dolentibus adpones. 15 Herba Britannice viridis cum radicibus suis contusa et expressa atque ex vini cyathis duobus vel tribus potuiao sumpta nervorum quibuslibet doloribus potenter medetur, 16 quantum experimenta docuerunt. Herba vettonica trita et 17 inposita nervos etiam praecisos coniungit et glutinat. Myrti folia viridia admixto modico sale et aceto contusa nervorum poplitumquae doloribus prosunt, si his adsidue perfricentur. S5 18 De tribus cumulis lerxae, c^v\o?» \a\^^^ \^Ovwwv^ vrx sinistra manu quod adprehetiAera \.o>\fc%, \v^^ ^^\. \vw^\sv — 363 - pugnos plenos et aceto addito temperabis et subiges atque eo malagmate cum opus fuerit efficaciter uteris. Medulla de spina hyaenae admixto felle eius et oleo 19 vetere ad temperiem et lenitudinem acopi decocta nervo- 5 rum yitia omnia doloresque auctore Democrito persanat. Stercus caprinum cum aceto coctum et subactum 20 atque ad crassitudinem mellis impositum articulorum con- tractiones relaxat et tremulis prodest. In locis umidis et sordidis sub lapidibus inyeniuntur 21 10 bestiolae multipedes^ quae contactae contrahuntur et ro- tundantur^ ex his XXI contritae cum optimo melle et ex aqua potui per fistulam datae paralyticis medentur; ideo autem per fistulam potandae sunt^ ne dentibus noceant^ quos si contigerint nigrificant. 15 Vermes terrenos aut exustos aut siccatos contere cum 22 axungia vetere et adice herbam senecionem et cacumina buxi tenera et tus masculum contritaque haec simul per- misce et emplastri more adpone nervis praecisis vel vexa- tis, confestim eos reparabis; quod remedium bubus etiam 20 et iumentis simUiter prodest. Remedium ad arthritin et omnium membrorum et 23 nervorum dolores sic: Ibisci P. II^ herbae Sabinae P. I S^ notiae P. III. Haec omnia mittes in vini styptici ^ I S^ postea adicies cymini — VI, axungiae veteris P. III, olei 85 mollis €r III; tum simul omnia in olla rudi excoques tam diu, ut herbae illae ita molles fiant, ut digito solvi pos- sint; quas exprimes per linteum diligenter, ut sucus earum cum reliquis speciebus supra scriptis similiter expressis omnis coletur et emanet; postea adicies ibi species infra 80 scriptas tunsas et diligenter cribratas, id est adarces — III, euforbii — III, castorei — III, piperis — III, mastiches — III, sevi taurini P. I, sevi caprini P. I, resinae frictae — VII, balsami — IIII, opobalsami — III, vini & VIII, oesypi ollaris — III, medullae cervinae — III, resiuae tere- 85 binthinae P. I. Permixta haec omnia tamdi\i dfi.^^^^^»^^^^'^^ 3 MedullA] cf. Plin, n. 7i. ^%, ^^. - 364 — ita omne vinum excoquatur^ ut vix sextarius remaneat; postea adicies cerae rufae — VI et dum fervet, coagita- bis et sublatum de foco medicamen diutissime^ dum reiri- geretur, agitabis et cum unum corpus eius feceris, in do- liolum vitreum aut pyxidem stagneam recondes et cums opus fuerit; parum medicaminis loco^ qui curandus erit^ imponeS; sed diu perfricabis ac postea linteo involves, ne indumenta inquinentur; quod remedium post balneum ner- vis relaxatis convenientius fiet; sed cui medendum erit^ liquamine et porcina abstinere debebit. lo 24 Decamyri calefactorii confectio ad nervos confirman- dos et recreandos post iniuriam frigoris aut aliquam vexa- tionem sic: Euforbii — I, pyrethri — I, myrrae — I, amomi — I, folii — I, piperis — I, styracis ^ VIII, cerae ^ VIII, nardi ^ VIII, opobalsami ^ VIII. De his omni- 15 bus tunsis cribratis remissisque facies unam confectionem, quam in pyxidem ligneam aut corneam recondes et cum opus fuerit, uteris. 25 Item ad eadem acopum de speciebus novem facies sic: Mastiches ^ VI, styracis ^ VI, nardi et dictamniao tantundem, olei viridis ^ XX, olei phyllini ^ XX, olei myrtini ^ X, cerae — IX, opobalsami ^ VI. Haec simi- liter ut supra scripta conficies et recondes et similiter lenta et calida manu perfricans ad placandos ac reparandos ner- vos uteris. 85 26 Stirpes brassicae cum radicibus suis combiurito earum- que cinerem aceto conspargito et adiecta vetere axungia subigito, id malagma impositum nervos valentissime solidat 27 Quercini ligni combusti cinerem qui vino et oleo di- luerit doloresque nervorum ea unctione perfricuerit, summa 80 28 celeritate sanabitur. Stercus caprinum melle mixtum im- positumque suppuratos nervos expurgabit et ad sanitatem usque perducet. 29 Si in cubitis aut articulis aut quacumque corporis j>2tTXt nervorum contractio dolores exhibebit, lumbricos ss tres terrenos cum melle Irilos m^iV^^xaaNx^ xaft^^ 'wss^w^fc^ omnem dolorem mollito Tigore seflL^VAs. - 365 - Pannum muliebrem^ id est menstrualem^ oleo made- 30 factum excoque; deinde exprime et ceram illi oleo suffi- cientem addes^ ut cerotum facias^ quo arthriticum vel para- lyticum utiliter perunges. 5 Confectio acopi ad reficiendos conGrmandosque nervos 31 sic: Thapsiae — I, adarces — I S, cachryos — I S, euforbii — I S, uvae silvaticae suci — IIII, pyrethri — IIII, resinae terebinthinae — VI, cerae rufae — VIII, olei cyprini — IIII, piperis uncias quattuor, sinapis uncias II. 10 Haec omnia separatim tunsa et cribrata in unum miscebis et lento igne diutissime decoques et semper agitabis, deinde refrigerata in pyxidem ligneam aut corneam recondes. Gompositio emplastri, quod appellatur smilion, facit 32 ad omnes nervorum contractiones relaxandas et ad quas- 15 libet contusiones placandas doloresque sedandos, conficitur sic: Resinae frictae — VI, butyri exsalati uncias sex, cerae uncias sex, nitri in pulverem subtilissimum redacti uncias sex; quae supra notata sunt, lento igni in caccabo fictiii solvuntur, quae cum fuerint soluta, superposito carboni- 20 bus caccabo paulatim nitrum, quod in pulverem redactum fuerit, supermittetur et agitabitur. Observandum sane, ne fervorem grandem ducat aut bulliat ac totum superfunda- tur et pereat; quod si validius hoc medicamentum facere volueris, supra dictis speciebus admiscebis resinae terebin- 25 thinae uncias quattuor, galbani uncias tres. Solvendum gal- banum manibus calidis, sicut solet cera molliri, et in supra dictis speciebus mittendum, cum fuerint solutae atque permixtae; tum demum omnia diu agitabis, ut medicamen- tum sicut cerotum subtilissimum fiat, quo postea velut em- 80 plastro ad supra dictas causas potenter uteris. Compositio dia pissela^u ad nervos rigentes et ofiensos 33 placandos et ad viscera mollienda conficitur sic: Picis liqui- dae pondo II, cerae pondo I, pulveris faeni graeci uncias tres, pulveris cymini uncias tres, bacae lauri puiveris uncias tres, 85 salis sicci triti uncias tres; pix liquida remitlAtoc ^V.^^\^- tur^ addita deinde cera lento \%xm^ &c\NftV\«\ ^v^ ws!KSNa.^^3^^ pulveris suDt, mixta mittentur el co^%\V^\wAxa . Mabcmllub, ed, Hu«iibeicr. '^^ — 370 — avellanae magniludinem ex duobus cyathis aquae calidae dabis^ componitur sic: Petroselini drachmas 11, centaurei drachmas II, marrubii drachmam I, scordii drachmam I. Tundes haec et cribrabis et in pulverem tenuissimum re- dacta despumato melle colliges, ut spissum sit medica-5 mentum, et recondes. 17 Ad podagram subitum et facile remediiun sic: Alu- men, acetum^ lotium humanum vetus aequis mensuris permisce atque adde cerae P. I, opii — I, lactis canini unciam I, rosae siccae unciam I. Opium et lac et rosamio teres in mortario, ceram vero liquefacies et simul omnia permiscebis atque inde pedes inlines et folia betae aut lactucae desuper alligabis. 18 Ad podagrae subitum dolorem remedium sic: Galcem denuo coques et teres adiciesque oesypum et rosam tritam i6 et de permixtis pedes perungues. 19 Phlomi uncias tres, rumicis uncias tres, ibisci uncias tres, cyclaminis uncias tres, myrrae tunsae unciam I. Phlo- mum moles et dices, quamdiu moles: Summum caelum, ima terra, medium medicamentum. Deinde simul omnia cocta so colabis et ex his pedes cum opus fuerit perfricabis. 20 Ad podagram remedium de experimento sic: Sper- maticae drachmas quattuor, lini seminis drachmas quat- tuor, erucae seminis drachmas quattuor, schoeni drach- mas II, castorei drachmas II, myrrae drachmas II, nardi 85 spicae drachmas II, gummis Aethiopici drachmas U, salis drachmas II, piperis longi drachmam unam, nucleorum pineorum drachmas VIII, satureiae drachmas novem. Haec omnia tunsa cribrata et in pulverem tenuissimum redacta tritaque in unum permiscebis et ex eo drachmam unam ad so diem ieiuno in potione ex vini cyatho temperata dabis. 21 Sambuci folia, cum primum procedunt, ad libram col- liges et teres, plantaginis quoque radicem ad libram col- liges et contundes et axungiae veteris libram purgabis et contundes et postea simul omm^ sviU^fts atcyuie inde pedes 86 inJines et caulis folium superpow^^, e.owle^NAxsv Yc^^^^^i^e. \^- medium ad sedandam podagxam e^ipwNfite, - 371 - Fimum ciconiarum, sed de nido ipso^ dum ciconiae 22 pullos habent^ sumes et cum axungia vetustissima permisce- bis et conteres atque emplastri modo pedibus adpones^ eflQcaciter podagram sanabis. 6 Ad podagram et ad omnes pedum vel manuum et 23 aliorum membrorum dolores ex perfriclione relevandos bene facit hoc remedium sic: Faenograeci & I, lini se- minis S" I^ ibisci contusas radices quinque; haec ante diem infundes in aquae ^ VIIII^ deinde post diem decoques usque 10 ad tertias, postea colabis et sucum omnem colliges atque adicies ei olei P. YIIII et suci laurini, id est de foliis vel de bacis teneris lauri expressi & I; deinde iterato deco- ques pariter^ quousque omnis sucus supra scriptus con- sumatur et olei tantummodo summa residat; quod iterato 15 colatur et adduntur in eo oleo, quod superfuerit, laricis — VIIII, terebinthinae unciae IIII, balsami — II, ita ut prius haec in vaso dupUci ad ignem lentissimum resol- vantur et sic permisceantur et diutissime coagitentur at- que in usus supra scriptos necessarios ad perfricandum jo reserventur. Ad primos podagrae impetus molliendos: Atiariae her- 24 bae partes duas contundes et butyri unam partem per- miscebis et conteres atque ita pro unguento vel empla- stro uteris. 25 Ulmi cortex contusus diutissime et cum aqua marina 25 usque adeo subactus, ut malagmati similis sit, pro em- plastro adpositus sedat podagrae dolores. Vivo lepori pes amputatus et alligatus ad poda- 26 gram vel eius pedis partibus, quae dolebunt, plurimum 80 prodest. Vituli marini aut quod melius est hyaenae pelie facta 27 calciamenta si quis in cotidiano usu habuerit, efQcaciter podagrae morbo carebit. Pueri inpubis detonsi super pedes dolentis ca^^illl i^ 85 atque illic aliquamdiu composvll tom^^^^xwvX. \^<5i^^\ss.. Probatum remediuai esl, teW^ cttv^f^"^^ \\^\s.^»»s>».^^^^'^ pinDa pedes perunctos confesUm AsAw^ \A«^^^>^- - 372 ~ do Feniculi farina ex hydromelite decocta et inposita chiragrae medetur. 31 Podagram ut sanare difKicile est, sic incipienti inter initia occurrere promptum est; nam inter initia eius cum dolores asperrimi sunt, si quis vena adversa in brachio 5 pungatur, non modo praesenti dolore relevabitur, sed etiam in posterum perpetuo liberabitur. 32 Utiliter in dolore perunguntur pedes oleo, in quo diu decocta sint intestina ranarum; ranae quoque rubetae ex- ustae cinis cum sambuci coliculis teneris tritis et sevo lo hircino vetere permixto et decocto pariterque imposito 33 prodest. Folia cupressi contrita cum panis mollis parti- bus duabus et axungia vetere subacta medentur doloribus podagrae. 34 Semen genestae tunsum et cum axungia subactum n 35 doloribus geniculorum potenter adhibetur. Mustelae vivae combustae cinis cum oleo rosaceo et aceto pinna inlitus podagricis prodest. 36 Hedera contrita et cum oryza ac melle decocta atque in unum permixta et denuo trita podagrae et chiragrae so 37 et nervorum offensionibus medetur inposita. Urtica trita cum sanguine milvino aut palumborum permixta atque ex eo pedes inliti efficaciter sanantur. 38 Mirificum podagrae remedium nec impendio sumptuo- sum sic: Cupressi pilulae duodecim; pastinacae quam 86 minimae totidem decoquuntur cum turis tunsi unciis tri- bus cum olei sextario et aquae hemina et axungiae veteris unciis VI et cerae tantundem^ quae inspissata et con- glutinata panno inlita pedibus adponuntur. 39 Ad podagram cum fervore et tumore rubicundo^ quam so calidam vocant, haec faciunt primis diebus adhibita: Herba urceolaris per se et caseus mollis recens per se impo- situs^ postea herba, cui salis pusillum admiscere oportebit. Item bene facit apium viride per se vel cum polenta 1 feniculi farina] faeni graec\ i^uTm^ PU-iri, n^.>^ 33 berba, cuij herbae iScribon. — 373 — adpositiim nec minus utilis est portulaca atque plantago; spongia quoque Rhodia vel Africana mollis ex aqua fri- gida adposita iuvat; lanam etiam sucidam rosa et vino infectam poni convei^it; subinde autem haec omnia mutari 5 oportet; priusquam calefiant. Prodest et lomentum fabae molitae cum suis valvulis 40 factum aceto ac melle dilutum atque ita impositum; educit enim sanguinem et dolorem levat. Belle faciunt et mala citrea quam maxima quinque 41 10 cocta ex aceti sextariis tribus, donec madida fiant; quibus tritis adicitur aluminis fissi uncia una^ myrrae uncia una atque ita malagmatis more ferventi podagrae imponuntur. Bene facit et aloe aceto diluta et per pinnulam pedi- 42 bus inducta; opium quoque lacte muliebri dilutum et simi- 15 liter inlitum iuvat. Mirifice hoc cataplasma podagrae cuilibet superposi- 43 tum medetur; toUit enim triduo dolorem^ lomenti more compositum sic: Feniculi seminis cyathi duo^ musci de stagno cyathi duo, polentae tenuis cyathi duo. Commiscen- 20 tur haec in unum contusa trita atque moHta; deinde con- sparguntur aqua pluviali et ita temperantur^ ne durum sit medicamentum neve sit aquatum nimis; quod inposi- tum protinus levat^ id est intra triduum tollit dolorem. Constat autem eum^ qui hoc medlcamine ter in mense 25 inter denos dies usus fuerit; in nocte non laboraturum podagrae dolore. Ad frigidam podagram, quae sine tumore est, con- 44 ficitur cataplasma sic: Ciceris nigri moliti sextarius co- quitur ex aqua et diligenter teritur, cui adicitur axun- 80 giae pauxillum et dum calel medicamentum ^ pedibus inponitur. Faenograeci seminis et hordei farinae binos sexta- 45 rios cribratos in unum miscebis et decoques ex aqua atque addes olei quod sufficiat ac subinde calidum cataplasma 6 lomeDtum fabae mo\itae\ omeiQ.V.\Jim «^"^xvxiNixs^ > /^'^'^ faba molita Scribon. valgulia CornaTius, ^'^ ^vi.wis.\ piperia Scrihon, — 374 — pedibus adpones. Bene facit et ibisci radix ex aqua mulsa cocla et inposita; sambucum quoque cum axungia et bras- sicae cinis cum axungia inpositus plurimum iuvat. Ubi autem impetus cessaverit; et in hoc et in priore genere podagrae calida aqua marina diu fovendi sunt pedes vel s / si haec non erit^ aqua pura ferventi sale adiecto foveantur; post hoc malagmate uti oportet^ quod ad parotidas scri- ptum est; tollit enim cito reliquias podagrae per sudores et in futurum confirmat nervos nec patitur facile vitiari. 46 Ad utramlibet podagram remedium sic: Torpedinem lo vivam nigram^ cum admonuerit dolor, subici pedibus opor- tet in litore non sicco^ sed quod adluit mare^ et tam diu premi; donec sentiatur torpor per totum pedem et tibiam usque ad genua. Hoc et in praesenti tollit dolorem et in futurum remediat. Hoc modo Anteros Caesaris libertus 15 supra fidem remediatus est. 47 Malagma Narcissianum ad utramque podagram egre- gium : Cerae pondo H, resinae pondo V, olei veteris pondo V S, olei Syriaci pondo I S, aphronitri in pastiilis pondo I, car- damomi puri pondo unum, iris Iliyricae pondo unum, pi- 20 culae pondo I, agarici pondo I, faenograeci pondol, cen- taurei pondo I, ApoIIinaris pondo I, alterci pondo I. Coques liquanda; quae sunt tundenda, in pulverem redacta misce- bis atque ex his pastillos facies et in capsa nova repones, quibus diebus viginti iugiter uteris. 25 48 Malagma, quod et ad podagram et ad omnem col- lectionem bene facit, accipit haec: Ammoniaci uncias V, galbani uncias II, picis durae pondo V, resinae terebin- thinae P. II, olei veteris P. I S, axungiae vetustae P. III, cerae P. V, sulphuris vivi pondo V. Haec omnia deco- so ques in patella fictili vel caccabo ampliore; sulphur tamen et ammoniacum extra teres et sic inmiscebis, cum de- coquere coeperis, sed agitabis instanter, ne subsidant in fundo, quae in pulverem redacta mittuntur. 49 Confectio medicammis, quod a^^^dlatur hygia, facit 35 16 supra fidem] supxa \iet^^\ta.\.ft% Scribou. — 375 - ad chiragricos^ ad arthritiiD; ad ilii dolorem, ad ventris molestias^ ad nervorum contractionem et ad omnes dolo- res^ qui sunt in corpore; conficitur XII. Kal. lul. non interest quo die vel luna vel maiina^ dummodo supra scri- 5 ptus dies observetur^ quo medicamen fiat sic: Olei P. XXV^ sed optimi; vini optimi pondo XXV — quantum bonum fuerit vinum, tantum melius erit medicamentum — ser- pylli campestris fasciculos X tam grandes quam manus viri recipere potest; sed supra scripta die colligi debet 10 serpylium^ ut statim recens cum supra dictis liquoribus coquatur^ quod oportet tam diu coqui, quousque ad olei mensuram liquor omnis veniat; cum refriguerit^ colatur diiigenter et ubi nitidum fuerit^ addes resinae pityinae pondo tria^ opopanacis libram semis, galbani libram semis, 15 cerae rufae libram semis^ storacis libram^ opobalsami — VI. Haec omnia confundes in isto oleo; storacem sane pones in balneo et ibi solves atque in mortario teres et remit- tes omnia in vas aereum ibique pones ad focum species supra scriptas^ quae tam diu coquantur^ quamdiu solvantur 20 bene; deinde de resina pulverem facies et asperges me- dicamini; dum adhuc coquitur, quo malagmatis loco cum opus fuerit uteris. Cerotum ad chiragram et parotidas et tumores di- 50 versos et fistulas et furunculos accipit haec: Cerussae 25 P. I; ammoniaci P. I, olei P. I; cerussa terenda in mor- tario diligentissime^ deinde oleum paulatim supermitten- dum^ et cum simul trita fuerint omnia^ mittenda in cac- cabum vel truUam^ ut ferveant^ et dum coquuntur, sine intermissione agitanda. Sed cum densum esse coeperit me- 80 dicamen ad speciem ceroti^ tum ammoniacum tritum dili- genter supermitlendum coquendaque simul omnia horis sex lento igne, ne adurantur^ et sine cessatione, dnm coquuntur^ agitanda; cum videris omnia bene mixta^ defunde in aquam frigidam et manibus subige vel perfrica et sic repone et cum «6 usus exegerit, alutae inline et sic adpou^ \fta.xY^ "P^v^. ^^ "^'^* minei Cornarius, 32 ammmexim CoTYiaT\u&% — 380 - dum teritur^ snpermittendiim medicamentum, quod in am- pulla est, ita ut ad densitatem cataplasmatis redigatur, addenda et olei rosei coclearia duo; sic inducendum medica- mentum in linteo et adponendum locis dolentibus. Super- posito vero linteo salubre esse auctor remedii huius ad- 5 firmat; si vel ipsa lana^ quae expressa est, vel alia sucida supra cataplasma hoc ponatur et leviter obiigetur. 72 Confectio emplastri, quod rex Ptolomaeus invenisse dicitur, accipit haec: Sevi taurini remissi colatique atque in pastilios coacti P. V, resinae frixae P. V, meduilae cer- lo vinae — VI, suci mentae — II, suci mentastri — II, suci feniculi — 11, suci marrubii — II, suci hyoscyami — II, suci plantaginis maioris — II, suci lapathi — II, specu- laris cocti et quam minutissime triti P. I. Quibus in or- dinem praeparatis sevum et medulla lento igni in vasculo i5 aeneo remittentur; tum resina comminuta atque trita sen- sim in sevum supermittetur, tit simul liquefacta permiscere se possint; deinde in mortarium marmoreum diligenter colata mutabuntur, quae adhuc tepentia diligentissime con- terentur. Quae cum densari coeperint, dum adhuc calida 20 erunt, ita ut calor sustineri manibus possit, sucos supra scriptarum herbarum superfundes et iterum diligentissime teres et priusquam penitus desinat calor, praeparatum de speculari pulverem mittes. Itaque omnia simul mixta et diutissime trita atque ad summam levitatem redacta in 85 vitreo vasculo reponentur. Hoc emplastrum utiie his rebus: ad podagram et nervorum dolores contractionesque, ad luxa vel fracta, ad pustulas omnes, ad durilias omnes, praecipue ad mammarum vitia, ad carcinomata, ad glan- dulas, ad vulnera omnia quolibet modo inpressa vel vetusta so vel recentia, ad lumborum et ilii dolorem, ad scapularum dolorem, ad pthisicos, ita ut emplastrum hoc inducant et caldam aquam mulsam bibant, ad dentium dolorem, ad gingivarum carcinomata, ad capitis et oculorum dolores, ita ut emplastrum dolentibus oculis superponatur, ad mem- 35 28 duritiaa Stephanus: duxicVea CoTnaTxu*. — 381 — brorum dolores contusionesque, ad omnia omnino, prae- cipue ad podagram et ad nervorum offensiones placandas res saluberrima est. Descriptio acopi^ quod dia cissu dicitur, accipit haec: 73 5 Bacas lauri virides G^ cupressi CVIIII; herbae Sabinae P. I, roris marini P. I^ faeni graeci S" I. Haec omnia diligen- tissime tunsa atque trita infundes in aquae pluvialis ^ III et olei P. Vlin atque illic triduo conmaceranda esse patie- ris; tum lento^ ne adurantur, igni tam diu coquentur, quo- 10 usque mensura aquae^ quae missa fuerit^ excoquatur; tum omnia colabuntur atque his adicientur hederae communis siccae — IIII diligenter tunsae cribrataeque necnon et resinae astulosae P. IIII, cerae pondo II. Permixtis omni- bus atque igne liquefactis medicamentum paratum in vitreo 15 doliolo reponetur, ex quo^ si quae doluerint corporis par- teSy perunctae et confricatae sanilati cito restituentur. Mulieribus etiam cum cessaverint tempora, si aut ad lum- bos aut ad imum ventrem ponatur, menstrua statim pro- vocabuntur necnon et calculos movet, si ex eo ilium aut 20 venter imus fricetur; podagrae quoque prodest, si vel mane vel nocte pedes ex hoc medicamine perfricentur. Descriptio ceroti sive emplastri podagrae et articulis 74 et nervis et multis rebus infra scriptis satis utilis sic: Sevi taurini P. III, resinae frixae P. II, specularis exusti 26 P. II, cerae Ponticae P. II, olei mollis P. I S, suci mar- rubii — II, suci plantaginis — II, suci verbenae — II, suci mentae — II, suci symphoniacae uncias duas, suci phlomi — II; quae herba longa et lata et mollia et lanosa folia habet et thyrsum longum lanosum facit, quae Graece 80 dicitur hermu rabdos. Sevum vel cera vel resina separa- tim lentissimo igne solvuntur colanturque et in caccabo postea cum supra scriptis speciebus miscentur, deinde simul decoquuntur; postea additur oleum et iterum modi- cum fervorem ducit. Deinde remoto ab igni caccabo mittitur 4 dia cisflu] JEandem compositioYiem ad. i^o3La^taw. m^v»s add. Salmasius. 62 Persis Cornariu^. 67 Lagaea Salmasius: lalagea Cornarius. 74 placitamque Comariu^, Index nominnm propriomm. Abdera p, 382. Acliilleg p. 382. Aeiliiis Hy^ns Gappadox chirorgus Eomae 29,5. Admetus Gassi medici servus, legatus Tiberi Caesaris 29,5 (Atimetus Scribon.) Aesenlapias prf, 1. Africa 29,8. Ambrosins medicus Puteola- nus 26,10. Andronei pastilli 33,2. Anteros Caesaris libertas 36,46. Antigonnsmedicus: colljrium nigrum ab A. repertum 8,11. collyrium acharistum theodo- tium ab A. inventum 8,15. coUyrium, quod appellatur sphragis, ab A. medico in- ventum 8,124. Antiochns rex p. 4. 5. Antonia 35,9. Antonins Mnsa 20,17. Musae coUyrium 8,216. Apollinaris prf. 2. Apnleins prf. 2. Apnleins Celsns medicus 16,8. Aquitania 19,1. Arabs p. 384. Artemins Dianio 13,17. Ar- temisius Dianio 36,54. Altero loco corrigendum videtur Ar- temius. Asclepiades medicus p. 17,4. 7. 22. coUyrium ab A. ad epiphoras speciatim repertum 8, 13. trochiBcm Asclepiadexia 27,32. arteriace eius 14,7. MaBCSLIjUS, JBD. HsiiKBXIOH. Attali regis medicamentum 22,20. Angnstns 8,10. Caesar Au- gustns 20,115. Caesar p. 9,16- 13,7. Ausonins medicus prf. 2. 25,21. Bassus: colice eius mirifica 29,12. Brocchus v. Milo. Caesar noster p. 9,16. 19,6, Gaesaris libertus 36,46. Callistns (G. JqUus) p. 15,1. Casilinum 26,9. Cassius medicQs 29,5. eius colioe ibid. Cato: illud Catonis saepe di- cebat Vind. ep. 8. Celsus prf. 2. Cornelius Cel- 8U8 p, 15. 20. Chiron p. 382. Christus: spinaalba, quaChr. coronatus est 23,29. in no- mine Christi 25,13. Cosmus medicus 8,8. 11. 14. 14,45. 20,19. 30,28. potio Cosmiana 20,18. antidotus 29,11. Crispus t^. JuniuB. Democritns 8,42. 35,19. Designatianus v. Largius. Dianio v. Artemius. Dionysianum coUyriam 8,122. Euelpistus V. Terentius. Eutropins prf. 2. Eutychianus archiater 14^c^. — 386 — Oamalielns patriarcba 23,77; de hoc cf. Hieronym, ep, 67. cod. Theod. XVI, 8,22. Hadriani antidotum quo nte- batnr Caesar Augnstas 20^115. Herophilns inter maximos quondam babitus medico8jp.l6. Hippocrates Cous. Larg. Des. ep. p. 4. 6. 9. conditor pro- fesBionis nostrae Scrihon. ep. ad Call. 6. Idnmaei p. 384. Indns p. 384. lacob : in nomine dei lacob 21,2. lannarins medicus 23,24. Inlii Bassi colice mirifica 29,6. Innins Crispns 23^. Instns medicas 26,32. Largins Designatianns prf. 2. p. 4t. Liyia Augusta 16,6. 36,6. 9. Macbaon p. 382. Maecenas: epistula Hippo- cratis ex Graeco translata ad Maecenatem p. 9. amicissime Maecenas p. 13,6. MarceUns medicus egregias 20,84. 30,61. Messalina Augusta 13,4. Milo Brocchns praetor 26,4. Mithridatica compositio 36,12. Mnsa V. Antonius. Karcissiannm malagma 36,47. Nero 20,84. oxyporium Nero- nianum ihid. Niliacnm malagma 23,16. Nilns Vind. ep, 3. p. 384. Octayia Augusti soror. 13,1. Orontes p. 384. Paccins ADtiocbus auditor Pbiloaidis Catiniensis 20,1. antidotos biera medici Pacci ADtiochi 26,2. Perses p. 384. Philonides Catiniensis 20,1. 29,38. Philoninm antidotum 22,13. Phoebus 29,12. p. 382. Plinius uterque prf. 2. Plini Secundi epistula ad amicos de medicina p. 13. PodaUrius p. 382. Polyarchi descriptio ad sto- macbum 20,149. Procliani medici potio ad epaticos 22,84. eiusdem re- medium ad epatis suppura- tiones 22,37. Prosdochns medicus 29,56. Protens collyrium 8,219. Ptolomaens rex, qui Euergetes appellatas est 14,47. 36,72. PuMii pastillus colicus 29,19. PnUius Natalis p. 20. Boma 29,8. Sabaens p. 384. Sabaoth: in nomine dei Sa- baotb 21,2. Seres p. 384. Sibnrins prf 2. Soranus medicus 19,1. Terentins Euelpistus Hipp. ep. ad Maec. 11. Theodosius sen. prf lemm. Tiberius Caesar 20,1. 29,5. 38. Tnscia 26,4. Yalens medicus 16,8. Yalentinianns imperatorp. 21. lemm. Yindicianus comes arcbiatro- rum p. 21 lemm. ad tussem Yindiciani medici remedium singulare 16,100. Tirbius prf 1. Zopjre antidotos 22,18. Index verborum. a, ab : de tempore a solio t. q, post solinm 23,13. a balineo 26,99.106. aforis 9,57. 17,28. ab intro 15,9. abintiis: concham aeream de melle albo abintus perange totam 8,23. ita ut iuniperum abintus pnrgetur 20,88. ablingere : oculos ablingito vel inlinito per liaguam 8,137. aborsus 20,33. abrotannm 16,69.93. 17,4. 33,8. abrotonum 3,4. 25,6. 29,11. absenthinm 20,28. 41. herba absenthi 20,46. absenthii sucus 20,31. 48. 96. Ponticum 20,99. absinthiatnm 23,79. 30,55.66. absolyere se: quo £acto facile te absolves omni molestia gingiyarum 11,32. absorptns 23,27. absqne: absque medici inter- cessione prf, 3. absque medico ib. 6. absque his (= praetcr hos) 28,64. abstersio: tantis sudoris eius abstersionibus laboravi Vind. ep. 3. acanthinnm gummi 20,19. aceentns (» morbi incremen- tum, axft?J): et in accentu placat dolores et in declina- tione confirmat sauitatem 36,6. accipere: act. bene stomacho laborantem accipies 20,52, atomacbam reumatizantem manaio Jncida bene accipit 20.36. male accipit 30,54. alterci radiz bene accipit 12,1. pass. linguae ulcera vel pu- sulae bene accipiuntur 11,22. suavissime accipieris ad sto- machum reficiendum 20,51. optime adversum dolorem stomachi accipieris 20,60. 32.37. optime accipietur, 8i quis potet 20,64. aeharistnm coUjrium 8,214. ach. coUyrium theodotium 8,15. antidotum 20,92. aciditates vel corruptelae aqualiculi 20,88. acitabnlnm Flin. ep. 2. c. 11,4. 27,93. 30,75. acritndo lotii 8,23. lippitu- dinis 8,43. acncnlae pinus viridis 21,6. ad: ad mensuram cyathi 16,17. 90. cotylae 8,148. denarii 20,16. 33,57. 82. victoriati 17,32. ad emplastri modum 8,185. ad ceroti modum 11,4. 20,114. fabae 20,34. avellanae 20,92. 25,38. 26,31. ad magni- tudinem cicerculi 20, 1 08. fabae 17,13. nucis iuglandis 20,138. avellaDae 24,3. ciceris 20,139. digitorum quattuor 30,25. pastilli ad denarios singulos 17,25. vettonicae sucus ad scripulos duos 18,17. pen- sabis ad pondo tria 20^.2.^. — 388 — adcrastate : subinde inponente medico cumulate medica- mentum et adcrustate inpri- mente 31,6. addormire: antequam addor- mias 16,18. adeps masc. 11,2. 8. 16,72. 23,66. 26,4. 26,52. 121. 27,30. 81.40. 32,1. 34,78. 35,13. fem. . saepissime, e. c. 4,16. 32. 36. 6,6. 9. 17. 24. 27. 9,6. 29. 96. 103. 121. adianton 6,1. adlndere: locum, quem in- petigo adludit 19,16. admiscnnt 13,4 (cod.) admordere 8,25. adplnmbatnm vas 35,9. adprime 22,5. adrorare 34,71. adserere (= existimare) : trans- ferre in se adseruntur 21,1. adsiccare 19,10. ad usqne: ad usque vesani eum furoris periculum trahet Hipp. ep. ad Ant. 3. aegUopinm Vind. ep. 9. c. 8,186. aegilops 8,187. 161 lemm. aemoptjicns 7,20. 16,73. 81. 84. 94. aenenm subst. 36,53. 57. afronitrnm 9,55. 122. 129. 12.41. 14,58. 70. 15,99. 25,3. 29,3. 30,19.20.21.23. aphro- nitrum 1,23. 4,31. 67. 8,108. 12,16. 19,61. 68. 23,14. 19. 36,12. 47. 53. 71. agaricon(um) 1,106. 20,13. 19. 30,34. 36,68. aizoon 20,26. 30,66. albngo 8,116 lemm. 8,127. 129. 130. 131. 132. 133. 143. 155. 186. 219. albumen ovorum 8,156. aleum 9,22. 14,29. 30. 15,77. 87. 16,48. 23,39. 40. 27,107. 28,1.29. Gallicum 20,91. alium 4,2. 11. 27,53 et saepissime, nusquam allium. aliqnantnlns : cum aliquantulo bitumine 16,91. aliqnilibet 20,26. allactare: mulier,quaepuerum allactat 8,136. alopecia 6,1. 2. 4. 5. 9. 10. i5. 17. 21. 22 (= capitis loca de- fluentium capillorum) 6,3. 6. 7. 8. 11. 13. 18. 24. alphita 20,26. alnm: radix symphyti, qnod alum Gallicum dicitur 10,68. 17,21. 26,18. cf. 31,29. alnmenAegyptiumlO,7. fissum 1,26. 8,10. 123. 9,85. 38. 54. 61. 11,27. 29. 38. 34. 36. 38. 12,3. 5. 18. 14,47. 15,6. 17,3. 26,7. 31,63. rotundum 8,9. 11,35. scissum 1,4. 5,3. 11,23. 31. 13,12. 14,18. 67. 18,21. 20,48. schiston 27,45. 140. 141. alnminatns: pellem lupi alu- minatam 25,8. alntacins 15,36. 23,77. 26,13. ambrosia lanii Crispi medica- mentum 23,9. ami: gen. ameos 17,52. 20,88. 30,51. ami 20,33. ampelitis ge 7,18. amnlnm 8,6. 14,42. 16,84. 26,78. 27,138. amylum 17,26. amygdala/em. 1,5. 16,84.25,27. 26,33. 36. amygdalum 26,5. amygdalinnm oleum 1,62. 77. 93. 4,12. 9,41. 52. 57. vinum 9,43. 44. 45. 49. 52. 63. anagallis herba 8,89. macia, quam Graeci anagallida ap- pellant 1,35. aiie«!\m Vi,\^. \^,^. '^0,16. 29. - 389 - anethiiia aqua 27,117. anethi- num oleam 16,105. 29,54. 61. animare (= friscli erhalteii) 20,33. 27,25. anisum 10,23. 26,2. anodynon medicamentnm 25,5. anthera 11,27.37.38. anthrax: carbunculioculorum, quos anthracas dicunt 8,116. ad carbunculos et anthracas 7,21. antiphyson: magnetes lapis, qui antiphyson dicitur 1,63, apala ova 20,9. 27. aphthae: ulcera in ore, quae Graeci aphthas vocant 11,20. Apollinaris herba 16,1. 7. ApoUinaris subst. 36,47. apoplexis Hipp. ep. ad Ant, 5. apostema, atis 7,21. 20,128. 22,37. 32,40.43.49. apostima, ae 26,112. aprnnns 23,67. 25,41. 26,85. 126. 34,95. aprugnus 34,88. aranens 1,86. 8,150.9,97.10,25. 31,20. araneus mus 15,47. aranea 9,11.39. 14,68. archiater: Yindicianus comes archiatrorumj9.21. Eutychia- nus archiater 14,70. argemata 8,151. argimonia 8,79. 15,91. 16,42. 20,115. 25,32. 28,40. 32,28. 34,44. 71. 74. aristoloeia Graeca 15,6. digi- talis 25,6. grossa 7,18. longa 7,17. 20,115. rotunda 1,106. 25,6.36,68. aristolocium 10,62. rotundum 20,129. 28,36. Arinsium vinum 27,7. amoglossa id est plantago 8,79. 15,48. 31,8. amoglossus 20,37. arotelli (cod, trodelli) semeii 29,11, arrenicnm, quod est auripig- mentum 27,4. arteria, orum pro arteria, ae : ad arteria exasperata 14,5. tumor arteriorum 14,32. ad fauces et arteria impedita 14,55. constricta 14,56. donec arteria omnia et stomachum penetret 16^101. omnescausas arteriorum 17 lemm, ad ar- teria corrupta 20,118. 27,8. arteriace 14,6. 7. 46. arthra vel iuncturae 36,51. arthriticns 18,11. 34,67. 35,30. artliritis: acc, arthritim 20,6. arthrisis 25,11. ascalabotae 33,8. ascellae 18,20. asphodilns 15,35. aspritndo 8,2. 72. 106. 117. 119. 120. 122. 137. 138. 199. 204. assare 12,11. 15,91. 16,18.68. 26,90. 27,98. 28,50. 30,51. astulosa resina 36,73. athanasia antidotum 20,130. atiaria herba 36,24. atractylis herba, quam nostri carduum vocant 1,44. attagena 20,26. auricula {multo frequentius invenitur quam auris): 9,2. 13. 17. 18. 20. 23. 25. 32. 35. 37. 38. 40. 41. 42. 43. 45. 57. 65. 66. 68. 74. 76. 77. 78. 79. 80. 83. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91 . 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 106. 107. 110. 111. 112. 11.3. 114. 118. 119. 122. 126. 127. 129. 131. 12,31. 56. 14,5. 44. 47. 15,39. aumginosus 22,13. aurugo 22,20.27,7. aurigo 29,11. auspicari (=incipere): ubi d<\- - 390 - auster: newtr. auster 12,4. abl. austere yino bene calido 14,44. ex vino austere 16,85. bacannm {=> pd%ttvov) 22,43. cf, Paul. Aegin. VII, 11. Ale- xand. Trall. ed, Fuschmann vol. II p. 394. balanus masc. : quo unguenta- rii utuntur 23,3. 15. balani unguentarii 1,23. fem. 9,59 b. qua unguentarii utuntur. balanus «= membrum yirile 33,67. balineum : Hipp. ep. ad Maec.l. C. 7,6. 17. 8,1. 14,61. 23,14.16. 34. 26,21.94. 30,41. balineae 23,19.25. 26,9. 26,78. barba lovis 20,94. 115. 25,15. barbae ph pro barba magna 6,23. barbaricnm medicamen 8,127. 128. battnere: mittes in pilam ligneam atque illic tam diu battues 36,4. bdella 23,15. 32,2. 35,13. 36,56. bidella 7,17. 8,14. 20,48. 24,2. 25,4.30,7.50. bdellium 20,149. bidellium 1,23. bene (= bien) : in linteolo bene tenero 1,23. bene purus 8,160. bene acer 9,30. bene calidus 14,44. bisextialis: in ollam rudem bisextialem mittes 15,63. bisextium 29,41. blatta (=» glis) 9,125 (» be- stiola) 34,40. blattaria herba 17,12. bolus: cepam unam et salis bolum 1,108. bostrjchitis : acc. lapidem - bostrjrchitin (cod. bostrycbii- toD) 8,98. ^trfitis cadmia 8,6. brigantes i. e. vermiculi, qui ciHa arare et exulcerare solent 8,127. Britannica herba: herba quae Britannice dicitur 19,26.25,13. 35,15. herbae Britannicae 8UCU8 30,71. radix 27,14. bromns (» pQmfiog, malus odor) 20,119. buccnlare 8,127. 23,17. bugiilonis sucus 8,115. radix 25,14. 32. burdunculns herba 5,17. • caccabulus 8,95. cacoetlies 4,52. 20,7. pL ca- coethe 4,39. cadiTus 20,93. 117. calaminthe id est nepeta 26,114. calciamentum 34,92. 36^27. calciare 29,26. caldamentum 5,18. caldaria subst. 25,14. c. tosta 25,22. calefactorius: unguentum ca- lefactorium 20,26. decamyron calefactorium 35,24. calefacto- rium suhst. 18,19. caliginare : caliginantibus ocu- lis 8,94. 97. calliblepharon bonum 8,138. coUyrium siccum callible- pharon 8,203. xerocollyrium quod calliblepharon dicitur 8,213. pro calhblepharo utere 8,179. calliblepharum xero- collyrium 8,74. caliitrichos herba 6,1. calyus lapis 31,16. cancerascere: si intrinsecus canceraverint aures 9,1. 114. cancromanariuml0,62. cancro- m^\AA m^xW^ ^4^48« caroi- — 391 — canicnlata nva 14,64. cannabas vel cannabnm: can- nabi seminis viridia sncns 9,27. at cannabis folia 9,77. radix 10,81. caproflcns 10,82. 23,78. 34,76. caprificus 12,28. 14,21. 23,68. caprnnns : lac caprnnum 8,198. 9,3. 16,68. 20,68.137. 26,44. 27,22. 37. 56. 100. 135. 138. 33,73. fel c. 9,5. 41. 15,53. 31,34. caput 27427. fimus c. 34,7. lotium c. 26,22. semm 23,45. adeps c. 27,30. 104. sanguis c. 27,95. 31,37. carcinosns: vetera nlcera car- cinosa 4,45. cardo: sucum cardonis 8,115. vermiculus in cardone herba inventus 12,25. careri 36,62. carminare (= praecantare): oculo clanso, qui carminatus erit 8,171. cum ter ipsum fe- ceris et carminaveris 14,26. glandulas mane carminabis 15, 102. si iumenta carminabis 28,74. castorinnm oleum 35,3.. catarrns sive destillatio umo- ris ex capite 5,8. 16. 18. 19. 20. . 13,6. catliarticns sal 30,49. 51. 81. liquamen catharticum 30,52. absintbiatum c. 30,56. cancns ligneus 25,45. cansa (» morbus): causa pani- cularum 32,16. muliebres cau- sae 7,20. 22,17. oculomm8,23. 156. 158. viriles et femineae causae7,23. stomachivetustae causae 20,102. 103. 104. 146. iecoriscausa 22,25. anicausae 31,40. causae interaneae 32,2. cansarins; dens c. 12,23. ocu- lus 8,126. neutr. pl. subat.: cetera quae sunt in lacertis brachiorum et cubitis et di- gitis ac nervis et articulis causaria 18,19. cansatio (» morbi causa) : ne quid causationis in corpusculo eius maneret Vind. ep. 4. cansticnm medicamen 14,69. suibst. 14,58. canteriatnm caput Vind. ep. 8. canterinm 27,4. cavatnrae dentium 12,42. centanrea 7,17. 18. 16,59. 20,82. 22,32. minor 8,91. 94. tenuis 1,37. 8,11. 17,14. 20,24. 29,11. centauria 9,60. centaureum .30,15. 31,6. 36,16.47. cen- taurium 25,47. centenodia herba 31,13. ceparia 33 lemm. 33,9. 10. cepe neutr.i cepe longum quod ceputius nominatur 6,2. cepntins (» cepe longum) 6,2. 20,61. cerasinm 8,27. ceratitls 27,13. cerebellnm canis: herba, quam quidam cerebellum canis ap- pellant 8,32. cerotarinm chaLasticum 35,10. ceryesia: nova 28,13 {ibid. cervisia). cervesa 16,33. clialastionm cerotarium 35,10. cerotum 25,15. chamaecypms 29,11. cliamaedrops 20,13. 115. chamaerops 30,43. 25,17. cliamaedrys :^en. chamaedryos 7,18. 36,68. chamaemelinnm oleuui 7,19. 16,105. 30,13. cliamaepitys: 30,43. 54. gen. chamaepityos 7,18. chelidonia herba 4,60. 8,44. 106.160.200. chelidonidi subst. 8,111, 112. - 392 — chertigriciHipp,ep, ad Maec. 8. cholera neutr. pl. 16,1. 28,14. 30,54 (fer). 55. 62. dat. pl. choleris reprimendis 30,64. (cholera fem. sing. 30,62. 63). chylisma acaciae 8,4. chymation ozyporinm 20,93. cibarinm vinum 26,103, cicatricare 7,21. 32,6. cicercnlnm 16,27. 20,108. cicharba 4,30. Herha non nota. cicida (» cicis) 7,17. cicinnm olenm 6,33. ciconea 8,47. clariflcare: ad vocem clari- ficandam 14,62. clayellns (=» clavus) 34,48. 57. 58. 81. 98. 106. 106. 107. 108. clibanns pistoris 11,18. coactiliarii 14^69. coagitare 7,7. 8,73. 104. 127. 148. 14,69. 16,33. 16,57. 65. 18,2. 19,62. 20,114. 30,79. 36,23.33. 36,23. coagnlnm: cod. quagnlnm 16,81. 27,37. 31,32. 34,43. cocleare 20,45. 56. 58. cocliare 14,4. 20,62. 23,41. 26,34. 94. 95. abl. cocleari 14,16. 19. 21. 18,11. cocleare 16,41. 22,8. pl. cocliaria 16,15. 17. 19. 23. 58. 70. 102. 103. 104. 17,4. 36. 52. 20,43. 53. 97. 107. 116. 23,41. 24,12. 26,82. 97. 109. 111. 28,38. 50. 29,8. 30. 32. 46. cocliarinm 15,86. 16,8. 17,1. 2. 10. 12. 20,93. 23,41. 29,9. 30,4. coclia 14,49, alibi coclea. COlice (« TimXiyiTJ) 29,5. snb- positoria invicta 29,49. gen. colices 29,38. colicae 29,37. colocynthis id est cncnrbita J,106. 12,9. 29,66. 30,9. colo- cynthida, nomin. 20,13. eolofoninm^ colophonium 2,1^- 8,26. 30,6. 7. 8. resina colo- fonia 7,18. 19. 26,13. 36,10. commacerare 17,52. 36,73. commandere 8,166. 12,15. commasticare 12,22. commixtio 8,2. conbnllire 20,145. concorporare 11,36. 12,12. 19. 13,6. 19,46. 20,47. 29,15. 30,46. 31,2. 36,4. concretio sive ypersarcosis aurinm 9,65. conditoria cepa Afra 10,80. 15,23. confortare 8,127. coninm id est cicnta 23,40. conmollire 8,185. conspargere 11,18. 13,1. 16,7. 58. 25,5. 26,5. 30,27. 35,26. coqnere intr.i cnm aliquan- tnlum coxerit 8,127. qnae tam din coqnant 25,15. in qno myrtae bacae coxerint 27,32. corcodillns 25,40. corcns 21 lemm. 21, 2. 3. eomnm (» comn): comnm arietis 7,2. bovis 23,23. cer- vinum 12,8. 13,17. gen. comi 1,87. 13,12.28,31.34.36. dbl. como cervino 19,63. coronaria viola 26,99. corpnscnlnm (= corpns) Vind. ep. 4. corrigia: canina 10,73 (cor- rigio canino \m.). 28,39. ca- prina 29,26. — corrigium caninae cntis 15,71. caprinum 10,47. cortex fem.i 12,9. 13,2. 16,1. 22,22. 26,96. 27,129. 31,49. corydalns avis, id est qnae alanda vocatur 29,30. cotylns (= cotyla) p. 3,5. co- tjlu"* tnnnclarins p. 3,6. eraW^ c»?eV\»\a Ywd.. e?^.^. — 393 - criblare (=» cribrare, cribel- lare) 2,14. 16. 12,6. 13,6. 12. 16.20. 15,99. 16,23. 20,38.56. 106. 128. 139. 22,4. 6. 7. 12. 15. 19. 27,41. 63. 122. 29, 12. 19. 44. 31,30. erocomagma: gen, crocomag- mae 8,216. cnateri (gen.) 36,12. Nomen rei ignotae. enenliis herba 36,63. cf, Plin, de re med, II, 44. cncuma fictilis 20,113. 26,112. 113. cimicalaris berba 14,57. cnrmi: salis quantum intra palmam tenere pOtest qni tnssiet in potionem cerTesae aut cnrmi mittas 16,33. cntiones bestiolae snnt mnlti- pedes, polypodas Graeci ap- pellant 9,33. 15,72. cyclamen: gen. cyclaminis 1,7. 8. 4,19. 35. 5,4. 11. 24. 12,51. 13,20.15,19.23,26. cyclaminos 30,14. 69. cydonens (» malum cydo- neum) 33,9. cydonif^ ozyporium 20,126. confectio cydonitis 27,137. cyliacns (» HOLlianog): Hipp, ep. ad Maec. 8. 27 lemm. 27,8. 58. 59. 60. 61. 62. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 119. 120. 137. ciliacns Hipp. ep. ad Ant. 5. c. 22,13. coe- liacus 16,9. 27, 1. 2. 29,6. cynorrhoda (= rosa canina) 12,12. dactnli: dactulomm ossa exu- storum 15,65. 20,36.43. daplinitis casia 26,10. 35,7. de.*- l)pro gen. ossa de perQicis 1,97. polenta de hordeo 1,62. sucum de alio 2,22. glandes de robore 4,52. cinis de asini ungula 4,60. cocleore unum de suco ocimi 5,2. item: 8,20. 27. 79. 9,73. 10,30. 31. 12,15. 15,66. 16,58. 17,18. 19,63. 20,66. 94. 22,37. 39. 23,68. 26,17. 33. 34. 112. 27,38. 43. 46. 28,37. 30,76. 77. 31,10. 13. 33,9. 34. 34,94. 101. 36,13. 43. 54. 56. 72. 2) pro ahl. instr. : de pinnula capiti inlines 6,16. 18,31. de oleo locus capitis tineosus perungatur 6,25. de manu in- s^ergens 7,19. de ipso me- dicamine fugabis serpentes 7,23; item 8,23. 52. 60. 125. 135. 142. 161. 192. 193. 198. 200. 9,73. 102. 10,27. 28. 81. 82. 13,6. 14,54.69. 15,9.16,100. 20,145. 148. 21,8. 23,72. 78. 26,112. 29,13. 26. 30,51. 31,6. 16. 32,49. 34,76. 36,54. 3) pro ex : de quo inmodicus sanguis erumpit 7,21. de fau- cibus eximere 8,172. de quibus pulverem tenuissimum factum 8,74; item 1,76. 81. 17,17. 20,36. 22,44. 23,21. 27,140. 29,35. 30,50. 34,79. 35,13. decamyri calefactorii confectio 36,24. declinatio (= nagavifni): hoo medicamen et in accentu placat dolores et in declina- tione confirmat Banitatem 36,5. in declinatione febris 22,13. decoqnere intr.: ex eo, quod decoxerit 26,24. ipsa cum de- coxerit 36,8. decoriare: de lupinis cmdis prius decoriatis farina facta 34,55. — 394 — deglnttire 16,79. 31,32. deintas 20,126 t;. deforis. delacrimatoriain coUyrium 8,200. delinire: nlcera mire delinit 4,20. ut amaritudinem herbae dellDiant 6,17. deoperire 8,127. depotns: seyum ovium de- coctnm et cum vino austero depotum 16,50. descriptio (» Recept) : d. xero- collyrii 8,213. collyrii 8,214. 216. 216.217,218. acopi 36,73. 20,149. desiderit 9,112. detergit 8,61. 19,47. 20,84. . 30,61. detrimenta (^ Abnabme) do- loris 26,42. dia: di aloes coUyrium 8,210. dia cissu 36,73. dia colocyn- thidos 20,3. di electru 16,94. dia glauciu 8,3. dia lepidos collyrium 8,197. dia libanu collyrium 8,207. dia libanon 8,196. dia misyos 8,199. di oxus 8,204. diascilliu 20,116. dia smyrnes coUyrium 8,211. dia smymon 8,117. dia steaton 18,2. 3. dia tessaron 20,96. 22,26. diacopon collyrium 8,144. diapsoricum collyrium 8,206. diathesis: acc. pl diatheses 8,196. dictamnns 7,18. 36,26. dictam- nos emplastrum 7,18 lemm. dies Solis 8,29. 26,94. 96. Lunae8,69. Martis 2,13. 12,24. lovis 11,32. 12,24. 14,68. 16,9. 109. 16,101. 26,11.13.21.46. 26,94. 96. 134. 34,67. 94. Sa- tumi 2,13. dJgrestorium embamma 20,74. djgeatorium subst. 20,72. digestas (» qui cibum con- coxit) 16,3. 20,144. 22,17. bene digestus 1^06. digestis- simns 28,34.36.64. dimidiatas: mensuraacetabnU unius dimidiati 27,93. discraciare lendes pednncu- losque 4,22. dispargere 32,49. diatale 22,16. dodecatheon medicamentum 27,7. doleolam yitrium 17,62. 20,92. dolere c. acc; caput .1,98. coxam 26,36. dentem 12,22. iecur 20,128. 22,39. ocnlos 8,62. pedes 36,63. praecordia 20,128. stomachum 16,37. 20,39. uvam 14,66. 66. dracontea 9,46. 10,62. 20,116. draconteon 16,29. dracontenm 10,68. 63. dragma p. 20,33. c. 14,55. 68. 70. 16,31. 62. 73. 17,32. 20,74. 76.89.133.149. 22,11. 23,69. 73. 24,3. 26,33. 27,99. 28,32. 29,20.61. 31,44. daa cocliaria 1,69. dalcido vocis 29,30. dynames herbarum p. 13,14. dysinteria : Hipp. ep. ad Ant. 5. dysintericas : Hipp. ep. ad Maec. 8. c. 17,24. 26.27.20,84. 92. 116. 127. 128. 27,31. 32. 84. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 46. 46. 47. 49. 50. 52. 68. 64. 56. 67. 97. 103. 104. 105. 106. 107. 120. 121. 133. 136. 137. 22,13. dyspnoea 17,2. 22,7. dysaria 22,13. 26 lemm. 26,25. 77. echios radix hoc est capsella 20,116. ~ 395 - electrini anuli 8,49. eleptaantia (= elephantiasis) 30,18. elepliantiacas: pustulae tam- quam elephantiacae 6,25. elephantiosng 19,19. 20. 21. emicranium , emigranium : Vind. ep. 8. c. 1,43. 2,1. 2. 4. 10. 13. 14. 20. 21. 7,20. empirica (jsc, medicamenta) prf. 1. empnenmatosis: acc. empneu- matosim Hipp. ep. ad Ant. 5. c. 20,34. encanstum 23,21. epar, atis 14,70. 20,115. 22,14. 16.37.41. epatice experta 22,4. epaticns 1,106. 20,92. 93. 22,7. 8. 9. 11. 12. 13. 15. 32. 34. 36. 40. 41. epatitis: aloes epatitidos 8,19. 76. 30,56. aloes epatitidis 22,31. epithematinm 20 lemm. 20,37. 48. 49 (pis). 99. 102. 103. 104. 146. 148. 22,44. 27,140. 141. epithema 20,69. 147. 27,32. escaria nux (=iaglans) 6,3. escharae 8,116. eterocraninm 2,6. 18. pl. 2,14. 19. 20. enforbinm 1,38. 7,17. 8,79. 20,34. 115. 128. 22,13. 25,22. 26,32. 28,13. 19. 29,36. 61. 30,50. 35,23.24.31. 36,57. enodes collyrium 8,117. exanthema 19 lemm. 19,30. 32. dat. pl. exanthematis 19,31. excaldare 26,33. excoqnere intr. 27,72. exfodere 25,45. exgranata uva 12,15. exinterare 21,1. exochadlum 31,7. 9. exoBsare viperam 8,199. experimentatnm remedium 5,18. exsalatnm hutyrum 29,54. 35,32. exsnrdatae aures 9,121. extalis prominens 31,17. 22. extnssire sanguinulentum aut purulentum 16,59. facere c. inf. 1) act. fervere faciea 1,38. 5,19. 8,25. 9,112. 20,75. 22,1. defervere facies 4,25. deficere vel excoqui fa- cies 4,24. excandescere facit 12,55. amhulare fecit 25,21. infirmum deamhulare facies 20,145. haemorrhoidas con- tinuo desinere facit 31,27. 2) pa88. facit pilos renasci 6,24. mares nasci faciunt 33,50. agitari facito 8,23. macerari faciat 8,94. teri facies 12,11. tundi vel teri facies 13,6. coqui facies 12,12. foyeri facies 23,19. arefieri facies 23,34. occidi facies 26,30. colligi facies et teri 29,25. faenograecnm 9,57. 14,39. 16,49. 18,2. 19,58. 20,114. 128. 131. 21,14. 22,12. 31. 25,15. 26,21. 29,56. 35,6. 36,23.45. 47. falangionis morsus 17,15. fascea 23,18. 28,71. (fascia 23,17 ut saepius). febricnlentns 22,13. febrifngia 16,105. felix (= filix): 26,98. 28,1. fellita sputamenta Hipp, ep. ad Ant. 3. flcatnm (» iecur, itdl. fegato) : ficatum lupi integrum 22,34. flcnlnn«\ ^'c.xjJci^ ^-^siiss^. ^5^^. - 396 - 27,102. 28,6. 29,41. ficns 8,87. 34,2. aRfico 9,117. ficu 14,41. 18,13. 28,35. 34,109. nom. pl, ficas 10,64. 16,49. gen. ficoram 17,20. acc. ficus 14,33. 16,14. ahl ficis 14,3. 28,66. flstnlosQS podex 31,26. flegma: Hipp. ep. ad Ant. 2. c. 7,16. 16,8 {cod. fleuma). focannm (^ fauces) : languor focani 16,86. focQS (=» ignis, itdl. foco): ollam tolle de foco {alihi olla de igne sublata) 7,19. ad focum positae 9,11. in foco pones 9,16. ad focum 9,11. forfex (= forceps) 12,1. formicationes veretri 33,43. formicnlae quae Herculaneae nominantnr 19,14. fossatum 8,128. frenesis: Vind. ep. 5. freni- ticus 17,6. freneticus 1,25. 26. fmstellnm 20,26. fmstmm (vulg. pro frustum) 25,2. 27,37. fmge: ante diem fruge sit 27,70. fnmarinm : fumario suspen- dere 23,78. fnrfnricnlae 5,17. fysalis herba 26,116. fysis: cum ergo vidissem fysin eius Vind. ep. 3. Gaditannm linum 8,27. galacticae quae appellantur inunctiones 8,7. galMnens 25,11. gallinacins 1,38. gargalismatinm 14,28. garga- rismatium 15,19. gargalizare (= gargarizare) 9,123. 11,16. 12,29.50. 14,^. 9. 12. 13. 16, 22. 27. 86. 39. 41. 66. 15,31. gargalizatio 14,36. gastrnm lotii virilis 8,23. gensiae 11,37. 12,19. 15,90. cf. Ducange s. h. v, glAdiatoricia herba 16,104. glancenm 8,3 (glaucium ibid.) glancoma 8,116 lemm. 8,142. 152. 153. 154. glntis (= gluten): taarinus 1,26. glus taurina 27,82. gen. glutis 36,52. glnttire 11,10. 20,106. 26,19. 116. 27,128. 28,49. glnttns: ex mulsi gluttis Y 30,34. glyeea 22,22. graflnm aureum 29,26. gratnlari remedio 8,87. 23,17. 25,30. grayido capitis 8,17. narium 10,20. 23. 25. 74. 75. 77. 78. stomachi 16,9. ventris 16,1. gravidines narium 10,17. oris et capitis 14,46. pedum 14,70. gravedo Hipp. ep. ad Maec. 6. c. 10,71. 72. gravedines 5,4. graveolentia orisulcera 11,13. grossns : aristolocia groasa 7,18. grnina adeps 18,7. gnmmen 8,4. 9,126. 12,33.35. gen. gumminis 8,217. 218. 26,115. gumen 16,79. gen. guminis 20,115. gummi 1,38. 8,2. 118. 119. 121. 122. 123. 124. 125. 194. 195. 196. 197. 205. 17,25. 32. cummi 8,9. 12. 13. 14. 15. 16. liabere c. inf. pass.: lique- fiunt quae liquefieri habent 22,19. quando aeger ungui habet 16,105. \iaCim«Ait«« (c[en. -is) lapis %,\4. m. '^X^. ^sK^v^^ V^ maX.\\.^^ %>,\V\ Vwm c^>^^. 397 haematites 8,16. 204. 209. 210. 211. haematitisy idos 8,197. hociamsannin (?) 20,116. lanthis herba 17,14. ibex: fimuB ibicum 25,21. ibidem loci 29,45. ibiscnm 18,2. 19,4. 20,47. 25,15. 26,20. 36,5. 19. 23. 45. idioticnm carmen 36,70. ig^arins lapis 33,25. ilinm: ilii dolor 36,49.72. ileos : gravissimum yeniris yitium est ileos 27,83. ad ileon, quod vitium est inflatio tenuium intestinorum 29,1. 3. 11.16. iliacns morbus Htpp, ep. ad Ant. 5. in c. abl, pro acc.i in vino mittes 1,38. in ore missa 5,11. in calice diffundes 16^65. in calice defunditur 17,33. intro- misso in vase igne 16,89. in sextario huius permiztionis tria cocliaria olei yiridis mit- tantur 16,104. in qua mittes 15,20. in supra dictis spe- ciebus 35,32. inaeqnalis (krank) 27,35.43. inalligare 34,53. inassare : imperat. inassato 29,29. iecur carbonibus in- assatum 27,65. incommodare trans.: si in- commodabitur {opp. si non febricitabit) 26,24. incontinentia urinae 26,120. 122. 125. ventris 27,87. 91. 119. alvi 27,125. incrispare : capillo incrispando 7 lemm. indnbitate 8,58. infantilis: doiores auricularam infantUiam 8,96, infectio (Farbemittel) 7,3. 7. infectorinmalumen4,24. 12,49. inflnitnm (=> infinitum quan- tum) medetur 28,2. prodest 9,13. inliniuntnr 18,15. inlitio 19,42. inparatio stomachi 20,97. 117. inpositio 12,1. inpnbis puer 8,203. 9,106. 29,34. 36,28. a puero inpubi 26,30. per inpubes pueros 22,37. inqnietatio 8,12. inqnietndo (Fiebemnruhe) 20,46. inradere 20,140. inreqniebilis 20,10. inrorare 7,15. 9,14. inspargere 27,8. inspissare 36,38. instar: ad instar coUyrii 1,100. 9,126. instipare 10,64. interanens: morbi interanei 28,55. 30,18. causae int. 28 Umm, 32,2. vomicae i. 16,10. interanea (» intestina) Vind. ep. 4. interaneorum dolores 24,3. vitia 28,56. ad rupta interanea 27,6. egestis intera- neis corcodilli 25,40 (» inte- riora) i. cucurbitae 30,21. cariotarum pinguium 14,46. intercntis aqua 20,118. ad aquam intercutem 22,20. interdigitia 34,26. 27. interscaplinm Hipp. ep. ad Maec. 8. inTestis puer 8,78. 9,23 irenacens {cod, irenasceus) 23,62. 26,50.76. iterato 34,58. 36,23 (5ts). iecoriticns 22^25. 27, ^Q. ^<5», — 398 - iecore 16,39. 20,118. gm. io- cineris Hipp, ep. ad maec, 9. C. 17,16. 20,11. 18. 22,1. 5. 6. 7. 12. 13. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 23.28.38. 42. 116. 24,2. 26,3. 27,7. 8. 68. 30,34. dat iocineri 22,22. 30,37. iugitas lacrimamm 8,121. ingiter 23,77. 26,135. 27,99. 36,47. innipemm neiUr, 20,88. inxta: ioxta aetatem 16,6. 17,24. iuxta aetatem ant vale- tudinem 27,1. 28,31. iuxta mensuram lenticulae 32,8. lacrimnSj9rolacrima: sicprae- cantabis, ne lacrimus exeat, ne extillet, ne noceat 8,199. ex oyi incocti albo, id est lacrimo 8,20. — lacrima ovi 36,61. 64. lactarls capra 23,61. . lactare: lactantes catuli 21,1. catellus 1. 23,72. porcelli lactantifl modoinas8atu8 22,3. lagnncnlaris pix 34,69. lapiscnlns 8,46. lasar: lasaris radix 30,81. lanricnlns: lauriculi teneri, id est cymae lauri 30,72. lanrns masc, 8,36. lectns: ahl. lectu 1,66. 33,69. leopardina adeps 36,6. lepida (=> lepis) 8,16. 197. 210. 31,44. Cypria 8,194. 199.26,6. lepra 19 lemm. 19,11. 16. 24. 26. 29. leprosus 19,22. 28. leptopyrexia 20,127. lethargici 1,26. 36. lencoma 8,142. 143. 144. 146. 146. 149. IbO. 161. dat. pl lencomatia 8,148. lexipjrretos compositio 16,9. libanns 7,18. 20,104. libysticnm Vind. ejp.4. c. 20,88. 101. 26,136. 29,15. 32,33. lidnna: die lovis liduna luna vetere 16,9. luna vetere liduna die lovis 16,101. die lovis liduna 23,78. die lovis luna vetere liduna 26,11. 13. vetere luna et liduna 26,16. ligrnys: eius fumo sive fnligine vel ligny pro calliblepharo utere 8,179. lipara 19,41. 32,61. liqnaminosns 6,18. liqnidatns 1,26. lixivns: aqua lixiva 16,37. subst, lixiva 20,75. lixivia 4,28. lixivum : cum cinere lixivi ficulnei 14,68. lixivum, unde operantur coactiliarii 14,69. Incernaria herba,quam Graeci phlomon vocant 20,28. Inna vetus: luna vetere id est a luna nona decima in vi- cesimam quintam 8,49. 15,109. 16,101. Inpinns aureus 8,46. 60. ar- genteus 16,62. Intenm: ovorum incoctorum quattuor lutea, id est vitella 4,16. Inxatnra 36,74. luxum 36,72. lysimachios herba 10,6. macia^ quam Graeci anagal- lida appellant 1,36. magdalia 20,149. 22,44. 27,140. 141. magis: rasamen pastae, quod in magide adhaeret 1,38. magma, ae form. vulg. pro magma, atis 20,77. magma croci 8,9. malabathron20,128. 149.26,31. lAAXsLTi^TVBii ^^^\. milandri- - 399 ~ maleflcia ( Zauberei ) 6,30. 20,116. malina: vel luna yel malina 36,49. malinns: oleom malinum id est habens corticem mali Punici 20,30. 27,29. vinum m. 14,47. mandncare (» edere): Hipp, ep, ad Ant. 3. Vind. ep, 10. c. 1,51. 8,27. 9,13.30. 10,72. 11,32. 14,62. 15,87. 16,76.99. 17,21. 19,53. 57. 20,54. 100. 119. 136. 22,24. 28. 37. 38. 23,51. 65. 58. 61. 69. 26,16. 35. 86. 93. 27,17. 24. 31. 63. 113. 118. 28,1. 2. 63. 69. 29,11. 33,12. mane: de mane 26,36. mare: dbh mare 28,74. marmorins 27,8. martensis lacertus salsus 6,30. Martensis vocdbulum aiiunde non notum. Massalioticnm sil 1,16. massnla 23,79. 34,46. masticatio 5,11. masticlie 5,7. 18,2. 19,41.20,15. 17. 22,31. 35,10.23.25. mastix, icis 10,76. 11,14. 13,6. 12. 15. 16,57. 18,2. 20,41. 42. 43. 49. 69. 102. 103. 146. 147. 22,4. 27.41. 140. 141. alba 20,99. Chia 13,5. 16,94. 20,32. 149. 25,6. 26,112. personata 30,55. mathesis Hipp. ep. ad Ant. 1. matronale nitrum 23,56. meacnla venarum Vind. ep. 9. meconis herba 30,15. medella: Hipp. ep. ad Ant. 1. 2. 4. Vind, ep. 9. c. 2,7. 20.42. 34,48. 74. 84. 87. medietas (» moiti^: donec ad medietatem decoquantur 16,15. medins (=^halh): ad medium decoqnere 7,6. ad mediaa decoquere 14,2. 15,63.92. 16,36. 49. 20,113. 22,22. 33,28. 35,4. vix tertia aut certe media pars remanere debet 8,127. medins lapis 7,4.8, 107. 36,59. Melinnm alumen 31,5. mentag^a (siye lichen) 19 lemm. 19,1. 2. 3. 5. mentiosus: euzomum, quae appellatur herba mentiosa 33,8. • meralis : meralem calicem calidum plenum dabis 27,36. memlns (=» merula) 27,28. migma prf. 7. milefolinm (sic cod. uhique): 1,28. 35. 8,64. 79. 10,53. 12,7. 53. 16,34. 27,30. 29,11. 42. herba milefolia 12,22. 26,27. milio: testiculos milionis ex aqua fontana cum melle de- coctos edat 33,7. cf. Ducange 8. h. V. minns (=> non) : quae si minua reyizerit 8,64. minntalia: praecepi etiam ei escam fieri de minutalibus porciuis, id est podocyliis et yentriculo Vind» ep. 5. clayos yeteres minutos yel alia minu- talia ferri yetusta 8,127. misy: 8,199. gen. misui 8,38. 71. 120. 211. 218. 11,36. 14,19. 15,4. 20,56. 31,2.6.8. misjos 19,46. 36,10. abl. misy 11,28. (cod. misui). mittere (=mettre): Plin. ep. 2.3. 1,38.106.5,1.6.11.16.17. 7,3. 6. 7. 15. 18. 8,49. 81. 84. 88. 127. 148. 178. 199. 9,53. 73. 12,46. 54. 13,6. 15,7. 20. 63. 91. 92. 16,31. 36. 41. 62. 96. 101.104.105. 17^1%,4&. V^:N. ^O.Vi. I^. %«^. ^»V. Vl^. Vs^^- — 400 — 26,30. 34. 88. 94. 110. 135. 27,118. 119. 28,32. 30,64. 80. 31,33. 82,7. modicum: alii 15,110. calidae aquae 25,13. colofonii 8,26. fabae 8,121. laseris 20,72. mellis 33,71. nitri 83,18. pi- peris 16,91. salis triti 8,167. 30,48. sinopidis 14,69. adiecto modico salis 16,38. addito mjrrae modico 26,21. croci 27,131. cum caldae aquae modico 9,100. 16,3. cum hysopi modico 16,49. cumterraemo- dico 30,47. 34,104. moliri: si quando morbus a ventre molitur (= oritur) Hipp. ep. ad Ant 4. molligo 26,46. monemeron colljrium 8,195. monoecns herba 36,12. mugil: gen. pl, mugilium 26,64. mugilum 31,41. mulguntnr 23,61. mnltifarius : ex multifario tor- mentorum genere Vind. ep. 9. mnnditer 29,45. mnsica: ne per uvae destil- ]antis aut exulceratae vitium ipsa musica hominis corrupta languescat Vind. ep. 9. myrmeciae (= iivQfirjTtiai) 33,39. 34,100. myrta 10,13. 14,38.16,24. 20,26. 28. 27,4.5. nardomyron (um) 20,149. nardostactays : gen. nardo- stachys 20,115. {cod. nardo- storachis) 128. (cod. nardo- stachis) nardostachi 20,149. nansia Hipp. ep. ad Maec. 3. nansea 1,47. 10,23. 16,1. nanticus panis 27,133. nefrJticnm conditam 26,34. nescia i, q. scia 'cel iscliiaB 14,70. 26,11. 13. 14. 32. 33. 46. 47. nigrare: capillo nigrando 7 X&HMn. nigrido (inis): ulcerumi 11,3. carbunculorum 14,44. ad ve- retra, quae nigridinem duxe- rint 14,46. nigriflcare 35,21. nimie 10,31. 47. 33,27. non nimie 23,21. nimietas vini Vind. ep. 5. alvi 27,126. haemorrhoidum 31,30. ventris 27,94. nitidare: mittes in bucculare rude vel diligenter nitidatum 8,127. corticem diligenter ni- tidatam 26,96. nocere trans. : non noceri sto- machum, verum etiam refici 20,14. nocivus: si qua ex partn aut aborsu intrinsecus nociva sub- stiterint 20,83. accusatur quasi nocivus 27,4. nostrate papaver 20,121. notia 35,23. novellastri vini congium 8,94. novellus : vinum novellum 5,8. 25,11. catulus novelius 29,52. urtica novella 34,103. cerasus novella 33,26. nubila mens Hipp. ep. ad Ant. 3. nuculeoli prunorum 26,111. nuculeus 12,58. nyctalops (=» vv%zttX(anCa) : ad nyctalopas abolendas 8,188. nyctalopas purgat 8,189. 161 lemm. obbibere: umor obbibitor Hipp. ep. ad Ant. 8. oVAu^T^x «i.^^^ fev^ida pura 1 %, msi serxbeifxAum vWsmx, — 401 — obstipare naribns 1,71. obtiiraculam 35,9. oenantbes 20,14. 149. (^en. in- anthis cod.) oenelaenm 6,27. oenomeli: aR oenomeli 8,216. 28,29. offerre (^ assellare): libidines oiferendi 31,49. yas ubi of- fertur 31,48. oleastrum 11,3. olfactoria 20,9. olisatri semen 20,33. olitanns : ad olitanos stomachi dolores 20,47. cf. Ducange 8. h. V, ollare oesypum 35,23. olyscion (?) facit heminae partem septimam de tnens. et pond. p, 3. ompbacinnm oleum 36,71. om- facinum oleum 12,39. ompbacinm (omf. cod.) 8,70. 213. aridum 14,2. 8,123. 11,35. opistbotonici 14,70. 18 lemm, 18,10. 11. opistbotonos 18,3. orbicnlaris herba (= cycla- men) 4,19. 35. 23,26. oriflcia geusiarum 15,90. oscido 11,16. oscnlnm (OffiiUDg) : oleastri cauliculi cames supra oscula in vulneribus quaelibet pro- hibent excrescere 4,49. ossiculnm ex gallinacea ala extremum 32,50. ossicula in capite porci 2,7. ossifragaavis 26,70. ossifragus 20,85. 28,51. ossum: gen.pl. ossorum Vind. ep. 5. 12,32. ossuum 34,67. ostreum 10,75. 13,12. 15,40. 27,38. 28,59. 31,47. orlle IsLc 27,22. MAaCMLLUB, BD. HsLHBSICH. oxyfera (?) adsidue bibere de- bet lienosus 27,65. oxymeli: Plin. ep. 2. gen, oxy- melis 20,97. 23,36. ahl. oxy- meli 20,34. 70. 89. 93. 144. 23,59. 63. 28,30. 69. 30,27. oxymel 23,3. gen, oxymellis 20,128. abl. oxymelle 22,37. 23,28. 31. oxyporium 20 lemm. 20,53. 77. 84. 86. 87. 88. 93. 29,15. palmae dactyli 22,38. p. ca- riotae26,6. p.Thebaicae 20,25. panicula 7,20. 15,11. 32 lemm. 32,1.2.3.6.8.9.10.11.12.13. 14. 15. 16. 17. panus 15,11. paregorieum remedium 36,3. parere (= apparere) 27,3.31,6. paronyebia 18 lemm, 18,26. 28. 30. 31. parotis 7,20. 15,42. 45. 46. 73. 74. 75. 77. pl. acc. parotidas 15,47. 72. 76. 93. 94. 95. 36,15. 45.50. parotida, dat. pl. ^Q,ro- tidis 15,43. parulis 11,27. parygrum cerotum 36,51. pasta 1,38. 30,49. pastillulus 16,60. pauculum: cum pauculo aceti 33,29. paululum: adiecto paulnlo opii 9,95. aceti 20,20. salis 34,1. cum paululo aceti 23,23. admixto paululo mellis 30,70. pausillum, pauxillnm: cum pausillo vini veteris 8,89. adiecto pansillo olei viridis 12,40. — aeris floris pau- xillum 8,148. axangiae 36,44. adiecto pauxillo croci 33,35. pectinare 6,26. peQu% («a^^W^^l^^^^^ra^-v^^v^, — 402 — pednclariaberba,quam Graeci staphida agrian vocant 1,8. 27. 12,6. 14. 15. 16. 18. 30,31. 31,6. pedaciaris 1,27. pedunciilns {forma vulgaris pro pediculns): 4,22. 65. 66. 67. 69. 70. 8,128. penicnlns pictoris 7,3. 7. pensare intr.: qnantum aqua pensaverit 16,9. pentafolium 7,18. pentafyilos herba 25,46. perconiimodnm est c. inf, c. acc, 10,11. percriblare 29,46. perfricatio (EinTeibung):ner- vorum et musculorum 20,114. perichristarion medicamen- tum 8,9. periodicae febres 20,128. periplenmoniacns 20,18. perlenire: quamdiu dolorem et tinnitum vel sonitum au- riculae perieniat 9,30. permixtio 8,i25. 16,104. 29,9. persiccare: ova putidissima in sole ponito, ut persiccen- tur 29,46. personacea herba 17,31. 35. 32,49 personata 19,41 mastix personata 30,55. pertice Cosmiana 20,33. perversare: siventriculusper- versatus fuerit alicui 28,20. petrae umidae. Vind, ep. 6. petrosilinon 20,29. 34. 74. 77. 86.90. 101. 103. 113. 115. 126. 147. 26,2. 10. 15. 95. 98. 112. 134. 29,11.15.38.30,49.51.52. plioenicinm (foenicium) 8,26. 50. 51. 129. 14,20. 15,47. 89. 16,11. 23. 25. 26. 80. 20,104. 22,41. 44. 25,33. pannus phoe- Diciua 5i,18.phoenicinmlin\im 31,33. pbu 20,19. 33. phylacterinm 8,27 (phil. cod,) 14,30 (filat. cod,) 68. 21,8 (filact. cod.) physicnm remedium prf, 1. 18,4. 25,33. 29,50.53. picnla 36,47. piperatns: conditum satis pi- peratum 23,55. pisinnns : lacertae pisinnae 8,90. in pisinno calice 26,34. pittacinm : inde emplastrum facies vel pittacium 33,8. pitnitosns : pituitosa et bilio- sa 30,10. p. et aquata 30,13. pityriasis 4 lemm, 4,1. 4. 9. plenmoniaci (» nvsvftovia%of) 16 lemm. 16,68. plenriticns 14,46. 16,8. 17,6. 20,128. 24,12. pinmbnm (oculi vitium) 8,137. 139. pluscnlns: septem vel plus- culis diebus maceratur Hipp, ep, ad Ant, 2. pluviatica aqua 8,11. 15. 123. podocylia: praecepi ei escam fieri de minutalibus porcinis id est podocyliis et ven- triculo Vind, ep, 5. porriginosnm caput 4,17. 25. 26. 28. 29. porrigo 4 lemm. 4,1. 3. 24. 27. 28. 34. 35. 63. portulaca(co(2.porcacla) 12,44. 20,39. praecantare 8,199. 15,11.29,45. 36,70. ipse sibi 14,24. loco praecantato 28,73. praecan- tatio 28,74. praecantum uti- lissimum 28,72. 73. praecipere c. inf. c.acc: Vind, ep, 5. 7,5. 26,48. praecoqna pix 16,67. ^T«L«>\i^«Lm^lLB,57«58.59. 29,26. — 403 prime: Hipp. ep. ad Ant. 1. 9,27. 20,73. 34,21. primipara mulier 8,166. primitiyns porrus sectivus 23,27. prognostica id est praecurren- tia vitia Hipp. ep. ad Maec. 4. propensnm cocleare 22,23. pr. cyathus 23,69. sextarius 16,49. proptosis 8^6. proserpinalis herba, quae Graece draconteum, Gallice gigarus appellatur 10,58. 15, 29. prurigo : prurigines capitis 4,6. 7. oculorum8,77. 137.138.141. corporis Hipp. ep. ad Maec, 7. psendocalidnm medicamen- tum 36,74. psendoflayns color 8,128. psendoliqnidns 16,8. 12. psittacinnm coUyrium 8,6. psoricnm 8,69. 125. pteris herba id est filicula, qaae ratis Gallice dicitur 25,37. ptllisici 16,7. 14. 59. 61. 62. 64. 65. 67. 89. 90. 91. 93. 17,3. 52. 20,18. ptliisis 16,14. 60. 63. 66. acc. pthisin 14,50. pthisim 20,117. ptisana 20,3. 4. 11. 128. 27,22. 30. 30,44. 31,11. tisana 10,17. 18. 14,36.42. qnamlibet (=» quamvis) 13,8. 16,21. 17,38. 22,42. 27,181. 36,58. quanto(um) c. comp. pro quam c. superl. : radicem nnam can- lis quanto ampliorem in fumo siccabis 7,6 caricas quanto nigriores 7,14. quanto dili- gentius tere 19,40. 29,19. qnantum : qnantnm fabae Aeg. magnitudo eat 1,20. 20,90. 26,3. 28,7. 80,23. quantum avel- lanae est magnitudo 20,115. q. fabae nostratis modus est 23,9. q. nux avellana est 27,6. 37. 29,12. 30,28. q. faba est 11,35. 22,16. q. sit libra una 1,23. quantum cicer 20,24. 26,1. 2. nux avellana 29,5. co- cliaria tria 29,4: quantum bo- num tantum melius 36,49. querimoninm: pl. querimonia vana et innumera refrenare Vind. ep. 1. quindecimns 36,5. quinquefolia herba 12,1. 27,64. quisqne pt: remediis quibus- que adscripsero prf. 5, quoquo loci fuerint 33,3. quousqne (» quoad) 6,25. 7,19. 8,74. 20,54. 22,6. 23,7 etc. rafanns 4,42. 9,13. 16,78. 19,53. 28,63. 30,57. ramicosus 33,23.25.51. ramusculus 3,8. 16,91. "^ rancor stomaehi 20,63. rapa 20,115. 22,18. rasamen pastae, quod in ma- gide adhaeret 1,38. r. de cornu cervi 17,29. rasum: unum cocleare plenum vel si vires infirmiores suut rasum, id est ruclatum dabis 22,14. Genus mensurae igno- tum. cf. Ducange s. h. v. rationabilia medicamenta prf. 1. 8,116 lemm. 161 Umm. 10 lemm. 11 lemm., saepius. refrigerare intr. : cum refrige- raverit 20,73, 30,49. refrigue- rit 36,49. - 404 61. 14,54. 16,42. 51. 63. 17,45. 18,4. 20,8. 55. 80. 117. 142. 25,21. 33. 46. 26,19. 45. 120. 27,66. 136. 136. 28,39. 29,7. 10. 17. 63. 31,45. 32,22. 33,7. remediari dep. (== remediare) 16,71. renicnlus 26,36. 132. 133. . repostns 9,50. residerit 20,146. 29,9. renma: Vind, ep, 8. 5,1. 3. 7,17. 8,20. reumata 5,2. 7,20. 14,70. 28,68. renmatiens 15,109. 16,87. 17 lemm. 17,46.47.50. renmatizare 7,20.21. 20,36. rha Ponticnm 22,31. rlia^ades 11,37. 31,2. 38. 32,36. rhagadia 31,7. 9. 12. 36,10. rlins {indecl.) qno coriari ntun- tur 14,44. 27,26. 26. 28,4. quo coci utuntnr 27,3. (roris co- riarii 7,16). Syriacnm 1,36. 11,3. 14,38.46. 15,7. 27,2.10. 21. 25. 29,12. Syriaca 27,9. 29,11. ros marinum siye rhus orientale 27,40. ripariola hirundo 15,34. rebins 27,40. rosenm oleum 16,106. 18,2. 22,19. 44. 31,12. 50. 35,10. ros neutr.: r. caeleste 8,35. marinum 27,40. 89. rosmari- num 4,27. 8,131. matutinum 8,111. noctumum 8,81. at ma- tutinus ros 1,85. rostmm (=os) 12,46. rnbellnm yinum 26,106. 29,33. mbia {cod. robia) herba qua infectores utuntur 23,42. mbricata herba 34,4. mclatnm: rasum id est ru- clatam cum yino austero ie- luno epatico dabis 22,14. cf. raaum, rudleula 14,44. jnptnra 34,26. mssenm eryum 17,52. urina russea Hipp. ep. ad Maec, 5. rntnnditas 29,23. mtundus 25,6. sabannm 6,1.7,17. 15,93. 26,94. 105. sablones ex yessica eiciendi 26,34. sablosa harena 26,2. sabncns: 1,3. 9,73. 20,138. 30,43. 73. sambucus perforata 8,127. sambuci folia 36,21. . coliculi 36,32. sambucum neutr. 36,46. saepia 12,12. 37. 13,20. 15,56. 19,36. 20,26. 8epia8,158. 22,27. 34,36. sal neutr.: 1,56. 11,3. 13,7. salis nomin. 16,101. salissatio cordis siye pnlsus 21,15. salsamentarinm yasum 15,73. salsamentnm 4,40. 13,14. 34,99. salntaris herba, id est spina alba, qua Ghristus coronatus est 23,29. 17,20. samsncns 7,17. 19,68. 20,114. 24,1. 26,68. 28,7. 36,6. 36,57. sangninaria herba (~ poly- gonos) 1,2. sanguinalis 9,81. sangnisnga 7,11. 8,184. 16,95. 96. sanguisugia 16 lemm. Santonica herba, quae absin- thium dicitur 28,2 absinthium Santonicum 28,31. sapidi cibi Hipp. ep, ad Ant. 9. sapo 4,28.18,26. Gallicus 6,31. 7,1. 19,41. sarda salsa 15,65. 34,99. saxifraga herba 26,8. 11. 16. 34. 93. 114. 133. 134. «<^8^\^u% \%;V%. ^ acabras ac — 405 - scabillum 25,30. scabellam 26,21. scabritndines oculorum 8,195. scalpellare 12,22. schiniiiam oleum 19,7. scliiston alumen 8,216. 9,65. schiste Btypteria 7,17. schoenoanthos: gen. scboeno- antbus 13,12. 20. 30,55. 56 {cod, scynoantbos). scboenu- antbuB 14,55 {cod. scynuan- tbos). scboenoantbi 20,149 (cod, scbynoantbi). sciae passio Hipp, ep. ad Ant. 5. sciaticus 14,69. 25 lemm, 25,7. 16. 21. 22. 31. 38. 39.40.41. 42. 43.45. 34,67. sciUites acetum 16,60. scilli- ticum a. 1,23. 2,1., etc. scobis masc. 8,149. 28,2. scolopendros^ quam nos saxi- fragam appellamus 26,8. scotomaticns 1,6. 106. 20,3. scripnlns 2,5. 5,12. 18 17.20,84. 22,25. 25,25. 26,30. 27,57. scri- pulum neutr. p. 3,1. c. 15,65. 26,115. scroflnamfel4,35.stercu8 4,22. scrofina perna 13,13. adeps . 8,157. scybala Vind. ep. 4. secundarium oleum 25,15. 29,3. semicocta coclea 3,6. semi- coctum mel 20,93. ovum 8,121. semimatura sorba 29,11. semimixtum acetum 23.11. semissis nomin.: 1,19. semodialis olla 16,69. semote tundere 20,104. senapirneu^r. 1,9.27.45. 27,114. gen. senapis 2,5. 12,14. 15. 15,87. 16,60. 97. 20,44. 119. 26,12. sinapi neutr. 5,9. 23,4. d.6. abl. sinape 6,11. senectus serpentis id cst exu- viae 9,102. senicio (berba) saepe cod., e. c. 9,28. 82. 15,91. 16,90, alihi. septimana {^^settimana): per singulas septimanas potionem lovis die dabis 26,134. serenitas tua divina Vind. ep. 10. sera: et mane et sera 16,55. 58. mane et sero 16,19. 24,12. 32,49. sfaera 26,93. sfondylion 1,2. 5. spbondylion 1,16. 25. 36. sfongea: Vind. ep. 6. 10,17. 14,23. 37. 15,93. 16,77. 17,23. 34,31. spongea 8,1. 27,119. sfongia 10,1. 5. 9. 12,45. 14,39. 15,41. 27.46. siccare intr.: mox ubi sicca^ verit 34,59. sil 20,19. Massalioticum 1,16. ^en.8ili8 22,17. 29,6(Creticum). similare c. acc. : roboris pilu- lae, quae gallas similant 6,17. pisciculus, qui equum mari- num similat 8,156. 8incerus(fieberfrei) 16,23.17,2. neutr. sincere corpus 27,3. elaterium sincere 31,3. sisimbrla (berba) 21,5. sisym- brium 26,60. situla 28,74. smaragdinus color 8,100. solistitium 24,5. solitaneus : tussici solitanei 20,93. dysinterici s. 27,133. sopor (=»opium) 27,25. sopora 8fd>8t,: papaveris la- crima, quae sopora a quibus- dam appellatur 1,18. sorbitiuiifi\&\Aftv v caput 4,11. 30. nmigare: ut lavacro eius sic- citas umigetur Vind. ep. 4» ne umigatum infirmius fiat (medicamen) 23,77. nmorosnm caput 5,11. nilctnm: subst. sine ullo uncto 8,54. cf. Pelag. 2 p. 22 ca- putque et spina tepenti adipe vel uncto linentur. nngella discocta 20,27. pl. nn- gellae 20,26. ungeri cod. 1,77. 16,105. un- geas 7,4. innngeatur 8,1. in- ungeri 8,1. inungueto 8,92. 96. perungueri 14,3. perungeri 14,17. cf. Plin. de med. 1,1 p. 11 ed. Bo8. nnipeccia urtica 16,63. nsqne: c. acc. usque veris ae- quinoctium Hipp. ep. ad Ant.S, usque horas prandii 26,35. nstnlare: alumen rotundum ustulatum 31,7. cucurbita ustulata 31,47. nstnra: ne cicatrices appa- reant etiam de usturis 19,40. nti c. acc: quod ita uti oportet 8,9. quod mulieres utnntur 20,115. medicamen usque ad horam prandii uteris 20,103. hanc potionem si quis triduo usus fuerit 29,28. yaccinus: caro v. 20,63. me- dulla V. 8,179. 27,103. buty- rum V. 36,13. caseus v. 27,81. lac. v. 16^106. — 409 — Tasnm: gen, yasi 15,73. ahh vaso 1,29. 5,2. 8,10. 74. 102. 106. 9,33.126. 11,35. 12,4.5. 14,45. 57. 16,41. 20,13. 15. 34. 86. 101. 133. 136. 25,2. 26,60. 94. 109. 117. 27,2. 79. 80. 137. 139. 28,61. 29,8. 30. 38. 50. 31,49. 34,69. 35,6. 7. 9. 36,23. yatilas masc: supra vatilum tostabis 27,119 deinde 8uper vatilum candentem defundes ibid, cf, Apic. 7,295 Schucih. Tentrale: in yentrali gestare 34,34. Termes terreni 9,8. 64. 12,31. 34,16. 35,22. Terrncaria herba i. e. helio- tropium 19,64. Terrncnla 26,9. Terus fem, pro yeru: 10,37. yerum ferream candentem. Tessica 20,92. 22,18. 19. 23,17. 25,9. 26,4.5.6.9.11.12.21.24. 30. 33. 34. 60. 62. 64. 67. 73. 82. 96. 100. 101. 102. 104. 105. 106. 107. 109. 110. 112. 116. 124. 127. 27,8. Tessicariae aquae caUdae 26,4. Tetustatns : adeps porcina ni- mium yetustata 23,39. adeps yetustata hircina 23,40. Tictoriatns denarius 30,28. yic- toriatuB denarius dimidia pars drachmae est demcns. etpond^ p. 3. Tinca peryinca 15,104. yirgo: canis y. 34,53. puer y. 7,15. 8,126. 21,11. 26,107. porri yirgines id est non plantati 9,2. charta virgo 23,76. yirns (= semen) verris, cum scrofam 8aliet,exceptum 9,100. yisitatio: nec ulla indigebis visitatione aut curatione me- dicorum Hipp. ep. ad Ant. 9. Titellnm: ovorum incoctorum quattuor lutea, id est vitella 4,15. vitellus 16,35. 18,15. 19,62. 20,62. 27,6.51.76.32,11. Tnlsns 16,87. 17 lemm. 17,46. 47. 48. 49. 50. xerocollyrinm 8,19. 69 lemm. 74. 75. 76. 159. 213. xerophthalmia {cod, zeroptal- mia) 8,69 lemm. 69. pl. xero- phthalmiae 8,77. ypersarcosis aurium 9,65. ypochysis, pl. ypochyses 8,65. 66. 68. 107. 146. 154. hypochy- mata 8,17. zingiber 20,19. 76. 76. 87. 90. 91. 101. 126. 26,31. 107. 114. 29,37. 30,41. 51. 52. 81. gin- giber 20,74. Index locorum, quos Marcellus e Scribonio et Ps. Plinio exscripsit» Marc. 11 II 11 11 ii »1 11 11 »1 11 1» 11 »1 1» 11 11 11 11 11 11 11 Marc. 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 » 11 I, 1—11 I, 43 I, 68 I, 69 I, 60 I, 61 I, 62 1,74 I, 76 I, 76 I, 77 I, 78 I, 79 I, 80 I, 81 I, 82 1,83 I, 84 1, 86 I, 86 I, 87 I, 93 IIII, 1 IIII, 2 IIII, 3 mi, 4 im, 5 im, 6 IIII, 7 IIII, 8 IIII, 9 mi, 10 im, 11 IUI, i^ mi, 13 im, 14 IIII, 15 Scribon. 1—11. PHn I 1 « 11 PHn. I I I I, I I i; I, I i - :; I I i 11 11 11 11 11 11 11 11 if 11 >» 11 1» 11 = .. I I I i; I, i u 11 11 — 11 ^^ 11 11 Plin. I lis 1,2 Ii2 Ii2 Ii2 Ii2 1,3 1,3 Ii3 1,3 I>3 11 1, 11 11 >, 1, 11 11 11 11 1 p. 11 R. 1 p. 12. 1 p. 10. 1 p. 10. 1 p. 10. 11. 1 p. 11. 1 p. 10. 1 p. 11. 1 p. 10. 1 p. 11. 1 p. 11. . 1 p. 11. 1 p. 11. 1 p. 11. 1 p. 11. 1 p. 11. 1 p. 11. 1 p. 12. 1 p. 12. 1 p. 12. 1 p. 11. 2 p. 12. * p. 12. p. 12. p. 12. p. 12. p. 13. p. 13. p. 13. p. 13. p. 13. p. 13. p. 13. - 411 Marc. VI, 11 Plin. I, 4 p. 15. »1 VI, 12 — „ I, 4 p. 16. »1 VI, 15 — „ I, 4 p. 14. 1) VI, 17 ss „ I, 4 p. 15. j» VI, 18 ss „ I, 4 p. 15. 1» VI, 19 = „ I, 4 p. 15. ?» VI. 20 „ I, 4 p. 15. Marc. VII, 7 =s Plin. I, 5 p. 16. »> VII, 9 « „ I, 6 p. 16. )) VII, 11 „ I, 5 p. 16. ti VII, 12 » „ I, 5 p- 16. Marc. VIII, 1-5 Scribon. 19-24. if VIII, 6 27. »1 VIII, 9 B= ff 30. / n VIII, 10 BS f» 31. 1) VIII, 17 =» „ 38. n VIII, 69-72 » „ 32—36. 1» VIII, 116—117 „ 25—26. n VIII, 118 c=s »» 28. )f VIII, 119-120 8 „ 36—37. Marc. VIIII, 6-9 SB Plin. I, 6 p. 17—19. )) VIIII, 12 S „ I,-6 p. 19. f) VIIII, 14 S= „ I, 6 p. 17. if VIIII, 31 Scribon. 40. f) VIIII, 32—34 SS »» 39. ff VIIII, 35 S 41. ff Vmi, 38 » „ 42. ff VIIII, 67 =S Plin. I, 6 p. 19. ff VIIII, 94. 95 = „ I, 6 p. 18. ff VIIII, 111 S f» 1, 6 p. 19. ff VIIII, 124 = „ I, 6 p. 18. )f VIIIl, 125 CS „ I, 6 p. 18. Marc. X, 1—8 B= Scribon. 46—47. ff X, 19—23 « „ 48—52. »f X, 24 B Plin. I, 10 p. 23. ff X, 27—30 „ I, 10 p. 23. »f X, 38—39 BS „ I, 10 p. 23. ff X, 60 S „ I, 10 p. 24. ff X, 62—63 S „ I, 10 p. 23. 24 Marc. XI, 2 ES Plin. I, 12 p. 25. f) XI, 8 » „ I, 12 p. 26. ff XT, 9 BB „ 1, 12 p. 25. )f XI, 11 «=s „ I, 12 p. 25. »f XI, 12 B „ I, 12 p. 25. 9f XI, 18 8 „ I, 12 p. 26. »» XI, 26—29 «= Scribon. 61 - 63. — 412 — Marc. 1» 91 >» 1» »» Marc. Marc. »» »» »» Marc. »» »» »» »» »» »> »» >» »» »» »» »» »♦ »» »1 Marc. »» »» »» » »> »» »» Marc. »» Marc. >» »» >» » Afarc. » 99 XII, 1—6 = XII, 26—28 « XII, 30—32 = XII, 34 = Xn, 39 = XII, 67—63 = XIII, 1-6 = XIIII, 1-3 = XIUI, 4 = XIIII, 6-7 « XIIII, 14-17 = XV, 1-6 = XV, 21-22 = XV, 31 = XV, 32 = XV, 33 = XV, 34 = XV, 39 = XV, 43—45 =. XV, 68—60 = XV, 68 = XV, 69 =: XV, 70 = XV, 71 = XV, 78—81 =- XV, 93 -95 = XV, 96—99 =- XVI, 1 = XVI, 2-4 = XVI, 6-10 = XVI, 48—61 = XVI, 61 = XVI, 62 = XVI, 66 = XVI, 76-77 = XVI, 79—84 = XVII, 1-6 = XVII, 21—26 = XVIII, 1 = XVIII, 6 « XVIII, 7-8 = XVIII, 12—16 = XVIIl, 18 =- XVIIII, 1-5 = xviui, n xviin, 18-21 = » »» »» »» »> Scribon. 63—68. Plin. I, 13 p. 26. I, 13 p. 27. 28. .1, 13 p. 28. I, 13 p. 26. 27. „ I, 13 p. 27. Scribon. 69—60. Scribon. 64—66. 71. 73—76. Plin. I, 16 p. 29. Scribon. 67—70. Plin. I, 16 p. 30. I, 16 p. 30. I, 17 p. 31. I, 16 p. 30. I, 17 p. 31. I, 7 p. 20. I, 7 p. 20. III, 6 p. 81. I, 16 p. 30. I, 17 p. 31. I, 16 p. 30. I, 16 p. 31. „ UI, 6 p. 80. 81. Scribon. 43—46. „ 80—82. Scribon. 90. „ 87—89. „ 91—96. Plin. I, 23 p. 36. 37. I, 23 p. 36. 37. II, 1 p. 42. II, 1 p. 41. I, 24 p. 38. I, 24 p. 38. 39. Scribon. 76—79. „ 83 — 86. Plin. I, 22 p. 36. I, 21. 1,21. I, 21. „ I, 22 p. 35. »» >» » » >» »» »» »» »» .»» >» »» >» » »» 1» »» » » 11 n» \\^. - 413 - Marc. >» Marc. fi »» Marc. » Marc. n j> >» Marc. >» »1 »1 »> »> »» Marc. »» Marc. »» )) »» Marc. »» »» »» »» »» )» »» »» Marc. »» )» )» »» »» »» »» »» »» Marc, 91 XVIIII, 47—49 : XVIIII, 66-67 : XX, 1—17 XX, 84—85 XX, 131-133 XXI, 1 XXI, 12—13 XXII, 3 XXII, 16 XXII, 17 XXII, 19 XXIII, 1-6 XXIII, 7 XXIII, 8 XXIII, 33 XXIII, 44-48 XXIII, 60 XXm, 62 XXIII, 64 XXIIII, 1 XXIIII, 2 XXV, 1—3 XXV, 4 XXV, 7 XXV, 42—45 XXVI, 1—3 XXVI, 4-11 XXVI, 12 XXVI, 78—79 XXVI, 81 XXVI, 84 XXVI, 85-87 XXVI, 122—123 XXVI, 125—129 XXVII, 1 XXVII, 2 XXVII, 3—5 XXVII, 33 XXVII, 70—71 XXVII, 72-74 XXVII, 76 XXVII, 76 XXVII, 77—84 XXVII, 113—115 XXVIII, 1-4 XXVIII, 26—30 »» »» ») )) »» Plin. III, 30. „ III, 29. Scribon. 97—110. Plin. II, 4 p. 45. „ 11,4. Plin. II, 4 p. 43. „ II, 4 p. 43. 44. Plin. n, 4 p. 44. Scribon. 125. 126. „ 258. Scribon. 128—132. 259. 261. Plin. II, 13 p. 67. n, 13 p. 55. 56. 57. II, 13 p. 56. II, 13 p. 56. =» „ II, 13 p. 56. =s Scribon. 267. =. „ 265. = Scribon. 154—157. - »» 262. = Plin. II, 3 p. 43. = „ II, 3 p. 43. = Scribon. 143—144. = ., 146—153. = Plin. II, 17 p. 61. II, 17 p. 60. II, 17 p. 61. ]I, 17 p. 61. II, 18. II, 18. II, 18. Scribon. 112. 111. 113—115. Plin. II, 8 p. 60. II, 11 p. 63. II, 10 p. 51. 52. II, 11 p. 63. II, 10 p. 62. II, 11 p. 63. 64. 11, %. »» »» ») »» »» ») )) )» »» »» »» »» »» n^ — 414 — Marc. Marc. Marc. >» Marc. Marc. »» Marc. »» >» »» Marc. »> >» »> >» >» »» »> Marc. » Marc. »» » »> }» »» »» XXVIII, 58—63 = XXVIIII, 1—10 = XXX, 1-8 = XXX, 64—65 = XXXI, 1—6 = XXXII, 1-2 = XXXII, 20—24 = XXXIir, 1-4 = XXXIII, 17—22 = XXXIII, 37-39 = XXXIII, 55-58 == XXXIIII, 4—7 = XXXIIII, 11—16 = XXXIIII, 17-22 = XXXim, 36-39 = XXXIIII, 41. 43 = XXXIIII, 48—53 = XXXIIII, 63-66 = XXXIIII, 105—108 = XXXV, 1-3 = XXXV, 6—9 = XXXVI, 26—27 = XXXVI, 32 = XXXVI, 37 = XXXVI, 39-45 = XXXVI, 46 = XXXVI, 64 = XXXVI, 66—68 = Plin. II, 8 p. 50. 51. Scribon. 116—122. Scribon. 135—139. Plin. II, 7. Scribon. 222—227. Scribon. 263-264. Plin. II, 21. Scribon. 233—237. Plin. II, 20. „ 11,19. „ 11,19. PliD. II, 22. 11, 24. II, 24. III, 14. III, 14. II, 25. III, 1. II, 25. Plin. III, 1. Scribon. 267—271. Plin. II, 26. »» 11,26. »» 11,26. Scribon. 158—160. »» 162. Plin. II, 26. }» »» »> » »> »> »> »} II, 26. Corrigenda. p. 8,1 leg. candido pro condito. p. 12,20 leg, stranguria pro stranguriam. p. 29,9 leg. silis pro sili. p. 35,19 leg, lectu pro lectum. p. 41,13 leg. per triduum continuum iterum interpositis diebus pro post triduum — diebus. p. 67,6 leg. ajthrisim pro arthritim, item 7,26. p. 62,6 leg. quod pro quo. p. 63,23 leg. tertiasve pro tertias. p. 91,4 leg. sallita pro salita, item 136,10 salliti. p. 112,14 leg, aristolocium pro aristolociam. p. 153 lemm, leg. sanguisu^ae pro sanguisugae. p. 163,9 leg, cholera pro choleram. p. 243,3 leg. prosit pro profit. p. 247,3 leg. rutundae pro rotundae. ■> 1 This book should be retumed to the libraiy on or before the last date stamped below. A fine of five cents a day is incnrred by retaining it beyond the spedfied time. Please retum prompdy. »'^ ci Uj j'.